Main  History  Search  Repository tree

[BACK] Return to gasse_demot_01_la_1642.xml CVS log [TXT][DIR] Up to [CVSROOT] / texts / archimedes / xml

File: [CVSROOT] / texts / archimedes / xml / Attic / gasse_demot_01_la_1642.xml  (download) - view tree
Revision 1.14, Sun Aug 18 18:41:09 2002 UTC (10 years, 9 months ago) by bcfuchs
Branch: MAIN
Changes since 1.13: +5 -5 lines
s#(?-xism:scadems)# eadem #

<?xml version="1.0"?>
<!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" ><archimedes>      <info>
        <author>Gassendi, Pierre</author>
        <title>De motu impresso a motore translato epistulae duae</title>
        <date>1642</date>
        <place>Paris</place>
        <translator></translator>
        <lang>la</lang>
        <cvs_file>gasse_demot_01_la_1642</cvs_file>
        <cvs_version></cvs_version>
        <locator>0000000027.xml</locator>
</info>      <text>          <front>          </front>          <body>            <chap>        <pb/><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>PETRI GASSENDI<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>DEMOTV IMPRESSO <lb/>A MOTORE <lb/>TRANSLATO.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>EPISTOL&AElig; DV&AElig;.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>IN QVIBVS ALIQVOT PR&AElig;CIPV &AElig; <lb/>tum de Motu vuiuers&egrave;, tum &longs;peciatim de Motu <lb/>Terr&aelig; attributo difficultates explicantur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><figure></figure><p type="main">

<s><emph type="center"/>PARISIIS, <lb/>Apud LVDOVICVM DE HEVQVEVILLE, via Iacob&aelig;a, &longs;ub <lb/>&longs;igno Pacis.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>M. DC. XLII. <lb/><emph type="italics"/>CVM PRIVILEGIO REGIS.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><pb/><figure></figure><p type="main">

<s><emph type="center"/>ELENCHVS <lb/>ARTICVLORVM.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>EPISTOL&AElig; PRIORIS.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/><lb/></s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>I. REcen&longs;ent<gap/> compendio&shy;<lb/>s&egrave; experiments ex aqua, <lb/>curru, &amp; nani facta, qui&shy;<lb/>bus comprobatur, &longs;i id <lb/>corpus, cui in&longs;istimus, <lb/>transferatur, motum rei &agrave; nobis proiect&aelig; <lb/>perinde &amp; &longs;ieri, &amp; apparere nobis, ac &longs;i il&shy;<lb/>lud quic&longs;ceret.<emph.end type="italics"/> pag.1. </s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>II. Propo<gap/>tur experimenta &longs;acienda de pi&shy;<lb/>ia, qu&aelig; inter ambulandum dimi&longs;&longs;a &longs;emper <lb/>procurrit; &amp; iacta retror s&ugrave;m, vel &longs;egm&ugrave;s <lb/>mouetur, vel ad perpendiculum cadit, vel <lb/>etiam &longs;equitur, promot&aelig; antr<gap/>s&ugrave;m. </s>

<s>Cau&longs;a <lb/>dicitur ex motu, quem manus (&longs;eu habeat, <lb/>&longs;eu non habeat proprium) accipit &agrave; corpore, <lb/>imprimitque contact&aelig; pil&aelig;.<emph.end type="italics"/> p.3. </s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>III. </s>

<s>Dum manus inter ambul andum liber&egrave; <lb/>pendent, non ni&longs;i pr<gap/>s&ugrave;m mouentur; &amp; <lb/>c&ugrave;m videntur retro &longs;um &longs;lecti, reip&longs;&acirc; quic&longs;&shy;<lb/>c<gap/>. </s>

<s>Ex quo dimi&longs;&longs;apila, dum manus pror&shy;<lb/>s&ugrave;m porrigitur, mouetur dupl&ograve; vel<gap/>i&ugrave;s <lb/>(veluti &amp; <gap/>us) qu&agrave; ncorporis truncus; <lb/>&amp; dum manus apparet retrors&ugrave;m ire, cadit <lb/>ad perpendiculum.<emph.end type="italics"/> p.7. </s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>IV. </s>

<s>Experimenta de pila&egrave; curru, aut cquo <lb/>(<gap/> cuati&szlig;im&egrave; moto) direct&egrave; &longs;urs&ugrave;m <lb/>proiecta, recideut&eacute;que in manum, &amp; complu-<emph.end type="italics"/><lb/><lb/><emph type="italics"/>ra alia, id<gap/>&ograve; contingere, qu&ograve;d motus cur<gap/>us, <lb/>aut equi impre&longs;&longs;us manui, componatur cum <lb/>motu ip&longs;ius manus proprio, &longs;iatque motus <lb/>reips&acirc; mi&longs;tus, licet ad oculum non alius, <lb/>qu&agrave;m manus proprius appareat.<emph.end type="italics"/> p.10. </s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>V. </s>

<s>Experimenta varia de pila, aut alie <lb/>proi<gap/>ctili, quod, dum nauis mou<gap/>, proie&shy;<lb/>ctum &longs;urs&ugrave;m, in eandem nauis partem reci&shy;<lb/>du: dimi&longs;&longs;um ex fa&longs;tigto mali, decidit ad <lb/>eiu&longs;dem pedem; &amp; &longs;eu in proram, &longs;eu in <lb/>puppim pari vi adactum, &aelig;quale &longs;uprana&shy;<lb/>uim &longs;patium con&longs;icit, licet iu&aelig;quale a&euml;ris <lb/>respectu. </s>

<s>Can&longs;adicitur ex compo&longs;itione mo&shy;<lb/>tus n<gap/>is, &amp; motus manus propry, oculo <lb/>intere&agrave; non alium, qu&agrave;m manus proprium <lb/>ob&longs;eruante, ob motum nauis, qui &longs;it tam ip&longs;i, <lb/>quam proiectili communis.<emph.end type="italics"/> p.14. </s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>VI. </s>

<s>Ad inuc&longs;tigandum cau&longs;am motus tam <lb/>naturalis, cuius impetus continu&ograve; cre&longs;cit, <lb/>qu&agrave;m proiect<gap/>, cuius decre&longs;cit; pr&aelig;mit&shy;<lb/><gap/>r accelerat<gap/> grauis decidentis &longs;it <lb/>fieri, vt acqui&longs;ita &longs;patia &longs;int in duplicata <lb/>temporum, quibus acquiruntur, ratione; &amp; <lb/>lineam, quam pro<gap/>ctum obliqu&egrave; de&longs;<gap/><lb/>per a&euml;rem, e&longs;&longs;e parabolicam, re&longs;que mon&longs;ira&shy;<lb/>tur ex &longs;<gap/>bemate ad vtrumque pr&aelig;mi&longs;&longs;um <lb/>intelligendum comparate.<emph.end type="italics"/> p.20. </s></p><pb/><p type="main">

<s><emph type="italics"/>VII. </s>

<s>Ex eo elicitur lapidem &egrave; naui mota <lb/>proiectum &longs;ecundum altitudinem mali, &amp; <lb/>recidentem &longs;ecundum eandem, de&longs;cribere <lb/>lineam, ad vi&longs;um quidem rectam, &longs;edreips&acirc; <lb/>tamen parabolicam; vt &amp; dimi&longs;&longs;um &egrave; &longs;um&shy;<lb/>mo malo &longs;emiparabolicam; compo&longs;ito motu <lb/>ex perpendiculari, qui &agrave; man<gap/>, aut granita&shy;<lb/>te, &amp; horizontali, qui &agrave; naui. </s>

<s>Nihil ex vtro&shy;<lb/>vis motu ob compo&longs;itionem deperdi, &longs;ed <lb/>tantundem &longs;parij &amp; perpendieulariter, &amp; <lb/>horizontaliter peruadi, quantum &longs;i motus &longs;e&shy;<lb/>iuncti forent. </s>

<s>Tempora a&longs;cen&longs;us, &amp; de&longs;cen&shy;<lb/>&longs;us e&longs;&longs;e &aelig;qualia, &amp; velocitatem qua pro&shy;<lb/>portione in a&longs;cen&longs;u decre&longs;cit, in de&longs;cen&longs;u in&shy;<lb/>cre&longs;cere; idque perinde, ac dum motus tran&longs;&shy;<lb/>luitius est nullus. </s>

<s>Proportionem velocita&shy;<lb/>tis cre&longs;centis, &amp; decre&longs;centis &longs;ecundum li&shy;<lb/>neam parabolicam, e&longs;&longs;e eandem, qu&aelig; &longs;ecun&shy;<lb/>dum perpendicularem. </s>

<s>In motu compo&longs;ito <lb/>&longs;patia quidem &longs;urs&ugrave;m, aut deors&ugrave;m acquiri <lb/>in&aelig;qualiter per momenta &aelig;qualia; at pror&shy;<lb/>s&ugrave;n, &longs;eu &longs;ecundum berizontem, penit&ugrave;s <lb/>&aelig;qualiter. </s>

<s>Quantumc&uacute;mque apert&aelig;, aut <lb/>contract&aelig; &longs;int parabolic&aelig;, &longs;emiparabolic&aelig;ve <lb/>linc&aelig;, mod&ograve; altitudo eadem &longs;it, ip&longs;as tempore <lb/>a juali d<gap/>&longs;cribi. </s>

<s>Denique quod vis proiecti&shy;<lb/>le, etiam globum bombardicum, direct&egrave; &longs;ur&shy;<lb/>&longs;um &egrave; pede mili, dum nauis monetur, emi&longs;&shy;<lb/>&longs;um, ad pedem mali recidere.<emph.end type="italics"/> p.23. </s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>VIII. </s>

<s>Declaratur etiam, cur ex duobus in&shy;<lb/>tra<gap/> motam colludentibus, pilamque vi <lb/>pariex prora, ac puppi remittentibus, non aut <lb/><gap/>e propi&ugrave;s, aut bic remoti&ugrave;s pil&aelig; occurrat. <lb/></s>

<s>N<gap/>mpe qu&ograve;d motus nauis vtrique commn&shy;<lb/><gap/>s quantum virtutis addit pil&aelig; ab boc pro&shy;<lb/>iect&aelig;, tantundem illum &longs;emouet: &amp; quan&shy;<lb/>tum adimit reject&aelig; ab illo, tantundem i&longs;tum <lb/>promouet, mirabili compen&longs;atione.<emph.end type="italics"/> p.31. </s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>IX. </s>

<s>Nullus motus non <gap/>uralis, vt nullus <lb/>non e&longs;t &agrave; naturalibus principi<gap/>s: Nullus non <lb/>violentus, vt nullus (&longs;eclu&longs;o prim&aelig; vo) <lb/>non ab alto e&longs;t. </s>

<s>Is naturalis e&longs;t, qui ant &longs;pon&shy;<lb/>tc, <gap/> &longs;ine repugnantia fit; is violentus, qui <lb/>p<gap/>ater <gap/>un, ant cum <expan abbr="repugn&atilde;tia">repugnantia</expan>. </s>

<s>&AElig;qua&shy;<lb/><gap/>tas character motus naturalis; in&aelig;qua&shy;<lb/><gap/>as violenta. <gap/>uralis ergo propri&egrave; &longs;<gap/>&shy;<lb/>les circularis, mix m&eacute;que <gap/>s; violen-<emph.end type="italics"/><lb/><lb/><emph type="italics"/>tus autem rectus, qualis e&longs;t non mod&ograve; rei pro&shy;<lb/>iect&aelig; &longs;urs&ugrave;m, verum etiam rei cadentis <lb/>deors&ugrave;m.<emph.end type="italics"/> p.33. </s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>X. </s>

<s>C&ugrave;m motus lapidis tam dimi&longs;si, qu&agrave;m <lb/>recidentis ex malitran&longs;iati altitudine, com&shy;<lb/>po&longs;itus &longs;it ex perpendiculari, &amp; borizontali, <lb/>horizont alis poti&ugrave;s, qu&agrave;m perpendicularis <lb/>habendus nuuralis e&longs;t, ob iam memoratam <lb/>&aelig;quabilitatem. </s>

<s>Videtur omnis motus hori&shy;<lb/>zontalis &longs;uapte natura &aelig;quabilis, atque per&shy;<lb/>petuus; vt vel intelligitur exemplo globi <lb/>vniformis materi&aelig;, qui &longs;emel motus &longs;upr&aelig; <lb/>terr&aelig; &longs;uperficiem exqui&longs;it&egrave; rotundam, poli&shy;<lb/>tamque &longs;uppo&longs;itam, videatur vt &aelig;quabili&shy;<lb/>ter, ita perpetu&ograve; reuoluendus.<emph.end type="italics"/> p.38. </s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>XI. </s>

<s>Si motus lapidis deors&ugrave;m violentus e&longs;t, <lb/>&amp; ab externo principio; debet; hoc proinde <lb/>e&longs;&longs;e vel impellens, vel attrabent, vel <expan abbr="vtr&utilde;-que">vtrun&shy;<lb/>que</expan>. </s>

<s>Impellens aliud e&longs;&longs;e non pote&longs;t, qu&agrave;m <lb/>aer &longs;uporn&egrave; incumbens, qui vt lapidi &longs;ur&shy;<lb/>s&ugrave;m nitenti re&longs;i&longs;tit, ita deors&ugrave;m tendentem <lb/>in&longs;ectaiur. </s>

<s>Quanta &longs;it <expan abbr="a&emacr;ris">aerris</expan>, fluxi licet, in <lb/>impellendo vis, probatur ex variis effecti&shy;<lb/>bus, at pr&aelig;&longs;ertim in pyriis, pnenmatici&longs;que <lb/>catapultis. </s>

<s>Non &longs;ufficit tamen &longs;ola a&euml;ris vis <lb/>ad motum illum deors&ugrave;m pr&aelig;&longs;tandum.<emph.end type="italics"/> p 41. </s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>XII. </s>

<s>Attrabens cau&longs;a alia e&longs;&longs;e non pote&longs;t, <lb/>qu&agrave;m ip&longs;amet Terra, cui &longs;it in&longs;ita (vt &amp; <lb/>cuivis Toti) vis continendi, retrabendique <lb/>parteis &longs;ui omneis, quales enumerantur beic. <lb/></s>

<s>Explicatur pancis analogia, vel eadem po&shy;<lb/>ti&ugrave;s natura Magnetis, ac Terr&aelig;. </s>

<s>Non vide&shy;<lb/>tur vtrin&longs;que actio in res attractas fieri, <lb/>ni&longs;i emi&szlig;is corpu&longs;culis &longs;ubtili&szlig;imis, qu&aelig; <lb/>ip&longs;as pelliciant: qu&ograve;d nulla actio phy&longs;ica &longs;i&shy;<lb/>ne contactu, &amp; organi &longs;altem interuemn &longs;it. <lb/></s>

<s>Declaratur res exemplobalitus &egrave; re odorain <lb/>narets tran&longs;mi&szlig;i.<emph.end type="italics"/> p.46. </s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>XIII. </s>

<s>Idem &longs;it circa alios &longs;en&longs;us. </s>

<s>Corpu&longs;cu&shy;<lb/>la, qua &longs;en&longs;us permulcent, aliaratione figu&shy;<lb/>rata, qu&agrave;m qu&aelig; exa&longs;perant. </s>

<s>Arguitur id iur&shy;<lb/>s&ugrave;s ex od<gap/>e. </s>

<s>Subtilitas corpu&longs;culorum inef&shy;<lb/>fabilis probabilis fit. </s>

<s>Sympatbia, &amp; Anti&shy;<lb/>pathia, ni&longs;i per ip&longs;a, qua&longs;i organula, non e&longs;t. <lb/></s>

<s>Debent in re excipiente respondere particu&shy;<lb/>l&aelig; analogica; vti &longs;unt, qu&aelig; in naribus (non <lb/>in partibus altis) re&longs;pect<gap/> corpu&longs;culorum<emph.end type="italics"/><pb/><lb/><emph type="italics"/>odoris. </s>

<s>Debent &amp; poruli analogici in iis, qu<gap/><lb/>ab ip&longs;is peruaduntur rebus; vt exemplis <lb/>o&longs;tenditur.<emph.end type="italics"/> p.50. </s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>XIV. </s>

<s>Di&longs;&longs;icultas pr&aelig;cipua; quomodo attra&shy;<lb/>ctio ferri &agrave; Magnete per emi&longs;&longs;a corpu&longs;cul<gap/><lb/>fiat: Fieri fort&egrave; radiis iugi illorum corpu&longs;cn&shy;<lb/>lorum emi&szlig;ione creatis, refracti&longs;que in re <lb/>attracta ver&longs;us perpendicularem: vnde &amp; <lb/>factis angulis, qua&longs;icubitis, in ferro, com&shy;<lb/>pre&szlig;io, &amp; attractio in magnetem &longs;equatur. <lb/></s>

<s>Rationem quorundam effectuum betne red&shy;<lb/>di, &amp; actionem electricorum po&longs;&longs;e exinde <lb/>intelligi.<emph.end type="italics"/> p.54. </s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>XV. </s>

<s>Vis Terr&aelig; attractrix, perinde ac vis <lb/>magnetis ex&longs;eritur. </s>

<s>Prop&egrave;, qu&agrave;m pr<gap/>c&ugrave;l, ma&shy;<lb/>ior. </s>

<s>Lapis in &longs;patiis imaginariis con&longs;titutus <lb/>tam con&longs;tante mundo, qu&agrave;m non ex&longs;tante, ibi <lb/>quie&longs;ceret. </s>

<s>Etiam in medio aeris &longs;patio, &longs;i <lb/>fieret penit&ugrave;s inane. </s>

<s>Moueturiam, quiatra&shy;<lb/>bitur. </s>

<s>Ingens &longs;axum, cohibita attractione, <lb/>facillim&egrave; mobile. </s>

<s>Motus deors&ugrave;m initio len&shy;<lb/>ti&szlig;imus. </s>

<s>Vis proiectoimpre&longs;&longs;a ide&ograve; debili&shy;<lb/>tatur, qu&ograve;d attractio &agrave; Terra facta ip&longs;am <lb/>continenter re&longs;ringat. </s>

<s>Quare pondera &longs;en <lb/>magna, &longs;en parua (eiu&longs;dem pr&aelig;&longs;ertim ma&shy;<lb/>teri&aelig;) &aelig;qua vdocitate cad<gap/>t.<emph.end type="italics"/> p.58. </s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>XVI. </s>

<s>Impre&longs;&longs;us &longs;emel motus illi lapidi in <lb/>imaginariis &longs;patiis con&longs;tisuto foret &aelig;quabi&shy;<lb/>lis, &amp; perpetuus, attractionis refringentis <lb/>defectu. </s>

<s>Comprobatur ex dictis de aquabili&shy;<lb/>ta<gap/>e motus horizontalis, &amp; ex con&longs;tantia <lb/>motus rei p<gap/>n&longs;ilis, cuius excur&longs;us, &amp; recur&shy;<lb/>&longs;us pr&aelig;cipue ob &longs;<gap/>lam ip&longs;ius chord&aelig;, par&shy;<lb/>tium ve eius qua&longs;i &longs;arcinulas &longs;ens&igrave;m re&shy;<lb/>fringuntur, ac dentque c<gap/>&longs;&longs;ant.<emph.end type="italics"/> p.62. </s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>XVII. </s>

<s>Pote&longs;t fimplex Terr&aelig; attractio &amp; <lb/>emonere lapidem &agrave; quiete in a&euml;re, &amp; &longs;uper&aelig;&shy;<lb/>re re&longs;i&longs;tentiam &longs;uppo&longs;iti a&euml;ris. </s>

<s>Si mobile vno <lb/>ictu pul&longs;um, pluribus &longs;imilibus continenter <lb/>pu &longs;etur, ip&longs;ins velocit as continenter auge&shy;<lb/>bitur. </s>

<s>Lapis in aere, &longs;cu &agrave; Terra, &longs;eu ab a&euml;re, <lb/>&longs;eu ab vtroque c<gap/>ntinenter ictus accipiat, <lb/>non pote&longs;t continu&ograve; non accelerari. </s>

<s>Si ab al&shy;<lb/>tera, &longs;implicive tantum ca<gap/>&longs;a moueretur, <lb/>v. <gap/>otuas cius incre&longs;ceret &longs;ecundum &longs;eriem <lb/>v<gap/>uatum. </s>

<s>Atqui incre&longs;<gap/> &longs;ecundum &longs;e&shy;<lb/><gap/>m n<gap/> ab vnitate imparium.<emph.end type="italics"/> p.66. <lb/></s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>XVIII. </s>

<s>Coniungenda <gap/>t. </s>

<s>aqu<gap/>&longs;<gap/>: vt <lb/>&longs;it in primo moment<gap/>us &agrave; Terra at&shy;<lb/>trahente: in &longs;ecundo &longs;int duo, vnus &agrave; Ter&shy;<lb/>ra attrabente, alins ab aere imp<gap/>llente, &amp; <lb/>con&longs;equenter &longs;ingulis momentis duo: &longs;icque, <lb/>cum impetus omnes mancmt, &longs;int in primo <lb/>momento, 1. in &longs;ecnndo 3. in tertio 5. &amp; <gap/>qu&aelig; <lb/>e&longs;t progre&longs;sio numerorum imparium. </s>

<s>H<gap/>int <lb/>&longs;equitur &longs;patia in fine <gap/>nin&longs;que momenti ab <lb/>v&longs;que initio qua&longs;ita e&longs;&longs;e 1. 4. 9. &amp; <gap/>. </s>

<s>qu&aelig; <lb/>&longs;unt quadrata momentorum. </s>

<s>Declaratur res <lb/>&longs;chemate. </s>

<s>Cur graue proiectum tant<gap/> a&longs;<gap/>n&shy;<lb/>dat tempore, quanto deinceps de&longs;cendit. </s>

<s>Ea&shy;<lb/>dem proportio &longs;eruatur in rebus obliqu&egrave; de&shy;<lb/>cidentibus: &amp; in excur&longs;ibus, recur&longs;ibu&longs;que <lb/>rerum pen&longs;ilium. </s>

<s>An ca&longs;urus fuerit ead<gap/><lb/>incrementi velocitatis proportione demi&longs;&longs;us <lb/>in centrum lapis &agrave; Terr&aelig; &longs;uperficie, &agrave; l una, <lb/>&agrave; Sole, &agrave; Fixis?<emph.end type="italics"/> p.69. </s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>XIX. </s>

<s>Vis motrix in re proiecta non aloud, <lb/>qu&agrave;m impre&longs;&longs;us motus, qui ex &longs;e in cop<gap/> &longs;e&shy;<lb/>ueraret porpctu&ograve;, ni&longs;i facta &agrave; Terra attra&shy;<lb/>ctione labe&longs;actaretur. </s>

<s>Imprimitur, dum mo&shy;<lb/>uens iunctum mobili ip&longs;um &longs;ecum monet, &amp; <lb/>aliquo v&longs;que in viam <gap/>dam comitatur. <lb/></s>

<s>Motus reflexus cum directo contin&uuml;atus, <gap/>b <lb/>eadem cau&longs;a cum illo e&longs;t. </s>

<s>R<gap/>&longs;t<gap/>xio, &amp; i<gap/>&shy;<lb/>dentia ad angulos pareis, eadem leg<gap/>, qua <lb/>emer&longs;io, &amp; precidentia in re pen&longs;ili.<emph.end type="italics"/> p.74. </s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>XX. </s>

<s>Differtur tractatio de argum<gap/><lb/>motu rerum &longs;ur&longs;um proiectarum <gap/>idin&shy;<lb/>tinmque ad quictem Terr&aelig; a&longs;&longs;erendam a&longs;&shy;<lb/>&longs;<gap/>pto, in occa&longs;ionem aliam. </s>

<s>Epi&longs;tola<gap/>&shy;<lb/>cludilur.<emph.end type="italics"/> p 77. </s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>EPISTOL&AElig; POSTERIORIS.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>I. PRoponitur agendum de imbecillitate <lb/>argumenti, quo ab Ari&longs;tot<gap/>e v&longs;que <lb/>probatur Terram quic&longs;cere. </s>

<s>Sene<gap/>a rem di&longs;&shy;<lb/>qui&longs;rtione non indignam cen&longs;uit, mon<gap/>ur&shy;<lb/>ne Terra, an-non. </s>

<s>Plato eam momri opina&shy;<lb/>tus e&longs;t. </s>

<s>Argumentum vulgare pro qui<gap/>e, <lb/>Qu&ograve;d lapis &longs;urs&ugrave;m direct&egrave; protectus epup&shy;<lb/>pt, dum namis mon<gap/>, non recidat in p<gap/><lb/>intere&agrave; &longs;ubductam. </s>

<s>C&ugrave;m exemplam bet fal&shy;<lb/>&longs;um &longs;it, videtur argumontum po&longs;&longs;e r<gap/>or-<emph.end type="italics"/><pb/><lb/><emph type="italics"/>quer;<emph.end type="italics"/> p.79. </s></p><p type="main">

<s>II. <emph type="italics"/>Dedaratur &longs;chimate, quemodo lapit <lb/>&longs;u &longs;am protectus <gap/>cund<gap/> altitudtuem <lb/>Turiss, non po&szlig;it de&longs;ers &agrave; Turri, tamet&longs;i <lb/>Terra eam transfirst; quonsam lapis vn&agrave; <lb/>tranifertur, propter metum, quo Terra mo&shy;<lb/>utns borizontaliter manum pr<gap/>cientem, <lb/><gap/> fim&ugrave; lapidem<gap/>juanquam bic m<gap/>s, <lb/>qu&ograve;d &longs;it tam oculo, qu&agrave;m turri, lapi lique <lb/>communis, ob&longs;eruabi<gap/>isnon &longs;it, &longs;ed &longs;olus <gap/>e, <lb/><gap/> &longs;urs&ugrave;m, ac deori&ugrave;m, &longs;cu porpendicularis <lb/>e&longs;t.<emph.end type="italics"/> p. </s>

<s>S9. </s></p><p type="main">

<s>III. <emph type="italics"/>Motus Terr&aelig;inob&longs;eruabilis, ni&longs;i quis <lb/>ill<gap/> non abripiatur. </s>

<s>Aeridem e&longs;t Terr&aelig;glo&shy;<lb/><gap/>, quod lanugo mals catoneo. </s>

<s>Ob &longs;luidit&aelig;&shy;<lb/>tem non-nibil retardatur; vnde &amp; appa&shy;<lb/>ret in occa&longs;um moutri. </s>

<s>Inde nauigatio in <lb/>occa&longs;um, qu&agrave;min ortum facilior. </s>

<s>Quomede <lb/><gap/>o <gap/> hori<gap/>ontalis imprimatur lapidi, qu&aelig;&shy;<lb/>tenus Terratran sfort proiectorem? </s>

<s>Quomo&shy;<lb/>do volucri, dum transfert rem, &agrave; quailla <lb/>anolat, &amp; aerem, cui de<gap/>ceps alis innititur? <lb/></s>

<s>Quomodo nubi, aut plum&aelig;? </s>

<s>vente, ignea&shy;<lb/>ve traiectioni?<emph.end type="italics"/> p.91. </s></p><p type="main">

<s>IV. <emph type="italics"/>Di&longs;irimen inter &aelig;erem, &amp; mundanum <lb/><gap/>tium, in quo aer. </s>

<s>Spatiu<gap/> immotum; <lb/>acr cum Terra mobilis. </s>

<s>Heinclapts vide&shy;<lb/>ri pote&longs;t de&longs;eribere rectam lineam tam <lb/>a&longs;<gap/>ndendo, qu&agrave;m ex&longs;cendende per aerem, <lb/>&amp; intere&agrave; tamen de&longs;cribere lineam para&shy;<lb/>b<gap/>am per spatium munda<gap/>m. </s>

<s>Pere&longs;t <lb/><gap/> viam exiguam con&longs;icere per aerem, <lb/>&amp; conficeretamen per spatium mundanum <lb/>pro<gap/>. </s>

<s>Quid &longs;it di&longs;<gap/>riminis in motu <lb/>p<gap/> &longs;ur&longs;um lapidis, pro<gap/> &longs;pectatur <lb/><gap/> nauis, ant cum motu Terr&aelig; con&shy;<lb/>i<gap/>.<emph.end type="italics"/> p.96. </s></p><p type="main">

<s>V. <emph type="italics"/>Declaratur non concludere, quod obli&shy;<lb/>citur de globerum explo&longs;ione in ortum, in <lb/>oc<gap/>a&longs;um, in a<gap/>&longs;trum, in boream, &amp; &longs;ur&shy;<lb/>&longs;<gap/>, ex dictis &agrave; &longs;i<gap/>li de proiectis &egrave; naui: <lb/>ci<gap/>n motus Terr&aelig; glob<gap/> impre&longs;&longs;us impri&shy;<lb/><gap/> etiam machin&aelig;, ac proinde mot<gap/> eo&shy;<lb/>dem communi <gap/>tente Terr&aelig;, machin&aelig;, <lb/>ip&longs;i globo, &longs;olus explo&longs;ionis motus &longs;uper&longs;it, <lb/><gap/>utus occa&longs;ione glabus perinde recedat &agrave; <lb/>macbina, &longs;eu quie&longs;cat, &longs;eu moueatur Terra.<emph.end type="italics"/><lb/>p.99. <lb/></s></p><p type="main">

<s>VI. <emph type="italics"/>Neque quod obiicitur de apparente So&shy;<lb/>lis motu, &amp; Terr&aelig; quicte, ob vi&longs;us &longs;allt&shy;<lb/>ciam. </s>

<s>Vt cnim maris inexpertus, &longs;i non co&shy;<lb/>gitan<gap/> con&longs;tituatur in naut tran&longs;<gap/>, iura&shy;<lb/>bit ip&longs;am quie&longs;cere, aliam ancboris &longs;irma&shy;<lb/>tam m<gap/>eri; ita<gap/>os non cogitantes nati is <lb/>Terra, po&longs;&longs;umus, &longs;i ea circa Solem in mun&shy;<lb/>dano spario q<gap/> &longs;centem transferatur, exi&longs;ti&shy;<lb/>mare ip&longs;am immotam, Solem circa ip&longs;am <lb/>moueri. </s>

<s>Neque licebit illum horta<gap/>, vt <lb/>&longs;eu&longs;um ratione cerrigat, qu<gap/> nos pariiure <lb/>moneamur.<emph.end type="italics"/> p.104. </s></p><p type="main">

<s>VII. <emph type="italics"/>Idem dicendum, quod attinet ad t&aelig;&shy;<lb/>tera &longs;idera exoriri vi&longs;a, &amp; occidere ex con&shy;<lb/>uer&longs;ione Terr&aelig; in ortum. </s>

<s>Sic apparet attoli <lb/>Polus ex &longs;olono&longs;tri ver&longs;us ip&longs;u<gap/> progre&longs;&longs;u. <lb/></s>

<s>Argument a aliquot &agrave; &longs;imili. </s>

<s>Violentia ex <lb/>raptu primi mobilis &longs;ublat a ex &longs;implic<gap/> Ter&shy;<lb/>r&aelig; conuer &longs;ione in ortum. </s>

<s>Soliditas orbium <lb/>caelig;le&longs;tium cum ab&longs;eruatis, &amp; ratione pu&shy;<lb/>gnans. </s>

<s>Argumentum ex apparente Cometa&shy;<lb/>rum &amp; omnium &longs;ublimium in <gap/>a&longs;um mo&shy;<lb/>tu. </s>

<s>Ex rapidita<gap/>e, quinquagies millies in <lb/>c&aelig;lo, qu&agrave;m in Terra vt matore, &longs;ic ab&longs;ur&shy;<lb/>diore. </s>

<s>D<gap/>tractio partium Te<gap/>&aelig; non ti&shy;<lb/>menda. </s>

<s>Argumentkm ex figura Terr&aelig; &longs;ua&shy;<lb/>pte natura volubili.<emph.end type="italics"/> p.107. </s></p><p type="main">

<s>VIII. <emph type="italics"/>Granitas e&longs;t partium Terr&aelig; propria, <lb/>vt vniantur; nontotius, vt ten<gap/>at in cen&shy;<lb/>trum. </s>

<s>In <gap/>undo nibil e&longs;t ex &longs;e &longs;upremum, <lb/>aut infinum, &longs;<gap/> &longs;ol&ugrave;m extrem<gap/>m, <gap/> me&shy;<lb/>dium. </s>

<s>Non t<gap/>unt grauia in centr<gap/> &longs;eu <lb/>Terr&aelig;, &longs;eu <gap/>di, ni&longs;i ex accidenti. </s>

<s>Graui&shy;<lb/>tas e&longs;t vis non tam grauibus in&longs;ita, qu&agrave;m <lb/>magnetic&egrave; &agrave; Telluris mole impre&longs;&longs;a. </s>

<s>Leuitas <lb/>nibil &aelig;liud, qu&agrave;m grauit as minor. </s>

<s>Compre&shy;<lb/>batur variis ex&euml;plis, at in igne pcti&szlig;im&agrave;in, <lb/>qui &longs;ur&longs;um, non vt &longs;pb&aelig;ram pc<gap/>ens, &longs;ed vt <lb/>ab aere abactus contendit. </s>

<s>Motus recti &longs;ur&shy;<lb/>&longs;&ugrave;<gap/>, &amp; deors&ugrave;m, t<gap/>nquam partium proprij, <lb/>m<gap/>tui circulari, tanquam proprio totius non <lb/>obstant. </s>

<s>Idemiuris pote<gap/> &amp; Luna, &amp; aliis <lb/>glob<gap/>s competere. </s>

<s>Terra non min&ugrave;s mobilis <lb/>per aib<gap/>rem, qu&agrave;m Luna. </s>

<s>C&ugrave;<gap/> nibil p<gap/>&shy;<lb/>dat, band inepta Archimedca &longs;pon&longs;io fuit.<emph.end type="italics"/><lb/>p.112. </s></p><p type="main">

<s>IX. <emph type="italics"/>Orde pertium mundi Pythagericus,<emph.end type="italics"/><pb/><lb/><emph type="italics"/>&longs;eu Copernicanus. </s>

<s>Sol in centro, Fix&aelig; in <lb/>circum&longs;erentia immot&aelig;. </s>

<s>Medio in spatio <lb/>Planet&aelig; mobiles, ac in ip&longs;is Terra iuter Ve&shy;<lb/>nerem, &amp; Martem. </s>

<s>Di&longs;t ant<gap/>a Fixarum tan&shy;<lb/>ta, vt magnus orbis, cuius <gap/>emidiameter &longs;it <lb/>&agrave; sole ad Terram, pro puncto habeatur, com&shy;<lb/>paratus ad ip&longs;am. </s>

<s>Duplex Terr&aelig; motus, <lb/>Diurnus <gap/>ca proprium axem, Annuns <lb/>&longs;ubZodiaci &longs;ignis, in quorum vno dum e&longs;t, <lb/>apparet Solin oppo&longs;ito e&longs;&longs;e. </s>

<s>Continetur &longs;<gap/>&shy;<lb/>per axis Terr&aelig; in &longs;ui parallili&longs;<gap/> &amp; duci <lb/>in F<gap/>mamentum conc<gap/>us, de&longs;cribit qui&shy;<lb/>dem circulum tantum circa polum mundi, <lb/>quantus circulus magni orbis e&longs;t, &longs;ed qui <lb/>beinc tamen appareat vt punctum. </s>

<s>Conti&shy;<lb/><gap/>tia hac non omnin&ocirc; a&longs;&longs;equnta m<gap/>tum <lb/>centri, retrabit &longs;en&longs;im &aelig;quinoctialia <gap/>nnct<gap/><lb/>in fignorum anteced<gap/>tia.<emph.end type="italics"/> p.122. </s></p><p type="main">

<s>X. <emph type="italics"/>Tran&longs;la<gap/> per Eclipticam Te<gap/>, Sol <lb/>perinde videbitur Eclipticam percurrere, <lb/>&amp; Eclip&longs;es hand&longs;<gap/>&ugrave;scontingent, qu&agrave;m &longs;i <lb/>in centro qu<gap/>&longs;ceret. </s>

<s>Si Terra habetur Pla&shy;<lb/>netarum vnus, omnes tam motu, qu&agrave;m ma&shy;<lb/>gnitudinc congruunt; &longs;i non habetur, di&longs;&longs;o&shy;<lb/>nant. </s>

<s>L<gap/>a videtur altera Terra. </s>

<s>L<gap/><lb/>Terra <expan abbr="exiracentr&utilde;">exiracentrum</expan> Firm amenti&longs;it, videtur <lb/>tamen bemi&longs;ph&aelig;rium, quod du&aelig; parallel&aelig;, <lb/>vna per centrum, alia per terr&aelig; &longs;uperficiem <lb/><gap/>aduct&aelig;, ad &longs;en&longs;um tandem <expan abbr="co&etilde;ant">coenant</expan>. </s>

<s>Axis <lb/>Terr&aelig; continentia, &amp; Fixarum di&longs;tantia <lb/><gap/>, vt vbicumque in Zodiaco Terr&aelig; &longs;it, <lb/><gap/>dem &longs;<gap/>ell&aelig; verticales, eadem altitudo po&shy;<lb/><gap/> appareat. </s>

<s>Eadem axis, at &longs;im&ugrave;l &aelig;qua&shy;<lb/><gap/>is continentia &amp; dierum, noctiumque <lb/><gap/>qualitatem, &amp; &aelig;&longs;t atis, ac biemis vici&szlig;i&shy;<lb/>tudinem parit. </s>

<s>Stell&aelig; Fix&aelig; apparent pro&shy;<lb/><gap/>, taxta &longs;ignorum &longs;eriem, qu&ograve;d &longs;ectio&shy;<lb/><gap/> aquinectiales regrediantur adner&longs;us <lb/><gap/>Sol Apoge<gap/>s, ac Perigeius appares, <lb/><gap/> T<gap/>ra <gap/> &amp; Peribelia &longs;iat.<emph.end type="italics"/><lb/><lb/><emph type="italics"/>Motus Planetarum circ&aelig; S<gap/>lem <gap/>llipticus, <lb/>non circularis.<emph.end type="italics"/> p.132. </s></p><p type="main">

<s>XI. <emph type="italics"/>Tran&longs;<gap/> per Z<gap/>diatum <expan abbr="Terr&atilde;">Terram</expan>, n<gap/><lb/>e&longs;t Planetarum, quinon vno tenore, ac <gap/>am <lb/>&longs;emper viam procedat. </s>

<s>Regre&szlig;iones <gap/>&aelig;, <lb/>Station<gap/>&longs;que, qu&aelig; in vulgari &longs;ententia<gap/>an&shy;<lb/>t&aelig; inconciunitatis &longs;unt, non-ni&longs;i apparenter <lb/>fiunt. </s>

<s>Res decl<gap/>atur in Mercurio, &amp; Ve&shy;<lb/>nere; itemque in Marte, Ioue, ac Saturne. <lb/></s>

<s>Sol in medio omnium congru&egrave; collecatus. <lb/></s>

<s>Con&longs;titutus in centro Sol, &amp; nibilomin&ugrave;s <lb/>&longs;ibi ip&longs;i motn circiter men&longs;tiuo circumdu&shy;<lb/>ctus (quod mon &longs;trant eins Macula) vide&shy;<lb/>tur Pl<gap/>etas omneis &longs;uis veluti magneticis <lb/>radiis circumagcre, propiures rapi&agrave;i&ugrave;s, re&shy;<lb/>motiores &longs;egu<gap/>s.<emph.end type="italics"/> p.142. </s></p><p type="main">

<s>XII. <emph type="italics"/>Ex motu Terr&aelig; attributo &aelig;&longs;tus ma<gap/>is <lb/>deducitur, &amp; exemplo nauicul&aelig; aqua &longs;emi&shy;<lb/>plen&aelig; declaratur. </s>

<s>Ex motu diurno, &amp; an&shy;<lb/>n<gap/>o coninnct<gap/>s oritur bis in die in &aelig;qualit as, <lb/>ob quam mare quotidie bis fluat, at rifluat. <lb/></s>

<s>Res mediterrance mars applicatur. </s>

<s>In er&aelig; <lb/>Prouinci&aelig; attollitur mare, ac deprimitur ad <lb/>&longs;e&longs;qui-pedem. </s>

<s>Creata &longs;peciali inaqualitate <lb/>ctrca &longs;el&longs;titia, &amp; &aelig;quinoctia, fit a&longs;tus v<gap/>be&shy;<lb/>mentior, &longs;ed circa &aelig;quinoctia p<gap/>&aelig;&longs;ers&igrave;m. <lb/></s>

<s>Creat&acirc; ali&acirc; ob con&longs;titutam in coniunctione, <lb/>ant oppo&longs;itione Lunam, fit quoque &aelig;&longs;tus in <lb/>no<gap/>iluniiis, ac in pleniluniis maior. </s>

<s>Ex m<gap/><lb/>Terra &aelig;&longs;lus maris, ex a&longs;tu maris motus <lb/>Terr&aelig; e&longs;&longs;icitur probabilis. </s>

<s>Declaratur res <lb/>iterum nanicul&aelig; comparatione.<emph.end type="italics"/> p.149. </s></p><p type="main">

<s>XIII. <emph type="italics"/>Statur decreto Cardinalium de <lb/>Terra quic&longs;cente, non mota. </s>

<s>Epi&longs;t<gap/>a con&shy;<lb/>cluditur.<emph.end type="italics"/> p.155. </s></p><p type="main">

<s>Po&longs;t &longs;criptum. <emph type="italics"/>Explicatur Problema; <lb/>Quam obcan&longs;am fiat, vt res flexilis, viluti <lb/>virga, a<gap/> lamina, vbi man<gap/> diflexa<gap/>&longs;t, di&shy;<lb/>mittente mann mo<gap/>atur, &longs;uumque &longs;itum <lb/>repetat?<emph.end type="italics"/> p.15<gap/>. </s></p><pb/><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>SVMMA PRIVILEGII.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>JVxta Priuilegium &agrave; Rege Chri&longs;tiani&longs;&longs;imo conce&longs;&longs;um, cautum e&longs;t, ne quis toto regne <lb/>imprimat, alibive impre&longs;&longs;as di<gap/>endat PSTRI GASS<gap/>NDI <emph type="italics"/>De Metu impre&longs;&longs;e <gap/><lb/>Motore tran&longs;lato, Epi&longs;tolas duas<emph.end type="italics"/>, pr&aelig;ter LVD. DI HIVQV<gap/>VILLE, Bibliopolam Pa&shy;<lb/>ri&longs;ien&longs;em, idque in dece<gap/>nium, &longs;ub &longs;olitis p<gap/>nis, Datum Pari&longs;<gap/>s 8. April. </s>

<s>1642. Signa&shy;<lb/>tum C<gap/>RET </s></p><pb pagenum="1"/><figure></figure><p type="main">

<s><emph type="center"/>DE MOTV IMPRESSO <lb/>A MOTORE TRANSLATO. <lb/><emph type="italics"/>EPISTOLA PRIMA.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>VIRO ERVDITO ET AMICO SINCERO <lb/>PETRO PVTEANO CLAVD I. F. <lb/>PETRVS GASSENDVS S.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>INSINVAVIT Luillerius no&longs;ter <lb/>po&longs;tremis &longs;uis literis, adhibui&longs;&longs;e te &aelig;gr&egrave; <lb/>fidemijs, qu&aelig; ad ip&longs;um per&longs;crip&longs;eram, <lb/>de factis &agrave; me circa motum Proje&shy;<lb/>ctilium experimentis. </s>

<s>Id ver&ograve; miratus non &longs;um, qui <lb/>per&longs;pectum habeo nihil po&longs;&longs;e magis paradoxum &longs;a&shy;<lb/>pere; &amp; noui alios pr&aelig;claros viros, quibus res e&longs;t <lb/>vi&longs;a non min&ugrave;s improbabilis, quoadv&longs;que fuere ip&shy;<lb/>&longs;imet experti. </s>

<s>Occa&longs;ionem cert&egrave; explorandi denu&ograve; <lb/>rei veritatem fecit mihi nuper Prorex optimius; c&ugrave;m <lb/>profectus Ma&longs;&longs;iliam, me in comitatum adhibitum <lb/>voluit. </s>

<s>Quippe, vt e&longs;t pereruditus, &amp; quicquid tem-<pb pagenum="2"/>poris &agrave; curis ciuilibus re&longs;iduum e&longs;t, liberalibus &longs;tu&shy;<lb/>djis impertitur, non paucos in itinere &longs;ermones de <lb/>Motu con&longs;eru&iuml;t. </s>

<s>Ip&longs;e recen&longs;ui obiter tum ob&longs;erua&shy;<lb/>ta propria, tum qu&aelig; Galileus conge&longs;&longs;it ad&longs;truen&shy;<lb/>do illi Theoremati, <emph type="italics"/>Si id corpus, cui in&longs;i&longs;timus, trans&shy;<lb/>ferdtur, motus omneis no&longs;tros, rer&uacute;mqne &agrave; nobis mo&shy;<lb/>bilium perinde fieri, apparer&eacute;que, ac &longs;i illud quie&longs;ceret.<emph.end type="italics"/><lb/>C&ugrave;m rem ver&ograve; e&longs;&longs;e pr&aelig;ter omnem fidem, non tam <lb/>doctus Princeps, qu&agrave;m alij quidam ex comitatu <lb/>opinarentur; &longs;tupuerunt &longs;an&egrave;, c&ugrave;m iu&longs;&longs;i tam cur&shy;<lb/>ru, qu&agrave;m equo periculum facere, deprehenderunt, <lb/>&longs;eu quie&longs;cerent, &longs;eu concitati&longs;&longs;im&egrave; transferrentur, <lb/>res &longs;urs&ugrave;m projectas, perinde in manum redire; ma&shy;<lb/>nu dimi&longs;&longs;as, &longs;ecundum eandem &longs;ui, equi, aut cur&shy;<lb/>rus lineam cadere; emi&longs;&longs;as antrors&ugrave;m, nec propi&ugrave;s, <lb/>nec longi&ugrave;s terram petere; depul&longs;as retrors&ugrave;m, <lb/>nihilo &longs;eci&ugrave;s &agrave; tergo di&longs;cedere; directas ad dex&shy;<lb/>tram, l&aelig;uam ve, intra lateralem lineam ex &aelig;quo <lb/>teneri. </s>

<s>Po&longs;te&agrave;, vt plan&egrave; conuincerentur, deducen&shy;<lb/>di fuere ad mare, ob&longs;eruaturi, Vtrum naui veloci&longs;&shy;<lb/>&longs;im&egrave; tran&longs;lata, perinde atque quie&longs;cente, lapis &longs;ur&shy;<lb/>s&ugrave;m projectus, v. </s>

<s>c. </s>

<s>ex pede mali, &longs;ecundum mali <lb/>longitudinem, tueretur &longs;emper tam a&longs;cendendo, <lb/>qu&agrave;m de&longs;cendendo eandem &agrave; malo di&longs;tantiam, &amp; <lb/>ad pedem mali, &longs;eu in eundem locum pr&aelig;ci&longs;&egrave;, re&shy;<lb/>cideret Vtrum manu ad &longs;ummum malum quie&longs;cen&shy;<lb/>te, &amp; ab&longs;que vlla vi dimi&longs;&longs;us lapis, in eundem pe&shy;<lb/>dem incideret. </s>

<s>Vtrum pari vi ex puppi in proram, <lb/>&amp; ex prora in puppin tran&longs;mi&longs;&longs;us, pari impetu fer&shy;<lb/>ri appareret, parque &longs;patium conficere. </s>

<s>Vtrum actus <pb pagenum="3"/>tran&longs;uers&ugrave;m, obliqu&egrave;, &amp; quac&uacute;mque dem&ugrave;m ra&shy;<lb/>tione, haud di&longs;par motus exhiberetur. </s>

<s>C&aelig;ter&ugrave;m res <lb/>ita &longs;ucce&longs;&longs;it, vt nihil ampli&ugrave;s h&aelig;&longs;erint; c&ugrave;m acta Tri&shy;<lb/>remi ea celeritate, vt intra hor&aelig; quadrantem, mari <lb/>aperto, tranquill&oacute;que, milliaria quatuor peruade&shy;<lb/>ret, i&longs;ta, ali&aacute;que ob&longs;eruit&acirc;runt. </s>

<s>Miraculo autem <lb/>poti&longs;&longs;im&ugrave;m fuit, lapidem &egrave; vertice mali ab&longs;que vi, <lb/>aut jactu dimi&longs;&longs;um, tam ex parte puppis &agrave; malo non <lb/>de&longs;eri, qu&agrave;m ex parte pror&aelig; ab eo non attingi: &longs;ed <lb/>in eadem &longs;emper di&longs;tantia, &longs;eu &longs;ecundum lineam ip&shy;<lb/>&longs;i parallelam continu&ograve; delabi. </s></p><p type="main">

<s>II. </s>

<s>Ac non h&aelig;reo quidem, optime virorum, <lb/>quin tu quoque dedi&longs;&longs;es manus, &longs;i quadam &longs;orte <lb/>contigi&longs;&longs;et ade&longs;&longs;e te &longs;pectaculo; ver&ugrave;m non propte&shy;<lb/>re&agrave; mihi adrogo, vt (licet me virum fidei plenum <lb/>habeas) tenearis idcirc&ograve; hi&longs;toriam narranti nudam <lb/>a&longs;&longs;entiri. </s>

<s>Addo poti&ugrave;s cau&longs;am, qu&acirc; &longs;emel per&longs;pect&acirc;, <lb/>te non di&longs;&longs;en&longs;urum confidam; ac prouoco &longs;im&ugrave;l ad <lb/>experimenta ade&ograve; factu facilia, vt nihil nece&longs;&longs;e exi&shy;<lb/>&longs;times mare proptere&agrave; ip&longs;um adire. </s>

<s>Et cau&longs;a quidem <lb/>generalis e&longs;t, quia, Quicquid mouetur, motum &longs;uum <lb/>imprimit rebus omnibus, quas &longs;u&longs;tentat: Re&longs;que <lb/>perinde emittuntur, &longs;iue emittens motum &agrave; &longs;e, &longs;iue <lb/>ab alio impre&longs;&longs;um habeat. </s>

<s>Experimentum ver&ograve; fa&shy;<lb/>cillimum e&longs;t, vt dum per prolixiorem illam nobili&longs;&shy;<lb/>&longs;i<gap/> Bibliothec&aelig; deambulabis pergulam, pilam lu&shy;<lb/>&longs;oriam, aliumve globum manu teneas, remque ex&shy;<lb/>plores. </s>

<s>Imprimis quippe notius e&longs;t, qu&agrave;m vt mo&shy;<lb/>neri debeat, pilam tua manu &longs;u&longs;tentatam tantun&shy;<lb/>dem moueri, quantum ip&longs;am manum; &longs;eu manum <pb pagenum="4"/>eundem pil&aelig; motum imprimere, quem ip&longs;a habet. <lb/></s>

<s>Quie&longs;ce deinde reliquo corpore, &amp; agitata &longs;ola <lb/>manu, vel manu&longs;im&ugrave;l cum bracchio, proijce antror&shy;<lb/>s&ugrave;m, retrors&ugrave;mve pilam; excedet illa, procurretque <lb/>quam in partem conjeceris. </s>

<s>Re&longs;ume, &amp; pilam ma&shy;<lb/>nu aperta tenens, nihil age ip&longs;e: &longs;ed e&longs;to alius, qui <lb/>manum, bracchiumve propellat; haud &longs;ecus excedet, <lb/>procurretque pila, ac pri&ugrave;s, dum ip&longs;am &longs;pontaneo <lb/>motu abijceres. </s>

<s>Tene rurs&ugrave;s pilam aperta manu, &amp; <lb/>nihil perinde age nec manu, nec bracchio; &longs;ed loco <lb/>alterius, qui propellat, e&longs;to ip&longs;um-met corpus tuum, <lb/>quod emotum paul&ograve; concitati&ugrave;s bracchium, manu<gap/>&shy;<lb/>que transferat, parivelocitate, qua alius ant&egrave; propul&shy;<lb/>&longs;arat; videbis rurs&ugrave;s pilam perinde excedere, pro&shy;<lb/>currer&eacute;que. </s>

<s>Nimir&ugrave;m corpus reliquum pro agente <lb/>externo e&longs;t, quod mouere manum, &amp; bracchium, <lb/>corpore immoto, ob articulorum flexibilitatem po&shy;<lb/>te&longs;t. </s>

<s>Iam, quia de his min&ugrave;s dubitabis, h&aelig;rebis ma&shy;<lb/>gis quid &longs;it euenturum, vbi extento bracchio, pilam <lb/>&longs;u&longs;tentatam duobus digitis ab&longs;que vlla vi, agitatio&shy;<lb/>n&eacute;que manus propria, deambulando dimi&longs;eris. </s>

<s>Id <lb/>experire itaque; &amp; peruidebis pilam &longs;equi, procur&shy;<lb/>rer&eacute;que in eandem partem, in quam ip&longs;e conce&longs;&longs;eris; <lb/>neque euenire vnquam, vt vel con&longs;tet, vel recurrat <lb/>in partem auer&longs;am. </s>

<s>An-non proinde agno&longs;ces ha&shy;<lb/>bere pilam motum &agrave; manu, non quem ip&longs;i manus <lb/>motu poprio imprimat, &longs;ed quem imprimat motu <lb/>accepto &agrave; reliquo corpore; ade&ograve; vt c&ugrave;m pila, quo <lb/>momento dimittitur, moueatur reip&longs;&acirc;, <expan abbr="impul&longs;io-nemq;">impul&longs;io&shy;<lb/>nemque</expan> antrors&ugrave;m habeat, non po&longs;&longs;it motum non con-<pb pagenum="5"/>tin&uuml;are, &amp; perinde perficere, ac &longs;i immoto corpore <lb/>&longs;tante, mota manus &longs;ola motum impre&longs;&longs;i&longs;&longs;et? </s>

<s>En <lb/>ver&ograve;, quod magis mirere. </s>

<s>Con&longs;i&longs;te prim&ugrave;m in per&shy;<lb/>gul&aelig; medio, &amp; nunc antrors&ugrave;m, nunc retrorsum, <lb/>moderata vi pilam conijce: ade&ograve; vt ad certum v&longs;&shy;<lb/>que &longs;patium, quod notari po&longs;&longs;it, vtr&iacute;mque excurrat. <lb/></s>

<s>Incede deinde, &amp; ab vna parte ad idem medium <lb/>perueniens (nec moueri proptere&agrave; codem tenore de&shy;<lb/>&longs;inens) pari vi pilam conijce. </s>

<s>Videbis profect&ograve; pro&shy;<lb/>jectam antrors&ugrave;m excurrere longi&ugrave;s, quam excur&shy;<lb/>rerit ante&agrave;; projectam ver&ograve; retrors&ugrave;m, vel excur&shy;<lb/>rere breui&ugrave;s, vel con&longs;i&longs;tere, vel etiam te &longs;equi. </s>

<s>Cau&shy;<lb/>&longs;a nempe e&longs;t, Quia c&ugrave;m antrors&ugrave;m conijcis, dupli&shy;<lb/>cem illi imprimis vim; altera quippe e&longs;t manus pro&shy;<lb/>pria, &amp; qualis ante&agrave; erat, c&ugrave;m &longs;tares corpore immo&shy;<lb/>to; altera corporis ip&longs;ius, qu&acirc; eidem manui com&shy;<lb/>municat&acirc;, efficitur, vt manus feratur antrors&ugrave;m ce&shy;<lb/>leri&ugrave;s; qu&agrave;m ip&longs;a &longs;ola, &amp; reliquo corpore quie&longs;cente, <lb/>moueretur. </s>

<s>Ex quo fit, vt pila accepto velociore <lb/>motu, moucatur veloci&ugrave;s, &amp; procurrat vlteri&ugrave;s. </s>

<s>C&ugrave;m <lb/>proijcis ver&ograve; retrors&ugrave;m, vides &agrave; manu non alium <lb/>motum, qu&agrave;m ip&longs;ius proprium ver&longs;us eam partem <lb/>imprimi; nam qui motus e&longs;t &agrave; reliquo corpore, in&shy;<lb/>oppo&longs;itam tendit partem. </s>

<s>Con&longs;ideranda e&longs;t ergo <lb/>manus c&ugrave;m duplici motu, vno &longs;ibi proprio retror&shy;<lb/>s&ugrave;m, altero ex corporis tran&longs;latione antrors&ugrave;m. </s>

<s>Ex <lb/>hoc enim fit, prim&ograve;, vt pila nunquam po&longs;&longs;it tantun&shy;<lb/>dem retrors&ugrave;m excurrere, ac excurrerat ante&agrave;; quo&shy;<lb/>niam licet manus motu proprio moueatur &aelig;qualiter; <lb/>non tantundem tamen promouetur retrors&ugrave;m, qu&ograve;d <pb pagenum="6"/>motus tran&longs;latitius ip&longs;am intere&agrave; antrors&ugrave;m abripiat. <lb/></s>

<s>Deinde fit, vt &longs;i proprius quidem fuerit velocior <lb/>tran&longs;latitio, tum pila non-nihil retrors&ugrave;m excurrat, <lb/>qua&longs;i manu aliquant&ograve; magis retrors&ugrave;m, qu&agrave;m an&shy;<lb/>trors&ugrave;m promota. </s>

<s>Sin &aelig;qu&egrave; velox fuerit, tum pila <lb/>neque retrors&ugrave;m, neque antrors&ugrave;m excurrat, &longs;ed in <lb/>eodem loco con&longs;i&longs;tat, qua&longs;i in neutram partem pro&shy;<lb/>jecta, &amp; ad perpendiculum cadens; qu&ograve;d vno motu <lb/>alium compen&longs;ante, &amp; neutro alterum &longs;uperante, <lb/>manus eo momento veluti immota coh&aelig;reat. </s>

<s>Si <lb/>denique fuerit min&ugrave;s velox; tum pila &longs;equatur, &amp; <lb/>antror&longs;um, &longs;eu in eandem tecum partem decurrat, <lb/>qua&longs;i in illam magis acta motu tran&longs;latitio, qu&agrave;m in <lb/>oppo&longs;itam proprio. </s>

<s>Et vis ip&longs;e rem &longs;pectare jucun&shy;<lb/>di&ugrave;s? </s>

<s>Iube h&aelig;c peragi ab alio; tu ver&ograve; in medio per&shy;<lb/>gul&aelig; con&longs;i&longs;te &egrave; regione manus, qua ille pilam pro&shy;<lb/>ijciet. </s>

<s>Tum illo ambulante, &amp; antrors&ugrave;m, proijcien&shy;<lb/>te, videbis manum vlteri&ugrave;s, quam quie&longs;cente pro&shy;<lb/>moueri, &amp; pilam proinde majore impetu emitti, mo&shy;<lb/>uerique veloci&ugrave;s, &amp; ferri vlteri&ugrave;s. </s>

<s>Proijciente au&shy;<lb/>tem retrors&ugrave;m, videbis manum nunc minus promo&shy;<lb/>ueri, &longs;icque pilam &longs;egni&ugrave;s eijci: nunc tantundem, &longs;ic&shy;<lb/>que pilam ad perpendiculum cadere; nunc non mo&shy;<lb/>d&ograve; nihil promoueri, &longs;ed antrors&ugrave;m quoque magis <lb/>pertrahi; &longs;icque pilam virum ambulantem &longs;equi. </s>

<s>Ad&shy;<lb/>moneo autem, vt ad alium, dum experitur, attendas: <lb/>quia dum ip&longs;emet experiris, adnotare minim&egrave; potes <lb/>velocitatis di&longs;crimina, ob motum tran&longs;latitium facta. <lb/></s>

<s>Quippe, quia tuus oculus eodem &longs;im&ugrave;l motu tran&longs;&shy;<lb/>fertur, ob&longs;eruare non pote&longs;t motum, quo manus &longs;i-<pb pagenum="7"/>m&ugrave;l agitut, quique vnus idemque e&longs;t, atque idcirc&ocirc; pro <lb/>non motu, &longs;eu, quod idem e&longs;t, pro quietereputatut: at&shy;<lb/>tendit ver&ograve; &longs;ol&ugrave;m ad motiones alias, quas manus in&shy;<lb/>tere&agrave; ob flexilitatem ex&longs;erere poteft. </s>

<s>Ex quo capite e&longs;t, <lb/>vt pila antror&longs;&ugrave;m &agrave; te inter ambulandum projecta non <lb/>videatur ire veloci&ugrave;s, qu&agrave;m proiecta inter quie&longs;cen&shy;<lb/>dum; quia videlicet quantum motus corporis totius <lb/>pilam promouet, tantundem etiam promouet <expan abbr="ocul&utilde;">oculum</expan>, <lb/><expan abbr="ip&longs;eq;">ip&longs;eque</expan> ade&ograve; oculus, <expan abbr="tantund&etilde;">tantundem</expan> ex motu pil&aelig; n&oacute; agno&longs;cit. <lb/></s>

<s>Ill. </s>

<s>An Paradoxum heic interjiciam, occa&longs;ione experi&shy;<lb/>menti, quod ab i&longs;to loco alienum non &longs;it? </s>

<s>Deambula <lb/>bracchiis pa&longs;&longs;is, liber&eacute;que pendentibus; ea pror&longs;&ugrave;m, <lb/>rur&longs;umque &longs;ponte mouebuntur; &amp; vbi pa&longs;&longs;u tanti&longs;per <lb/>grandi, animat&oacute;que ince&longs;&longs;eris, tum &longs;en&longs;ibili&ugrave;s ant&egrave;, <lb/>ac pon&egrave;, re&longs;pectu trunci corporis fient. </s>

<s>Habe intere&agrave; <lb/>pilam ad manum, quam &longs;ine vlla contentione manus, <lb/>bracchiive dimittas; ac tum, &longs;i dimi&longs;eris quidem, dum <lb/>manus anteri&ugrave;s contendet, non anterius mod&ograve; moue&shy;<lb/>bitur, &longs;ed dupl&ograve; etiam celeri&ugrave;s mouebitur, qu&agrave;m cor&shy;<lb/>poris truncus. </s>

<s>Sin dum manus po&longs;teri&ugrave;s fiet, neutram <lb/>in partem mouebitur, &longs;ed ad perpendiculum &longs;emper <lb/>cadet. </s>

<s>Id mirabile: &longs;ed nihilomin&ugrave;s Paradoxum penes <lb/>cau&longs;am e&longs;t, qu&aelig; videbitur tibimirabilior. </s>

<s>An non p<gap/><lb/>tas enim bracchia ire, ac redire, &amp; manus extremas, vt <lb/>aliquod &longs;patium antror&longs;&ugrave;m conficiunt, ita retror&longs;&ugrave;m <lb/>conficere? </s>

<s>Et dico tamen, Bracchia numquam redire, <lb/>flective retror&longs;&ugrave;m: ac manus extremas, quanto tempo&shy;<lb/>re videntur &longs;patium retr&ograve; conficere, tanto con&longs;i&longs;tere <lb/>immotas. </s>

<s>Admirationem vt eximam, velim prim&ugrave;m <lb/>vt deambulando incedas iuxta parietem, quem &longs;ecun-<pb pagenum="8"/>dum totum ince&longs;&longs;um extrema pars manus (vngui&longs;ve <lb/>medij digiti) qua&longs;i pr&aelig;ter cadens leuiter contingat. <lb/></s>

<s>Per&longs;enties enim manum quidem antror&longs;&ugrave;m exporrigi: <lb/>&longs;ed non tamen ex eo puncto, in quod de&longs;inet exporre&shy;<lb/>ctio, manum retror&longs;&ugrave;m fieri; quin poti&ugrave;s in eo quie&longs;&shy;<lb/>cere, ex&longs;pectar&eacute;que donec tur&longs;&ugrave;s exporrigatur antror&shy;<lb/>&longs;&ugrave;m. </s>

<s>Agno&longs;oes' &amp; bracchium ab extrema manu ad <lb/>&longs;capulam v&longs;que, po&longs;tquam exporrecta manus fuerit, <lb/>non retror&longs;&ugrave;m agi, &longs;ed extrema manu firmata, &amp; qua&shy;<lb/>&longs;i centro facta, promoueri antror&longs;&ugrave;m in&longs;tar radij, cuius <lb/>extremum, &amp; qua&longs;i pars circumferenti&aelig; &longs;it &longs;capula, <lb/>qu&aelig; c&ugrave;m &longs;it manu po&longs;terior prouehetur &longs;en&longs;im, quo&shy;<lb/>v&longs;que illi ad perpendiculum fiat, &amp; vlteri&ugrave;s prouecta <lb/>anterior euadat. </s>

<s>Ac ni&longs;i tu quidem id po&longs;&longs;is &longs;atis ani&shy;<lb/>maduertere, iube alium id experiti, tuque intere&agrave; eius <lb/>manum, bracchium, &longs;capulamque re&longs;pecta; &amp; manife&shy;<lb/>&longs;ta tibi res fiet; &longs;im&uacute;lque perno&longs;ces etiam incedentem <lb/>in a&euml;re medio extremum digitum firmare, &amp; &longs;uper co <lb/>qua&longs;i centro bracchium, &longs;capulamque circumducere. <lb/></s>

<s>Velim pr&aelig;tere&agrave; vt attendas e&longs;&longs;e nob&iuml;s bracchia in&longs;tar <lb/>crurum anteriorum; ade&ograve; vt, quemadmodum quadru&shy;<lb/>pedes decu&longs;&longs;at&igrave;m incedunt, hoc e&longs;t &longs;im&ugrave;l promouendo <lb/><gap/>dem anteriorem dextrum cum po&longs;teriore &longs;ini&longs;tro, &amp; <lb/>priorem &longs;ini&longs;trum cum po&longs;teriore dextro; ita nos &longs;pon&shy;<lb/>te, ni&longs;i poti&ugrave;s nece&longs;&longs;itate quadam natur&aelig;, promouere <lb/>&longs;im&ugrave;l dextram manum cum pede fini&longs;tro, &amp; ma&shy;<lb/>num &longs;ini&longs;tram cum pede dextro, nec po&longs;&longs;e &longs;ecus face&shy;<lb/>re, quandoc&uacute;mque manus liber&egrave; dependent. </s>

<s>Id nem&shy;<lb/>pe vbi ob&longs;etu&acirc;ris, facile erit attendere, Quemadmo&shy;<lb/>dum quo tempore pes &longs;ini&longs;ter transfertur, &amp; &egrave; po&longs;tico <pb pagenum="9"/>anticus fit, pes dexter non proptere&agrave; regreditur, &longs;ed ex&shy;<lb/>&longs;pectat h&aelig;rendo terr&aelig;, donec ille &egrave; terra &longs;ublatus, ter&shy;<lb/>ram denu&ograve; contigerit; ita profect&ograve; &longs;ini&longs;tram manum, <lb/>qu&aelig; dextrum pedem imitatur, tempore eodem non re&shy;<lb/>gredi, &longs;ed ex&longs;pectare, h&aelig;rerequein a&euml;re medio, <expan abbr="quov&longs;q;">quov&longs;que</expan> <lb/>manus dextera cum &longs;ini&longs;tro pede quietem a&longs;&longs;equatur. <lb/></s>

<s>Et con&longs;equenter, Quemadmodum dextro pede con&longs;i&shy;<lb/>&longs;tente, factoque vt centro, ip&longs;um crus dextrum ad v&longs;&shy;<lb/>que coxendicem non retror&longs;&ugrave;m abducitur, &longs;ed &longs;en&longs;im <lb/>in&longs;tar radij, ex &longs;itu po&longs;tico anticum acquirit; ita plan&egrave; <lb/>bracchio &longs;ini&longs;tro, quod exqui&longs;it&egrave; pedem dextrum imi&shy;<lb/>tatur, contingere. </s>

<s>Quo loco meditare qu&aelig;&longs;o admira&shy;<lb/>bile artificium. </s>

<s>Videlicet pes, &amp; coxendix duo qu&aelig;dam <lb/>alternis &longs;unt centra, qu&aelig; alternatim quoque duos arcus, <lb/>&longs;eu circumferenti&aelig; portiones, eodem &longs;emper crure, vt <lb/>radio communi intercedente, de&longs;cribant. </s>

<s>Et quia ni&shy;<lb/>hilomin&ugrave;s coxendice non eleuata, dum pro centro e&longs;t, <lb/>pes arcum de&longs;cribens pro&longs;cindere terram non potuit; <lb/>ide&ograve; medium crus fuit articulatum; vt flexur&acirc; ad genu, <lb/>&longs;eu poplitem fact&acirc;, pes de&longs;criberet arcum &longs;upra terram. <lb/></s>

<s>Quemadmod&ugrave;m etiam, quia pede non depre&longs;&longs;o co&shy;<lb/>xendix arcum de&longs;criptura, fui&longs;&longs;et nimi&ugrave;m attollenda; <lb/>corpori&longs;que truncus nimi&ugrave;m &longs;ubuehendus, &longs;i crusto&shy;<lb/>tum rigidum fui&longs;&longs;et; idcirc&ograve; flexura eadem interce&longs;&longs;it, <lb/>qu&aelig; temperaret huiu&longs;modi arcum: facto intere&agrave; eodem <lb/>genu nunc centro, nunc extremo radio arcus &longs;uos, re&longs;&shy;<lb/>pectu tam tibi&aelig;, qu&agrave;m femoris, &longs;eu dum flectitur, &longs;eu <lb/>dum tenditur, de&longs;cribente. </s>

<s>Meditare etiam motus &aelig;&shy;<lb/>quabilitatem, qua corporis truncus intere&acirc; incedit, &amp; <lb/>ad quam aliunde tam prolixitas, qu&agrave;m flexilitas pedum <pb pagenum="10"/>confert; quaten&ugrave;s calce vnius terram attingente, <lb/>&amp; priu&longs;qu&agrave;m tota planta &longs;en&longs;im &longs;uccedat, digiti al&shy;<lb/>terius (plant&acirc; reliqu&acirc; iam elat&acirc;) &egrave; terra attolluntur, <lb/>&longs;icque, ab&longs;que interruptione, trunci corporis motus <lb/>continuatur. </s>

<s>Tamet&longs;i notandum e&longs;t truncum non <lb/>promoueri ab eo pede, qui elatus e&longs;t, proceditque <lb/>per a&euml;rem; &longs;ed ab eo, qui terr&aelig; inh&aelig;ret, &amp; &longs;upra <lb/>quem crus deferens truncum euoluitur. </s>

<s>Intelliges <lb/>enim ex his, quia corporis truncus &aelig;quabiliter in&shy;<lb/>cedit, &amp; pedes alternat&igrave;m dimidio temporis ince&shy;<lb/>dunt, dimidio quie&longs;cunt: ide&ograve; debere motum pe&shy;<lb/>dum e&longs;&longs;e motu trunci dupl&ograve; velociorem; &amp; parteis <lb/>crurum reliquas tant&ograve; moueri tardi&ugrave;s, qu&agrave;m pedes, <lb/>quant&ograve; accedunt propi&uacute;s ad coxendices, qu&aelig; non <lb/>majore feruntur velocitate, qu&agrave;m truncus. </s>

<s>Intelliges <lb/>etiam con&longs;equenter manus, dimidio quoque tempo&shy;<lb/>ris quie&longs;centeis, &amp; reliquo dimidio pror&longs;&ugrave;m expor&shy;<lb/>rectas, moueri dupl&ograve; veloci&ugrave;s trunco: &amp; parteis brac&shy;<lb/>chij reliquas tant&ograve; moueri lenti&ugrave;s, quant&ograve; magis ad <lb/>&longs;capulas &longs;im&ugrave;l cum trunco motas accedunt. </s>

<s>Intelli&shy;<lb/>ges denique ob quam cau&longs;am fiat, quod initio dixi, <lb/>pilam dimi&longs;&longs;am, quando manus antror&longs;um exporri&shy;<lb/>gitur, dupl&ograve; veloci&ugrave;s moueri, qu&agrave;m truncum; &amp; <lb/>dimi&longs;&longs;am quo tempore manus retrors&ugrave;m ire apparet, <lb/>ad perpendiculum &longs;emper cadere. </s>

<s>Nimir&ugrave;m, quia <lb/>priore ca&longs;u motum con&longs;equitur &agrave; manu dupl&ograve; ve&shy;<lb/>loci&ugrave;s, qu&agrave;m truncus tran&longs;lata; &amp; po&longs;teriore, nul&shy;<lb/>lum habet &agrave; manu (&longs;c, icet immota, con&longs;i&longs;tent&eacute;que) <lb/>impre&longs;&longs;um. </s></p><p type="main">

<s>IV. </s>

<s>Iam c&ugrave;m h&aelig;c ita &longs;e&longs;e habeant, facil&egrave; cau&longs;am <pb pagenum="11"/>peruidebis eorum, de quibus ad Luillerium &longs;crip&longs;e&shy;<lb/>ram, experimentorum. </s>

<s>Ea &longs;an&egrave; &longs;unt, qu&aelig; ip&longs;e quo&shy;<lb/>que maxima ex parte peragere facillim&egrave; po&longs;&longs;is. </s>

<s>Vi&shy;<lb/>delicet, c&ugrave;m aliquando curru extra vrbem veh&egrave;ris, <lb/>manum extra currum protende, &amp; auriga ju&longs;&longs;o in&shy;<lb/>&longs;tigare equos, laxar&eacute;que habenas, proijce pilam di&shy;<lb/>rect&egrave; &longs;ur&longs;um quantac&uacute;mque voles, aut poteris vi; &amp; <lb/>illa haud-dubi&egrave; recidet in manum. </s>

<s>Cur recidat au&shy;<lb/>tem, tibi explicabit, &longs;i quem ju&longs;&longs;eris extra currum, <lb/>ac in via con&longs;i&longs;tere &egrave; regione tui, dum proijcies pi&shy;<lb/>lam. </s>

<s>Ille enim videbit pilam non direct&egrave; &longs;ur&longs;um ten&shy;<lb/>dere, neque ad perpendiculum deinceps recidere; <lb/>&longs;ed videbit illam tendere obliqu&egrave;, &amp; qua&longs;i arcum, <lb/>&longs;eu lineam curuam in a&euml;re de&longs;eribere, cuius vnum <lb/>extremum &longs;it qua parte pilam proijcies, alterum qua <lb/>recipies pilam. </s>

<s>Quod autem tibi ip&longs;i pila videatur <lb/>&longs;emper direct&egrave; &longs;urs&ugrave;m, &amp; &longs;ecundum idem perpen&shy;<lb/>diculum imminens; cau&longs;a e&longs;t, quia quant&ugrave;m illa an&shy;<lb/>trors&ugrave;m procedit, deflexum iter peragens, tantun&shy;<lb/>dem tu quoque antrors&ugrave;m proucheris, ade&ograve; vt illi <lb/>&longs;emper &longs;ubijciaris, ip&longs;aque e&longs;&longs;e &longs;emper appareat in <lb/>eodem perpendiculo. </s>

<s>Cau&longs;a ver&ograve; cur motus pil&aelig; &agrave; <lb/>rectitudine deflectatur, &amp; curuam &longs;equatur, de&longs;cri&shy;<lb/>batve lineam, illius compo&longs;itio e&longs;t, quatenus ex <lb/>duplici vi motrice originem habet. </s>

<s>Nam &longs;i pila non <lb/>projecta &longs;urs&ugrave;m detineretur &longs;ol&ugrave;m in manu, pro&shy;<lb/>moueretur &longs;ol&ugrave;m antrors&ugrave;m, videlicet ad motum <lb/>currus, ac lineam rectam de&longs;criberet: &longs;i ver&ograve; quie&longs;&shy;<lb/>cente curru proijceretur direct&egrave; &longs;urs&ugrave;m, tunc non&shy;<lb/>ni&longs;i &longs;urs&ugrave;m, deors&ugrave;mque moueretur, ac rectam rur-<pb pagenum="12"/>s&ugrave;s de&longs;criberet; at dum proijcitur &longs;urs&ugrave;m &agrave; manu, <lb/>qu&aelig; ip&longs;a intere&agrave; mouetur antrors&ugrave;m, efficitur, vt <lb/>manus neque omnin&ocirc; &longs;urs&ugrave;m, neque omnin&ocirc; antror&shy;<lb/>s&ugrave;m proijciat (videlicet motus antrors&ugrave;m, quo ab&shy;<lb/>ripitur, deflectit illam &agrave; motu &longs;urs&ugrave;m, quo per &longs;e <lb/>moueretur) &longs;ed inter vtrumque, &longs;eu obliqu&egrave; proijciat; <lb/>&longs;icque projecta pila curuam lineam nece&longs;&longs;ari&ograve; de&longs;cri&shy;<lb/>bat, cuius dimidium a&longs;cendendo, &amp; dimidium de&longs;&shy;<lb/>cendendo perficiatur. </s>

<s>Et vis id pleni&ugrave;s cogno&longs;cere? <lb/></s>

<s>Iube currum con&longs;i&longs;tere, proijce pilam &longs;urs&ugrave;m, &amp;, <lb/>&longs;igno pri&ugrave;s aurig&aelig; dato, excedat currus, quam pri&shy;<lb/>m&ugrave;m projeceris; non recidet illa profect&ograve; in manum, <lb/>&longs;ed long&egrave; &agrave; curru locum pr&aelig;tervecto; illeque idem, <lb/>qui &egrave; regione tui con&longs;titerit, de&longs;cribentem videbit, <lb/>non arcum, &longs;ed rectam, perpendicularemque li&shy;<lb/>neam, propter motum &longs;urs&ugrave;m &longs;implicem, incom&shy;<lb/>po&longs;itumque, &amp; qui &longs;olius manus fuit proprius, ip&longs;o <lb/>curru nihil conferente. </s>

<s>Profer deinde caput extra <lb/>currum, &amp; de&longs;ignato in parte currus inferiore puncto <lb/>aliquo, quod in eadem linea perpendiculari cum <lb/>oculo tuo &longs;it; ac tum, tran&longs;lato citati&longs;&longs;im&egrave; curru, <lb/>admoue pilam ad oculum, ip&longs;amque nulla facta vi <lb/>&agrave; manu dimitte; videbis pilam decidere &longs;ecundum il&shy;<lb/>lam lineam, atque idcirc&ocirc; ca&longs;us ille apparebit tibi <lb/>perpendicularis. </s>

<s>Non perinde porr&ocirc; apparebit illi, <lb/>qui extra currum fuerit, &amp; ad ca&longs;um attenderit: ob&shy;<lb/>&longs;eruabit &longs;cilicet pilam qua&longs;i &longs;emi-arcum, &longs;eu curuam <lb/>lineam de&longs;cribere: quoniam quamuis manus non <lb/>imprimat illi motum &longs;ibi proprium, imprimit tamen <lb/>motum, quem habet &agrave; curru, ade&oacute; vt pr&aelig;ter mo-<pb pagenum="13"/>tum grauitatis, quo pila &longs;ponte fertur deors&ugrave;m, fe&shy;<lb/>ratur etiam antrors&ugrave;m eodem motu, quo ip&longs;e currus; <lb/>&amp; quia tuus oculus intere&agrave; tantundem quoque an&shy;<lb/>trors&ugrave;m fertur, inde fit, vt pila continu&ograve; ip&longs;i &longs;ub&shy;<lb/>jecta oculo, perpendiculariter moueri videatur. </s>

<s>Lo&shy;<lb/>co ver&ograve; pil&aelig; v&longs;urpa lapillos; &amp; curru nunc lent&egrave;, <lb/>nunc concitat&egrave;, &amp; quomodoc&uacute;mque voles, feratur, <lb/>idem &longs;emper videbitur. </s>

<s>Proijce po&longs;te&agrave; pilam antror&shy;<lb/>s&ugrave;m; illa tantundem &agrave; te di&longs;cedet, tamque proc&ugrave;l &agrave; <lb/>te in terram cadet, ac &longs;i ip&longs;e quie&longs;ceres, eodem mo&shy;<lb/>do, &amp; eadem ex cau&longs;a, quam de pila projecta intra <lb/>pergulam dixi. </s>

<s>Di&longs;crimen e&longs;t &longs;olum, qu&ograve;d corpus, <lb/>cui coh&aelig;ret manus, intra pergulam moueatur per &longs;e; <lb/>in via moueatur &agrave; curru. </s>

<s>Nec &longs;pera, vt manus pilam <lb/>a&longs;&longs;equatur, projectam licet remi&longs;&longs;a vi: Nam &longs;i alius <lb/>quidem extra currum quie&longs;cens eadem vi proijceret, <lb/>po&longs;&longs;es a&longs;&longs;equi, obimpre&longs;&longs;am fol&ugrave;m propriam eius vim; <lb/>at dum tu proijcis, pr&aelig;ter vim propriam, imprimis <lb/>etiam vim currus, cau&longs;am videlicet majoris illius ve&shy;<lb/>locitatis, ob quam pilate &longs;emper tantum &longs;ugit, quan&shy;<lb/>tum eam ip&longs;e pro&longs;equeris. </s>

<s>Proijce deinde retrors&ugrave;m; <lb/>&amp; eadem, eodemque modo, ac ob ea&longs;dem cau&longs;as <lb/>euenient, quas diximus ant&egrave;, circa projectionem in&shy;<lb/>tra pergulam. </s>

<s>Proijce denique in latus, &amp; ad rectum <lb/>quidem cum latere currus angulum: Proijce etiam <lb/>ad obliquum, &amp; ad quemc&uacute;mque volueris; abeun&shy;<lb/>tem &longs;emper pilam videbis per lineam, qu&aelig; ad finem <lb/>v&longs;que, eundem &longs;eu rectum, &longs;eu obliquum cum latere <lb/>currus angulum con&longs;tituat. </s>

<s>Illud autem erit ob&longs;erua&shy;<lb/>tu jucundum, qu&ograve;d, &longs;i ad lapidem, arborem, aliquid-<pb pagenum="14"/>ve aliud non nihil di&longs;&longs;itum, quie&longs;cen&longs;que collinees, <lb/>&longs;emper &agrave; &longs;copo &longs;is aberraturus. </s>

<s>Nempe, quia dum ma&shy;<lb/>nus e&ograve; connittitur, transfertur intere&agrave; &agrave; curru ver&shy;<lb/>&longs;us anteriora; vt proinde pila, aut lapis tantundem &agrave; <lb/>&longs;copo antror&longs;&ugrave;m feriat, quant&ugrave;m promotus inter&agrave; <lb/>currus &agrave; momento v&longs;que proiectionis fuerit. </s>

<s>Sec&ugrave;s <lb/>autem e&longs;&longs;et, &longs;i fort&egrave; ade&longs;&longs;et currus alius, qui &egrave; re&shy;<lb/>gione, ac pari velocitate cum tuo transferretur; tunc <lb/>enim, facto in illo &longs;copo, direct&egrave; in ip&longs;um pila tende&shy;<lb/>ret, quia &longs;copus tantundem, quantum tua manus <lb/>promoueretur antror&longs;&ugrave;m. </s>

<s>Ex quo fiet, vt &longs;i collu&shy;<lb/>dendo, coniicere pilam in famulum velis, qui aliquan&shy;<lb/>t&ograve; procul extra currum &longs;it, illum quidem &longs;is pr&aelig;&shy;<lb/>tergre&longs;&longs;urus, &longs;i quieuerit; at &longs;i pari velocitate, qua <lb/>currus ince&longs;&longs;erit, &longs;is omnin&ocirc; a&longs;&longs;equuturus. </s>

<s>Quod &longs;i <lb/>fort&egrave; non curru, &longs;ed equo veharis, &amp; experimenta <lb/>eadem velis facere: eadem omnin&ocirc;, ac ii&longs;dem om&shy;<lb/>nin&ocirc; de cau&longs;is contingent. </s>

<s>Adnoto &longs;ol&ugrave;m, &longs;i pilam, <lb/>aut lapidem direct&egrave; &longs;ur&longs;&ugrave;m proieceris, &amp; ab illius re&shy;<lb/>ditu, &longs;iue ca&longs;u timueris, non eodem tenore &longs;tat&igrave;m &agrave; <lb/>jactuincedendum e&longs;&longs;e: &longs;ed vel <expan abbr="c&otilde;citati&ugrave;s">concitati&ugrave;s</expan>, vt po&longs;terius <lb/>cadat, vel &longs;egni&ugrave;s, vt anteri&ugrave;s: Nam alioquin eodem <lb/>tenore, vt vbique eris &longs;ubiectus, ita ictum nu&longs;qu&agrave;m <lb/>euades. </s>

<s>Quod &longs;i &longs;ur&longs;um quidem, &longs;ed cum tantilla ta&shy;<lb/>men antror&longs;&ugrave;m obliquitate proieceris, non erit cur &agrave; <lb/>ca&longs;u timeas: quia, vt te quie&longs;cente pila &longs;ic projecta <lb/>non recideret inte, ita non recidet te tran&longs;lato; quo&shy;<lb/>niam vis &agrave; motu equi impre&longs;&longs;a efficiet, vt quantum <lb/>tu &longs;ucce&longs;&longs;eris, tantundem illa &longs;emper antecedat. </s></p><p type="main">

<s>V. </s>

<s>Re&longs;tant experimenta peracta in naui; &longs;ed cau&longs;as <pb pagenum="15"/>tamen omnium ex iam dictis intelligis. </s>

<s>Potes ver&ograve; <lb/>&amp; illa ip&longs;e haud incommod&egrave; ex&longs;equi, &longs;i quando &longs;u&shy;<lb/>pra Sequanam lembo ex&longs;patiari per &aelig;&longs;tatem lubeat. <lb/></s>

<s>Quippe vbi &longs;ecund&ograve; fluuio etiam remiges adhibiti <lb/>erunt, ita vt lembus quanta fieri poterit celeritate fe&shy;<lb/>ratur, experiere, vbi lapillos direct&egrave; &longs;urs&ugrave;m pro&shy;<lb/>ieceris, &longs;i ex puppi quidem, reca&longs;uros in puppin, &longs;i <lb/>ex prora, in proram, &longs;i ex medio lembo, in medium: <lb/>&longs;icque tamet&longs;i de&longs;tituare malo, ex erecto cuius &longs;itu <lb/>de apparente proiectionis rectitudine iudices; facil&egrave; <lb/>tamen capies, &longs;i malus e&longs;&longs;et in medio erectus ad al&shy;<lb/>titudinem iactus, fore vt lapillus &longs;ecundum illum, <lb/>tam a&longs;cendendo, quam de&longs;cendendo moueretur; <lb/>quoniam ex quo loco e&longs;&longs;et iactus, in eundem ca&longs;us <lb/>fieret. </s>

<s>Porr&ocirc;, &longs;icuti dictum e&longs;t de pila &egrave; curru pro&shy;<lb/>iecta, apparebit quidem tibi lapis &longs;urs&ugrave;m ferri: ap&shy;<lb/>parebit &amp; omnibus, qui in eodem nauigio erunt, re&longs;&shy;<lb/>pectabuntque lapidem: at &longs;i quis intere&agrave; in ripa, <lb/>nauigiove alio quie&longs;cente, &egrave; regione tui, lapidi&longs;que <lb/>con&longs;titerit, is ob&longs;eruabit lapidem de&longs;cribere in a&euml;re <lb/>&longs;peciem curu&aelig; line&aelig;, cuius crus vnum incipiat ex <lb/>a&euml;ris loco vnde iactus fiet, aliud in illum de&longs;inat, <lb/>in quem erit ca&longs;us. </s>

<s>Id nempe ob compo&longs;itum mo&shy;<lb/>tum, alterum manus proprium, qui &longs;ur&longs;um, alterum <lb/>nauigii, qui prors&ugrave;m; ade&ograve; vt mixtus ex vtroque, <lb/>&longs;eu obliquus fiat, cuius quicquid e&longs;t &longs;ur&longs;um, &agrave; manu <lb/>&longs;it, quicquid pror&longs;um, &agrave; nauigio. </s>

<s>Heinc iam, vt <lb/>opinor, miraculum ce&longs;&longs;at, quod dixi fui&longs;&longs;e habitum, <lb/>cum illi ad lapidem attenderent, qui ex pede mali, <lb/>&amp; &longs;ecundum eius altitudinem proiectus, neque ex-<pb pagenum="18"/>parte puppis de&longs;ereretur &agrave; malo, neque ex parte pro&shy;<lb/>r&aelig; attingeretur ab illo Siquidem tamet&longs;i lapis tam <lb/>a&longs;cendendo, qu&agrave;m ex&longs;cendendo appareret &longs;emper in <lb/>codem perpen diculo, quia ver&longs;abatur &longs;emper in linea <lb/>crecto malo parallela; reucr&acirc; tamen non mouebatut <lb/>per rectam, &longs;ea perpen liculatem lineam, &longs;ed de&longs;cri. <lb/></s>

<s>bebat poti&ugrave;s curuam, quam animaduetti&longs;&longs;et, &longs;i quis <lb/>ex triremi non long&egrave; quie&longs;cente lapidem &longs;pecta&longs;&longs;et. <lb/></s>

<s>Vidi&longs;&longs;et enim malum progtedientem, &amp; lapidem ex <lb/>parte puppis continu&ograve; illum a&longs;&longs;ectantem, ex parte <lb/>pror&aelig; antecedentem; ade&ograve; vt neque ex parte puppis <lb/>&agrave; malo de&longs;ereretur, quia quantum malus ab&longs;cederet, <lb/>tantundem illi in&longs;i&longs;teret: neque ex parte pror&aelig; attin&shy;<lb/>geretur &agrave; malo, quia quantum malus accederet, tan&shy;<lb/>tundem illi pr&aelig;grederetur. </s>

<s>Imaginare po&longs;te&agrave; virum, <lb/>qui exporrecta manu &egrave; vertice mali demittebat, &longs;eu <lb/>&longs;inebat decidere lapidem: apparebat quidem lapis ad <lb/>perpendiculum cadere tam ip&longs;i, qu&agrave;m omnibus nobis, <lb/>qui vehebamur eadem triremi: at &longs;i &longs;ui&longs;&longs;et ex illa alia, <lb/>de qua diximus, quie&longs;cente &longs;pectatus, apparu&iuml;&longs;&longs;et de&longs;&shy;<lb/>cribere expo&longs;it&aelig; curu&aelig; dimidium, eaque ratione ma&shy;<lb/>lum &longs;emper, heinc &longs;equi, illeinc pr&aelig;cedere, vt malus nec <lb/>de&longs;erere, nec attingere illum po&longs;&longs;et. </s>

<s>Cau&longs;a porr&ocirc; no&shy;<lb/>ta iam e&longs;t: &longs;iquidem manus lapidem tenens non impri&shy;<lb/>mebat quidem motum &longs;ibi proprium, &longs;ed impri&shy;<lb/>mebat tamen motum quem, habebat &agrave; malo, ip&longs;ique <lb/>erat cum tota naui communis; ex quo efficiebatur, vt <lb/>manus &longs;ita ver&longs;us puppin adduceret lapidem ver&longs;us <lb/>malum, &amp; &longs;ita ad proram abduceret &agrave; malo; &longs;icque <lb/>lapis &egrave; manu excedens illcinc quidem proijceretur <pb pagenum="17"/>ver&longs;us malum, ip&longs;umque ade&ograve; con&longs;equeretur, heinc <lb/>ver&ograve; proijceretur &agrave; malo, ip&longs;umque antecederet; &amp; <lb/>vtrimvis (pr&aelig;ter motum deor&longs;&ugrave;m, qui &agrave; grauitate <lb/>propria erat) haberet motum in anteriora, &longs;eu quo <lb/>triremis ferebatur. </s>

<s>Neque e&longs;t iam mirum, &longs;i o mni&shy;<lb/>bus nobis, qui in eadem triremi eramus, apparebat <lb/>motus perpendicularis; quippe ob&longs;eruabilis nobis <lb/>&longs;ol&ugrave;m erat motus lapidis deors&ugrave;m; nam ille qui&shy;<lb/>dem ad anteriora ob&longs;eruari non poterat, quoniam <lb/>erat nobis communis c&ugrave;m lapide, &amp; quant&ugrave;m lapis <lb/>promouebatur, tantundem oculus ex&longs;i&longs;tens ex parte <lb/>puppis &longs;uccedebat, ex parte pror&aelig; antecedebat. <lb/></s>

<s>Poteris deinde in eodem tuo lembo pari vi pilam <lb/>proijcere ex puppi ad proram, &amp; ex prora ad pup&shy;<lb/>pim, ob&longs;eruar&eacute;que par &longs;patium projectione vtr&agrave;que <lb/>peruadi. </s>

<s>Quod idem erit; poteris &longs;tans ip&longs;e ad pup&shy;<lb/>pim c&ugrave;m &longs;tante ad proram &longs;ic colludere, vt ob&longs;er&shy;<lb/>uaturus &longs;is pilam pari vi vtrimque projectam &aelig;quis <lb/>omnin&ocirc; &longs;patijs, ac temporibus ad vtrumque perue&shy;<lb/>nire. </s>

<s>Et videretur &longs;an&egrave; non debere; nam ex quo mo&shy;<lb/>mento pilam projeci&longs;ti, diffugit &longs;ocius, atque ade&ograve; <lb/>pila ad eum peruentura percurrere &longs;patium long&egrave; <lb/>amplius, &amp; prolixiore tempore debet; ex quo ver&ograve; <lb/>&longs;ocius projecit, occurris tu, atque ade&ograve; pila percur&shy;<lb/>rere debet long&egrave; breuius, contra ctior&eacute;que tempore: <lb/>&amp; vnde hoc tamen vt pila ad vtrum que perinde per&shy;<lb/>ueniat? </s>

<s>Sed videlicet cau&longs;a e&longs;t, quia licet motus <lb/>manus tu&aelig; proprius &aelig;qualis &longs;it motui manus &longs;ocij <lb/>proprio; tua tamen manus motui&longs;ibi proprio adjun&shy;<lb/>ctum habet motum lembi, &longs;icque pilam proijciens <pb pagenum="18"/>geminata vi, imprimis illi celeriorem motum; ma&shy;<lb/>nus ver&ograve; &longs;ocij detractum habet &agrave; motu proprio mo&shy;<lb/>tum ciu&longs;dem lembi; &longs;icque pilam proijciens demi&shy;<lb/>nuta vi, imprimit illi motum tardiorem: propor&shy;<lb/>tioque huiu&longs;modi e&longs;t, vt quant&ugrave;m tibi lembus ad&shy;<lb/>ijcit, tantum illi detrahat; &amp; quant&ugrave;m ille ab&longs;cedit, <lb/>tant&ograve; pila feratur &agrave; te ad illum veloci&ugrave;s; quant&ugrave;m tu <lb/>accedis, tant&ograve; pila feratur ab illo ad te &longs;egni&ugrave;s. </s>

<s>Ex <lb/>quo fit proinde, vt compen&longs;atione motus lembi fa&shy;<lb/>cta, qui vtrique ve&longs;trum, &amp; pil&aelig; &agrave; vobis project&aelig; <lb/>communis e&longs;t; remaneat vtrimque &longs;olus motus ma&shy;<lb/>nus vtriu&longs;que proprius, qui, c&ugrave;m &longs;it vtrimque ab <lb/>&aelig;quali vi, idcirc&ocirc; ex &aelig;quo ad vtrumque fiat. </s>

<s>Nihil <lb/>e&longs;t nece&longs;&longs;e admoneam idem euenturum, &longs;i vterque <lb/>&longs;iti obliqu&egrave;, vel &egrave; regione laterali aliquid proic&shy;<lb/>ceritis; nam cau&longs;a &longs;emper eadem e&longs;t, con&longs;tatque mo&shy;<lb/>tu communi detracto, c&aelig;tera perinde peragi, lembo <lb/>&longs;eu moto, &longs;eu quie&longs;cente. </s>

<s>Et loci quidem angu&longs;tia, <lb/>&longs;eu brcue laterum lembi inter&longs;titium non patietur <lb/>fort&egrave; h&aelig;c ade&ograve; di&longs;ert&egrave; experiri, ac intra triremim <lb/>nobis licuit; Sed e&longs;to lembus alius, qui pari veloci&shy;<lb/>tate, &amp; ad latus ve&longs;trum &longs;eu prop&egrave;, &longs;eu proc&ugrave;l mo&shy;<lb/>neatur; eadem prors&ugrave;s euenient, licebit que tibi c&ugrave;m <lb/>alio ex&longs;i&longs;tente proc&ugrave;l in alio lembo perinde pila col&shy;<lb/>ludere, ac &longs;i in terra quie&longs;ceretis. </s>

<s>Sec&ugrave;s &longs;an&egrave;, &longs;i ille <lb/>vel quie&longs;ceret, vel moueretur celeri&ugrave;s, tardiu&longs;ve; <lb/>ita enim aberraretur vtrimque &agrave; &longs;copo, eadem ra&shy;<lb/>tione, qua dictum e&longs;t de proiiciente quidpiam ex <lb/>curru. </s>

<s>Ex quo adiicio obiter, vt intra lembum tuum <lb/>re&longs;piciens illius motum non ob&longs;eruas, qu&ograve;d oculus <pb pagenum="19"/>tuus vn&agrave; cum illo transferatur; neque proinde vl&shy;<lb/>lam diuer&longs;itatem, locive mutationem ob&longs;eruare in <lb/>illo potes, quaten&ugrave;s nihil in ip&longs;o e&longs;t, quod eiu&longs;dem <lb/>motus particeps non &longs;it; ita re&longs;piciendo in lembum <lb/>alium pari velocitate, &amp; &egrave; regione tui tran&longs;latum, non <lb/>iri ob&longs;eruatum &agrave; te eius motum, quia vterque mo&shy;<lb/>tus ob &aelig;qualitatem pro eodem habetur, quaten&ugrave;s <lb/>oculus vn&agrave; tran&longs;latus eandem &longs;emper di&longs;tantiam, nul&shy;<lb/>lamque &longs;itus mutationem, diuer&longs;itatemve attendit. <lb/></s>

<s>Hac ratione fiet, vt &longs;i lembus ille te procedente <lb/>quie&longs;cat, tu tamen illum moueri credas, tuum ver&ograve; <lb/>quie&longs;cere; quia oculus c&ugrave;m tuo tran&longs;latus, motum <lb/>ip&longs;ius ob&longs;eruare non pote&longs;t; intere&agrave; ver&ograve; diuer&longs;ita&shy;<lb/>tem in &longs;itu alterius attendit; quare &amp; moueri illum <lb/>iudicat (loquor vulgari modo de iudicio &longs;en&longs;us.) <lb/>Qu&ograve;d &longs;i ille ex aduer&longs;o tibi occurrat, &amp; pari veloci&shy;<lb/>tate cum tuo moueatur; tum ip&longs;e videbere &longs;emper <lb/>cum tuo quie&longs;cere, ille ver&ograve; apparebit ferri dupl&ograve; <lb/>veloci&ugrave;s, qu&agrave;m reuer&acirc; feratur; quia nempe pr&aelig;ter <lb/>motum illius, oculus tuus affingit ip&longs;i motum tui pro&shy;<lb/>ptium; quand&ograve; apparet oculo perinde loca commu&shy;<lb/>tare, ac &longs;i te quie&longs;cente moueretur dupl&ograve; veloci&ugrave;s, <lb/>qu&agrave;m moueatur reip&longs;a. </s>

<s>Ex hoc dem&ugrave;m capite e&longs;t, <lb/>cur accedentibus ad portum, videatur portus ad nos <lb/>immotos accedere: cur dum portu prouehimur, ter&shy;<lb/>r&aelig;que, vrbe&longs;que recedere videantur; cur dum ripam, <lb/>littus, immotaque alia pr&aelig;tergredimur, illa videan&shy;<lb/>tur pr&aelig;tergredi, nobis qua&longs;i immotis: neque i&longs;ta mo&shy;<lb/>d&ograve; euenire deprehendantur ex lembo, aut quovis <lb/>alio nauigio: &longs;ed etiam ex curru aut quac&uacute;mque re, <pb pagenum="20"/>cum qua oculus no&longs;ter transferatur. </s>

<s>Sed h&aelig;c obiter <lb/>memorata &longs;unto. </s></p><p type="main">

<s>VI. </s>

<s>Redco ad experimenta, ac illa poti&longs;&longs;im&ugrave;m, <lb/>qu&aelig; peracta &longs;unt circa malum: quippe ea eiu&longs;modi <lb/>&longs;unt, ex quibus, quant&ugrave;m fieri pote&longs;t, inue&longs;tigare <lb/>liceat, ni&longs;i germanam, at qualemc&uacute;mque motus non <lb/>&longs;ol&ugrave;m proiectorij, &longs;ed etiam naturalis cau&longs;am. </s>

<s>Nem&shy;<lb/>pe vi&longs;um &longs;emper mirabile e&longs;t, cur lapis &longs;pontis &longs;u&aelig; <lb/>factus, tum per a&euml;rem decidat, naturali impetu; tum <lb/>in principio tardius, in fine veloci&ugrave;s prorumpat: <lb/>idemque violenter adactus, tum impre&longs;&longs;o impetu &longs;ur&shy;<lb/>s&ugrave;m efferatur, tum in principio veloci&ugrave;s, &amp; in fine <lb/>tardius emergat. </s>

<s>C&aelig;ter&ugrave;m, duo qu&aelig; dam pr&aelig;mit&shy;<lb/>tenda &longs;unt, qu&aelig; inter alia ben&egrave; multa magno Galileo <lb/>debentur. </s>

<s>Vnum; corpus &longs;uopte decidens motu ea <lb/>ratione accelerari, vt temporibus &aelig;qualibus maiora <lb/>&longs;emper &longs;patia peruadat, iuxta proportionem, qu&agrave;m <lb/>habent numeri impares inter &longs;e, initio &longs;umpto ab vni&shy;<lb/>tate. </s>

<s>Hoc e&longs;t; &longs;i lapis ex. </s>

<s>gr. </s>

<s>&egrave; pr&aelig;cel&longs;a turri dimi&longs;&longs;us <lb/>intra vnum arteri&aelig; pul&longs;um vnam orgyiam decidat, <lb/>fore vt intra &longs;ecundum decidat treis, intra tertium <lb/>quinque, intra quartum &longs;eptem, intra quintum no&shy;<lb/>uem. </s>

<s>Et quia aggregando, vt in fine primi pul&longs;us <lb/>peracta e&longs;t vna orgyia, ita in fine &longs;ecundi peract&aelig; <lb/>&longs;unt quatuor, in fine tertij nouem, in fine quarti &longs;ex&shy;<lb/>decim, in fine quinti viginti-quinque, qui numeri <lb/>quadrati &longs;unt, vt Arithmetici appellant; heic fieri, vt <lb/>&longs;patia quibu&longs;c&uacute;m que temporibus peracta, &longs;int inter &longs;e <lb/>in duplicata ratione &longs;uorum <expan abbr="tempor&utilde;">temporum</expan> (nempevt eorun&shy;<lb/>dem temporum quadrata) veluti Geometr&aelig; loquun-<pb pagenum="21"/>tur. </s>

<s>Alterum; viam &longs;iue lineam, quam imaginamur <lb/>de&longs;cribi in a&euml;re &agrave; corpore obliqu&egrave; projecto, quam&shy;<lb/>que notum e&longs;t e&longs;&longs;e curuam, non e&longs;&longs;e circularem (&longs;eu <lb/>qualis e&longs;t arcus, portiove circuli) &longs;ed parabolicam, <lb/>vt Geometr&aelig; vocant, id e&longs;t, qualem imaginabere, <lb/>&longs;i concipias conum, turbinemve, ita obliqu&egrave; ver&longs;us <lb/>ba&longs;in re&longs;ecari vt &longs;ectio parallela fiat lateri oppo&longs;ito, <lb/>integr&oacute;que relicto. </s>

<s>C&ugrave;m enim area re&longs;egmenti appel&shy;<lb/>letur parabola, ambitus illius e&longs;t linea, quam parabo&shy;<lb/>licam appellant. </s>

<s>Attende autem ad &longs;equentem fi&shy;<lb/>guram; ex ea &longs;iquidem non mod&ograve; <expan abbr="&longs;equenti&utilde;">&longs;equentium</expan>, &longs;ed <expan abbr="ante-cedenti&utilde;">ante&shy;<lb/>cedentium</expan> quoque maxima pars intelligetur. </s>

<s>Nam pri&shy;<lb/>m&ugrave;m quidem, e&longs;to A B altitudo turris 25. orgyia&shy;<lb/>rum; vel mali nauis quie&longs;centis 25. &longs;emi-orgyia&shy;<lb/>rum: Et lapis cadens ex B perueniat ad A intra <lb/>quinque pul&longs;us delect&aelig; arteri&aelig; is, iuxta iam-dicta, <lb/>intra primum pul&longs;um perueniet ad C, intra &longs;ecundum <lb/>ad D, intra tertium ad E, intra quartum ad F, in&shy;<lb/>tra quintum ad A. </s>

<s>Deinde ex G, proijciatur lapis <lb/>obliqu&egrave;, ita vt perueniat ad B, vnde recidere incipiens <lb/>perueniat denique in H; is de&longs;cribet in a&euml;re curuam <lb/>illam lineam GIKLMBNOPQH, quam mox di&shy;<lb/>cebamus e&longs;&longs;e parabolicam. </s>

<s>Po&longs;t-modum, non loqua&shy;<lb/>mur ampli&ugrave;s de turri, &longs;ed &longs;ol&ugrave;m de malo; neque de <lb/>malo quie&longs;cente, &longs;ed de moto, &longs;iue tran&longs;lato ad mo&shy;<lb/>tum nauis, cui e&longs;t implantatus; ac e&longs;to planities, &longs;u&shy;<lb/>perficie&longs;ve maris, per quam nauis fertur, &longs;ecundum <lb/>lineam GH, &longs;upponamu&longs;que malum e&longs;&longs;e GR, c&ugrave;m <lb/>lapis ex G proijcitur &longs;urs&ugrave;m direct&egrave; in R, &amp; eadem <lb/>quidem vi, qua peruenire po&longs;&longs;et pr&aelig;cis&egrave; ad R. quie&longs;-<pb pagenum="22"/>cente malo. <lb/><figure id="fig1"></figure><lb/>promoucatur <lb/><expan abbr="c&otilde;&longs;equenter">con&longs;equenter</expan> <lb/>nauis, ade&ograve; <lb/>vt intra vnum <lb/>momentum, <lb/>&longs;eu <expan abbr="puls&utilde;">pulsum</expan> ar&shy;<lb/>teri&aelig; malus <lb/>&longs;it factus ST; <lb/>tum quia la&shy;<lb/>pis non de&longs;e&shy;<lb/>rit malum, ne&shy;<lb/>que ab illo <lb/>de&longs;eritur; erit <lb/>iuxta malum <lb/>in I direct&egrave; <lb/>imminens pe&shy;<lb/>di mali, &longs;iue <lb/>proxim&aelig; na&shy;<lb/>uis parti &egrave; qua <lb/>e&longs;t facta pro&shy;<lb/>jectio. </s>

<s>promo&shy;<lb/>ueatur rurs&ugrave;s <lb/>nauis &longs;ecun&shy;<lb/>do momento, &amp; malus &longs;it VX; erit lapis pari, qua <lb/>ant&egrave; ratione, in K. </s>

<s>Promoueatur tertio momento, <lb/>&amp; malus &longs;it YZ: erit lapis in L. </s>

<s>Promoueatur quarto, <lb/>&amp; &longs;it malus a, b; erit lapis in M. </s>

<s>Promoueatur quin&shy;<lb/>to, &amp; &longs;it malus AB; erit lapis in B; Ex quo v&longs;que <lb/>tendere deors&ugrave;m, cadereve incipiet; ade&ograve; vt c&ugrave;m <pb pagenum="23"/>naui promota totidem momentis malus fuerit &longs;uc&shy;<lb/>ce&longs;&longs;iu&egrave; cd, ef, gh, 1K, Hl; lapis &longs;it etiam futurus <lb/>&longs;ucce&longs;&longs;iu&egrave; in N, O, P, Q, ac tandem in H. </s></p><p type="main">

<s>VII. </s>

<s>Iam elicio <emph type="italics"/>prim&ograve;,<emph.end type="italics"/> lineam, quam motu &longs;uo <lb/>de&longs;cribit lapis, apparere quidem iis, qui in naui &longs;unt, <lb/>e&longs;&longs;e rectam, perpendicularemque, hoc e&longs;t directam <lb/>&longs;ecundum longitudinem, erectionemque mali GR, <lb/>vel ST, vel VX, &amp;c. </s>

<s>c&ugrave;m nempe ab eo lapis non di&longs;&shy;<lb/>cedat: &longs;ed e&longs;&longs;e tamen reip&longs;&acirc; curuam, parabolicamve, <lb/>&amp; qualis plan&egrave; de&longs;criberetur, &longs;i quie&longs;cente naui, &amp; <lb/>malo ex&longs;i&longs;tente AB lapis proijceretur obliqu&egrave; ex G, <lb/>ver&longs;us B, decideretque in H. </s>

<s>Nec te moretur, qu&ograve;d <lb/>linea curua GB &longs;it longior, qu&agrave;m linea recta GR, ac <lb/>major proinde virtus requiratur ad proijciendum ex <lb/>G in B, qu&agrave;m ex G in R, vel, quod e&longs;t idem, ex A in <lb/>B. </s>

<s>Nam licet naui quie&longs;cente pro; ector majorem ap&shy;<lb/>plicet virtutem, vt ex G proiiciat in B, qu&agrave;m vt ex A <lb/>proiiciat in idem B; non requiritur tamen, vt naui mo&shy;<lb/>ta, maiorem ex &longs;e applicet, ad ita proiiciendum, vt <lb/>lapis ex G perueniat ad locum B, qu&agrave;m requiratur vt <lb/>ex G lapis perueniat ad R (qu&ograve; ver&longs;us proiectio fit) <lb/>vel ex A ad ip&longs;um B: quoniam quod de e&longs;t applicit&aelig; &agrave; <lb/>proiectore virtuti propri&aelig;, vt lapis ex G perueniat ad <lb/>B, id &longs;uppletur vi tran&longs;latitia adiecta &agrave; naui: ade&ograve; vt, <lb/>c&ugrave;m lapidis motus &longs;it compo&longs;itus ex motu &longs;urs&ugrave;m, &amp; <lb/>motu prors&ugrave;m, &longs;eu ex perpendiculari, &amp; horizontali; <lb/>ip&longs;a quoque vis proiectionis ita &longs;it compo&longs;ita ex vi <lb/>proijcientis propria, &amp; ex vi impre&longs;&longs;a &agrave; naui, vt quic&shy;<lb/>quid e&longs;t motus &longs;urs&ugrave;m &agrave; priore &longs;it, quicquid motus <lb/>prors&ugrave;m &agrave; po&longs;teriore; &longs;icque vis adiecta &agrave; naui, dum <pb pagenum="24"/>mouetur, &longs;it &aelig; qualis illi exce&longs;&longs;ui, quo, naui quie&longs;cen&shy;<lb/>te, vis proiiciens ex G in B, e&longs;t maior vi proiiciente ex <lb/>A in B. </s></p><p type="main">

<s>Elicio <emph type="italics"/>Secund&ograve;,<emph.end type="italics"/> c&ugrave;m lapis ex B vertic&egrave; mali dimit&shy;<lb/>titur, de&longs;cribere quidem ad ip&longs;um &longs;en&longs;um omnibus, <lb/>qui in naui &longs;unt, perpendicularem lineam; &longs;ed de&longs;&shy;<lb/>cribere tamen reuer&acirc; &longs;emi-parabolicam, qualis nem&shy;<lb/>pe e&longs;t BNOPQH. </s>

<s>Ratio autem apparet ex dictis. <lb/></s>

<s>Neque pote&longs;t morarite, qu&ograve;d ad motum perpendi&shy;<lb/>cularem nulla requiratur &agrave; proiiciente vis, grauita&longs;&shy;<lb/>que &longs;ola lapidis &longs;ufficiat; ad motum ver&ograve; illum &longs;emi&shy;<lb/>parabolicum requiratur haud-dubi&egrave;. </s>

<s>Siquidem con&shy;<lb/>&longs;tat, nullam quidem vim projectoris propriam lapidi <lb/>imprimi, &longs;eu quie&longs;cat, &longs;eu moueatur malus; &longs;ed im&shy;<lb/>primi tamen, dum nauis mouetur, tran&longs;latitiam, &longs;eu <lb/>qui ab ip&longs;a naui &longs;it; ade&ograve; vt c&ugrave;m motus ille &longs;it com&shy;<lb/>po&longs;itus ex perpendiculari, &amp; horizontali, quicquid <lb/>e&longs;t in eo perpendicularis, &agrave; grauitate lapidis &longs;it; quic&shy;<lb/>quid horizontalis, &agrave; vi, &longs;eu &agrave; motu ip&longs;ius nauis. </s></p><p type="main">

<s>Elicio <emph type="italics"/>Terti&ograve;,<emph.end type="italics"/> neutram harum virium tam in <lb/>proiecto &longs;ur&longs;um, qu&agrave;m in dimi&longs;&longs;o deor&longs;&ugrave;m de&longs;truere <lb/>alteram, illamve immin&uuml;ere; &longs;ed deflectere dunta&shy;<lb/>xat; ade&ograve; vt lapis neque min&ugrave;s &longs;urs&ugrave;m, neque min&ugrave;s <lb/>pror&longs;&ugrave;m tendat, qu&agrave;m &longs;i viribus &longs;eparatis, alter&acirc; <lb/>&longs;urs&ugrave;m proijceretur, altera pror&longs;&ugrave;m propelleretur: <lb/>&longs;ed impediatur duntaxat rectitudo line&aelig;, quam ha&shy;<lb/>berent &longs;eor&longs;im perpendicularis, &amp; horizontalis, <lb/>componaturque linea, qu&aelig; &longs;it quidem breuior per&shy;<lb/>pendiculari, &amp; horizontali, &longs;i &longs;eor&longs;im de&longs;cript&aelig; &longs;im&ugrave;l <lb/><gap/>ung<gap/>tur; ver&ugrave;m qu&aelig; illis &aelig;quiualoat, ob collatas <pb pagenum="25"/>vircis in idem mobile; ea proportione, qua tempus, <lb/>breuius quidem e&longs;t temporibus &longs;eor&longs;im &longs;umptis; &longs;ed <lb/>illis tamen &aelig;quiualet, propter coniunctas in eo&shy;<lb/>dem mobili velocitates. </s></p><p type="main">

<s>Elicio <emph type="italics"/>quart&ograve;,<emph.end type="italics"/> Tempus, quo lapis a&longs;cendit, e&longs;&longs;e <lb/>&aelig;quale tempori, quo de&longs;cendit. </s>

<s>Quippe c&ugrave;m ma&shy;<lb/>lus &aelig;quali cur&longs;u progrediatur, &longs;eu &aelig;qualibus tempo&shy;<lb/>ribus &aelig;qualia &longs;patia conficiat; &amp; lapis non magis in <lb/>a&longs;cen&longs;u, qu&agrave;m in ex&longs;cen&longs;u illum de&longs;erat, aut ad eum <lb/>accedat, &longs;ed perinde &longs;emper re&longs;pectu illius &longs;e habeat: <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t tantundem temporis in a&longs;cen&longs;u, quant&ugrave;m <lb/>in ex&longs;cen&longs;u con&longs;umi; &longs;icque lapidem nec &longs;egni&ugrave;s, <lb/>nec tardi&ugrave;s ex G peruenire ad B, qu&agrave;m ex B peruenit <lb/>ad H. </s>

<s>Nempe vt &longs;patium ex G in A, quod pes mali <lb/>peruadit a&longs;cendente lapide, &aelig;quale e&longs;t &longs;patio ex A <lb/>in H, quod idem peruadit lapide de&longs;cendente. </s></p><p type="main">

<s>Elicio <emph type="italics"/>quint&ograve;,<emph.end type="italics"/> Velocitatem motus eadem propor&shy;<lb/>tione reciproc&egrave; accepta a&longs;cendendo decre&longs;cere, qua <lb/>de&longs;cendendo incre&longs;cit; ita vt tam initio a&longs;<gap/>s, <lb/>qu&agrave;m in fine de&longs;cen&longs;us &longs;it maxima; in fine a<gap/>, <lb/>&amp; initio de&longs;cen&longs;us, minima, &amp; in mediis proportione <lb/>&longs;patiis, medio proportione modo &longs;e habeat. </s>

<s>Quippe, <lb/>c&ugrave;m in ea proportione, qua lapis de&longs;cendit, &longs;it in ea&shy;<lb/>dem &longs;emper di&longs;tantia &agrave; malo, con&longs;tat: &longs;i malo ea&shy;<lb/>dem &aelig;quabilitate tran&longs;lato, dum lapis a&longs;cendit, ip&longs;e <lb/>lapis non tueretur proportionem expo&longs;itam, ade&ograve; <lb/>vt celerius, aut tardi&ugrave;s moueretur alicubi in pari al&shy;<lb/>titudine; con&longs;tat, inquam, fore vt lapis non eandem <lb/>&longs;imiliter tueretur di&longs;tantiam, &longs;ed magis ad malum ac&shy;<lb/>cederet, vel ab illo de&longs;ereretur, quod tamen non <pb pagenum="26"/>facit. </s>

<s>Ex quo &longs;equitur, vt quemadmodum in primo <lb/>momento de&longs;cen&longs;us peruenit ex B ad N, ita in vltimo <lb/>a&longs;cen&longs;us perueniat ad B ex M, paris altitudinis cum N. <lb/></s>

<s>Et quemadmodum in &longs;ecundo de&longs;cen&longs;us ex N per&shy;<lb/>uenit ad O; ita in penultimo a&longs;cen&longs;us perueniat ad M <lb/>ex L, atque ita con&longs;equenter; donec vt in vltimo de&longs;&shy;<lb/>cen&longs;us peruenit ad H ex Q, ita in primo a&longs;cen&longs;us ex <lb/>G perueniat ad I, cuius altitudo altitudini Q e&longs;t <lb/>&aelig;qualis. </s></p><p type="main">

<s>Elicio <emph type="italics"/>&longs;exi&ograve;,<emph.end type="italics"/> Proportionem incrementi velocitatis <lb/>de&longs;cen&longs;us per lineam BH, dum malus mouetur, e&longs;&longs;e <lb/>eandem, qu&aelig; per lineam BA, cum malus quie&longs;cit. <lb/></s>

<s>Quippe c&ugrave;m incre&longs;cente velocitate perueniat tam in <lb/>primo ca&longs;u ad H, qu&agrave;m in &longs;ecundo ad A, patet, &longs;i <lb/>de&longs;cen&longs;us in &longs;ecundo ca&longs;u terminaretur ad altitudi&shy;<lb/>nem F, fore vt in primo terminaretur ad altitu dinem <lb/>Q &aelig;qualem altitudini F. Et, &longs;i illeic terminaretur ad <lb/>E, fore vt heic ad P: &longs;i illeic ad D, heic ad O, &longs;i illeic <lb/>ad C, heic ad N. </s>

<s>Quare &amp; progre&longs;&longs;u facto nece&longs;&longs;e <lb/>e&longs;t eadem proportione ac qui&longs;itam e&longs;&longs;e velocitatem <lb/>per parteis line&aelig; B, N, O, P, Q, H, ac per parteis line&aelig; <lb/>B, C, D, E, F, A. </s></p><p type="main">

<s>Elicio <emph type="italics"/>&longs;eptim&ograve;,<emph.end type="italics"/> Proportionem decrementi veloci&shy;<lb/>tatis in a&longs;cen&longs;u per lineam GB, e&longs;&longs;e reciproc&egrave; ean&shy;<lb/>dem, qu&aelig; incrementi in de&longs;cen&longs;u per lineam BA; <lb/>ade&ograve; vt, quemadmodum illeic, in primo momento <lb/>peruenitur ex B ad C, ita heic in vltimo perueniatur <lb/>ad B ex M, altitudinis &aelig;qualis ip&longs;i C; &amp; vt illeic in <lb/>&longs;ecundo peruenitur ex C ad D; ita heic in penultimo <lb/>perueniatur ad M ex L, altitudinis eiu&longs;dem cum D: <pb pagenum="27"/>at que ita con&shy;<lb/><figure id="fig2"></figure><lb/>&longs;equenter; do&shy;<lb/>nec, vt illeic <lb/>in vltimo per&shy;<lb/>uenitur ad A <lb/>ex F; ita heic <lb/>in primo per&shy;<lb/>ueniatur ex G <lb/>ad I, altitudi&shy;<lb/>nis cum F &aelig;&shy;<lb/>qualis. </s>

<s>Quip&shy;<lb/>pe ex Elicito <lb/>&longs;exto, eadem <lb/>e&longs;t velocitatis <lb/>proportio &longs;e&shy;<lb/>cund&uacute; lineam <lb/>BA, qu&aelig; &longs;e&shy;<lb/>cundum <expan abbr="line&atilde;">lineam</expan> <lb/>BH: &amp; ex <lb/>Elicito quin&shy;<lb/>to, eadem e&longs;t <lb/>&longs;ecundum li&shy;<lb/>neam BG, <lb/>qu&aelig; &longs;ecundum eandem lineam BH. </s>

<s>Quamobrem <lb/>non pote&longs;t e&longs;&longs;e alia (reciproc&egrave; tamen accipiendo) &longs;e&shy;<lb/>cundum lineam BG, qu&agrave;m &longs;ecundum lineam BA; <lb/>c&ugrave;m qu&aelig; &longs;unt eadem, &aelig;qualiave vni tertio, non po&longs;&shy;<lb/>&longs;int non e&longs;&longs;e eadem, &aelig;qualiave inter &longs;e. </s></p><p type="main">

<s>Elicio <emph type="italics"/>octau&ograve;,<emph.end type="italics"/> Malo etiam quie&longs;cente, &amp; vniuer&longs;&egrave; <lb/>in omni projectione &longs;ur&longs;&ugrave;m facta, decrementum ve-<pb pagenum="28"/>locitatis a&longs;cendendo e&longs;&longs;e eundem reciproc&egrave; cum in&shy;<lb/>cremento velocitatis de&longs;cendendo: ade&ograve; vt, quem&shy;<lb/>admodum in vltimo de&longs;cen&longs;us momento percurritur <lb/>&longs;patium FA, ita in primo a&longs;cen&longs;us percurratur idem <lb/>&longs;patium AF; &amp; quemadmodum in penultimo de&longs;&shy;<lb/>cen&longs;us percurritur EF; ita in &longs;ecundo a&longs;cen&longs;us FE, &amp; <lb/>ita con&longs;equenter, donec: vt in primo de&longs;cen&longs;us per&shy;<lb/>curritur BC, ita in vltimo a&longs;cen&longs;us percurratur CB. <lb/>Quippe, c&ugrave;m ex iam dictis perinde &longs;e habeant AF, &amp; <lb/>FA, ac &longs;e habent GI, &amp; QH; &amp; perinde quoque C <lb/>B, &amp; BC, ac MB, &amp; BN, &amp; ita de aliis. </s></p><p type="main">

<s>Elicio <emph type="italics"/>non&ograve;,<emph.end type="italics"/> c&ugrave;m lapis per lineam parabolicam mo&shy;<lb/>tus perueniat ex puncto G pro impetu quidem, <lb/>quem habet &longs;ur&longs;um, ad B, &amp; pro eo, quem prors&ugrave;m, <lb/>ad H: percurrerere illum quidem &aelig;qualibus tempori&shy;<lb/>bus &longs;ecundum impetum priorem in&aelig;qualia &longs;patia; &longs;ed <lb/>&longs;ecundum po&longs;teriorem, &aelig;qualia. </s>

<s>Con&longs;tat quippe AF <lb/>altitudinem, &longs;eu <expan abbr="portion&etilde;">portionem</expan> perpendiculi re&longs;pondentem <lb/>motui per GI, e&longs;&longs;e majorem, qu&agrave;m FE altitu dinem re&longs;&shy;<lb/>pondentem motui per IK; c&ugrave;m tamen GS. latitudo, &longs;eu <lb/>portio plani horizontalis re&longs;pondens motui per <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> <lb/>GI, &longs;it &aelig;qualis latitudini SV re&longs;pondenti motui per <lb/>eandem IK; atqueita de c&aelig;teris. </s>

<s>A de&ograve; vt motus quidem <lb/>&longs;urs&ugrave;m, vel deors&ugrave;m in&aelig;qualis &longs;it; &longs;ed motus prors&ugrave;m, <lb/>vel &longs;ecundum horizontem &longs;it plan&egrave; &aelig;quabilis, atque <lb/>vniformis. </s></p><p type="main">

<s>Elicio <emph type="italics"/>decim&ograve;,<emph.end type="italics"/> c&ugrave;m nauis po&longs;&longs;it moueri veloci&ugrave;s, &amp; <lb/>tardi&ugrave;s; &amp; mali tamen altitudo &longs;emper eadem &longs;it; &longs;ieri <lb/>po&longs;&longs;e, vt linea parabolica efficiatur diuer&longs;imod&egrave; nunc <lb/>apertior, nunc contractior; &amp; nihilomin&ugrave;s percur-<pb pagenum="29"/>ratur &longs;emper &aelig;qualibus temporibus. </s>

<s>Sen&longs;us e&longs;t, c&ugrave;m <lb/>&longs;patium GH, quod &longs;uppo&longs;ui &agrave; naui peruadi momen&shy;<lb/>tis decem, po&longs;&longs;it fieri contractius, ita vt ii&longs;dem decem <lb/>momentis, &longs;eu &aelig;quali tempore non percurratur, ni&longs;i <lb/>&longs;patium Si, vel V g, vel Y e vel a c:&longs;icque line&aelig; parabo&shy;<lb/>lic&aelig; ex S, in B, ad v&longs;que <gap/>; vel ex V, in B, ad v&longs;que g, &amp; c. <lb/></s>

<s>&longs;iant &longs;emper contractiores, qu&agrave;m &longs;it GBH: Et c&ugrave;m <lb/>&egrave; contra idem &longs;patium po&longs;&longs;it &longs;ieri amplius; ita vt ii&longs;dem <lb/>decem momentis, &longs;eu &aelig;quali tempore percurratur &longs;pa&shy;<lb/>tium dupl&ograve;, tripl&ograve;, quadrupl&ograve;, &amp; <expan abbr="quantumc&uacute;mq;">quantumc&uacute;mque</expan> vo&shy;<lb/>les, pro nauis celeritate, expan&longs;ius; &longs;icque line&aelig; parabo&shy;<lb/>lic&aelig; fiant &longs;emper, &longs;emperque apertiores, qu&agrave;m &longs;it ea&shy;<lb/>dem parabolica GBH: Nihilomin&ugrave;s neque lapidem <lb/>per contractiores motum, perua&longs;urum illas tempore <lb/>breuiore; neque motum per appertiores, perua&longs;urum <lb/>ip&longs;as tempore longiore, qu&agrave;m &longs;it tempus, quo per&shy;<lb/>uadit memoratam GBH. Quippe, &longs;cu nauis celeriter, <lb/>&longs;eu tard&egrave; moueatur, tantundem &longs;emper temporis in&shy;<lb/>&longs;umit lapis, vt ex pede mali A, perueniat ad verticem <lb/>B; &amp; rurs&ugrave;s tantundem, vt ex vertice B, perueniat ad <lb/>pedem A. </s>

<s>Quare &amp; c&ugrave;m intere&agrave; de&longs;cribantur per a&euml;rem <lb/>line&aelig; parabolic&aelig; in&aelig;quales, nece&longs;&longs;e e&longs;t &longs;emper de&longs;cri&shy;<lb/>bant &aelig;qualibus temporibus: omnibus put&agrave; ex&aelig;qua&shy;<lb/>tis vni, eidemque tempori, quod in&longs;umitur ex A in <lb/>B, &amp; ex B in A, communi men&longs;ura. </s></p><p type="main">

<s>Elicio <emph type="italics"/>vndecim&ograve;,<emph.end type="italics"/> Si lapis dimittatur ex B, &amp; loco <lb/>de&longs;cen&longs;us per lineam &longs;emiparabolicam BH, de&longs;cribat <lb/>etiam quant&ugrave;m voles vel contractiorem, vel apertio&shy;<lb/>rem: perua&longs;urum tamen omneis eiu&longs;cemodi &longs;emipara&shy;<lb/>bolicas lineas &aelig;qualibus temperibus: Quippe ea om-<pb pagenum="30"/>nia ex&aelig;quantur eidem tempori de&longs;cen&longs;us ex B in A: id&shy;<lb/>q<gap/>e c&ugrave;m &longs;it eadem ratio dimidi&aelig; ad dimidiam, qu&aelig; <lb/>totius ad totam. </s>

<s>Neque id debet tam in hoc, qu&agrave;m <lb/>&longs;uperiore Elicito videri mirum; quoniam, vt nulla e&longs;t <lb/>diuer&longs;itas in motu perpendiculari, &longs;eu qui e&longs;t &longs;urs&ugrave;m, <lb/>ac deor&longs;um, quaten&ugrave;s tantundem &longs;emper a&longs;cenditur, <lb/>de&longs;cenditurque; &amp; di&longs;erimen &longs;ol&ugrave;m e&longs;t in motu hori&shy;<lb/>zontali, &longs;iue qui e&longs;t prors&ugrave;m, quaten&ugrave;s citeri&ugrave;s, vlte&shy;<lb/>ri&uacute;&longs;que proceditur: ita vis impellens &longs;ur&longs;um, qu&aelig; &agrave; <lb/>proijciente, vt propria emanat, e&longs;t vniformis &longs;emper, ac <lb/>eadem; &amp; contr&agrave; vis impellens prors&ugrave;m, qu&aelig;, vt tran&longs;la&shy;<lb/>titia &agrave; nauis motu imprimitur, in&aelig;qualis e&longs;t, &amp; pro rati&shy;<lb/>one tarditatis, aut velocitatis nunc minor, nunc major. </s></p><p type="main">

<s>Elicio <emph type="italics"/>duo decim&ograve;,<emph.end type="italics"/> quac&uacute;mque vi aliquid &longs;urs&ugrave;m ex <lb/>pede mali, donec mouetur, proijciatur, id ad pedem <lb/>mali &longs;emper reca&longs;urum. </s>

<s>Quippe, &longs;eu ad &longs;ummum ma&shy;<lb/>lum non perueniat, &longs;eu vlteri&ugrave;s long&egrave; prouchatur, <lb/>de&longs;cribit &longs;emper lineam parabolicam, in qua, vbic&uacute;m&shy;<lb/>que ex&longs;i&longs;tat, reperitur &longs;emper in eadem di&longs;tantia vel &agrave; <lb/>malo, vel &agrave; linea &longs;ur&longs;um &agrave; malo &longs;ecundum illius lon&shy;<lb/>gitudinem produci concepta. </s>

<s>Nec te ver&ograve; motetur <lb/>globus bellico totmento &egrave; pede mali &longs;ur&longs;um explo&longs;us; <lb/>nam par omnin&ocirc; ratio e&longs;t. </s>

<s>Et quamuis ob&longs;tare videa&shy;<lb/>tur rectitudo fi&longs;tul&aelig;; nihilomin&ugrave;s, quia globus, quan&shy;<lb/>tumc&uacute;m que tempore &longs;en&longs;um fugiente fi&longs;tulam perua&shy;<lb/>dat, peruadit tamen &longs;ucce&longs;&longs;iu&egrave;, e&longs;t que reip&longs;&agrave; pri&ugrave;s in <lb/>inferioribus eius partibus, qu&agrave;m in &longs;uperioribus; inde <lb/>fit, vt c&ugrave;m &longs;i&longs;tula per h&aelig;c priora, &amp; po&longs;teriora mo&shy;<lb/>menta, moueatur interim ad motum nauis; idcirc&ocirc; <lb/>globus, preter motum &longs;ur&longs;um, promoueatur etiam in-<pb pagenum="31"/>tere&agrave; prors&ugrave;m, &longs;ecundum illum tantillum motum, &amp; <lb/>dum ex&longs;iliendo per &longs;i&longs;tulam tran&longs;it, incipiat de&longs;cribere <lb/>parabolicam lineam, quam deinceps per aerem de&longs;&shy;<lb/>cribere pergat; neque huic de&longs;criptioni magis ob&longs;tet <lb/>rectitudo fi&longs;tul&aelig;, qu&agrave;m rectitudo ip&longs;ius mali. </s>

<s>Addo, <lb/>c&ugrave;m e&longs;&longs;emus in ip&longs;a triremi, nobilem Vincegue<gap/>ram <lb/>recita&longs;&longs;e optimo Proregi, nobi&longs;que circon&longs;tantibus <lb/>experimentum &longs;uo iu&longs;&longs;u factum, quod heic omitti non <lb/>debeat. </s>

<s>A&longs;&longs;eru&iuml;t enim &longs;e aliquando naui cuipiam <lb/>imperitantem, &amp; c&ugrave;m illa &longs;ecundo vento, ac velo&shy;<lb/>ci&longs;&longs;im&egrave; transferretur, iu&longs;&longs;i&longs;&longs;e &egrave; fa&longs;tigio mali explodi <lb/>&longs;urs&ugrave;m fi&longs;tul&acirc; pi&longs;toleto dict&acirc; plumbeum globulum; <lb/>ac ip&longs;um aliquant&ograve; p&ograve;&longs;t decidi&longs;&longs;e ad pedem mali. </s></p><p type="main">

<s>VIII. </s>

<s>Pr&aelig;tereo po&longs;&longs;e ex eadem figura alia quo&shy;<lb/>que ex memoratis experimentis intelligi. </s>

<s>Nam &longs;i &longs;up&shy;<lb/>ponas ex. </s>

<s>gr. </s>

<s>puppim e&longs;&longs;e in G, &amp; proram in A; ac <lb/>te ex puppi conijcere pilam ad &longs;ocium, qui ex prora <lb/>ad te pari ni&longs;u reijciat; eueniet, vt dum pila &agrave; te con&shy;<lb/>jecta transferetur per a&euml;rem, ille quidem cum pro&shy;<lb/>ra perueniat, verbi cau&longs;&acirc; ad c, &longs;ed pila tamen etiam <lb/>e&ograve; perueniat, quoniam tu pil&aelig; pr&aelig;ter tuam vim, qua <lb/>perueni&longs;&longs;et &longs;ol&ugrave;m ad A, indis etiam vim tran&longs;latitiam, <lb/>&longs;eu impre&longs;&longs;am &agrave; naui, qua &longs;uperetur, ac &longs;uperad datur <lb/>&longs;patium Ac, &amp; qua ip&longs;e intere&agrave; &longs;equaris cum puppi <lb/>per &longs;patium GS; ita vt c&ugrave;m &longs;ocius, &amp; pila fuerint in <lb/>c, tu futurus &longs;is in S. </s>

<s>Eueniet quoque, vt dum pila <lb/>ab illo rejecta transferetur per a&euml;rem, tu cum puppi <lb/>promotus peruenias quidem ad V; &longs;ed &amp; pila tamen <lb/>e&ograve; &longs;ol&ugrave;m perueniat, quoniam ex vi &longs;ocij propria tan&shy;<lb/>tum detrahetur &agrave; vi nauis tran&longs;latitia, quantum foret <pb pagenum="32"/>nece&longs;&longs;arium, vt ex V promouerctur in S: quod &longs;pa&shy;<lb/>tium e&longs;t &aelig;quale ip&longs;i e g, per quod ille intere&agrave; cum <lb/>prora recedet; ita vt cum tu &amp; pila fueritis in V, ip&longs;e <lb/>&longs;it futurus in g. </s>

<s>Quod &longs;i &longs;upponas vim tibi &agrave; naui &longs;u&shy;<lb/>perad ditam e&longs;&longs;e duplo majorem priore; tum tu pilam <lb/>in&longs;equutus peruenies ex G ad V, c&ugrave;m ille promotus <lb/>ex A ad e, pilam reijciet, cui pil&aelig; reject&aelig; tu intere&agrave; <lb/>promotus, occurras ad a. </s>

<s>&amp; c, S in &longs;upponas tantam <lb/>nauigij celeritatem, vt vis &agrave; motu illius impre&longs;&longs;a ex&aelig;&shy;<lb/>quetur illi, qu&agrave;m tu ni&longs;u tuo proprio imprimis, &longs;icque <lb/>vis pil&aelig; duplicata euadat; fiet, vt pila &agrave; te ex G, <lb/>qua&longs;i ad A projecta, perueniat ad H; qu&ograve; &longs;ocius &longs;im&ugrave;l <lb/>perueniet, perueniente te intere&agrave; ad A; &amp; pila ex <lb/>H ad te rejecta, non ver&longs;us A accedat, &longs;ed &longs;urs&ugrave;m, <lb/>deors&ugrave;mque duntaxat mota, veluti con&longs;i&longs;tat, t&eacute;que <lb/>ibi, perpendiculum non egre&longs;&longs;a, ex&longs;pectet; &amp; tu e&oacute;&shy;<lb/>dem accedas cum puppi; &longs;ocio tantundem intere&agrave; <lb/>recedente cum prora. </s>

<s>Non mirabere ver&ograve; iam con&shy;<lb/>&longs;i&longs;tere pilam; quia pari vi ad te immi&longs;&longs;a &agrave; &longs;ocio, &amp; re&shy;<lb/>mi&longs;&longs;a &agrave; naui, nece&longs;&longs;e e&longs;t h&aelig;reat, quemadmodum di&shy;<lb/>xi iam ant&egrave; po&longs;&longs;e &agrave; te ob&longs;eruari in pila, quam &longs;ocius <lb/>intra pergulam antrors&ugrave;m pergens, retror&longs;&ugrave;m reijciat. <lb/></s>

<s>Quin-etiam, quemadmodum adnotatum e&longs;t euenire <lb/>in pergula, vt po&longs;&longs;it pila retror&longs;um iacta antror&longs;um <lb/>redire; ita heic fieri concipies, &longs;i &longs;upponas vim &agrave; na&shy;<lb/>ui impre&longs;&longs;am e&longs;&longs;e majorem impre&longs;&longs;a &agrave; te. </s>

<s>Ita enim <lb/>pila ex G ad &longs;ocium vltra H perueniet, &amp; ab illo re&shy;<lb/>jecta, non mod&ograve; in loco rejectionis non con&longs;i&longs;tet, &longs;ed <lb/>ver&longs;us ip&longs;um quoque &longs;ocium tantum regredietur, <lb/>quantum vis ip&longs;ius &longs;uperabitur &agrave; motu nauis; c&ugrave;m tu <pb pagenum="33"/>tamen tam cit&ograve;, ac pila ad regre&longs;&longs;ionis locum <lb/>peruenturus &longs;is. </s>

<s>Sed i&longs;ta iam nimis inculcata &longs;unt: <lb/>idque e&longs;t &longs;ol&ugrave;m mente tenendum, qu&aelig;eumque vis <lb/>tibi ad datur, aut adimatur &longs;ocio ab impetu nauis; ni&shy;<lb/>hilomin&ugrave;s ip&longs;os pil&aelig; jactus, rejectu&longs;que, &longs;iue itus, &amp; <lb/>reditus inter vtr&uacute;mque interceptos, eo&longs;dem con&longs;tan&shy;<lb/>ter apparituros; quia eiu&longs;modi impetus ex &aelig;quo &amp; <lb/>te, &amp; &longs;ocium, &amp; pilam afficiet; nihilque, quod pro&shy;<lb/>cedat ab eiu&longs;modi impetu, aut &agrave; te, aut &agrave; &longs;ocio ob&shy;<lb/>&longs;eruari poterit; eritque ob&longs;eruabilis motus ille &longs;olus, <lb/>qui &agrave; vi propria vtriu&longs;que pendebit, quique perinde <lb/>ob&longs;eruaretur, &longs;i nauis quie&longs;ceret; ac aliunde diuer&longs;i&shy;<lb/>tas in motu pil&aelig; ex compo&longs;ita tua, &longs;ocijve, &amp; na&shy;<lb/>uigij vi, ob&longs;eruabilis &longs;ol&ugrave;m erit ab oculo extra naui&shy;<lb/>gium quie&longs;cente. </s>

<s>Ob&longs;eruabilis, inquam, &amp; pulcro <lb/>&longs;an&egrave; &longs;pectaculo, cuius &longs;i fieri particeps velis, &longs;ta ip&longs;e <lb/>ad ripam, aut in nauigio ali&agrave;s immoto, c&ugrave;m alijduo in <lb/>tran&longs;lato colludent. </s>

<s>Quippe quas illi putabunt &aelig;qua&shy;<lb/>leis vireis, quos &aelig;qualeis pil&aelig; itus, reditu&longs;que; ani&shy;<lb/>maduertes ip&longs;e prors&ugrave;s in&aelig; qualeis; &amp; non &longs;ine volup&shy;<lb/>tate &longs;pectabis illum, qui ad puppim, vehementiorem <lb/>quidem ictum impingere, &longs;ed continu&ograve; tamen pi&shy;<lb/>lam in&longs;equi; illum, qui ad proram, remi&longs;&longs;iorem qui&shy;<lb/>dem; &longs;ed continu&ograve; tamen &agrave; pila aufugere: &amp; c&ugrave;m <lb/>pila in&aelig;qualiter per a&euml;rem tran&longs;luolatura &longs;it, ab illo <lb/>nempe celeri&ugrave;s, ab hoc &longs;egni&ugrave;s; mirabilem tamen <lb/>fieri ex illius acce&longs;&longs;u, &amp; in&longs;equutione pil&aelig;, c&ugrave;m hu&shy;<lb/>ius rece&longs;&longs;u, &amp; fuga ab eadem pila, compen&longs;ationem. </s></p><p type="main">

<s>IX. </s>

<s>Po&longs;tulare heic videretur occa&longs;io, vt priu&longs;qu&agrave;m <lb/>di&longs;cederem longi&ugrave;s, intexerem qua&longs;i parenthe&longs;in, <pb pagenum="34"/>quid colligi exinde po&longs;&longs;it circa qu&aelig;&longs;tionem celebrem, <lb/>De motu, quieteve Telluris; idque pr&aelig;&longs;ertim, c&ugrave;m <lb/>tu, Germanu&longs;que, &amp; qui adfuere c&aelig;teri, ex Luille&shy;<lb/>rio &longs;tatim requi&longs;ieritis, ex hi&longs;ce-ne experimentis quid&shy;<lb/>piam deriuarem ad Telluris motum: ver&ugrave;m quia for&shy;<lb/>ta&longs;&longs;is euagarer nimi&ugrave;m, pr&aelig;&longs;tat id ad calcem reijciam; <lb/>&longs;ubijciam que intere&agrave;, qu&aelig; de cau&longs;a phy&longs;ica motus <lb/>tam naturalis, qu&agrave;m projectorij inue&longs;tigari ex pr&aelig;mi&longs;&shy;<lb/>&longs;is po&longs;&longs;unt. </s>

<s>C&ugrave;m naturalem porr&ocirc; dico, modum lo&shy;<lb/>quendi vulgarem &longs;equor, iuxta quem, vt motus re&shy;<lb/>rum projectilium dicitur violentus, ita motus rerum <lb/>cadentium, quas &amp; graueis dicunt, naturalis appelli&shy;<lb/>tatur. </s>

<s>Imprimis cert&egrave; nullus videtur non cen&longs;eri po&longs;&shy;<lb/>&longs;e naturalis motus, quatenus nullus non e&longs;t &agrave; rerum <lb/>principiis, qu&aelig; ip&longs;orum Author eius e&longs;&longs;e natur&aelig; vo&shy;<lb/>lu&iuml;t, vt ince&longs;&longs;anter impetum, quo moueri po&longs;&longs;ent, <lb/>haberent. </s>

<s>Ex hoc nempe e&longs;&longs;e videtur, quamobrem <lb/>vari&egrave; commi&longs;ceantur, &amp; varias rerum &longs;pecies creent, <lb/>qu&aelig; inter &longs;e vari&egrave; agant, &amp; patiantur, &longs;eu mouean&shy;<lb/>tur, &amp; moueant. </s>

<s>Quippe ortus quoque, &amp; interitus, <lb/>incrementum, &amp; decrementum, omni&longs;que altera&shy;<lb/>tio, qua calor, frigus, humor, &longs;iccitas, itemque co&shy;<lb/>lor, odor, &longs;apor, &amp; qualitates ali&aelig; gignuntur, ni&shy;<lb/>hil e&longs;&longs;e aliud videntur, qu&agrave;m motiones qu&aelig;dam lo&shy;<lb/>cales, quibus rerum principia, tenui&longs;&longs;ima licet, at&shy;<lb/>que in&longs;en&longs;ilia, vari&egrave; inter &longs;e concernuntur, excer&shy;<lb/>nuntur, accedunt, ab&longs;cedunt, tran&longs;ponuntur, &amp;c. </s>

<s>Ita <lb/>&longs;altem &longs;unt opinati Philo&longs;ophi celebres apud Sextum <lb/>Empiricum, dum Ari&longs;totele defendente huiu&longs;cemo&shy;<lb/>di mutationes &agrave; motu locali di&longs;tinctas, ip&longs;i cen&longs;ue-<pb pagenum="35"/>runt nihil e&longs;&longs;e aliud, qu&agrave;m &longs;pecies qua&longs;dam motuslo&shy;<lb/>calis. </s>

<s>Deinde nullusvidetur motus, qui &longs;eclu&longs;o prim&aelig;&shy;<lb/>uo illo, non po&longs;&longs;it cen&longs;eriviolentus: quatenus nullus e&longs;t, <lb/>qui ni&longs;i cum impul&longs;ione vnius rei in a<gap/>m fiat, ex quo <lb/>effectum e&longs;t, vt Ari&longs;toteles, etiam rerum cadentium <lb/>qu&aelig;&longs;ierit motorem externum, principium nempe <lb/>generans; &amp; in motibus animalium di&longs;tinguendas <lb/>cen&longs;uerit parteis, quarum ali&aelig; mouerentur ab aliis, <lb/>ad v&longs;que vnam, que moueret, per &longs;e immota. </s>

<s>Ne&shy;<lb/>que videri ab &longs;urdum debet, e&longs;&longs;e continuam aliquam <lb/>in rebus natur&aelig; violentiam; quoniam ip&longs;a quoque <lb/>violentia ex e&ograve; cen&longs;eri naturalis pote&longs;t, quod Au&shy;<lb/>thor natur&aelig; illam in&longs;tituerit, qu&aelig; gignundis rebus <lb/>naturalibus in&longs;eruiret; cum con&longs;tet nihil alterari, <lb/>nihil interire, nihil exoriri, ab&longs;que motu reciproco, <lb/>&longs;iue actione, &amp; reactione, qua vnaqu&aelig;que res vim <lb/>patiatur; adeo proinde vt violentia naturas &longs;ingu&shy;<lb/>lareis &longs;ol&ugrave;m, non vniuer&longs;alem attineat. </s>

<s>Pr&aelig;tere&agrave; <lb/>cum motus naturalis, &amp; violenti voces non videan&shy;<lb/>tur nobis e&longs;&longs;e confundend&aelig;, ea mihi &longs;emper vtriu&longs;&shy;<lb/>que notio vi&longs;a e&longs;t commodi&longs;&longs;ima, vt naturalis ap&shy;<lb/>pelletur, qui aut &longs;ponte, aut &longs;ine vlla repugnantia <lb/>fit: violentus, qui pr&aelig;ter naturam, aut cum aliqua <lb/>repugnantia. </s>

<s>Ita ince&longs;&longs;us animalis naturalis e&longs;t, quia <lb/>&longs;ponte &longs;it: &longs;altatio violenta, quia cum aliqua repu&shy;<lb/>gnantia. </s>

<s>Ita trajectio globi per a&euml;rem violenta, quia <lb/>pr&aelig;ter naturam; volutio &longs;upra planum naturalis, <lb/>quia nihil repugnat. </s>

<s>Rur&longs;&ugrave;s, quia &longs;&aelig;penumer&ograve; cau&shy;<lb/>&longs;a &longs;eu &longs;pontanea, &longs;eu repugnans non apparet, &amp; <lb/>qu&aelig;ri pote&longs;t quoddam criterium, quo di&longs;cerni va-<pb pagenum="36"/>leat, vtrum qui&longs;piam motus naturalis &longs;it, an vio&shy;<lb/>lentus; idcirc&ocirc;, vel ex eo, qu&ograve;d motus principiorum, <lb/>qui e&longs;t maxim&egrave; naturalis, &aelig;quabili&longs;&longs;imus ex &longs;e e&longs;t; <lb/>videtur &aelig;quabilitas a&longs;&longs;umi po&longs;&longs;e, vt character, quo, <lb/>&longs;i ad&longs;it, iudicemus <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan> e&longs;&longs;e naturalem, &longs;i ab&longs;it, violen&shy;<lb/>tum. </s>

<s>Et &longs;an&egrave; cum &longs;it commune effatum, Nihil violen&shy;<lb/>tum e&longs;&longs;e perpetuum; cui e&longs;t con&longs;entaneum, vt quod <lb/>e&longs;t naturale perpetuum &longs;it; con&longs;tat radicem perpe&shy;<lb/>tuitatis e&longs;&longs;e &aelig;quabilitatem, ce&longs;&longs;ationis in&aelig;quabilita&shy;<lb/>tem; quatenus id &longs;ol&ugrave;m, quod neque inuale&longs;cit, ne&shy;<lb/>que debilitatur, perdurare pote&longs;t; nihilque pote&longs;t <lb/>natur&aelig; vi aut incre&longs;cere, aut decre&longs;cere infinit&egrave;. </s>

<s>Ad&shy;<lb/>h&aelig;c, &longs;i quis requirat motum in hi&longs;ce rebus compo&shy;<lb/>&longs;itis, qui &longs;it maxim&egrave; naturalis, per&longs;picuum videtur <lb/>cum e&longs;&longs;e c&aelig;le&longs;tem; quatenus e&longs;t pr&aelig; c&aelig;teris &aelig;quabilis, <lb/>atque perpetuus; delecta ab authore circulari forma, <lb/>&longs;ecundum quam, principi&ograve;, &amp; fine carentem, e&longs;&longs;e <lb/>&aelig;quabilitas, &amp; perpetuitas po&longs;&longs;et. </s>

<s>Et ne cau&longs;eris <lb/>motum animalium videri poti&ugrave;s naturalem; vide vt <lb/>vel &longs;ola ip&longs;a la&longs;&longs;itudo violentiam quandam indi<gap/>et; <lb/>c&ugrave;m aliunde animalium motus ea &longs;olum ratione vi&shy;<lb/>deatur e&longs;&longs;e naturalis, qua ex circularibus componi&shy;<lb/>tur; quippe violentus, qua ratione i&longs;ti circulares <lb/>imperfecti &longs;unt, atque impediti. </s>

<s>Paradoxum vide&shy;<lb/>retur, non po&longs;&longs;e vllum motum ab animali ex&longs;eri, qui <lb/>&longs;impliciter rectus &longs;it; neque hominem v. </s>

<s>c. </s>

<s>ducere <lb/>po&longs;&longs;e digito, aut &longs;tilo rectam lineam, ni&longs;i pluribus <lb/>motibus circularibus compo&longs;itis &longs;im&ugrave;l: Ver&ugrave;m res <lb/>tam pen&egrave; intelligitur ex iis, qu&aelig; paul&ograve; ant&egrave; &longs;unt dicta; <lb/>&amp; ob&longs;etuare &longs;ol&ugrave;m e&longs;t opus, quomodo bracchij ex-<pb pagenum="37"/>ten&longs;io inter ducendum rectam fiat, motis ex ordine <lb/>digitis, manu, cubito, bracchio &longs;uper propriis, ac <lb/>&longs;pecialibus centris. </s>

<s>Con&longs;idera quoque vt inter ex&shy;<lb/>pedite ambulandum, &longs;pontaneus ille bracchiorum <lb/>motus, cuius centrum &longs;capul&aelig; &longs;unt, non perinde &longs;it <lb/>defatigationi obnoxius, ac motus crurum, cuius <lb/>centrum coxendices, quod non perinde inhibeatur, <lb/>&amp; multiplicari cogatur: &longs;ed i&longs;tud tamen obiter. </s>

<s>De&shy;<lb/>nique, &longs;i quis qu&aelig;rat motum, qui violentus maxim&egrave; <lb/>&longs;it, is e&longs;&longs;e videtur vterque, de quo heic loci agitur; <lb/>nempe qui non mod&ograve; e&longs;t in re projecta, dum &longs;urs&ugrave;m <lb/>contendit, &longs;ed etiam, qui in re cadente, dum fertur <lb/>deor&longs;&ugrave;m. </s>

<s>Argumento e&longs;t, qu&ograve;d vt ille e&longs;t ab ex&shy;<lb/>terno principio, ita hic non po&longs;&longs;it e&longs;&longs;e ab interno, qua&shy;<lb/>le formam dicunt, &amp; quale per&longs;euerans vniu&longs;modi, <lb/>intelligi cau&longs;a non po&longs;&longs;it, tanti illius, ac tam in&aelig;qua&shy;<lb/>bilis impetus; qui c&ugrave;m aliunde non valeat incremen&shy;<lb/>tum continuum infinit&egrave; accipere, ide&ograve; long&egrave; abe&longs;t, <lb/>vt durare perpetu&ograve; po&longs;&longs;it. </s>

<s>Quid dico ver&ograve; perpe&shy;<lb/>tu&ograve;? </s>

<s>c&ugrave;m prolixi&longs;&longs;imus omnium vix vnico hor&aelig; mo&shy;<lb/>mento perduret, eaque ratione peragatur, vt &longs;i ca&shy;<lb/>dens ex alto corpus min&ugrave;s ben&egrave; compactum &longs;it, im&shy;<lb/>petu ip&longs;o di&longs;&longs;ipetur; intelligamu&longs;que, &longs;i ca&longs;us in im&shy;<lb/>men&longs;um pateret, impetu&longs;que eadem &longs;emper propor&shy;<lb/>tione in immen&longs;um incre&longs;ceret, nullam penit&ugrave;s com&shy;<lb/>pactionem ad inex&longs;olubilitatem corporis e&longs;&longs;e &longs;uffe&shy;<lb/>cturam. </s>

<s>Quod &longs;an&egrave; conuincit hunc motum natura&shy;<lb/>lem propri&egrave; non e&longs;&longs;e, &longs;ed violentum poti&ugrave;s, im&ocirc; <lb/>eua&longs;urum tandem violenti&longs;&longs;imum, &longs;iue quo violen&shy;<lb/>tior excogitari non valeat; c&ugrave;m is, qui &agrave; natura e&longs;t, <pb pagenum="38"/>intelligatur e&longs;&longs;e debere placidus, atque vniformis, <lb/>&amp; nihil min&ugrave;s, qu&agrave;m ad de&longs;tructionem eius corpo&shy;<lb/>ris, quod attinet, tendens. </s></p><p type="main">

<s>X. </s>

<s>Non repeto heic, quemadmodum lapis &agrave; <lb/>vertice mali, dum nauis mouetur, apparenter &longs;ol&ugrave;m <lb/>&longs;ecundum perpendiculum cadat, reip&longs;&acirc; ver&ograve; obliqu&egrave; <lb/>per eam, quam de&longs;crip&longs;imus lineam; inn&uuml;o duntaxat <lb/>lapidem non &longs;ponte moueri, quia mouetur vi &agrave; ma&shy;<lb/>nu impre&longs;&longs;a ex tran&longs;latione manus &agrave; naui, cui vn&agrave; <lb/>cum malo in&longs;i&longs;tit. </s>

<s>Atque id quidem &longs;eu manus in <lb/>fa&longs;tigio mali con&longs;i&longs;tens lapidem dimittat, &longs;eu lapis <lb/>ex radice mali projectus, vbi peruenerit ad &longs;ummum, <lb/>po&longs;te&agrave; recidat; vt proinde intelligas po&longs;&longs;e vel ex hoc <lb/>capite motum lapidis decidentis, recidenti&longs;ve dici <lb/>violentum. </s>

<s>Dices, c&ugrave;m hic obliquus motus mi&longs;tus, <lb/>&longs;eu compo&longs;itus &longs;it ex perpendiculari, &amp; horizontali; <lb/>id quidem, quod e&longs;t ex horizontali, exi&longs;timari po&longs;&longs;e <lb/>violentum, at quod ex perpendiculari, id &longs;altem e&longs;&longs;e <lb/>naturale. </s>

<s>Nam qu&ograve;d lapis quidem &longs;urs&ugrave;m projectus, <lb/>&amp; nihilomin&ugrave;s obliqu&egrave; incedens, &longs;ecundum vtrum&shy;<lb/>que violentus &longs;it, videri per&longs;picuum: quoniam vtriu&longs;&shy;<lb/>que cau&longs;a externa, impellen&longs;que e&longs;t, illius nempe <lb/>ip&longs;a vis nauis, huius ver&ograve; vis manus propria: at quod <lb/>deors&ugrave;m dimi&longs;&longs;us, &amp; obliqu&egrave; nihilomin&ugrave;s incedens, <lb/>&longs;ecundum vtrumque violentus &longs;it, non po&longs;&longs;e perin&shy;<lb/>de e&longs;&longs;e in confe&longs;&longs;o: quippe horizontalis quidem cau&shy;<lb/>&longs;a &longs;imiliter externa, impellen&longs;que, vis nauis e&longs;t; &longs;ed <lb/>perpendicularis cau&longs;a non e&longs;t perinde vis propria <lb/>manus. </s>

<s>Quare &amp; nece&longs;&longs;e videri lapidem eo motu <lb/>moueri ab interno principio: e&longs;&longs;&eacute;que proinde eum <pb pagenum="39"/>motum non violentum, &longs;ed naturalem. </s>

<s>Attamen id <lb/>videtur primum con&longs;ideratione dignum, &longs;i ex duobus <lb/>his motibus, perpendiculari nempe, &amp; horizontali, qui <lb/>obliquum illum componunt, alter habendus natu&shy;<lb/>ralis &longs;it, illum horizontalem poti&ugrave;s, qu&agrave;m perpen&shy;<lb/>dicularem e&longs;&longs;e. </s>

<s>Id ver&ograve; patet; quia c&ugrave;m projectum <lb/>pars fuerit aliqua totius, qu&ograve;d &longs;ecundum horizon&shy;<lb/>tem, &longs;eu circulariter mouebatur, ide&ograve; ad eius imi&shy;<lb/>tationem mouetur circulariter, ac naturaliter proin&shy;<lb/>de, &amp; prors&ugrave;s &aelig;quabiliter; ade&ograve; vt, quantumc&ugrave;m&shy;<lb/>que motus perpendicularis incre&longs;cat &longs;emper, aut de&shy;<lb/>cre&longs;cat; ip&longs;e tamen horizontalis vno &longs;emper tenore <lb/>fluat, inuariabiliterque procedat. </s>

<s>Ac fort&egrave; res mi&shy;<lb/>n&ugrave;s mirabilis e&longs;&longs;et, de impre&longs;&longs;ione ex motu terr&aelig;, &longs;i <lb/>quis vellet ip&longs;am &longs;upra axem &longs;uum mobilem &longs;uppo&shy;<lb/>nere: &longs;iquidem lapis dici po&longs;&longs;et moueri vniformiter, <lb/>ob &longs;pontaneam con&longs;equutionem, ad vniformem <lb/>motum totius; &longs;eu cum eo coh&aelig;rens, &longs;eu abiunctus <lb/>foret; Sed mirabile &longs;an&egrave; e&longs;t de impre&longs;&longs;ione ex naui, <lb/>equo, curru, aliave re, aut ex &longs;ola manu: quand&ograve; <lb/>lapis non habet cum rebus eiu&longs;cemodi, motibu&longs;ve <lb/>earum parem relationem. </s>

<s>Ex quo par e&longs;t exi&longs;timare, <lb/>motum horiz ontalem, &agrave; quac&uacute;mque cau&longs;a is fiat, ex <lb/>&longs;ua natura perpetuum fore, ni&longs;i cau&longs;a aliqua interue&shy;<lb/>nerit, qu&aelig; mobile abducat, motumque exturbet. <lb/></s>

<s>Id, vt min&ugrave;s ab&longs;urdum habeas, concipiendum e&longs;t <lb/>mobile, quod tant&uacute;ndem &longs;e&longs;e reducat, quant&ugrave;m <lb/>abductum fuerit. </s>

<s>Huiu&longs;modi autem e&longs;&longs;e pote&longs;t ex&shy;<lb/>qui&longs;itus, &amp; vniformis materi&aelig; globus, &longs;i volui ip&longs;um <lb/>imagineris &longs;upra horizontem, &longs;eu ambitum terr&aelig;, <pb pagenum="40"/>quem aliunde e&longs;&longs;e exqui&longs;it&egrave; complanatum concipas <lb/>Si &longs;upponas enim te illi vel leuiculum imprimere <lb/>motum; intelliges &longs;an&egrave; hunc motum nun quam ce&longs;&longs;a&shy;<lb/>turum, &longs;ed globum reuolutum iri &longs;ecundum totum <lb/>ambitum, ac reuolutione peracta reuolutum iter&ugrave;m <lb/>iri, &amp; con&longs;equenter iter&ugrave;m, &amp; ita continu&ograve; per&longs;eue&shy;<lb/>raturum. </s>

<s>Cau&longs;a porr&ocirc; e&longs;t, quoniam globus moueri <lb/>tantillum hoc modo non pote&longs;t, quin centro ex&longs;i&shy;<lb/>&longs;tente &longs;emper perpendiculari ad id punctum, quo glo&shy;<lb/>bus contingit horizontale planum, tantum &longs;it molis <lb/>ant&egrave;, quantum retr&ograve;, &amp; pars anterior non po&longs;&longs;it <lb/>tendere deor&longs;um, quin pars po&longs;terior tendat &longs;ur&longs;um; <lb/>&amp; illa &longs;emper hanc pertrahat, i&longs;ta &longs;emper illam pro&shy;<lb/>pellat; ade&ograve; proinde, vt c&ugrave;m nulla cau&longs;a po&longs;&longs;it deor&shy;<lb/>s&ugrave;m adigere globum, quin quantum ex vna parte de&shy;<lb/>primit, tant&uacute;ndem eleuet ex alia, oporteat motum <lb/>&longs;emel impre&longs;&longs;um con&longs;tare &longs;emper inter depre&longs;&longs;ionem, <lb/>&amp; eleuationem medium: atque idcirc&ocirc; vniformem, <lb/>ince&longs;&longs;antemque per&longs;euerare. </s>

<s>Accedit, qu&ograve;d nulla &longs;it <lb/>cau&longs;a, quamobrem &longs;uum cur&longs;um vel retardet vnquam, <lb/>vel acceleret, quatenus nunquam magis, vel minus &agrave; <lb/>centro terr&aelig; ab&longs;cedit, aut ad id accedit: neque cur <lb/>proinde vnquam debeat &agrave; motu ce&longs;&longs;are, quemadmo&shy;<lb/>dum &longs;ieret, &longs;i &longs;upponeres ali quam in &longs;uperficie in &aelig;qua&shy;<lb/>bilitatem. </s>

<s>Nam &longs;icubi decliuitas, &amp; accliuitas foret, <lb/>acceleraret motum per locum decliuem, &amp; retardaret <lb/>peraccliuem: &amp;, &longs;i tanta accliuitas e&longs;&longs;et, vt emergere <lb/>&longs;upra eam non po&longs;&longs;et, cogeretur recurrere, excurreque, <lb/>&amp; po&longs;t excur&longs;us, recur&longs;u&longs;que aliquot conquie&longs;cere <lb/>tandem in medio inter accliuitatem, &amp; decliuitatem <pb pagenum="41"/>loco. </s>

<s>Ex quo rur&longs;us intelligis, &longs;i globus eius natur&aelig; <lb/>&longs;it, vt per decliuem locum acceleretur, &amp; per accli&shy;<lb/>uem retardetur, fore vt loco neque decliui, neque <lb/>accliui ex&longs;i&longs;tente, neque accelerationem, neque re&shy;<lb/>tardationem accipiat, &longs;ed tenorem &longs;eruet, ac inde&shy;<lb/>&longs;inenter moueatur. </s>

<s>Atque h&aelig;c quidem attingo &longs;o&shy;<lb/>l&ugrave;m, vt planum faciam, &longs;i alteruter motuum haben&shy;<lb/>dus naturalis &longs;it, illum horizontalem e&longs;&longs;e, potiu&longs;&shy;<lb/>qu&agrave;m perpendicularem. </s></p><p type="main">

<s>XI. </s>

<s>Quia ver&ograve; dubium &longs;upere&longs;t de perpendicu&shy;<lb/>laris principio, non repeto quamobrem illum non <lb/>e&longs;&longs;e internum in&longs;in&uuml;auerim. </s>

<s>Addo &longs;ol&ugrave;m, quia vi&shy;<lb/>demus motum deor&longs;&ugrave;m eadem proportione veloci&shy;<lb/>tatis incre&longs;cere, qua motus &longs;urs&ugrave;m decre&longs;cit; ea&shy;<lb/>propter videri omnin&ocirc; duo e&longs;&longs;e principia externa, <lb/>qu&aelig; mutu&ograve; qua&longs;i colluctentur, certatimque ex&longs;erant <lb/>vireis circa idem mobile. </s>

<s>Et principium quidem ex&shy;<lb/>ternum motus &longs;ur&longs;um con&longs;tat e&longs;&longs;e manum, aliudve <lb/>corpus proijciens; at cum principium externum mo&shy;<lb/>tus deor&longs;um non perinde appareat, ide&oacute;-ne nullum <lb/>e&longs;t dicendum? </s>

<s>Non &longs;ann&egrave;, ni&longs;i fort&egrave; c&ugrave;m vides ferrum, <lb/>ali&agrave;s immotum jacens, ad magnetem pellici, nullam <lb/>cau&longs;am externam cen&longs;eas, qu&aelig; pellectionem faciat; <lb/>aut c&ugrave;m vides rem pendulam, ali&agrave;s quie&longs;centem, agi&shy;<lb/>tari, ac externam cau&longs;am non vides, nullam e&longs;&longs;e <lb/>externam putes, &agrave; qua ag<gap/>tatio procedat. </s>

<s>C&ecedil;ter&ugrave;m, <lb/>c&ugrave;m plures &longs;int modi, quibus cau&longs;a externa mouet, <lb/>con&longs;tat tamen omneis ad duos, tanquam pr&ecedil;cipuos <lb/>pertinere, impul&longs;ionem, &amp; attractionem. </s>

<s>Age ita&shy;<lb/>que experiamur, an-non motus rerum caden-<pb pagenum="42"/>dentium, &longs;iue perpendicularis, aliqua e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it <lb/>cau&longs;a &longs;eu impellens, &longs;eu attrahens, &longs;eu po&shy;<lb/>ti&ugrave;s impellens, &amp; attrahens &longs;im&ugrave;l. </s>

<s>Ac impel&shy;<lb/>lens quidem; &longs;i aliqua &longs;it, ea non videtur e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e <lb/>alia, qu&agrave;m aer &longs;upern&egrave; incumbens, &amp; &agrave; tergo in&shy;<lb/>&longs;tans. </s>

<s>Nullum cert&egrave; e&longs;&longs;e videtur argumentum alte&shy;<lb/>rius: nam &amp; quamuis &longs;uprem&aelig; aeris regioni &longs;aper&shy;<lb/>ex&longs;truas, vel &longs;ph&aelig;ram igneam, vel auram &aelig;theream, <lb/>qu&aelig; &agrave; c&aelig;lorum regionibus, motibu&longs;ve cohibita a&euml;rem <lb/>ip&longs;um circumqu&aacute;que inter &longs;e, &amp; terram cohibeat; id <lb/>tamen nihil aliud efficiet, qu&agrave;m vt aer &longs;uperne pre&longs;&longs;us <lb/>premat &longs;upern&egrave; lapidem; &longs;icque aer erit &longs;emper cau&longs;a, <lb/>&longs;altem proxima lapidem impellens. </s>

<s>Aerem porr&ocirc; e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;&longs;e impellentem lapidis cau&longs;am, non diffit<gap/>bitur &longs;al&shy;<lb/>tem Ari&longs;toteles, qui dum res pro<gap/>ect&aelig; &agrave; motore &longs;ejun&shy;<lb/>ct&aelig; &longs;unt, moueri eas vult ab aere &longs;olo, qui motus &agrave; <lb/>proijciente, alium porr&ocirc; moueat, &agrave; quo alius rurs&ugrave;m <lb/>moueatur, quov&longs;que impetu &longs;en&longs;im debilitato, mo&shy;<lb/>tus tandem ce&longs;&longs;et, &amp; quies &longs;equatur. </s>

<s>Quoniam ver&ograve; <lb/>dicere Ari&longs;toteles non pote&longs;t; ecquidnam ip&longs;um im&shy;<lb/>petum frangat, pr&aelig;ter aerem occurrentem, qui aeri <lb/>procedenti, proiect&ucirc;mque pellenti continu&ograve; re&longs;i&longs;tat; <lb/>an non proinde fatebitur aerem &longs;upern&egrave; incumben&shy;<lb/>tem, qua vi pote&longs;t re&longs;i&longs;tere projecto &longs;ur&longs;&ugrave;m lapidi, <lb/>po&longs;&longs;<gap/> cum deinceps trudere deor&longs;&ugrave;m? </s>

<s>Quamcumque <lb/>vim &longs;an&egrave; manus lapidi, aerive imprimat, &longs;uperior <lb/>e&longs;&longs;e aer videtur, qui &amp; tendenti &longs;ur&longs;&ugrave;m lapidi con&shy;<lb/>tinenter re&longs;i&longs;tat, &amp; vim continenter in ip&longs;um faciens, <lb/>impetum a manu impre&longs;&longs;um continu&ograve; refringat; do&shy;<lb/>nec &longs;uperato toto impetu, ip&longs;e &longs;emper incumbens, <pb pagenum="43"/>&amp; parem vim faciens, impetum victorem continu&ograve; <lb/>imprimat, nou&uacute;mque &longs;emper adiiciat; ade&ograve; vt in &longs;ine <lb/>motus deors&ugrave;m, tantundem &longs;it impetus ab aere, <lb/>quant&ugrave;m initio motus &longs;ur&longs;&ugrave;m, impre&longs;&longs;um fuerat ab <lb/>ip&longs;a manu. </s>

<s>Et qu&aelig;&longs;o te, &longs;i aliquis lapidem &longs;ur&longs;&ugrave;m ex <lb/>fundo maris pari vi, qua ali&ugrave;s ex imo aere projiciat; <lb/>quare lapis nec tam altum a&longs;cendet, neque ex <gap/>am di&longs;&shy;<lb/>&longs;ito loco deor&longs;&ugrave;m redibit? </s>

<s>An-non quia aqua lapidi <lb/>magis re&longs;i&longs;tet, qu&agrave;m aer, impre&longs;&longs;umque impetum &amp; <lb/>vehementi&ugrave;s franget, &amp; expugnabit citi&ugrave;s, ac dein&shy;<lb/>ceps lapidi &longs;emper imminens, proprium impetum im&shy;<lb/>primere perget, nec &longs;inem faciet addendi nouum, <lb/>donec in fundum reduxerit? </s>

<s>Di&longs;erimen cert&egrave; &longs;olum&shy;<lb/>mo <gap/>&ograve; e&longs;t &longs;ecundum majorem, minoremque re&longs;i&longs;ten&shy;<lb/>tiam; c&ugrave;m a&euml;rem quoque non nihil re&longs;i&longs;tere argua&shy;<lb/>tur, vel ex eo &longs;tridore, quem edit, dum &agrave; corporibus <lb/>vehementi&ugrave;s per ip&longs;um actis frangitur. </s>

<s>Et quamuis <lb/>pr&aelig; &longs;ua tenu&iuml;tate non videatur po&longs;&longs;e impetui tanto re&shy;<lb/>&longs;i&longs;tere; cogita tamen proportionem e&longs;&longs;e cum aqu&aelig; <lb/>re&longs;i&longs;tentia; illamque vt intelligas, compara non <lb/>mod&ograve; perexiguum, ac pen&egrave; nullum lapidis a&longs;cen&longs;um <lb/>ex fundo aqu&aelig;, cum incompatabi<gap/>iter altiore ex <lb/>imo a&euml;re; &longs;ed etiam progre&longs;&longs;um pen&egrave; in&longs;en&longs;ibilem <lb/>bombardici globi per aquam tran&longs;uer&longs;&ugrave;m adacti, <lb/>re&longs;pectu illius, qui per a&euml;rem fieri ob&longs;eruatur; &amp; <lb/>agno&longs;ces, vt intra aquam propter maximam re&longs;i&longs;ten&shy;<lb/>tiam, paruum &longs;patium peragitur; &longs;ic in a&euml;re propter <lb/>paruam, &longs;patium maximum peragi. </s>

<s>Dices dubium <lb/>fort&egrave; non e&longs;&longs;ede re&longs;i&longs;tentia a&euml;ris, dum aliquid agitur <lb/>&longs;urs&ugrave;m; &longs;ed de impetu, qui imprimatur ab a&euml;re, <pb pagenum="44"/>dum idem corpus fertur deor&longs;&ugrave;m; quoniam videmus <lb/>parietem, pauimentum, &amp; alia &longs;ic re&longs;i&longs;tere, vt non <lb/>proptere&agrave; vim vllam faciant, impetumve corporibus <lb/>incurrentibus imprimant. </s>

<s>Sed vt hoc e&longs;t ver&ugrave;m d&egrave; <lb/>rebus immotis, qu&aelig;que di&longs;tracta in &longs;e non red<gap/>unt, <lb/>neque rur&longs;&ugrave;s co&euml;unt; ita dici plan&egrave; non pote&longs;t de iis, <lb/>qu&aelig; aut mouentur, aut &agrave; &longs;uo &longs;itu deduct&aelig; illum <lb/>repetunt. </s>

<s>Abduc cert&egrave; arboris ramum, ille non mo&shy;<lb/>d&ograve; tibi re&longs;i&longs;tet, &longs;ed po&longs;tea quoque c&ugrave;m vehementia <lb/>&longs;itum &longs;uum ita repetet, vt &longs;i quidpiam occurrerit, <lb/>impetu magno illud propellat; qua ratione &longs;it &longs;agit&shy;<lb/>tarum jactus. </s>

<s>Diffinde quoque ramum in dua<gap/> par&shy;<lb/>teis, qu&aelig; in trunco tamen coh&aelig;reant; e&aelig; partes non <lb/>&longs;ol&ugrave;m diducenti re&longs;i&longs;tent, &longs;ed reducent pr&aelig;tere&agrave; &longs;e&shy;<lb/>&longs;e e&acirc; vehementi&acirc;, e&oacute;que impetu, cui ne vires qui&shy;<lb/>dem Milonis &longs;int pares. </s>

<s>Itaque ip&longs;e quoque a&euml;r, <lb/>tamet&longs;i ali&agrave;s immotus &longs;it, ita tamen &agrave; corpore pr&aelig;&shy;<lb/>teruadente di&longs;trahi pote&longs;t, vt partes di&longs;tract&aelig; ma&shy;<lb/>gna cum vehementia &longs;e&longs;e inuicem repetant, locum&shy;<lb/>que &agrave; corpore occupatum, &amp; iam iam relictum de&shy;<lb/>nu&ograve; repleant, &longs;ieque corpus ip&longs;um non &longs;ine facto <lb/>impetu vlteri&ugrave;s propellant. </s>

<s>Et res quidem videretur <lb/>&longs;ide prop&egrave; de&longs;titui; &longs;ed experimenta tot &longs;unt, ac ea <lb/>pr&aelig;&longs;ert&igrave;m, qu&aelig; circa vacuum impediendum com&shy;<lb/>memorantur, vt c&ugrave;m telatere non po&longs;&longs;int, comme&shy;<lb/>morare &longs;uper&longs;luum &longs;it. </s>

<s>Velim &longs;ol&ugrave;m, ne h&aelig;reas, <lb/>quomod&ograve; res ade&ograve; fluxa, ac e&longs;t a&euml;r; tantam vim <lb/>propellendi habeat; cogites &amp; ventorum vim, qua <lb/>f<gap/>ag<gap/>antur arbores, qua trans&longs;eruntur nauigia, qua <lb/>cuertuntur &aelig;dificia, qua &longs;u&longs;que deque mare moue-<pb pagenum="45"/>tur; &amp; impetum, quo a&euml;r compre&longs;&longs;us catapultis il&shy;<lb/>lis pneumaticis recens adinuentis, globulum plum&shy;<lb/>beum, &longs;agittamve laxatis habenis non &longs;ec&ugrave;s explodit, <lb/>ac in bombardis facit puluis pyrius. </s>

<s>Quin etiam in <lb/>his, qu&aelig;&longs;o te, quid pote&longs;t e&longs;&longs;e admirabilius, qu&agrave;m <lb/>&longs;lammulam impetu tanto, ac tam proc&ugrave;l abigere glo&shy;<lb/>bum ade&ograve; den&longs;um, atque pondero&longs;um? </s>

<s>Non-ne ip&shy;<lb/>&longs;a quoque flammula e&longs;t admod&ugrave;m fluxa? </s>

<s>Et quis cre&shy;<lb/>deret eius vi, non globum mod&ograve; antror&longs;&ugrave;m agi; &longs;ed <lb/>machinam etiam tormentariam ade&ograve; magnam, ade&oacute;&shy;<lb/>que grauem retror&longs;&ugrave;m pelli? </s>

<s>Quid ver&ograve;, &longs;i id &longs;ine <lb/>aere vn&agrave; accurrente non &longs;iat? </s>

<s>videlicet fieri videtur, <lb/>dum &longs;lamma in &longs;ui creatione ampliorem locum qu&aelig;&shy;<lb/>ritans, tum in po&longs;ticam machin&aelig; partem impetum <lb/>conuertit, tum in globum ant<gap/>i&ugrave;s &longs;itum, qui ob li&shy;<lb/>bertatem canalis ex&longs;iliens, fl<gap/>mmam in&longs;tantem ita <lb/>habet, vt ea di&longs;percunte, &amp; inanem locum relinquen&shy;<lb/>te, conuolet a&euml;r, ex aduer&longs;a parte, ac tanto quidem <lb/>impetu, vt &amp; machinam retror&longs;&ugrave;m compellat, &amp; <lb/>impactus tonitru excitet, &amp; commoto aere circum&shy;<lb/>vicino, ctiam ingenteis &aelig;deis concutiat. </s>

<s>T<gap/>ta igitur <lb/>e&longs;&longs;e pote&longs;t vehementia a&euml;ris; vt intelligas ip&longs;um po&longs;&longs;e <lb/>non lapidi mod&ograve; fur&longs;&ugrave;m ni<gap/>ti re&longs;i&longs;tere, &longs;ed ip&longs;um <lb/>etiam impetu facto, impre&longs;&longs;&oacute;que, pellere deors&ugrave;m. <lb/></s>

<s>At, inquies, c&ugrave;m lapis &longs;urs&ugrave;m nititur, nonne a&euml;r quo&shy;<lb/>que di&longs;trahitur, &amp; in locum &agrave; lapide relictum infern&egrave; <lb/>&longs;uccedit? </s>

<s>An non impetum ergo imprimet, &amp; mo&shy;<lb/>tum impre&longs;&longs;um &agrave; manu juuabit? </s>

<s>An-non proinde <lb/>tantum aberit, vt impetus decre&longs;cere debeat, quin <lb/>debeat potius incre&longs;cere, ac lapis ferri &longs;ur&longs;um dupl&ograve; <pb pagenum="46"/>veloci&ugrave;s, qu&agrave;m deor&longs;um, cum &longs;ur&longs;um agatur gemin&aelig; <lb/>vi, &amp; deor&longs;um vna duntaxat? </s>

<s>Nam opponi quidem <lb/>non pote&longs;t re&longs;i&longs;tentia a&euml;ris, dum lapis &longs;ur&longs;um niti&shy;<lb/>tur; &longs;imilis enim infern&egrave; fit, cum lapis prorumpit <lb/>deor&longs;um. </s>

<s>Accidit, qu&ograve;d cadente quidem lapide, vi&shy;<lb/>detur a&euml;r accurrere ad locum iam relictum po&longs;&longs;e; at <lb/>dum lapide quie&longs;cente fulcrum &longs;u&longs;tentans &longs;ubducitur, <lb/>non e&longs;t cur a&euml;r &longs;upern&egrave; accurrat; &amp; cum accurrat po&shy;<lb/>tius infern&egrave;, an non deberet lapis &longs;ur&longs;um, potiu&longs;quam <lb/>deor&longs;&ugrave;m propelli? </s>

<s>Dum etiam lapis projectus &longs;ur&shy;<lb/>&longs;um, punctum &longs;upremum attigit, in quo qu&aelig;dam e&longs;t <lb/>veiuti libratio, ex&aelig;quatis momentis virium tam mo&shy;<lb/>uentium, qu&agrave;m re&longs;i&longs;tentium; an-non deberet lapis <lb/>in eo penit&ugrave;s conquie&longs;cere, vt non ex&longs;i&longs;tente in a&euml;re <lb/>cau&longs;a, qu&aelig; lapidem magis adigat deor&longs;&ugrave;m, qu&agrave;m, <lb/>&longs;ur&longs;um? </s>

<s>Vt verum fatear, h&aelig;c difficultas videtur euin&shy;<lb/>cere, a&euml;rem quidem e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e cau&longs;am aliquam ad&shy;<lb/>juuantem, adaugentemque motus deors&ugrave;m velo&shy;<lb/>citatem; at non e&longs;&longs;e tamen &longs;olam vel &longs;u&longs;ficientem; <lb/>&longs;ed exigi pr&aelig;tere&agrave; aliam, qu&aelig; lapidi faciat motus <lb/>deor&longs;um initium, qu&aelig;que re&longs;i&longs;tentiam a&euml;ris inferio&shy;<lb/>ris vincat, vt c&oelig;ptum &longs;emel motum a&euml;r &longs;uperior <lb/>promoueat, lapidem velut &longs;ollicitans, &amp; continu&ograve; <lb/>magis, magi&longs;que in&longs;tigans. </s></p><p type="main">

<s>XII. </s>

<s>Itaque pr&aelig;ter cau&longs;am impellentem, videtur <lb/>e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arium ad attrahentem recurrere, qu&aelig; id <lb/>muneris ex&longs;equatur. </s>

<s>C&aelig;ter&ugrave;m, h&aelig;c vis qu&aelig;nam <lb/>alia &longs;it, qu&agrave;m qu&aelig; totius globi Telluris propria &longs;it, <lb/>&amp; magnetica dici po&longs;&longs;it? </s>

<s>Profecto cum globus tel&shy;<lb/>luris totum quodpiam &longs;it, notum e&longs;t nullum e&longs;&longs;e <pb pagenum="47"/>totum &agrave; natura in&longs;titutum, cui non &longs;it in&longs;ita vis <lb/>&longs;ui ip&longs;ius con&longs;eruatrix, ac proinde qua parteis &longs;ui <lb/>coh&aelig;renteis contineat, &longs;eparationique illarum re&longs;i&shy;<lb/>&longs;tat. </s>

<s>Ex hoc autem fit, vt &longs;i partes Terr&aelig; aliquo ca&shy;<lb/>&longs;u auellantur, re&longs;i&longs;tat ip&longs;a, &amp; vi &longs;ua, &longs;eu hamulis, <lb/>catenuli&longs;que in&longs;en&longs;ilibus retrahat, vt dum quis ma&shy;<lb/>num &agrave; &longs;e abduci extento bracchio non patitur, &amp; <lb/>abductam vi &longs;ua, &longs;eu &longs;piritibus per neruos tran&longs;mi&longs;&shy;<lb/>&longs;is retrahit in &longs;e ip&longs;um. </s>

<s>Terrem autem globi parteis, <lb/>&longs;eu terrena corpora voco, non modo parteis terr&aelig;, <lb/>&amp; aqu&aelig; (qu&aelig; e&longs;t globi terreni pars liquida, &amp; qua&shy;<lb/>&longs;i &longs;anguis in animali) ver&ugrave;m etiam tam lapides, me&shy;<lb/>talla, c&aelig;tera fo&longs;&longs;ilia, plantas, animalia, &amp; qu&aelig;c&ugrave;m&shy;<lb/>que terr&aelig;, &amp; aqu&aelig; manife&longs;tam originem debent, in <lb/>quibus habeo etiam pluuiam, rorem, niucm, gran&shy;<lb/>dinem, &amp; meteora c&aelig;tera, itemque vapores, &amp; ex&shy;<lb/>halationes; qu&agrave;m ip&longs;um quoque a&euml;rem, quo tellus <lb/>qua&longs;i circumve&longs;titur, vt malum cotoneum &longs;ua lanu&shy;<lb/>gine (quoniam &longs;i ex hoc circum terram &longs;patio de&shy;<lb/>mas vapores, halitu&longs;que, ac vniuer&longs;&egrave; omneis fumos, <lb/>&amp; corpu&longs;cula, qu&aelig; ex terra, &amp; aqua continu&ograve; ex&shy;<lb/>primuntur, a&longs;cenduntque, &amp; de&longs;cendunt, varieque <lb/>mouentur, aut quie&longs;cunt; quod &longs;upererit nihil aliud <lb/>fore intelligitur, qu&agrave;m inane &longs;patium) denique ip&shy;<lb/>&longs;um etiam ignem; quem manife&longs;tum e&longs;t non gigni <lb/>ni&longs;i ex terrena materia, &longs;eu ea &longs;it lignum, oleum, <lb/>adeps, &longs;eu alia pinguis &longs;ub&longs;tantia. </s>

<s>Itaque h&aelig;c cor&shy;<lb/>pora &longs;unt, qu&aelig;, qua&longs;i &longs;ui parteis, Terra continet, <lb/>neque auelli patitur, aut dum auelluntur, repetit: <lb/>tamet&longs;i, quia corpora plura in eodem &longs;im&ugrave;l loco <pb pagenum="48"/>e&longs;&longs;e virtute natur&aelig; non po&longs;&longs;unt, efficiatur, vt plu&shy;<lb/>ribus corporibus &longs;im&ugrave;l repetitis, attracti&longs;que &agrave; Ter&shy;<lb/>ra, ea, qu&aelig; terrena magis fuerint, propi&ugrave;s admoue&shy;<lb/>antur, qu&aelig; min&ugrave;s remoti&ugrave;s con&longs;i&longs;tant; &amp; vbi con&shy;<lb/>tigerit i&longs;ta illorum locum, &longs;eu majorem terr&aelig; vici&shy;<lb/>niam occupare, tum illis accedentibus, ab iis expel&shy;<lb/>lantur, coganturque &longs;ecedere, &amp; tendere &longs;urs&ugrave;m; <lb/>ex quo illa grauia, h&aelig;c leuia dicuntur, vt fort&egrave; <lb/>occurret dicendum inferi&ugrave;s. </s>

<s>Heic &longs;ol&ugrave;m dico, de&shy;<lb/>fendi po&longs;&longs;e ine&longs;&longs;e Terr&aelig; magneticam vim, quam cir&shy;<lb/>cumqu&aacute;que diffundat, qu&aacute;que &longs;ui parteis conjunctas <lb/>contineat, &amp; &longs;ejunctas ad &longs;e reducat, eo modo, quo <lb/>magnes fragmenta, &longs;eu parteis magnetis, atque <lb/>etiam ferri (quod magnetica qu&aelig;dam proles e&longs;t, vt <lb/>fit ex fodinis per&longs;picuum) &amp; junctas cohibet, &amp; cor&shy;<lb/>ripit &longs;ejunctas. </s>

<s>Addere po&longs;&longs;em globum hunc Terr&aelig; <lb/>nihil e&longs;&longs;e aliud, qu&agrave;m grandem magnetem, vel eo <lb/>argumento, qu&ograve;d magnes parua terra &longs;it, &amp; &agrave; Gil&shy;<lb/>berto proptere&agrave; <foreign lang="greek">imxvognh\</foreign> vocetur; c&ugrave;m nempe vtri&shy;<lb/>que &longs;ui &longs;int poli, &longs;uus axis, &longs;uus &aelig;quator, &longs;ui me&shy;<lb/>ridiani, &longs;ui paralleli; c&ugrave;m &longs;epo&longs;ita alteratione qua&shy;<lb/>rumdam Terr&aelig; partium in ip&longs;a eius &longs;uperficie, c&aelig;&shy;<lb/>ter&aelig; habeant magneticam, &longs;eu ferri ip&longs;ius attractri&shy;<lb/>cem vim, licet qu&aelig;dam manife&longs;tiorem, qu&aelig;dam <lb/>ob&longs;curiorem &longs;ortiantur, vtiargilla, lateres, alia: c&ugrave;m <lb/>magnes eas &longs;ui parteis conuertat ad polos, quas in <lb/>minera (&longs;eu dum Terr&aelig; inh&ecedil;reret) conuer&longs;as ad po&shy;<lb/>los pr&ecedil;habuerit: c&ugrave;m ille proinde argumentetur pr&aelig;&shy;<lb/>ter hanc Terr&aelig; qua&longs;i cru&longs;tam, non multas orgyiarum <lb/>centurias infra &longs;uperficiem, proten&longs;am, reliquum <pb pagenum="49"/>Terr&aelig; qua&longs;i nucleum e&longs;&longs;e &longs;u&acirc; natur&acirc;, &amp; &longs;ub&longs;tantia&shy;<lb/>liter magnetem, ac huiu&longs;modi alia; Nihilomin&ugrave;s <lb/>placet &longs;ol&ugrave;m habere Terram, qua&longs;i magnetem, qua&shy;<lb/>ten&ugrave;s vt magnes emittit ex &longs;e corpu&longs;cula qu&aelig;dam, <lb/>&longs;eu radios, quibus corpora magnetica ad &longs;e alliciat; <lb/>ita videtur Terra emittere, quibus ad &longs;e alliciat, <lb/>pertrahatque corpora terrena. </s>

<s>Scilicet concipien&shy;<lb/>dum e&longs;t effluere continu&ograve; ex Terra non mod&ograve; vapo&shy;<lb/>res, exhalationes, &amp; vniuer&longs;&egrave; corpu&longs;cula, ex quibus <lb/>meteora gignuntur; aut ex quibus a&euml;ris corpus <lb/>contexi intelligitur; ver&ugrave;m etiam alia long&egrave; in&longs;en&shy;<lb/>&longs;ibiliora, nec min&ugrave;s &longs;ubtilia, qu&agrave;m qu&aelig; ex ma&shy;<lb/>gnete emanantia po&longs;&longs;unt etiam marmor pr&aelig; &longs;ubtili&shy;<lb/>tate &longs;ua penetrare. </s>

<s>Ac emitti quidem ex Terra ali&shy;<lb/>quid eiu&longs;cemodi improbabile magis foret, ni&longs;i (quod <lb/>ant&egrave; inuimus) vel ip&longs;um magnetis exemplum &longs;uc&shy;<lb/>curreret, ex quo emitti aliquid, tamet&longs;i in&longs;en&longs;en&longs;ibile, <lb/>ip&longs;a ferri attractio arguit. </s>

<s>Nam quamuis po&longs;&longs;is di&shy;<lb/>cere non tam vi magnetis ferrum attrahi, qu&agrave;m vi <lb/>&longs;ibi propria tendere ad ip&longs;um; &longs;altem, c&ugrave;m ferrum <lb/>non ex quac&uacute;mque di&longs;tanti&acirc; ad magnetem tendat, <lb/>&longs;ed &longs;ol&ugrave;m c&ugrave;m vicinum e&longs;t; manife&longs;tum e&longs;t debere <lb/>aliquid ex magnete in ferrum emitti, quo vis ferri <lb/>propria velut admoneatur, &amp; &longs;ollicitetur ad peten&shy;<lb/>dum magnetem. </s>

<s>Et fac loco magnetis, emi&longs;&longs;ionem <lb/>&longs;ieri ex ferro, fac ex vtr&oacute;que, perinde erit; &longs;atis e&longs;t <lb/>&longs;ieri aliquod effluuium, quod &longs;it infra &longs;en&longs;um, &amp; quo <lb/>intercedente vnum corpus pelliciatur ad aliud. </s>

<s>Quid&shy;<lb/>ni ver&ograve; nece&longs;&longs;e &longs;it aliquid intercedere, c&ugrave;m nulla <lb/>actio phy&longs;ica &longs;it &longs;ine agente phy&longs;ico; neque phy&longs;i-<pb pagenum="50"/>cum vllum agens, ni&longs;i in&longs;trumento intercedente, age&shy;<lb/>re po&longs;&longs;it in rem di&longs;tantem? </s>

<s>Neque &longs;u&longs;ficit dicere <lb/>emitti ex magnete v&longs;que qualitatem quandam in <lb/>ferrum; ni&longs;i dicantur &longs;im&ugrave;l emitti in&longs;en&longs;ilia cor&shy;<lb/>pu&longs;cula, qu&aelig; &longs;int qua&longs;i vehiculum eiu&longs;cemodi qua&shy;<lb/>litatis. </s>

<s>Nempe qualitas, quod accidens &longs;it, ince&shy;<lb/>dere &longs;olitarie non pote&longs;t, neque dici pote&longs;t alterari <lb/>&agrave; magnete acrem, lignum, chartam, qu<gap/>dlibet in&shy;<lb/>terpo&longs;itum, &agrave; quo denique ferrum alteretur: &longs;iqui&shy;<lb/>dem nulla fit alteratio in corporibus interpo&longs;itis; <lb/>per qu&aelig; &longs;i ferrum alteratum attraheretur, deberent <lb/>&longs;an&egrave; ip&longs;a quoque alterata attrahi magis. </s>

<s>Emitti ergo <lb/>ex magnete corpu&longs;cula in ferrum debent, qu&aelig; agere <lb/>in ip&longs;um po&longs;&longs;int; eo mod&ograve;, quo ex re odorata non <lb/>qualitas nuda odoris aut &longs;olitari&egrave; emittitur, aut <lb/>a&euml;rem alterat; &longs;ed effunditur &longs;im&ugrave;l vapor, contex&shy;<lb/>turave aliqua corpu&longs;culorum tenui&longs;&longs;imorum, qu&aelig; <lb/>vbi ad olfactus organum peruenerint, in ip&longs;um agant, <lb/>odori que, &longs;eu rei odorat&aelig; &longs;en&longs;ionem faciant. </s>

<s>Et <lb/>cert&egrave; quemadmodum odor cum vapore, &longs;eu halitu <lb/>&longs;uo ex re odorata tandem euane&longs;cit, atque exhau&shy;<lb/>ritur; ita contingere videmus &amp; in magnete, &amp; in <lb/>ferro, quod ex affrictu cum magnete vim attrahen&shy;<lb/>di contraxerit; nempe i&longs;ta vis &longs;en&longs;im elangue&longs;cit; <lb/>neque id pote&longs;t contingere, ni&longs;i effluxu continuo ip&shy;<lb/>&longs;a corpu&longs;cula exhauria<gap/>tur. </s></p><p type="main">

<s>XIII. </s>

<s>An forte dices corpora alia, vt objecta <lb/>&longs;unt vi&longs;us, vel auditus, agere in ip&longs;a &longs;en&longs;uum or&shy;<lb/>gana, ab&longs;que huiu&longs;modi effluxu, &longs;eu emi&longs;&longs;ione cor&shy;<lb/>pu&longs;culorum? </s>

<s>Ver&ugrave;m c&ugrave;m hoc ip&longs;um in que&longs;tione <pb pagenum="51"/>&longs;it, probabilitate quoque &longs;ua non caret, emitti qu&aelig;&shy;<lb/>dem &longs;pecialia lucis, colotis, &longs;oni corpu&longs;cula, qu&aelig; <lb/>organa &longs;en&longs;uum afficiant; idque vel ip&longs;a demul&shy;<lb/>cendo, attrahendoque ad &longs;e mellitis qua&longs;i catenu&shy;<lb/>lis, vt qu&aelig; ex rebus pulcris, con&longs;onantibu&longs;que pro&shy;<lb/>cedunt; vel eadem di&longs;cerpendo, abigendoque &longs;ca&shy;<lb/>bris, acuti&longs;que quibu&longs;dam qua&longs;i contulis, &longs;piculi&longs;&shy;<lb/>que, vt qu&aelig; ex rebus deformibus, di&longs;&longs;onantibu&longs;que <lb/>oriuntur. </s>

<s>Ridebis forta&longs;&longs;e, quia h&aelig;c in&longs;trumenta ne&shy;<lb/>que di&longs;cerni oculis, neque attrectari manibus po&longs;&shy;<lb/>&longs;ent; &longs;ed peruidebis facil&egrave; vel ex ip&longs;o &longs;en&longs;u olfa&shy;<lb/>ctus in&longs;trumenta qu&aelig;dam eiu&longs;modi e&longs;&longs;e, qu&aelig; tamen <lb/>neque ad oculum, neque ad manum exigi po&longs;&longs;int: <lb/>Qu&aelig;&longs;o, dum prope cloacam tran&longs;is, quid e&longs;t, quod <lb/>inde te abigit? </s>

<s>An vides quidpiam oculis, aut tan&shy;<lb/>gis quidpiam manibus, quod te cogat ab&longs;cedere<gap/><lb/>Non &longs;an&egrave;; &longs;ed e&longs;t tamen quidpiam, nempe halitus <lb/>teter, qui c&ugrave;m impactus in oculum, aut manum &longs;ui <lb/>&longs;en&longs;um non faciat, facit tamen impactus in intimas <lb/>nareis, in quibus qu&aelig; re&longs;idet pars, &longs;iue facultas &longs;en&shy;<lb/>tiens offenditur, ac refugit, corpu&longs;que tuum inde <lb/>auertit: eodem plan&egrave; modo, quo, &longs;i manus, aut <lb/>alia pars corporis examine quodam ve&longs;parum, vibra&shy;<lb/>tis aculeis in&longs;ectantium, compungeretur. </s>

<s>Di&longs;crimen <lb/>e&longs;t &longs;ol&ugrave;m, qu&ograve;d f&oelig;toris aculei &longs;int incomparabi&shy;<lb/>liter &longs;ubtiliores ve&longs;parum aculeis, qui ip&longs;i iam &longs;ub&shy;<lb/>tiles &longs;unt; idque &longs;ubinnuo, vt intelligas, quant&ograve; <lb/>&longs;en&longs;us vi&longs;us (idemque proportione dico de auditu) <lb/>e&longs;t incomparabiliter olfactu &longs;ubtilior; tant&ograve; aculeos <lb/>ex re deformi emi&longs;&longs;os, e&longs;&longs;e adh&ucirc;c po&longs;&longs;e incompara-<pb pagenum="52"/>biliter &longs;ubtiliores iis, qui &agrave; re f&oelig;tida emittuntur; <lb/>vtque ex effectu oppo&longs;ito intelligas, radios illos, &amp; <lb/>qua&longs;i catenulas, vncinulo&longs;que rei pulcr&aelig; e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e <lb/>incomparabiliter &longs;ubtiliores iis, quibus ro&longs;a nareis <lb/>ad &longs;e pellicit. </s>

<s>Vnum reperies difficile; videlicet <lb/>imaginari tenu&iuml;tatem illam incredibilem huiu&longs;modi <lb/>corpu&longs;culorum: &longs;ed quia iam legi&longs;ti, opinor, in <lb/>exemplo epi&longs;tol&aelig; &longs;uperiore Augu&longs;to ad Licetum <lb/>&longs;cript&aelig;, quod e&longs;t Luillerio pr&aelig; manibus, vnde <lb/>po&longs;&longs;is exi&longs;timare difficultatem e&longs;&longs;e &longs;ubmotam, ide&ograve; <lb/>&longs;ubmouere non aggredior heic. </s>

<s>Velim &longs;ol&ugrave;m con&shy;<lb/>&longs;ideres eam e&longs;&longs;e &longs;en&longs;uum no&longs;trorum hebetudinem, <lb/>eam natur&aelig; &longs;ubtilitatem, vt vbi &longs;ubtilitas no&longs;tra de&shy;<lb/>&longs;init, &longs;uam explicare natura incipiat; veluti dum ex&longs;ol&shy;<lb/>uit, aut compingit animalculum A cari ex innumeris <lb/>prope illis myriadibus particularum, &longs;ine quibus id <lb/>animal con&longs;tare omnin&ocirc; non pote&longs;t; &amp; in cuius tamen <lb/>paruitatem acuties no&longs;tra de&longs;init: aut dum ex cor&shy;<lb/>poris &longs;uper&longs;icie continenter deradit vi&longs;ibileis &longs;pe&shy;<lb/>cies, &amp; qua&longs;i membranulas (ni&longs;i malis has totas e&longs;&longs;e <lb/>&agrave; lucidis corporibus ex &longs;uperficiebus corporum re&shy;<lb/>flexas) qu&aelig; vix tandem po&longs;t multa &longs;&aelig;cula coaduna&shy;<lb/>t&aelig;, vnius tel&aelig; arane&aelig; cra&longs;&longs;itudini ex&aelig;quari po&longs;&longs;int. <lb/></s>

<s>Heinc &longs;an&egrave; min&ugrave;s mirabere, minu&longs;que ridiculum <lb/>duces, quod propono tibi de illa ineffabili, aut in&shy;<lb/>excogitabili poti&ugrave;s tenuitate organulorum, quibus <lb/>agentia naturalia in eliciendis illis &longs;uis plan&egrave; admi&shy;<lb/>rabilibus operationibus vtuntur. </s>

<s>Vtc&uacute;mque &longs;it &longs;an&egrave;, <lb/>ip&longs;e non percipio, quomodo quicquid per &longs;ympa&shy;<lb/>thiam, aut antipathiam perhibetur agere, agat reip&longs;&acirc;, <pb pagenum="53"/>ni&longs;i immittendo in eam rem, quam allicit, abigit, aut <lb/>quo modo c&uacute;mque mouet, tenui&longs;&longs;ima organula, qui&shy;<lb/>bus illam excitet, &amp; ad motum compellat. </s>

<s>Id &longs;ol&ugrave;m <lb/>notandum, non excitari, aut moueri rem ab hi&longs;ce <lb/>organulis, ni&longs;i e&aelig; particul&aelig;, quibus illa excipit, ana&shy;<lb/>logiam quandam, &longs;eu proportionem c&ugrave;m ip&longs;is ha&shy;<lb/>beant; hoc e&longs;t, vt &longs;i illa &longs;int v.c. </s>

<s>vncinuli, res an&longs;ulas <lb/>habeat ip&longs;is re&longs;pondenteis; &longs;i aculei, res habeat <lb/>particulas, qu&aelig; ab ip&longs;is premi, configique po&longs;&longs;int: <lb/>&longs;i figuram certam habentia, res &longs;patiola habeat vel <lb/>pari modo configurata, vnde accommodatio, ac <lb/>lenitas; vel di&longs;pari, vnde laceratio, ac a&longs;peritas, &amp; <lb/>ita de aliis. </s>

<s>Atque ex hac quidem cau&longs;a e&longs;&longs;e po&shy;<lb/>te&longs;t, cur pr&aelig; c&aelig;teris ip&longs;a magnetis organula reperire <lb/>particulas analogicas debeant, vt vim in illas expri&shy;<lb/>mant &longs;uam. </s>

<s>Nimir&ugrave;m paleam, papyrum, lignum, <lb/>lapidem, quidvis aliud illibatum pr&aelig;tereunt, &longs;olum&shy;<lb/>mod&oacute;que &longs;iue ferrum, &longs;iue magnetem alium affice&shy;<lb/>re deprehenduntur. </s>

<s>Hac cert&egrave; ratione vapor odora&shy;<lb/>tus pr&aelig;terit, quod dicebam mox, manum, oculum, <lb/>c&aelig;teras parteis corporis; afficitque &longs;ol&ugrave;m intra na&shy;<lb/>ries ip&longs;um olfactus organum, qu&ograve;d in eo &longs;olo re&shy;<lb/>ceptacula analogica inueniat. </s>

<s>Sed difficile fort&egrave; erit <lb/>captu organula h&aelig;c, corpu&longs;culave magnetica pene&shy;<lb/>trare non mod&ograve; pannum, chartam, lignum, corpo&shy;<lb/>rave alia laxiora; ver&ugrave;m etiam marmor, quod ant&egrave; <lb/>dicebam, aliquot cra&longs;&longs;um digitis, vltra quod ma&shy;<lb/>gnes commouere ferri ramenta, &amp; fragminula ob&shy;<lb/>&longs;eruatur Attamen reuoca in mentem, illam, cuius <lb/>iam memini, &longs;ubtilitatem natur&aelig;. </s>

<s>Con&longs;idera etiam <pb pagenum="54"/>nullum e&longs;&longs;e corpus ade&ograve; &longs;olidum, quod non &longs;it in&shy;<lb/>numeris poris, meatuli&longs;que peruium; quanquam per <lb/>illos corpu&longs;cula cuiu&longs;cumque generis traijci non po&longs;&shy;<lb/>&longs;int. </s>

<s>Scilicet corpu&longs;cula olei corpora peruadunt, <lb/>qu&aelig; corpu&longs;cula aqu&aelig; penetrare non po&longs;&longs;unt; &amp;, &longs;i <lb/>accipias vas terreum optim&egrave; illitum, id quidem ne&shy;<lb/>que aqu&aelig;, neque olei penetrabunt corpu&longs;cula; &longs;ed <lb/>penetrabunt tamen corpu&longs;cula &longs;alis, atque ade&ograve; vias <lb/>&longs;ibi patulas, qu&aelig; aliis &longs;uerant c&aelig;c&aelig;, impervi&aelig;que, <lb/>reperient. </s>

<s>Sic corpu&longs;cula i&longs;ta non tran&longs;eunt per vi&shy;<lb/>trum, per quod tran&longs;eunt tamen corpu&longs;cula lucis, <lb/>&amp; aliunde tamen corpu&longs;cula lucis ea non pertran&shy;<lb/>&longs;eunt, qu&aelig; corpu&longs;cula aqu&aelig;, olei, &longs;alis. </s>

<s>Quippe <lb/>ni&longs;i proportio &longs;it magnitudinis, &amp; figur&aelig; inter mea&shy;<lb/>tulos, &amp; corpu&longs;cula, qu&aelig; non po&longs;&longs;unt non e&longs;&longs;e in&shy;<lb/>ter &longs;e &amp; in&aelig;qualis cra&longs;&longs;itudinis, &amp; diuer&longs;imod&egrave; figu&shy;<lb/>rata, &longs;ieri pertran&longs;itio non pote&longs;t. </s>

<s>Itaque mirum non <lb/>e&longs;t, &longs;i magnetis corpu&longs;cula meatulos &longs;ubeant, per&shy;<lb/>uadantque, per quos alia non traijciuntur, c&ugrave;m ea <lb/>pr&aelig;&longs;ertim &longs;ubtilitate e&longs;&longs;e valeant, vt in paucos, aut <lb/>etiam nullos non &longs;atis patulos incurrant. </s></p><p type="main">

<s>XIV. </s>

<s>Ver&ugrave;m vbi conce&longs;&longs;um fuerit corpu&longs;cula <lb/>qu&aelig;dam ex magnete procedere, qu&aelig; ferrum ad ip&shy;<lb/>&longs;um pelliciant; intelligi-ne tamen pote&longs;t, aut qua <lb/>form&acirc; &longs;int, vt attractionis organa fiant; aut quomo&shy;<lb/>do, quave ratione attractio per illa po&longs;&longs;it peragi? <lb/></s>

<s>Heic &longs;an&egrave; pr&ecedil;&longs;ert&igrave;m conjectandum e&longs;t, c&ugrave;m non mo&shy;<lb/>do difficile, &longs;ed impo&longs;&longs;ibile etiam &longs;it agno&longs;cere ger&shy;<lb/>manum modum, quo intima rerum natura admira&shy;<lb/>bileis illas &longs;uas operationes ex&longs;equitur. </s>

<s>An-non <pb pagenum="55"/>proinde e&longs;t, qu&ograve;d condones, &longs;i vt ob&longs;cur&egrave; &longs;ol&ugrave;m <lb/>conijcio, ita confu&longs;&egrave; &longs;ol&ugrave;m balbutiam? </s>

<s>&longs;i nihil tan&shy;<lb/>quam ratum, explorat&uacute;mque, &amp; de quo dubitare <lb/>non liceat, diuendam, neque velim vnquam pr&ecedil;ju&shy;<lb/>dicium factum per&longs;crutantibus, excogitantibu&longs;que <lb/>meliora? </s>

<s>Nullum non ver&longs;o lapidem, vt experiar, &longs;i <lb/>fort&egrave; quidpiam occurrat veri&longs;imile; &amp; cum ingenu&egrave; <lb/>profitear e&longs;&longs;e vbique angu&longs;tias, videor mihi e&longs;&longs;e ex&shy;<lb/>cu&longs;atione non indignus, dum recantare &longs;emper pa&shy;<lb/>ratus, illud interim profero, quod videatur pr&aelig; <lb/>c&aelig;teris &longs;imilitudinem habere cum vero. </s>

<s>In hoc <lb/>negotio, cum videatur e&longs;&longs;e &longs;atis per&longs;picuum, non <lb/>po&longs;&longs;e vnum corpus attrahere aliud, ni&longs;i tran&longs;mittat <lb/>aliquid, quo illud ad &longs;e pertrahat; ecquis e&longs;t tamen <lb/>adeo &longs;olers, qui conijciat, aut explicet, cuiu&longs;modi <lb/>id &longs;it, quod magnes, qua&longs;i organum, vt ferrum ad &longs;e <lb/>accer&longs;at, tran&longs;mittit? </s>

<s>A&longs;&longs;erere fort&egrave; po&longs;&longs;emus, id <lb/>e&longs;&longs;e qua&longs;i &longs;peciem &longs;en&longs;ibilis rei, qua animal pellicitur; <lb/>at durum fort&egrave; nimis e&longs;&longs;et animam quandam cum <lb/>Thalete, &longs;iue in magnete &longs;iue in ferro ponere C&ugrave;m <lb/>ver&ograve; poni &longs;altem id debeat vt continuatum aliquid ex <lb/>magnete in ferrum v&longs;que; qu&ograve;nam modo habere <lb/>pote&longs;t harpagonis vim, &longs;i ex corpu&longs;culis di&longs;&longs;ociatis <lb/>con&longs;tat? </s>

<s>&longs;i, cum emittitur, non vno extremo tene&shy;<lb/>tur, &longs;ed dimittitur? </s>

<s>&longs;i &longs;acta extremi alterius in an&longs;u&shy;<lb/>las ferri injectione, non &longs;ubinde reducitur, &longs;ed con&shy;<lb/>tinenter impellitur<gap/> &amp; complura &longs;imilia non exigu&aelig; <lb/>difficultatis? </s>

<s>Et admitte concur&longs;us, complexu&longs;que <lb/>corpu&longs;culorum, cum Empedocle; adhibe vacui inter&shy;<lb/>ceptionem cum Democrito, fugam cum Platone, <pb pagenum="56"/>&amp; quidvis aliud cum c&aelig;teris; pares difficultates <lb/>crunt. </s>

<s>An ergo pr&aelig;ter c&aelig;terorum conjecturas, di&shy;<lb/>cere liceat concipi po&longs;&longs;e magneticos radios, ob con&shy;<lb/>tinentem emi&longs;&longs;ionem, eam rigiditatem tueri, vt fiant <lb/>qua&longs;i virgul&aelig;, aut &longs;altem qua&longs;i chordul&aelig; ten&longs;&aelig;? <lb/></s>

<s>Nempe tamet&longs;i ex contiguis duntaxat particulis con&shy;<lb/>&longs;tent; pote&longs;t nihilomin&ugrave;s continua &longs;uccedentium &longs;uf&shy;<lb/>fectio, inde&longs;inen&longs;que in&longs;tantia, ac vehemens propul&shy;<lb/>&longs;io rigiditatem illam creare; vt in aqu&aelig; ex&longs;ilitione <lb/>per angu&longs;tos tubulos manife&longs;tum e&longs;t fieri. </s>

<s>Cert&egrave; &amp; <lb/>ip&longs;os lucis radios non videmur po&longs;&longs;e alia ratione <lb/>concipere, &longs;iue vibratos, &longs;iue repul&longs;os? </s>

<s>An proinde vt <lb/>lucis radij ex vno quodam puncto prodeuntes, vbi <lb/>impinguntur in aqu&aelig; planitiem, quac&uacute;mque occur&shy;<lb/>runt poruli, meatulique, pertran&longs;eunt (quippe ana&shy;<lb/>logici &longs;unt) &longs;ed vnus direct&egrave;, perpendiculariterve, <lb/>c&aelig;teri refract&egrave;, &longs;eu cum deflexione ad illum; ita <lb/>radij magnetici, quos in orbem effundi con&longs;tat (tan&shy;<lb/>quam ex vno centro prodeuntes) vbi impingun&shy;<lb/>tur in ferrum, quac&uacute;mque ip&longs;is poruli, meatulique <lb/>occurrerint, penetrant (&longs;cilicet analogici) &longs;ed vnus <lb/>directe (is nempe, qui per mediam molem, ac velu&shy;<lb/>ti axem grauitatis traijcitur) c&aelig;teri refract&egrave;, defle&shy;<lb/>x&eacute;que ad ip&longs;um? </s>

<s>Qu&aelig;c&uacute;mque certe e&longs;t in aqua &longs;o&shy;<lb/>lidiu&longs;cularum particularum di&longs;po&longs;itio, qu&aelig; radio&shy;<lb/>rum lucis refractionem faciat; eadem radiorum ma&shy;<lb/>gneticorum, proportione adhibita, facere refractio&shy;<lb/>nem pote&longs;t. </s>

<s>An c&ugrave;m vtrique radij &longs;olidas particu&shy;<lb/>las vrgeant, illas nempe, qu&aelig; ver&longs;us medium, per&shy;<lb/>pendicularemve &longs;unt radium, vt pote in quas defle-<pb pagenum="57"/>ctantur, &amp; in quas ni&longs;um faciant, magnetici tamen <lb/>robu&longs;tiores &longs;unt, &amp; parteis magnetis vehementi&ugrave;s <lb/>premunt? </s>

<s>Cum radij cert&egrave; ita refracti, &longs;int qua&longs;i chor&shy;<lb/>dul&aelig; deflex&aelig;, &amp;, vt mox dicebamus, ten&longs;&aelig;, non <lb/>po&longs;&longs;unt non premere, &amp; vrgere parteis, qu&aelig; intra <lb/>ip&longs;um angulum deflexionis comprehenduntur. </s>

<s>An <lb/>ex hac pre&longs;&longs;ione intelligi pote&longs;t adigi ferrum ver&longs;us <lb/>magnetem, vt pote omnibus chordulis factis qua&longs;i <lb/>bracchiis, quorum qua&longs;i cubiti, &amp; articuli &longs;int in <lb/>ip&longs;is deflexionibus; qu&aelig;que con&longs;pirent omnia in <lb/>adigendo ad ip&longs;um ferro? </s>

<s>Parem profect&ograve; adactio&shy;<lb/>nem experiri licet, &longs;i firmati &longs;im&ugrave;l ad parietem ali&shy;<lb/>quot funiculi traijciantur per foraminula in globo, <lb/>aut cra&longs;&longs;iu&longs;culo a&longs;&longs;ere ita comparata, vt medium <lb/>&longs;it directo ductu, c&aelig;teri &agrave; parte citeriore in vlte&shy;<lb/>riorem non nihil deflexum ver&longs;us medium habeant. <lb/></s>

<s>Nempe &longs;i funiculo medio inten&longs;o manente, ductum&shy;<lb/>que &longs;ol&ugrave;m dirigente, c&aelig;teri pon&egrave; conducantur, &longs;i&shy;<lb/>m&ugrave;lque tendantur, globum, a&longs;&longs;eremve &longs;ic prement, <lb/>vt ip&longs;um compellant in locum parietis, vnde ortum <lb/>habent. </s>

<s>An hac ratione intelligi licet, non allici <lb/>ferrum, ni&longs;i ex certa di&longs;tantia, quod ex radiis in or&shy;<lb/>bem fu&longs;is, ac magis, magi&longs;que continu&ograve; rare&longs;cen&shy;<lb/>tibus, aut nulli, aut nimis pauci, quibus &longs;uperetur <lb/>ponderis re&longs;i&longs;tentia, ad ferrum pertingant? </s>

<s>attrahi <lb/>ferrum tant&ograve; potenti&ugrave;s, quant&ograve; propinquius fuerit; <lb/>qu&ograve;d crebriores &longs;int radij, atque ade&ograve; chordul&aelig; plu&shy;<lb/>res, &longs;eu plura qua&longs;i bracchiola, quibus corripiatur, <lb/>atque pertrahatur? </s>

<s>teneri ferrum ip&longs;i magneti ar&shy;<lb/>cti&longs;&longs;im&egrave; junctum, quod &longs;ingul&aelig; chordul&aelig;, &amp; qua&longs;i <pb pagenum="58"/>bracchiola &longs;tringant, reuinctumque contineant<gap/> ac <lb/>eiu&longs;modi c&aelig;tera? </s>

<s>An licet quoque intelligi &longs;ucci&shy;<lb/>num, ceram ob&longs;ignatoriam, electricaque c&aelig;tera ide&ograve; <lb/>attrahere fe&longs;tucas, filamenta, papyracea fragminula, <lb/>&longs;imilei&longs;que alias leuiculas res; qu&ograve;d pinguem ex &longs;e <lb/>halitum emittant, con&longs;tantem ex radiolis, quirerum <lb/>porulos &longs;ubeuntes, pariratione deflectantur, &amp; qua&longs;i <lb/>decu&longs;&longs;entur, re&longs;que ip&longs;as ver&longs;us id, vnde proflu&shy;<lb/>xerunt, diuergere faciant, premant, compellant, <lb/>perducant; de&longs;umpto indicio vel ex eo, qu&ograve;d ele&shy;<lb/>ctrica i&longs;ta corpora non trahant, ni&longs;i pri&ugrave;s affricta ve&shy;<lb/>&longs;ti, tapeti, alijverei; vt eo &longs;cilicet affrictu excitetur, <lb/>ex&longs;iliatque pinguis halitus, &longs;uam qua&longs;i pr&aelig;dam re&shy;<lb/>portaturus? </s></p><p type="main">

<s>XV. </s>

<s>Quor&longs;&ugrave;m ver&ograve; i&longs;ta tam multa? </s>

<s>Nimir&ugrave;m <lb/>vt intelligamus, quomodo e&longs;&longs;e in Terra po&longs;&longs;it ma&shy;<lb/>gnetica vis, qua corpora omnia, qu&aelig; dicuntur gra&shy;<lb/>uia, trahantur deor&longs;&ugrave;m, perpendiculariterve in ip&shy;<lb/>&longs;am. </s>

<s>Ac e&longs;&longs;e quidem in ip&longs;a Terra aliquam eiu&longs;mo&shy;<lb/>divim, confirmari aliunde melius, qu&agrave;m ex effectu <lb/>ip&longs;o non pote&longs;t; quare, vt qu&aelig; e&longs;t in magnete, non <lb/>aliunde, quam ex ip&longs;a ferri attractione conuincitur; <lb/>ita, qu&aelig; e&longs;&longs;e in Terra &longs;upponitur, non aliunde, qu&agrave;m <lb/>ex attractione lapidum, c&aelig;terorumque pote&longs;t con&shy;<lb/>uinci. </s>

<s>Quod ad modum ver&ograve; attractionis &longs;pectat, <lb/>idem plane dicendum e&longs;t, proportione tamen &longs;er&shy;<lb/>uata, quod de magnete iam diximus. </s>

<s>Subijcio pro&shy;<lb/>inde veri&longs;imile e&longs;&longs;e, quemadmodum virtus magne&shy;<lb/>tis ita in orbem diffunditur, vt corpu&longs;cula radio&longs;&egrave; <lb/>ex&longs;ilientia tant&ograve; rariora fiant, quant&ograve; procedunt <pb pagenum="59"/>longi&ugrave;s, &longs;icque min&ugrave;s conferta min&ugrave;s polleant, &amp; <lb/>&longs;uperat&acirc; quadam di&longs;tanti&acirc;, attractioni imparia, ac <lb/>tandem nulla &longs;int; eodem modo Telluris globum <lb/>itaillam &longs;uam attractricem vim in orbem diffundere, <lb/>vt corpu&longs;culorum emi&longs;&longs;orum radij &longs;ummoper&egrave; tan&shy;<lb/>dem rare&longs;cant, neque ex quac&uacute;mque di&longs;tantia (vt, &longs;i <lb/>velis, &longs;upra-lunari, aut extra-mundana) attrahere la&shy;<lb/>pidem po&longs;&longs;int. </s>

<s>Concipe cert&egrave; lapidem in &longs;patiis illis <lb/>imaginaris, qu&aelig; &longs;unt proten&longs;a vltra hunc mundum, <lb/>&amp; in quibus po&longs;&longs;et Deus alios mundos condere; an <lb/>cen&longs;eas ip&longs;um illic&ocirc; vbicon&longs;titutus illeic fuerit, ver&shy;<lb/>&longs;us hanc Terram conuolaturum, &amp; non poti&ugrave;s vbi <lb/>fuerit &longs;emel po&longs;itus, immotum man&longs;urum, vt put&agrave; <lb/>qua&longs;i non habentem neque &longs;ur&longs;&ugrave;m, neque deor&longs;&ugrave;m, <lb/>qu&ograve; tendere, aut vnde recedere valeat? </s>

<s>Si cen&longs;eas <lb/>fore, vt h&ucirc;c feratur; imaginare non mod&ograve; Terram, <lb/>ver&ugrave;m etiam totum mundum e&longs;&longs;e in nihilum reda&shy;<lb/>ctum, &longs;pati&aacute;que h&aelig;c e&longs;&longs;e perinde inania, ac ante&shy;<lb/>qu&agrave;m Deus mundum conderet; tunc &longs;altem, quia <lb/>centrum non erit, &longs;pati&aacute;que omnia erunt &longs;imilia; <lb/>cen&longs;ebis lapidem non h&ucirc;c acce&longs;&longs;urum, &longs;ed in loco <lb/>illo fixum perman&longs;urum. </s>

<s>Re&longs;tituatur mundus, &amp; <lb/>in ip&longs;o Terra, an lapis &longs;tatim h&ucirc;c contendet? </s>

<s>Si fieri <lb/>dicas, oportet &longs;an&egrave; &longs;entiri Terram &agrave; lapide, deber&eacute;&shy;<lb/>que proinde Terram tran&longs;mittere in ip&longs;um vim <lb/>quandam, atque ade&ograve; corpu&longs;cula, quibus &longs;ui &longs;en&longs;um <lb/>illi imprimat, &longs;e&longs;eque re&longs;titutam, ac in eodem loco <lb/>denu&ograve; ex&longs;i&longs;tentem veluti renunciet. </s>

<s>Sec&ugrave;s enim <lb/>quomodo capis po&longs;&longs;e lapidem allici ad Terram? <lb/></s>

<s>ld ver&ograve; &longs;i ita futurum &longs;it, quid-nam aliud arguitur <pb pagenum="60"/>qu&agrave;m &amp; lapidem, &amp; alia corpora terrena Terram pe&shy;<lb/>tere, qu&ograve;d corpu&longs;culis ab illa tran&longs;mi&longs;&longs;is ad eam alli&shy;<lb/>ciantur. </s>

<s>Et fac iam certum aliquod a&euml;ris nos am&shy;<lb/>bientis &longs;patium fieri&agrave; Deo pror&longs;&ugrave;s inane, ade&ograve; vt ne&shy;<lb/>que ex Terra, neque aliunde aliquid in ip&longs;um perue&shy;<lb/>niat: an con&longs;titutus in eo lapis feretur in Terram, <lb/>centrumve ip&longs;ius? </s>

<s>Cert&egrave; non magis, qu&agrave;m con&longs;titu&shy;<lb/>tus in &longs;patiis illis vltra-mundanis; quia ip&longs;i nihil ne&shy;<lb/>que c&ugrave;m Terra, neque cum alia re quacumque mun&shy;<lb/>di ip&longs;ius communicanti, perinde erit, ac &longs;i Mundus, <lb/>Terraque, aut centrum non e&longs;&longs;et, nihilque retum <lb/>ex&longs;i&longs;teret. </s>

<s>An-non igitur, &longs;i in Terram iam fettur, <lb/>ide&ograve; ferri putandum e&longs;t, qu&ograve;d aliquid ip&longs;um circum&shy;<lb/>&longs;tet, quicum communicationem habeat, &amp; maxim&egrave; <lb/>ex parte Terr&aelig;, &agrave; quo pertrahatur; &longs;i id quidem non <lb/>&longs;ufficit, quod &longs;upern&egrave; e&longs;t, vt ab eo pellatur? </s>

<s>Nec te <lb/>moretur, qu&ograve;d tanta moles, quantaingentis Saxi e&longs;t, <lb/>non videatur compelli po&longs;&longs;e tenu&iuml;bus ade&ograve; chordu&shy;<lb/>lis; nam con&longs;idera etiam quam ten&uuml;ibus magna ferri <lb/>moles ad magneticum lapillum trahatur. </s>

<s>Addo &longs;a&shy;<lb/>xa, &amp; c&aelig;tera corpora, qu&aelig; dicuntur grauia, non <lb/>eam habere ad motum re&longs;i&longs;tentiam, quam vulg&ograve; <lb/>concipimus. </s>

<s>Vides quippe &longs;i ingens moles appen&shy;<lb/>datur funiculo, qu&agrave;m leuicula vi &longs;it opus, vt &egrave; loco <lb/>dimoueatur, &amp; pror&longs;&ugrave;m, retro: &longs;&ugrave;mque eat. </s>

<s>Cur <lb/>maiore ergo opus &longs;it, vt cieri deor&longs;&ugrave;m po&longs;&longs;it? </s>

<s>Nec <lb/>dicas ver&ograve; e&longs;&longs;e majorem, ob motum magis perni&shy;<lb/>cem; etenim c&ugrave;m primum deor&longs;&ugrave;m<gap/>ontendit, mo&shy;<lb/>tus illius pernix non e&longs;t, &longs;ed lenti&longs;&longs;imus poti&ugrave;s, cau&shy;<lb/>&longs;&aacute;que dicenda mox e&longs;t, ob quam deinceps accelere-<pb pagenum="61"/>tur. </s>

<s>Adnoto intere&agrave; vim illam qu&aelig; ex chordularum <lb/>in&longs;en&longs;ilium &longs;ingularibus viribus conflatur, &amp; con&longs;tat, <lb/>comptobari tantam, quantam &longs;uperari oportet, vt <lb/>manus, aut res alia grauitantem rem, velut lapidem, <lb/>abducat &agrave; Terra. </s>

<s>Et vides profect&ograve; quid fieri videa&shy;<lb/>tur, dum lapis tibi ip&longs;um &egrave; Terra attollere conanti <lb/>re&longs;i&longs;tir. </s>

<s>Nempe tot ill&aelig; chordul&aelig; &longs;uis deflexioni&shy;<lb/>bus, &amp; qua&longs;i decu&longs;&longs;ationibus illum implexum de&shy;<lb/>tinent; &amp; ni&longs;i vis maior interueniat, qu&aelig; eas defle&shy;<lb/>xiones, decu&longs;&longs;atione&longs;que promoueat, &longs;trictione&longs;que <lb/>fieri vlteri&ugrave;s cogat, nunquam &agrave; Terra lapis tolletur. <lb/></s>

<s>Heinc fit, vt quant&ograve; vis externa, &longs;eu qu&aelig; a manu, <lb/>aliave re extrin&longs;ec&ugrave;s imprimitur, pluribus gradibus <lb/>vim illam chordularum &longs;uperauerit, tant&ograve; lapis ef&shy;<lb/>feratur &longs;ublimi&ugrave;s; quant&ograve; paucioribus, tant&ograve; humi&shy;<lb/>li&ugrave;s. </s>

<s>Fit eriam, vt impre&longs;&longs;a vis initio pollens vehe&shy;<lb/>menter pellat, quia nondum refracta e&longs;t; deinceps <lb/>ver&ograve; &longs;egni&ugrave;s, &longs;egniu&longs;que, quoniam ip&longs;i &longs;emperaliqui <lb/>gradus adimuntur: donec ille &longs;olus &longs;upei&longs;it, quo <lb/>ex&aelig;quetur vichordularum. </s>

<s>Idque ad eum pen&egrave; mo&shy;<lb/>dum, quo, &longs;i aduer&longs;us torrentem nitaris, poteris <lb/>quidem aliquov&longs;que, vigente conatu, occurrenteis <lb/>vndas pro&longs;cindere; &longs;ed qu&ograve;d interim tamen vnda <lb/>impellente vndam conatus &longs;en&longs;im refiingatur (quia <lb/>quod ab vna &longs;upere&longs;t, &agrave; &longs;uccedente detrahitur) co&shy;<lb/>g&ecirc;<gap/>is tandem de&longs;i&longs;tere, abripieri&longs;que &longs;ecundum tor&shy;<lb/>rentem. </s>

<s>Fit denique, vt &longs;i duo lapides, duove <lb/>globi ex eadem materia veluti ex plumbo, vnus pu&shy;<lb/>&longs;illus alius ingens, &longs;im&ugrave;l dimittantur ex eadem altitu&shy;<lb/>dine, codem momento ad Terram perueniant, ac <pb pagenum="62"/>pu&longs;illus, tamet&longs;i vn&acirc; vnci&acirc; pondero&longs;ior non &longs;it, non <lb/>minore velocitate, qu&agrave;m ingens, tamet&longs;i &longs;it cen&shy;<lb/>tum, &amp; plurium librarum. </s>

<s>Videlicet pluribus qui&shy;<lb/>dem chordulis attrahitur ingens, &longs;ed plureis etiam par&shy;<lb/>ticulas attrahendas habet; ade&ograve; vt fiat commen&longs;ura&shy;<lb/>tio inter vim, ac molem, &amp; ex vtraque vtrobique <lb/>tantum &longs;it, quantum ad motum &longs;ufficit eodem tem&shy;<lb/>pore peragendum. </s>

<s>Id permirum; &longs;i globi fuerint ex <lb/>diuer&longs;a materia, vt alter plumbeus, alter ligneus, <lb/>vix quicquam tardi&ugrave;s attingi Terram ab vno, qu&agrave;m <lb/>ab alio, hoc e&longs;t &agrave; ligneo, qu&agrave;m &agrave; plumbeo; quo&shy;<lb/>niam pari modo fit commen&longs;uratio, dum totidem <lb/>particulis totidem chordul&aelig; de&longs;tinantur. </s>

<s>Et e&longs;t nihil&shy;<lb/>omin&ugrave;s tantillum, tamet&longs;i prope mod&ugrave;m in&longs;en&longs;ibile <lb/>di&longs;crimen; qu&ograve;d ob raritatem materi&aelig; majorem, <lb/>a&euml;r &longs;e non-nihil magis intermi&longs;ceat, non nihilque <lb/>magis ad motum deors&ugrave;m re&longs;i&longs;tat. </s></p><p type="main">

<s>XVI. </s>

<s>Qu&aelig;res obiter, quid-nam eueniret illi lapi&shy;<lb/>di, quem a&longs;&longs;ump&longs;i concipi po&longs;&longs;e in &longs;patiis illis inani&shy;<lb/>bus, &longs;i &agrave; quiete exturbatus aliqua vi impelleretur? <lb/></s>

<s>Re&longs;pondeo probabile e&longs;&longs;e, fore, vt &aelig;quabiliter, in&shy;<lb/>de&longs;inenter que moueretur; &amp; lent&egrave; quidem, celeriter&shy;<lb/>ve, pro&uuml;t &longs;emel paruus, aut magnus impre&longs;&longs;us foret <lb/>impetus. </s>

<s>Argumentum ver&ograve; de&longs;umo ex &aelig;quabilita&shy;<lb/>te illa motus horizontalis iam expo&longs;ita; c&ugrave;m ille vi&shy;<lb/>deatur aliunde non de&longs;inere, ni&longs;i ex admi&longs;tione mo&shy;<lb/>tus perpendicularis; ade&ograve; vt, quia in illis &longs;patiis nul&shy;<lb/>la e&longs;&longs;et perpendicularis admi&longs;tio, in quamc&uacute;mque <lb/>partem foret motus inceptus, horizontalis in&longs;tar e&longs;&shy;<lb/>&longs;et, &amp; neque acceleraretur, retardareturve, neque <pb pagenum="63"/>proinde vnquam de&longs;ineret. </s>

<s>Et vis aliquod (quale <lb/>cert&egrave; haberi pote&longs;t) experimentum? </s>

<s>Appende &longs;ilo <lb/>plumbum, lapidemve, qui in perpendiculo con&shy;<lb/>quie&longs;cat, ac po&longs;te&agrave; illum pror&longs;&ugrave;m impelle; concipies <lb/>hunc motum, ex &longs;e, &aelig;quabilem, perpetuumque e&longs;&longs;e. <lb/></s>

<s>C&ugrave;m tantulam enim impre&longs;&longs;eris vim, vnde &longs;it, vt <lb/>lapis totics excurrat, recurratque, ac excurrendo, <lb/>recurend&oacute;que tantum in&longs;umat temporis? </s>

<s>Non exi&shy;<lb/>&longs;tima&longs;&longs;es profect&ograve; motum tanti corporis ex tantula <lb/>vi tandi&ugrave; duraturum. </s>

<s>Sed nempe lapidis attractio, <lb/>qu&aelig; &agrave; Terra fit, &agrave; fi o cohibetur, &longs;ieque lapis inter <lb/>duas oppo&longs;itas vireis veluti indifferens manet; vnde <lb/>&longs;i illum tran&longs;uer&longs;&ugrave;m pellas, motum imprimas, ad <lb/>quem non habeat re&longs;i&longs;tentiam; &longs;icque, ni&longs;i aliud in&shy;<lb/>terueniat, tueri illum con&longs;tanter po&longs;&longs;it. </s>

<s>Neque ob&shy;<lb/>&longs;tat, qu&ograve;d motus omnin&ocirc; tran&longs;uer&longs;us, &longs;iue &longs;ecun&shy;<lb/>dum horizontem non &longs;it, &longs;ed fiat obliqu&egrave;, ac &longs;ur&shy;<lb/>&longs;um; nam quia licet filum retineat, tum tamen etiam <lb/>Terra retrahit; vt &amp; quando Terra deor&longs;&ugrave;m redu&shy;<lb/>cit, tunc quoque filum retinet; heinc e&longs;t, cur facta <lb/>i&longs;tarum v<gap/>ium oppo&longs;itarum compen&longs;atione, non ex <lb/>hoc capite tollatur impre&longs;&longs;i motus con&longs;tantia. </s>

<s>Et <lb/>quamuis tolli videatur &aelig;qu bilitas, quaten&ugrave;s lapis in <lb/>tran&longs;cur&longs;u per infimum punctum, &longs;iue perpendicu&shy;<lb/>lum, celerrim&egrave; mouetur, tardi&longs;&longs;im&egrave; ver&ograve; in a&longs;cen&shy;<lb/>&longs;<gap/> fine, &amp; ex&longs;cen&longs;us initio; ac proportione in c&aelig;teris <lb/>locis; nihilomin&ugrave;s ea&longs;emper &aelig;quabilitas per&longs;euerat, <lb/>vt omnium excur&longs;uum, recur&longs;uumque durationes <lb/>&aelig;quales &longs;int; hoc e&longs;t, &longs;ub initium fint quidem ma&shy;<lb/>joies, &longs;ub finem minores: &longs;ed non propterc&agrave; vn-<pb pagenum="64"/>quam magis, vel min&ugrave;s diuturn&aelig;; ob per&longs;eueran&shy;<lb/>tem &longs;emper attractionem, retractionemque &aelig;qua&shy;<lb/>lem; &amp; qu&ograve;d aliunde continenter fiat compen&longs;atio <lb/>inter vim mouentem re&longs;iduam, &amp; percurrendum re&shy;<lb/>&longs;iduum &longs;patium. </s>

<s>Qu&icirc; fit ergo vt vis continu&ograve; mi&shy;<lb/>n&uuml;atur, decurtenturque continu&ograve; &longs;patia, ac motus <lb/>ille denique ce&longs;&longs;et? </s>

<s>Cau&longs;am duplicem Galileus a&longs;&longs;i&shy;<lb/>gnat. </s>

<s>Altera e&longs;t a&euml;r, qui in omni vibratione lapidi <lb/>nonnihil re&longs;i&longs;tat, atque idcirc&ocirc; impre&longs;&longs;am vim, &longs;iue <lb/>impetum nonnihil continu&ograve; refringat. </s>

<s>Altera pon&shy;<lb/>dus ip&longs;ius fili, omniumve eius particularum. </s>

<s>Nam <lb/>quia qu&ograve; filum e&longs;t breuius, e&ograve; vibrationes, &longs;iue ex&shy;<lb/>cur&longs;us, recur&longs;u&longs;que frequentiores &longs;unt; fac in longio&shy;<lb/>re illo filo, quo appendi&longs;ti lapidem, appen&longs;os e&longs;&longs;e &longs;in&shy;<lb/>gulos lapillos ad &longs;ingulos digitos; agno&longs;ces illum, qui <lb/>erit appen&longs;us ad primum digitum: niti vt recurrat, dum <lb/>qui erit appen&longs;us ad &longs;ecundum adh&ucirc;c excurret; quare <lb/>&amp; huius excur&longs;um non-nihil decurtatum <gap/>ri, propter <lb/>renitentiam, qu&aelig; ab illo fit; ac pari ratione decur&shy;<lb/>tatum iri excur&longs;um tertij, &amp; con&longs;equenter excur&longs;um <lb/>quarti, ac c&aelig;terorum; ade&ograve; vt denique lapis infi&shy;<lb/>mus ex&longs;i&longs;tens, cogatur etiam nonnihil excur&longs;um &longs;uum <lb/>decurtare, ob factam re&longs;i&longs;tentiam &agrave; lapillis &longs;ingulis, <lb/>qui etiam tant&ograve; frequenti&ugrave;s renitentur, quant&ograve; al&shy;<lb/>tiores fuerint; videbi&longs;que lapidem qua&longs;i laborare, vt <lb/>&longs;eriem huiu&longs;cemodi qua&longs;i &longs;arcinularum non &longs;ponte <lb/>abductarum, trahat. </s>

<s>Non &longs;unto deinde lapilli, &longs;ed <lb/>illorum loco habe totidem fili particulas: profect&ograve; <lb/>&amp; ill&aelig;, c&ugrave;m non-nihil pendant, lapillorum in&longs;tar <lb/>&longs;unt, &amp; pro &longs;arcinulis habentur; qu&aelig; impetum la-<pb pagenum="65"/>pidis perpar&ugrave;m quidem, &longs;ed non-nihil tamen con&shy;<lb/>tinu&ograve; refringant. </s>

<s>Quod per&longs;picu&egrave; magis vt n&ocirc;ris, <lb/>appende eundem lapidem ad eiu&longs;dem quidem lon&shy;<lb/>gitudinis, &longs;ed in &aelig;qualis tamen cra&longs;&longs;itudinis, ac pro&shy;<lb/>inde ponderis filum; &amp; deprehendes, qu&ograve; id cra&longs;&shy;<lb/>&longs;ius erit, eo citi&ugrave;s motum de&longs;iturum, tanquam vi&shy;<lb/>brationibus &longs;ingulis &longs;en&longs;ibili&ugrave;s decurtatis; ita vt <lb/>v&longs;urpata cra&longs;&longs;iore chorda, aut etiam virga, caten&aacute;ve <lb/>ferrea, per paucas omnin&ograve; vibrationes habiturus &longs;is, <lb/>ac motum par&ugrave;m duraturum. </s>

<s>Heinc, quia qu&ograve; erit <lb/>a&euml;r purior, &amp; filum tenu&iuml;us, e&ograve; vibrationes plures <lb/>erunt, &amp; motus prolixior, finge a&euml;rem ad v&longs;que ina&shy;<lb/>nis tenu&iuml;tatem e&longs;&longs;e redactum, atque idcirc&ocirc; nihil re&shy;<lb/>&longs;i&longs;tentem; finge &amp; non filum, &longs;ed radium incorpo&shy;<lb/>reum, qui nullius &longs;it ponderis, neque partibus &longs;uis <lb/>renitatur; an-non capis fore vt lapis appen&longs;us im&shy;<lb/>pre&longs;&longs;um &longs;emel motum con&longs;tanti&longs;&longs;im&egrave; tueatur; &longs;cili&shy;<lb/>cet omneis vibrationes non &aelig;qualibus mod&ograve; tem&shy;<lb/>poribus peragens, &longs;ed &aelig;qualibus etiam arcubus con&shy;<lb/>tinu&ograve; perficiens? </s>

<s>H&aelig;c porr&ocirc; omnia ali&ograve; non tendunt, <lb/>qu&agrave;m vt intelligamus motum per &longs;patium inane im&shy;<lb/>pre&longs;&longs;um, vbi nihil neque attrahit, neque retinet, ne&shy;<lb/>que omnin&ocirc; renititur, &aelig;quabilem fore, ac perpe&shy;<lb/>tuum; atque exinde colligamus, omnem pror&longs;&ugrave;s mo&shy;<lb/>tum, qui lapidi imprimitur, e&longs;&longs;e ex &longs;e huiu&longs;modi; ade&ograve; <lb/>vt in quamc&uacute;mque partem lapidem conjeceris, &longs;i <lb/>quo momento &agrave; manu emittitur, &longs;upponas omnia <lb/>vi diuina, lapide excepto, in nihilum redigi; euen&shy;<lb/>turum &longs;it, vt lapis motum &longs;uum perpetu&ograve;, ac in <lb/>eandem partem, in quam manus ip&longs;um direxerit, <pb pagenum="66"/>moueatur. </s>

<s>Ni&longs;i iam faciat, cau&longs;am videri admi&shy;<lb/>&longs;tionem motus perpendicularis, ob attractionem &agrave; <lb/>Terra factam interuenientis, qu&aelig; diuergere illum &agrave; <lb/>tramite faciat (neque ce&longs;&longs;et, quov&longs;que ip&longs;um ad <lb/>Terram v&longs;que perduxerit) vt dum ramenta ferri <lb/>prope magnetem tran&longs;iecta non rect&agrave; pergunt, &longs;ed <lb/>ver&longs;us magnetem diuertuntur; aut dum vniuer&longs;e rei, <lb/>qu&aelig; mouetur, oblique occurrimus, ip&longs;amque in obli&shy;<lb/>quam deflectimus plagam. </s></p><p type="main">

<s>XVII. Nunc, tandem, c&ugrave;m pr&aelig;ter cau&longs;am impel&shy;<lb/>lentem, etiam attrahens excogitata fuerit; ea-ne po&shy;<lb/>tis e&longs;t id pr&aelig;&longs;tare quod pri&ugrave;s de&longs;iderabatur? </s>

<s>Vide&shy;<lb/>tur e&longs;&longs;e; neque id mod&ograve;, &longs;ed &amp; videtur attrahens <lb/>vn&agrave; cum impellente euadere integra cau&longs;a eius pro&shy;<lb/>portionis, qua velocitas continu&ograve; incre&longs;cit. </s>

<s>Nam <lb/>prim&ugrave;m &longs;i id repetas, quod paul&ograve; ante dicebamus <lb/>de inani facto, quod &longs;upra Terram e&longs;t, &longs;patio in <lb/>quo po&longs;itus &longs;emel lapis con&longs;i&longs;teret; concipe corpus <lb/>a&euml;ris ita &agrave; Deo reftitui, lapidemque circumam&shy;<lb/>bire, vt nulla tamen vis attractrix ex Terra ad eum <lb/>perueniat; &amp; peruidebis non fore cur lapis ab im&shy;<lb/>mot&ograve; a&euml;re in vnam partem potius moueatur, qu&agrave;m <lb/>in aliam. </s>

<s>Finge quippe c&aelig;tera de&longs;trui, &amp; nihil &longs;uper&shy;<lb/>e&longs;&longs;e pr&aelig;ter lapidem, cum circum&longs;tante a&euml;re; agno&longs;&shy;<lb/>ces profect&ograve; a&euml;rem ex &longs;e non e&longs;&longs;e lapidem in vnam <gap/><lb/>poti&ugrave;&longs;qu&agrave;m in aliam partem impul&longs;urum. </s>

<s>Concipe <lb/>deinde re&longs;titui non aerem, &longs;ed &longs;olum effluuium ma&shy;<lb/>gneticorum radiorum ex Terra; &amp; peruidebis e&longs;&longs;e <lb/>cur lapis po&longs;&longs;it &agrave; quiete exturbari, &amp; ver&longs;us Teriam <lb/>attrahi. </s>

<s>Itaque vis Terr&aelig; attractrix e&longs;&longs;e ea cau&longs;a po-<pb pagenum="67"/>terit, qu&aelig; motus initium in lapide faciat. </s>

<s>Concipe <lb/>denique re&longs;titui a&euml;rem &longs;im&ugrave;l cu<gap/>ffluuio; &amp; per&shy;<lb/>uidebis lapidem po&longs;&longs;e adh&ucirc;c &agrave; quie&longs;cendo de&longs;i&longs;te&shy;<lb/>re, ac ver&longs;us Terram allici, qu&ograve;d tamet&longs;i a&euml;r inferior <lb/>(&longs;eu qui &longs;ub ip&longs;o) nonnihil re&longs;i&longs;tat, propter qualem&shy;<lb/>c&uacute;mque corpulentiam; nihilo min&ugrave;s vis attractrix tan&shy;<lb/>ta e&longs;&longs;e valeat, qu&aelig; &amp; ciendo lapidi, &amp; &longs;uperand&aelig; <lb/>a&euml;ris re&longs;i&longs;tenti&aelig; &longs;ufficia<gap/>. </s>

<s>Igitur cau&longs;a h&aelig;c attrahens <lb/>habere pote&longs;tvnde id &longs;uppleat, quod vi&longs;um e&longs;t im&shy;<lb/>pellenti dee&longs;&longs;e. </s>

<s>Secund&ograve;, &longs;i id repetas, quod di&shy;<lb/>ctum e&longs;t de lapide in &longs;patiis illis imaginariis, &longs;eu in <lb/>inani con&longs;tituto; concipis iam, &longs;i cau&longs;a qu&aelig;piam le&shy;<lb/>uiculo ictu eum pellat, fore vt moueatur &aelig;quabili <lb/>plan&egrave;, ac perpetuo motu, ni&longs;i obex occurrerit. <lb/></s>

<s>Concipe deinde, c&ugrave;m ita mouetur, pelli ictu con&shy;<lb/>&longs;imili; tunc quia motus pr&aelig;cedens non de&longs;truetur, <lb/>co&iuml;bunt duo motus in vnum, qui &longs;it priore velocior <lb/>dupl&ograve;, quique pari modo &longs;it futurus ex &longs;e &aelig;quabi&shy;<lb/>lis, atque perpetuus. </s>

<s>Concipe rur&longs;&ugrave;s pelli tertio, &amp; <lb/>con&longs;imili ictu; tunc quia prior motus ex duobus <lb/>qua&longs;i gradibus compo&longs;itus per&longs;euerabit, fiet coa&shy;<lb/>litio noui motus &longs;eu gradus; &longs;iue erit deinceps mo&shy;<lb/>tus, qui &longs;it tripl&ograve; velocior primo. </s>

<s>Concipe po&longs;te&agrave; <lb/>pelli quarto, pelli quinto, &amp; aliis; agno&longs;ce&longs;que fore, <lb/>vt velocitas tant&ugrave;m, ac tandiu incrementum accipiat, <lb/>quant&ugrave;m, &amp; quandi&ugrave;ictus repetentur. </s>

<s>Ni&longs;i facil&egrave;id <lb/>concipias, con&longs;titue exqui&longs;itum globum &longs;upra ex&shy;<lb/>qui&longs;itam, libellat&aacute;mque planitiem, &amp; leui primum <lb/>ictu eum impelle; deprehendes moueri ip&longs;um peni&shy;<lb/>t&ugrave;s &aelig;quabiliter. </s>

<s>Impelle alio pari ictu; deprehendes <pb pagenum="68"/>motum fieri velociorem; impelle tertio, adh&ucirc;c ve&shy;<lb/>lociorem; impelle quarto, adh&ucirc;c magis; atque ita <lb/>porr&ocirc;; ade&ograve; vt clarum e&longs;&longs;e videatur, velocitatem <lb/>motus non aliunde incre&longs;cere, qu&agrave;m ex eo, qu&ograve;d mo&shy;<lb/>bile dum in motu e&longs;t, de nouo mouetur, &longs;eu nouum <lb/>impul&longs;um accipit &agrave; cau&longs;a externa. </s>

<s>Neque ver&ograve;, c&ugrave;m <lb/>impul&longs;um dico, attractum non intelligo: quippe <lb/>c&ugrave;m attrahere nihil aliud &longs;it, qu&agrave;m recuruato in&longs;tru&shy;<lb/>mento ver&longs;um &longs;e impellere; &amp; per&longs;picuum &longs;it lapi&shy;<lb/>dem, globumve memoratum tam impelli vno, plu&shy;<lb/>ribu&longs;ve ictibus po&longs;&longs;e, &longs;i quis ip&longs;um antecedendo cur&shy;<lb/>uis digitis adigat, qu&agrave;m &longs;i &longs;ub&longs;equendo deuexis <lb/>propellat. </s>

<s>Terti&ograve;, c&ugrave;m de motus deor&longs;&ugrave;m accele&shy;<lb/>ratione agatur, con&longs;tat iam, &longs;iue a&euml;r &longs;olus &longs;upern&egrave; <lb/>impellat, &longs;iue Terra &longs;ola infern&egrave; accer&longs;at, &longs;iue a&euml;r, <lb/>&amp; Terra &longs;im&ugrave;l vireis conferant, non e&longs;&longs;e &longs;atis, vt la&shy;<lb/>pidi vnicus initio ictus imprimatur; &longs;ed e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;a&shy;<lb/>rium, vt noui, nouique imprimantur continu&ograve;; alio&shy;<lb/>quin enim lapis non acceleraret gradum, &longs;ed ferre&shy;<lb/>tur motu vt &aelig;quabili, ita imperceptibili; &longs;egni&longs;&longs;imo <lb/>videlicet, propter tenu&iuml;tatem &longs;implicis conatus, <lb/>&longs;eu vniciictus pen&egrave; nullam vim. </s>

<s>C&ugrave;m ver&ograve; &longs;eu &longs;ola <lb/>impul&longs;io, &longs;eu &longs;ola attractio ad accelerationem &longs;uffi&shy;<lb/>ciat; quid-nam cau&longs;&aelig; e&longs;&longs;e putabis, cur cen&longs;eam <lb/>vtramque e&longs;&longs;e con<gap/>ungendam? </s>

<s>Nempe in cau&longs;a pro&shy;<lb/>portio e&longs;t, qua dictum e&longs;t ant&egrave; accelerationem fieri, <lb/>Nam fac vnicam e&longs;&longs;e cau&longs;am, exempli grati&acirc; attra&shy;<lb/>ctionem; concipies quidem ex dictis &longs;equi, vt quia <lb/>radij magnetici, qua&longs;i &longs;tringentes chordul&aelig;, con&shy;<lb/>tinentem motum, &longs;iue impetum lapidi imprimunt, <pb pagenum="69"/>talem imprimant in primo momento, qui non delea&shy;<lb/>tur, &longs;ed per&longs;eueret in &longs;ecundo, in quo alius &longs;imilis <lb/>imprimitur, qui priori junctus per&longs;eueret vn&agrave; cum <lb/>illo in tertio; in quo alius &longs;imilis adjungitur, atque <lb/>ita con&longs;equenter; ade&ograve; vt impetus ex continua illa <lb/>adjectione continu&ograve; incre&longs;cat, motu&longs;que &longs;emper ve&shy;<lb/>locior fiat. </s>

<s>Ver&ugrave;m facile erit peruidere <expan abbr="c&otilde;&longs;equi">con&longs;equi</expan> exhac <lb/>adjectione incrementuum celeritatis &longs;ecundum vni&shy;<lb/>tatum &longs;eriem; nempe ita vt in primo momento &longs;it vnus <lb/>velocitatis gradus, in &longs;ecundo &longs;int duo, in tertio tres, <lb/>in quarto quatuor; &amp; in primo momento, lapis de&longs;&shy;<lb/>cendat vnum v.c. </s>

<s>orgyiam, in &longs;ecundo duas, in ter&shy;<lb/>tio treis, in quarto quatuor; vnde &amp; aggregando <lb/>dici po&longs;&longs;it in fine primi momenti ca&longs;um e&longs;&longs;e factum <lb/>vnius orgyi&aelig;, in fine &longs;ecundi trium, in fine tertij <lb/>&longs;ex, in fine quarti decem. </s>

<s>C&aelig;ter&ugrave;m con&longs;tat ex &longs;u&shy;<lb/>pra dictis, talem &longs;eriem non ob&longs;eruari; &longs;ed ob&longs;erua&shy;<lb/>ri poti&ugrave;s &longs;eriem numerorum imparium ab vnitate <lb/>incipientium; &amp; aggregando numerum orgyiarum <lb/>in fine cuiu&longs;que momenti deprehendi quadratum; <lb/>nempe non vnum, tria, &longs;ex, decem; &longs;ed vnum, qua&shy;<lb/>tuor, nouem &longs;exdecim, &amp;c. </s>

<s>Et loco attractionis <lb/>v&longs;urpa impul&longs;ionem: v&longs;urpa grauitatem, vt vulg&ograve; <lb/>accipitur; v&longs;urpa quamc&uacute;m que cau&longs;am &longs;implicem; <lb/>idem penit&ugrave;s con&longs;equetur. </s></p><p type="main">

<s>XVIII. </s>

<s>Itaque experiundum re&longs;tat, an conjungendo <lb/>vtramque cau&longs;am, qu&aelig; e&longs;t ob&longs;eruata &longs;equatur pro&shy;<lb/>portio. </s>

<s>Dictum e&longs;t iam initium motus e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;e <lb/>ab a&euml;re; itaque nece&longs;&longs;arium e&longs;t in primo momento <lb/>&longs;ola Terra agat, vnicu&longs;que, &amp; &longs;implex ictus impri-<pb pagenum="70"/>matur lapidi, quo &amp; motus incipiat, &amp; re&longs;i&longs;ientl&aelig; <lb/>a&euml;ris infern&egrave; jacentis vincatur. </s>

<s>Subnoto autem ean&shy;<lb/>dem proportionem, qua percurruntur orgyi&aelig;, &amp; <lb/>percurrerentur &longs;tadia, ac milliaria, &longs;itant&ugrave;m ex alto <lb/>po&longs;&longs;et aliquid cadere, e&aacute;dem percurri pedes, digitos, <lb/>grana, &amp; &longs;patia qu&aelig;libet in&longs;en&longs;ilia, ad ip&longs;a v&longs;que <lb/>minima: Quare po&longs;&longs;e quoque accipi momenta non <lb/>&longs;ol&ugrave;m cuiu&longs;inodi &longs;unt interualla pul&longs;ationum arteri&aelig;, <lb/>&longs;ed etiam minora, minoraque, &amp; minimis quibu&longs;que <lb/>illis &longs;patij partibus re&longs;pondentia: Ac eadem ratione <lb/>po&longs;&longs;e accipinon modo majores, &amp; compo&longs;itos ve&shy;<lb/>locitatis gradus; &longs;ed minimos etiam, atque &longs;impli&shy;<lb/>ces, quorum nempe vnus &longs;ufficere po&longs;&longs;it mobili ci&shy;<lb/>endo per vnum ex illis &longs;patiis minimis, &amp; in mini&shy;<lb/>mo vno momentorum. </s>

<s>Igitur c&ugrave;m primum mo&shy;<lb/>mentum accipio, minimum intelligo, in quo vnus, <lb/>&amp; &longs;implex ictus per attractionem imprimatur, per&shy;<lb/>agaturque minimum &longs;patium, motu ex&longs;i&longs;tente &longs;im&shy;<lb/>plici, &amp; cui deinceps accedere, ex repetitis icti&shy;<lb/>bus, gradus celeritatis po&longs;&longs;int. </s>

<s>Porr&ocirc; quia a&euml;r <lb/>infern&egrave; pre&longs;&longs;us circum&longs;tantem premit, neque v&longs;&shy;<lb/>quam patet &longs;uccedendi libertas, ni&longs;i qu&agrave; &longs;upern&egrave; <lb/>&longs;patium intere&agrave; de&longs;eritur, ide&ograve; fit, vt a&euml;r &longs;ecun&shy;<lb/>dum latera re&longs;iliens in &longs;uperiorem locum concurrat; <lb/>derelictumque locum inuadat. </s>

<s>Et quoniam non po&shy;<lb/>te&longs;t h&aelig;c inua&longs;io fieri, quin aer accurrens vrgeat la&shy;<lb/>pidem; idcirc&ocirc; fit, vt &longs;ecundo momento duplex de <lb/>nouo imprimatut ictus, vnus &agrave; Terra, qu&aelig; pergit <lb/>attrahere, alius ab aere, qui incipit vrgere. </s>

<s>I&longs;ti <lb/>autem &longs;unt duo motus, &longs;iue celeritatis gradus, qui <pb pagenum="71"/>cum primo non de&longs;tructo, &longs;ed per&longs;euerante iuncti, <lb/>&longs;int tres. </s>

<s>In tertio autem momento pergente Terra <lb/>attrahere, &amp; aere impellere, imprimuntur rur&longs;us <lb/>duo ictus noui, qui cum tribus prioribus, &amp; per&shy;<lb/>&longs;euerantibus juncti &longs;int quinque. </s>

<s>Ita in quarto mo&shy;<lb/>mento imprimuntur alij duo, qui cum prioribus &longs;int <lb/>&longs;eptem; in quinto duo qui cum prioribus &longs;int no&shy;<lb/>uem, atque ita con&longs;equenter &longs;ecundum &longs;eriem nu&shy;<lb/>merorum, qui ab vnitate c&oelig;perint, imparium: c&ugrave;m <lb/>interim &longs;patia acqui&longs;ita in fine cuiu&longs;que momenti, <lb/>&longs;int &longs;emper inter &longs;e eadem proportione, qua mo&shy;<lb/>mentorum ip&longs;orum quadrata, veluti iam attigimus. <lb/></s>

<s>H&aelig;c ergo dem&ugrave;m mihi videtur exi&longs;timari po&longs;&longs;e cau&shy;<lb/>&longs;a tum motus deor&longs;&ugrave;m, tum accelerationis eiu&longs;dem, <lb/>tum proportionis, qua acceleratur. </s>

<s>Vt ver&ograve; &longs;imul <lb/>facil&egrave; capias quomodo vniformitas incrementi per <lb/>&aelig;qualia momen&shy;<lb/><figure id="fig3"></figure><lb/>ta fiat, huiu&longs;ce&shy;<lb/>modi concipe fi&shy;<lb/>guram. </s>

<s>Intelliga&shy;<lb/>tur in puncto A <lb/>fieri angulum ex <lb/>ductis ab eo dua&shy;<lb/>bus lineis AB, <lb/>AC; e&aelig; comple&shy;<lb/>ctentur interual&shy;<lb/>lum continu&ograve;, <expan abbr="vni-formiterq;">vni&shy;<lb/>formiterque</expan> incre&longs; <lb/>cens. </s>

<s>Diuidantur &longs;ine&aelig; in parteis aliquot &aelig;qua&shy;<lb/>leis, ducanturque per puncta diui&longs;ionnm qua&longs;i ba&longs;es <pb pagenum="72"/>qu&aelig;dam angulo oppo&longs;it&aelig;, DE, FG, HI, KL, &amp; <lb/>plures, &longs;i velis; itemque diui&longs;a in totidem parteis <lb/>KL, ducantur parallel&aelig; DM, FN, HO; &amp; EO, <lb/>GN, IM: di&longs;pe&longs;cetur &longs;patium in eos, quos vides <lb/>triangulos, inter &longs;e&longs;e omnin&ograve; pareis. </s>

<s>Concipe iam <lb/>lineas ab angulo incipientes repr&aelig;&longs;entare tempus ab <lb/>aliquo puncto &aelig;quabiliter fluens, &amp; parteis linearum <lb/>&aelig;qualeis repr&aelig;&longs;entare &aelig;qualeis parteis, &longs;iue mo&shy;<lb/>menta temporis. </s>

<s>Concipe rur&longs;&ugrave;s interuallum vnifor&shy;<lb/>miter cre&longs;cens repr&aelig;&longs;entare velocitatem vniformi&shy;<lb/>ter incre&longs;centem, &amp; quos pareis triangulos vides, <lb/>totidem gradus velocitatis, &amp; con&longs;equenter parteis <lb/>&longs;patij, quod graue decidens percurrit. </s>

<s>Tunc agno&longs;&shy;<lb/>ces &longs;an&egrave;, c&ugrave;m in primo momento &longs;it vnus gradus <lb/>impetus, &longs;eu velocitatis, acquiri in &longs;ecundo treis, in <lb/>tertio quinque, in quarto &longs;eptem, qui progre&longs;&longs;us e&longs;t <lb/>numerorum ab vnitate imparium. </s>

<s>Et aiiunde, &longs;i du&shy;<lb/>cas lineam, qu&aelig; diui&longs;a in &longs;exdecim parteis referat <lb/>orgyiarum &longs;exdecim altitudinem; agno&longs;ces cur gra&shy;<lb/>ue in fine primi momenti de&longs;cenderit vnam orgyiam, <lb/>in fine &longs;ecundi quatuor, in fine tertij nouem, in fine <lb/>quarti &longs;exdecim: quia nempe ita &longs;e habere aggre&shy;<lb/>gando intelliguntur memorati trianguli in fine <lb/>cuiu&longs;que repr&aelig;&longs;entati momenti. </s>

<s>Agno&longs;ces quoque, <lb/>cur idem graue &longs;ur&longs;&ugrave;m projectum &longs;ecundum ean&shy;<lb/>dem lineam tanto tempore a&longs;cendat, quanto de&longs;&shy;<lb/>cendit, &amp; velocitas motus eius eadem ratione a&longs;cen&shy;<lb/>dendo decre&longs;cat, qua de&longs;cendendo incre&longs;cit Quia <lb/>&longs;i &longs;upponas vim proiectricem indidi&longs;&longs;e illi &longs;eptem ve&shy;<lb/>locitatis gradus, vt &longs;unt &longs;eptem trianguli ad infi-<pb pagenum="73"/>&longs;imam ba&longs;im; vis oppo&longs;ita &longs;ic retundet, vt c&ugrave;m in <lb/>primo momento &longs;eptem fuerint, in &longs;ecuhdo &longs;int tan&shy;<lb/>t&ugrave;m quinque, in tertio tant&ugrave;m tres, in primo tan&shy;<lb/>t&ugrave;m vnus. </s>

<s>Memori&agrave; autem tenendum e&longs;t, loqui nos <lb/>&longs;emper tant&ugrave;m de eo, quod e&longs;t perpendiculare in <lb/>motu; c&ugrave;m id quidem, quod e&longs;t horizontale, e&longs;&longs;e <lb/>ex &longs;e &aelig;quabile, aliquoties dam inculcatum &longs;it. </s>

<s>Pr&aelig;&shy;<lb/>tere&ograve; &longs;eruari eandem proportionem, &longs;igraue decidat <lb/>non ad perpendiculum, &longs;ed &longs;upra planum horizonti <lb/>obliquum; nam &longs;egni&ugrave;s id quidem pro ratione obli&shy;<lb/>quitatis, &longs;ed facto nihilomin&ugrave;s eadem ratione incre&shy;<lb/>mento, vt experiri licet globulis demi&longs;&longs;is per tubulos <lb/>vitreos, cuiu&longs;modi confici plureis in hunc v&longs;um cura&shy;<lb/>uimus. </s>

<s>Pr&aelig;tereo eandem quoque &longs;eruari circa nu&shy;<lb/>merum vibrationum, &longs;iue excur&longs;uum, recur&longs;u&uacute;mque <lb/>vt diximas, rerum pen&longs;ilium, quatenus chordatum, <lb/>quibus appenduntur, longitudines &longs;unt vt quadra&shy;<lb/>ta vibrationum: ade&ograve; vt, &longs;i ex quatuor chordis prima <lb/>&longs;it vnius pedis, &longs;ecunda quatuor, tertia nouem, quar&shy;<lb/>ta &longs;exdecim, quo tempore quartum pen&longs;ile peraget <lb/>vnam vibrationem, tertium peragat duas, &longs;ecundum <lb/>treis, &amp; primum quatuor. </s>

<s>Pr&aelig;terc&ograve; tandem exinde <lb/>e&longs;&longs;e, vnde tam Galileus, qu&agrave;m Mer&longs;ennus no&longs;ter, &amp; <lb/>alij definiant quanto tempore lapis ca&longs;urus in cen&shy;<lb/>trum v&longs;que (&longs;i perforatam Terram concedas) ex &longs;uper&shy;<lb/>ficie fuerit, quanto ex Luna, quanto ex Sole, quanto <lb/>ex &longs;ideribus fixis. </s>

<s>Supponunt quippe eandem acce&shy;<lb/>lerationis proportionem &longs;eruari; tamet&longs;i cx eo ca&shy;<lb/>pite non videatur eadem futura; qu&ograve;d eadem vbique <lb/>impellens, attrahen&longs;que vis futura non &longs;it. </s></p><pb pagenum="74"/><p type="main">

<s>XIX. </s>

<s>Vnum addo; nempe licere ex i&longs;tis in&shy;<lb/>telligi, quid &longs;entiendum &longs;it de difficultate vulg&ograve; <lb/>excitatata circa vim impre&longs;&longs;am projectinbus. </s>

<s>Re&shy;<lb/>quiritur quippe quid nam h&aelig;c vis &longs;it in re mobili? <lb/></s>

<s>quomodo in ea imprimatur? </s>

<s>quomodo perduret? <lb/></s>

<s>quomodo euane&longs;cat? </s>

<s>Enimver&ograve;, c&ugrave;m haberi &longs;oleat <lb/>vt vis actiua lapidem mouens; videtur tamen vis <lb/>actiua, qu&aelig; projectionis cau&longs;a e&longs;t, e&longs;&longs;e in ip&longs;o pro&shy;<lb/>ijciente, non ver&ograve; in projectare, qu&aelig; mer&egrave; pa&longs;&longs;iu&egrave; <lb/>&longs;e habet. </s>

<s>Id, quod in re projecta e&longs;t, motus e&longs;t, <lb/>quilicet interdum nominetur vis, impetus, &amp;c. (vt <lb/>etiam aliquoties &agrave; nobis factitatum e&longs;t, dum, vt fa&shy;<lb/>cili&ugrave;s intelligamur, familares voces, quantum po&longs;&shy;<lb/>&longs;umus, retinemus) non proptere&agrave; tamen aliud quid&shy;<lb/>piam e&longs;t reip&longs;&acirc;, qu&agrave;m ip&longs;emet motus. </s>

<s>Et &longs;an&egrave; vnus, <lb/>idemque motus, vel per Ari&longs;totelem, actio &longs;im&ugrave;l, <lb/>&amp; pa&longs;&longs;io e&longs;t; actio pro&uuml;t e&longs;t &agrave; mouente, pa&longs;&longs;io, pro&uuml;t <lb/>in mobili: quare vt in mouente e&longs;t vis actiua, qua, <lb/>moueat; ita in mobili vis pa&longs;&longs;iua, qua moueatur: <lb/>&amp; dum mobile reip&longs;&acirc; mouetur, non in eo qu&aelig;renda <lb/>e&longs;t vis actiua, qu&aelig; in mouente &longs;olo nece&longs;&longs;aria fuit, <lb/>&longs;ed pa&longs;&longs;iua &longs;ol&ugrave;m, qu&aelig; in eo e&longs;t, &amp; redacta quidem, <lb/>vt vocant, ad actum. </s>

<s>Neque ob&longs;tat, qu&ograve;d mouens <lb/>&longs;eparatum &longs;it, aut interii&longs;&longs;e etiam, con&longs;tante motu <lb/>accepto, po&longs;&longs;it; nam non proptere&agrave; requiritur, vt <lb/>aliam, pr&aelig;ter motum, vim &agrave; &longs;eip&longs;o tran&longs;mi&longs;erit, <lb/>qu&aelig; motum deinceps efficiat; &longs;ed &longs;ufficit vt motum <lb/>&longs;emel in mobili fecerit, qui continuari ab&longs;que ip&shy;<lb/>&longs;o po&longs;&longs;it. </s>

<s>Pote&longs;t autem; quoniam e&longs;t eius natur&aelig; <lb/>accidens, vt mod&ograve; &longs;ubjectum per&longs;euerans habeat, <pb pagenum="75"/>neque contrarium quidpiam occurrat; per&longs;euerate <lb/>ab&longs;que contin&uuml;a cau&longs;&aelig; &longs;u&aelig; actione valeat. </s>

<s>Et quan&shy;<lb/>quam principia mobilis interna dici po&longs;&longs;int habere <lb/>vim non pa&longs;&longs;iuam modo, &longs;ed etiam actiuam, qua <lb/>talem motum contin&uuml;<gap/>: huiu&longs;cemodi tamen vis non <lb/>tam &agrave; mouente impre&longs;&longs;a, qu&agrave;m excitata dici pote&longs;t; <lb/>planiu&longs;que e&longs;t, vt &agrave; mouente nihil imprimi aliud, <lb/>qu&agrave;m motum dicamus. </s>

<s>Imprimi, inquam, qualem <lb/>mouens habet donec mobile e&longs;t ip&longs;i conjunctum, <lb/>&amp; qualis continuandus e&longs;&longs;et, futuru&longs;que perpetuus, <lb/>ni&longs;i &agrave; motu aliquo aduer&longs;o labefactarerur. </s>

<s>Vt n&ocirc;&shy;<lb/>ris autem quemadmodum impre&longs;&longs;io huiu&longs;modi fiat, <lb/>con&longs;idera, priu&longs;qu&agrave;m lapis transferatur per a&euml;rem, <lb/>e&longs;&longs;e ip&longs;um aliquanti&longs;per conjunctum cum manu, &amp; <lb/>haberi qua&longs;i vnum, idemque, hoc e&longs;t integrum mo&shy;<lb/>bile cum illa; quaten&ugrave;s vnus, idemque motus vtri&shy;<lb/>que <gap/>unct&igrave;m conuenit, &longs;eu quaten&ugrave;s manus eodem <lb/>ip&longs;o motu mouet lapidem, quo &longs;eip<gap/>am. </s>

<s>Ex hoc <lb/>enim fit, vt manu vel &longs;ur&longs;&ugrave;m, vel tran&longs;uer&longs;&ugrave;m. <lb/></s>

<s>vel quo <gap/>over&longs;&ugrave;m voles, mota, lapis in eandem <lb/>partem moueatur; &amp; quia tamen manus &agrave; corpore <lb/>retenta, ip&longs;ive innixa &longs;e&longs;e interim &longs;ubducit &agrave; lapi&shy;<lb/>de, fit vt lapis manui non coh&aelig;rens, ac &longs;ol&ugrave;m con&shy;<lb/>tiguus pergat, c&oelig;ptam que cum manu non d<gap/>at <lb/>viam. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i perpetu&ograve; viam non teneat, &longs;i co&shy;<lb/>gatur deflectere, &longs;i po&longs;trem&ograve; quie&longs;cere, dicta iam e&longs;t <lb/>cau&longs;a non &longs;emel. </s>

<s>Id &longs;ol&ugrave;m nota, quod dico &longs;e <lb/>manu, de quolibet alio phy&longs;ico mouente intelligi <lb/>po&longs;&longs;e. </s>

<s>Quippe nullum e&longs;t naturale mouens quod <lb/>non ip&longs;um quoque moueatur, vt aliquo v&longs;que mo-<pb pagenum="76"/>bile deducat, in viam tenendam dirigat, &amp; qua&longs;i <lb/>tyrocinio aliquo in&longs;tituens, promoueat: neque enim <lb/>nudo contactu, &amp; ab&longs;que huiu&longs;cemodi promotione <lb/>propelleret vnquam. </s>

<s>Inductionem facere nihil e&longs;t <lb/>nece&longs;&longs;e; c&ugrave;m propo&longs;ito quolibet exemplo, atten&shy;<lb/>tione &longs;ol&ugrave;m &longs;it opus; &amp; aliunde con&longs;tet, qu&ograve; mo&shy;<lb/>uens rapidi&ugrave;s mouetur, dum contingit, &amp; aliquo&shy;<lb/>v&longs;que in&longs;equitur mobile, e&ograve; celeri&ugrave;s mobile ferri, <lb/>&amp; quo &longs;egni&ugrave;s, e&ograve; tardi&ugrave;s. </s>

<s>Difficultas e&longs;&longs;e po&longs;&longs;et <lb/>de motu reflexo; nam pila impacta in parietem ita re&shy;<lb/>&longs;ilit, vt moueri ab eo debere videatur, c&ugrave;m immo&shy;<lb/>tus tamen &longs;it, neque aliquov&longs;que con&longs;equatur pilam. <lb/></s>

<s>Ver&ugrave;m ea re&longs;ilitio, motu&longs;que reflexus non tam &agrave; <lb/>pariete, corporevealio re&longs;&longs;ectente efficitur, qu&agrave;m ab <lb/>ip&longs;o netimpingente: euenitque &longs;ol&ugrave;m, vt qui motus <lb/>direct&ograve; contin&uuml;aretur, ob&longs;taculo facto contin&uuml;etur <lb/>reflex&egrave;. </s>

<s>Atque id quidem dicere cum ip&longs;o Ari&longs;totele <lb/>malo, qu&agrave;m motus quidpiam tribuere vel paricti, <lb/>vel parti ip&longs;ius; quoniam licet res probabilitate &longs;ua <lb/>non carcat (vt arguit leui&longs;&longs;imus ictus, qui vni ex&shy;<lb/>tremo longi&longs;&longs;im&aelig;, cra&longs;&longs;i&longs;&longs;im&aelig;que trabis impactus, <lb/>exauditur in alio, tanquam &longs;ucce&longs;&longs;iu&egrave; in omneis <lb/>parteis, &amp; vltr&aacute; per a&euml;rem, ad aurem v&longs;que propa&shy;<lb/>gatus; itemque ictus ianu&aelig; in limen, &agrave; quo totas <lb/>concuti &aelig;deis, fene&longs;tralia vitra, dum tremunt, de&shy;<lb/>mon&longs;trant, c&aelig;tei&aacute;que &longs;imilia) attamen res longio&shy;<lb/>ris e&longs;t, qu&agrave;m locus ferat, di qui&longs;itionis. </s>

<s>Quin&shy;<lb/>etiam non alienum foret di&longs;quirere, quor&longs;&ugrave;m re&shy;<lb/>&longs;&longs;exio ad parcis &longs;emper angulos fiat (quant&ugrave;m ex <lb/>eius natura e&longs;t) cum ip&longs;a incidentia: &longs;ed qu&oacute;nam <pb pagenum="77"/>tandem prouelierer? </s>

<s>cum id explicare poui&longs;&longs;im&ugrave;m <lb/>&longs;olcam ex emer&longs;ione rei pen&longs;rlis &agrave; &longs;uo perpendi&shy;<lb/>culo <gap/> qu&aelig; non ab&longs;imiliter &longs;iat ip&longs;i in idem pro&shy;<lb/>cidenti&aelig;: neque po&longs;&longs;im dedu<gap/>re, quin explicem <lb/>&longs;im&ugrave;l ob quam cau&longs;am fiat, vt ex&longs;i&longs;tente eadem <lb/>pen&longs;ilis longitudine, omnes procidenti&aelig;, arque <lb/>emer&longs;iones, omne&longs;que ade&ograve; excur&longs;iones, recur&longs;io&shy;<lb/>ne&longs;que, de quibus dictum quidpiam iam e&longs;t, &longs;int <lb/>pror&longs;&ugrave;s &aelig;qui-temporane&aelig;? </s></p><p type="main">

<s>XX. </s>

<s>An non magis congruum putabis me&shy;<lb/>mini&longs;&longs;e me pollicitationis, qua recepi &longs;uperi&ugrave;s <lb/>declaraturum me ad calcem, quid ex factis ex&shy;<lb/>perimentis, dicendum mon&longs;tretur de iis, qu&aelig; <lb/>&longs;olent vulg&ograve; obijci ad impugnandum motum <lb/>Telluris? </s>

<s>ver&ugrave;m c&ugrave;m videas qua hacten&ugrave;s ver&shy;<lb/>borum mole obruerim te, &aelig;quum profect&ograve; ri&shy;<lb/>uos iam claudam, &amp; quod hue v&longs;que dilatum <lb/>e&longs;t, differatur adh&ucirc;c in proximam v&longs;que ad te <lb/>&longs;cribendi occa&longs;ionem. </s>

<s>Erit heic intere&agrave; plus &aelig;quo, <lb/>qu&agrave;m vt pellegendo debeas e&longs;&longs;e patiens; &longs;ed nom&shy;<lb/>pe illa bonitas tua, quam pr&aelig;conceptam habui, vt <lb/>permitterem <gap/>alamo ex&longs;patiandi licentiam, fecit. </s>

<s>Pr&aelig;&shy;<lb/>&longs;ump&longs;i quoque te pro tuo vericogno&longs;cendi ardore, <lb/>pr&oacute;que ea, quam de me habes, quainque non <lb/>mereor, opinione, fui&longs;&longs;e haud dubi&egrave; quidpiam <lb/>ampli&ugrave;s, qu&agrave;m nudas illas circa motum ob&longs;er&shy;<lb/>uationes ex&longs;pectaturum. </s>

<s>Vtc&ugrave;mque &longs;it, confi&shy;<lb/>do &longs;altem te pro &longs;ingulari candoie, amor&eacute;que <lb/>erga me tuo, id, quodc&ugrave;mque e&longs;t, excepturum, <pb pagenum="78"/>h biturumque tanquam &agrave; viro, qui &longs;it ob&longs;eruan&shy;<lb/>tu&longs;i nus tui. </s>

<s>Salutem lacobo Fratri optimo, toti&shy;<lb/>que erudito con&longs;e&longs;&longs;ui nunciari exopto. </s>

<s>Vale. <lb/></s>

<s>Aquis-Sextus XII. Kal. </s>

<s>Decemb. </s>

<s>C<gap/>C, XL. <lb/><figure id="fig4"></figure></s></p><pb pagenum="79"/><figure></figure><p type="main">

<s><emph type="center"/>EPISTOLA SECVNDA.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>EIDEM.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>I. MORAM non traho, Vir eximie, <lb/>&longs;ed mox ob&longs;ignatis, mi&longs;&longs;i&longs;que, quas <lb/>peruidebis, literis, ha&longs;ce occipio, vt <lb/>liberem de propo&longs;ita Parenthe&longs;i fi&shy;<lb/>dem. </s>

<s>Quippe intertexturus fueram <lb/>(quod adtexere pr&aelig;&longs;titit) videri ex iis ob&longs;eruatis, <lb/>qu&aelig; circa motum a motore tran&longs;lato impre&longs;&longs;om <lb/>memorata &longs;unt, infirmum reddi argumentum, quo <lb/>&longs;olemus vulg&ograve; quietem a&longs;&longs;erere globo Telluris. </s>

<s>Non <lb/>qu&ograve;d exinde pronunciem moueri haud dubi&egrave; I el&shy;<lb/>lurem, vt Pythagoreis olim vi&longs;um e&longs;t, &amp; nunc Co&shy;<lb/>pernicanis placer; &longs;ed qu&ograve;d amore veritatis, &amp; con&shy;<lb/>&longs;equenter ad ea, qu&aelig; deducta &longs;unt, nihil proh bere <lb/>exi&longs;timem, qu&ograve; min&ugrave;s in&longs;in&uuml;em conquirendam e&longs;&longs;e <lb/>rationem veri&longs;imiliorem. </s>

<s>Videlicet h&aelig;c di&longs;qui&longs;itio <lb/>non videtur e&longs;&longs;e ad eos releganda, qui laborant ver&shy;<lb/>tigine, vt familiare e&longs;t obijci; quand&ograve; &amp; &longs;apientum <lb/>non po&longs;tremus Seneca dignam rem duxit contem&shy;<lb/>platione, vt &longs;ciamus, in quo rerum &longs;tatu &longs;imus; pi&shy;<lb/>gerrimam &longs;ortiti, an veloci&longs;&longs;imam &longs;edem; circa nos <lb/>Dcus omnia, an nos agat: &amp; Plato, qui Philo&longs;ophi <pb pagenum="80"/>diuini cognomentum tulit, Telluri attribuit tum <lb/>junior reuolutionem diurnam circa proprium axem, <lb/>tum &aelig;tate maturior etiam tran&longs;lationem per zo&shy;<lb/>diacum. </s>

<s>No&longs;ti enim, c&ugrave;m in Tim&aelig;o &longs;en&longs;i&longs;&longs;et Tel&shy;<lb/>lurem in vniuer&longs;i centro degentem, vna &longs;ui circum&shy;<lb/>ductione ver&longs;us ortum, diem, noctemque efficere, <lb/>dum intere&agrave; Sol, c&aelig;ter&aacute;que a&longs;tra apparerent oriri, <lb/>ac deferri ver&longs;us occa&longs;um; po&longs;t-modum tamen, vt <lb/>ex Theophra&longs;to apud Plutarchum intelligitur, eum <lb/>colloca&longs;&longs;e Solem in centro, &amp; Terr&aelig; pr&aelig;ter mo&shy;<lb/>tum diurnum, a&longs;&longs;ignaui&longs;&longs;e etiam annuum, quem dum <lb/>circa Solem, &amp; &longs;ub &longs;ignis zodiaci peragerct, Sol <lb/>appareret intere&agrave; oppo&longs;ita &longs;igna peragrare. </s>

<s>Sed <lb/>hi&longs;ce dimi&longs;&longs;is, ecquod-nam e&longs;t illud, de quo dicere <lb/>volo, argumentum &egrave; Nempe illud e&longs;t, quod ab ip&longs;o <lb/>v&longs;que Ari&longs;totele &longs;olet obijci, dum neminem fer&egrave; <lb/>non vides, qui diurnum motum oppugnans, non <lb/>in&longs;tet fore, vt &longs;i Terra circumvolueretur in ortum, <lb/>lapis direct&egrave; &longs;ur&longs;&ugrave;m projectus, non in eundem, &egrave; quo <lb/>foret projectus, locum recideret, &longs;ed caderet pro&shy;<lb/>c&ugrave;l ad parteis occiduas; qu&ograve;d eo ver&longs;ante per <lb/>aerem, locus e&longs;&longs;et interea ver&longs;us ortum proc&ugrave;l <lb/>&longs;ubductus: eo modo, inquiunt, quo &longs;agitta &longs;ur&longs;&ugrave;m <lb/>euibrata &egrave; puppi, dum nauis mouetur, non in puppim <lb/>recidit, &longs;ed in aquam &agrave; tergo puppis, qu&aelig; intere&agrave; <lb/>&longs;ubducta e&longs;t. </s>

<s>Enimver&ograve; quis non miretur neminem <lb/>ex tanta obijcientium <gap/>urba rem fui&longs;&longs;e expertum <lb/>ade&ograve; facilem; o'nnei&longs;que exemplum in re &longs;imili <lb/>v&longs;urpare, non quod ip&longs;i probauerint, aut ab exper&shy;<lb/>tis acceperint; &longs;ed qu&ograve;d aliunde &longs;ic &longs;e habere, aut <pb pagenum="89"/>debere &longs;e habere &longs;int rati? </s>

<s>Siquidem ex iis, qu&aelig; de&shy;<lb/>ducta &longs;unt, manife&longs;tum e&longs;t po&longs;&longs;e omnin&ocirc; Coperni&shy;<lb/>canos tale exemplum retorquere, atque ade&ograve; ar&shy;<lb/>gumentari, tam po&longs;&longs;e lapidem in eundem Terr&aelig; <lb/>locum recidere, qu&agrave;m &longs;agittam in eandem pup&shy;<lb/>pim. </s></p><p type="main">

<s>II. </s>

<s>Sufficere po&longs;&longs;et ad hoc demon&longs;trandum <lb/>quod in&longs;crip&longs;i Schema &longs;u<gap/><lb/><gap/> iliud importun&egrave; reuocem, &longs;ubijcere heic <lb/>i&longs;tud pr&aelig;&longs;tat. </s>

<s>E&longs;to exempli grati&acirc; Turris AB, &egrave; <lb/><figure id="fig5"></figure><lb/>cuius pede proijciatur &longs;ur&longs;&ugrave;m lapis ad v&longs;que fa&longs;ti&shy;<lb/>gium B, &amp; donec lapis e&longs;t in a&euml;re, &longs;upponatur <lb/>moueri Terra ver&longs;us parteis orientaleis CDEFG <lb/>HIK; turris profect&ograve; vn&agrave; mouebitur: putas ver&ograve; <lb/>lapis de&longs;eretur &agrave; turri? </s>

<s>De&longs;ereretur &longs;an&egrave;, &longs;i is, <lb/>qui proijcit, non inh&aelig;reret ip&longs;i Terr&aelig;; eodem <lb/>modo, quo &longs;i quis extra nauim con&longs;i&longs;tens lapidem <lb/>&longs;ur&longs;&ugrave;m proijciat, dum malus &egrave; regione tran&longs;it; <lb/>talis quippe lapis non &longs;equetur malum, &longs;ed ab il&shy;<lb/>lo de&longs;eretur. </s>

<s>At quemadmodum &longs;i naui inh&aelig;reat, <lb/>qui lapidem &longs;ur&longs;&ugrave;m &longs;ecundum malum proijcit, tunc <lb/>lapis malum &longs;equitur, neque ab illo de&longs;eritur; ita <lb/>quia Terr&aelig; inh&aelig;ret qui lapidem &longs;ur&longs;&ugrave;m &longs;ecundum <pb pagenum="90"/>turrim proijcit, nece&longs;&longs;e e&longs;t lapidem &longs;equi, ac nu&longs;&shy;<lb/>qu&agrave;m de&longs;eri &agrave; turri. </s>

<s>Cau&longs;a manife&longs;ta iam e&longs;t. <lb/></s>

<s>Nam vt lapidi &longs;ecundum malum projecto non &longs;ola <lb/>impre&longs;&longs;a e&longs;t vis ip&longs;ius proijcientis propria, &longs;ed etiam <lb/>alia ex motu nauis, quo manus &longs;im&ugrave;l adacta fuit; <lb/>ita projecto &longs;ecundum turrim non &longs;ola vis pro&shy;<lb/>iicientis propria impre&longs;&longs;a e&longs;t, &longs;ed alia etiam ex mo&shy;<lb/>tu <gap/> &longs;im&ugrave;l correpta. </s>

<s>Et vt <lb/>lapis &longs;ecundum malum vi&longs;us a&longs;cendere, de&longs;cendere&shy;<lb/>que ad perpendiculum, de&longs;cribit nihilomin&ugrave;s li&shy;<lb/>neam, quam parabolicam diximus: ita lapis &longs;ecun&shy;<lb/>dum turrim contineri vi&longs;us in eodem perpendiculo, <lb/>de&longs;cribit tamen in &longs;patio mundano lineam &longs;imiliter <lb/>parabolicam; &longs;ed paraboles long&egrave; obtu&longs;ioris. </s>

<s>Nem&shy;<lb/>pe vt illeic motus e&longs;t compo&longs;itus ex perpendiculari, <lb/>&amp; horizontali; ita ex vtr&oacute;que compo&longs;itus heic:ade&ograve; <lb/>vt, quicquid e&longs;t ex vi proijcientis propria, id explice&shy;<lb/>tur v&longs;que ad fa&longs;tigium turris, ad quod lapis per&shy;<lb/>uenit; &amp; quicquid &agrave; vi, &longs;eu motu Telluris, id ex&shy;<lb/>plicetur ad punctum v&longs;que horizontalis line&aelig;, quod <lb/>lapis decidens attingit. </s>

<s>Itaque, c&ugrave;m Turris ex A <lb/>B, peruenerit ad CL, rect&egrave; concipis lapidem per&shy;<lb/>ueni&longs;&longs;e ad M; c&ugrave;m ad DN, perueni&longs;&longs;e ad O; c&ugrave;m <lb/>ad EP, perueni&longs;&longs;e ad Q: c&ugrave;m ad FR, perueni&longs;&longs;e ad ip&shy;<lb/>&longs;um-met R, quod fa&longs;tigium e&longs;t; &amp; con&longs;equenter, c&ugrave;m <lb/>ad GS, perueni&longs;&longs;ead T: cum ad HV, perueni&longs;&longs;e ad X: <lb/>c&ugrave;m ad IY, perueni&longs;&longs;e ad Z; c&ugrave;m denique ad K <gap/>, per&shy;<lb/>ueni&longs;&longs;e ad ip&longs;um K. ita vt vbic&uacute;mque lapis in a&euml;re, vel <lb/>per &longs;patium mundanum fuerit, extiterit &longs;emper in li&shy;<lb/>nea ip&longs;i Turri parallela, eidemque Turris pedi, <pb pagenum="91"/>punctove vicino perpendicularis. </s>

<s>Nec ver&ograve; iam <lb/>tibi videbitur mirum oculos omnium, qui ad lapi&shy;<lb/>dem attendent, &longs;olum illum motum perpendicula&shy;<lb/>rem ob&longs;eruare, nullo autem modo horizontalem, qui <lb/>perpendicularem tamen ex&longs;uperat tantoper&egrave;; &longs;i&shy;<lb/>quidem omnium oculi vn&agrave; &amp; cum turri, &amp; cum <lb/>lapide, eodem horizontali motu transferuntur; <lb/>ade&ograve; vt quemadmodum ex&longs;i&longs;tentes in naui omnes <lb/>&longs;olum perpendicularem, nullo ver&ograve; mod&ograve; hori&shy;<lb/>zontalem, cuius &longs;unt participes, ob&longs;eruant; ita heic <lb/>fieri nece&longs;&longs;um &longs;it. </s>

<s>Vnum di&longs;crimen e&longs;t, qu&ograve;d qui&longs;&shy;<lb/>piam vel in alia naui quie&longs;cente, vel in littore con&shy;<lb/>&longs;i&longs;tere po&longs;&longs;it, vnde ad motum lapidis horizontalem <lb/>attendat; non po&longs;&longs;it ver&ograve; alicubi extra Terram fi&shy;<lb/>gere pedem, vnde pari modo progre&longs;&longs;um hori&shy;<lb/>zontalem percipiat. </s></p><p type="main">

<s>III. Dices, quid &longs;i aliquis intra ci&longs;tam &agrave; gry&shy;<lb/>phe abreptam detineatur per a&euml;rem? </s>

<s>Re&longs;ponde&shy;<lb/>bitur, neque illum quidem po&longs;&longs;e eum motum ob&shy;<lb/>&longs;eruare; quoniam &amp; ip&longs;e vna cum ci&longs;ta, gryphe, <lb/>aereque, eodem illo motu &longs;imul transferetur; <lb/>oporteretque illum con&longs;titui vltra regionem <lb/>a&euml;ream, motuque ip&longs;o non corripi, vt eius ob&longs;er&shy;<lb/>uandi euaderet capax. </s>

<s>Quo loco te minim&egrave; latet <lb/>placere Copernicanis id, quod in&longs;inuaui &longs;uperiore <lb/>Epi&longs;tola, aerem hunc no&longs;trum nihil e&longs;&longs;e aliud, qu&agrave;m <lb/>halituo&longs;am quandam contexturam ex omnibus va&shy;<lb/>poribus, fumis, tenu&iuml;&longs;&longs;imi&longs;ve corpu&longs;culis, qu&aelig; ex <lb/>&longs;olidiore Terr&aelig;, &amp; aqu&aelig; globo continu&ograve;, &amp; in <lb/>omnem partem circumqu&aacute;que exhalantur. </s>

<s>Neque <pb pagenum="92"/>porr&ocirc; long&egrave; abire &agrave; &longs;olidiore i&longs;to globo vapores <lb/>ciu&longs;cemodi; quipp&egrave; qu&ograve;d den&longs;iores infern&egrave; re&longs;i&shy;<lb/>dant, &longs;ubtiliores vix &longs;upra vnum, alterumve mil&shy;<lb/>liare emergant, par&uacute;mque omnin&ograve; excedant edi&shy;<lb/>ti&longs;&longs;imorum montium vertices. </s>

<s>Talis e&longs;t ergo illis <lb/>aer, &longs;iue regio aerea; e&longs;tque proinde terrenum <lb/>quid, totamque terram circumambit, eo modo, quo <lb/>epidermis totum animal, vel (vt &longs;imilitudinem re&shy;<lb/>petam) quo lanugo malum cotoncum. </s>

<s>Ex quo fit, <lb/>vt quemadmodum malo cotoneo circumvoluto <lb/>non conuoluitur mod&ograve; ip&longs;um malum, &longs;eu quod in <lb/>illo intimius, &longs;olidiu&longs;que e&longs;t; &longs;ed vn&agrave; etiam con&shy;<lb/>uoluitur lanugo circumue&longs;tiens, ip&longs;ique extrin&longs;ecus <lb/>lcuiter coh&aelig;rens; ita illi dicant non mod&ograve; &longs;oli&shy;<lb/>diorem hunc globum ex terra, &amp; aqua con&longs;tantem <lb/>ver&longs;us ortum circumagi; &longs;ed &longs;im&ugrave;l etiam circum&shy;<lb/>duci regionem a&euml;ream ip&longs;i &longs;euiter circumqu&aacute;que <lb/>coh&aelig;rentem. </s>

<s>Ade&ograve; proinde, vt quemadmodum <lb/>acari aliudve animalculum intra lanuginem con&shy;<lb/>tentum vn&agrave; cum illa ad motum mali cotonei cir&shy;<lb/>cumraperetur: ita nece&longs;&longs;arium &longs;it quicquid conti&shy;<lb/>netur intra aerem, vn&agrave; cum ip&longs;o aere ad motum <lb/>Terr&aelig; circumferri. </s>

<s>Quanquam di&longs;crimen e&longs;t, qu&ograve;d <lb/>aer, ob fluxilitatem, non videatur coh&aelig;&longs;ione ade&ograve; <lb/>vehemente &longs;olidiori globo connecti, &longs;ed retardari <lb/>nonnihil; atque ade&ograve; lenti&longs;&longs;im&egrave; quidem, &longs;ed ali&shy;<lb/>quantul&ugrave;m tamen promoueri in parteis occiduas. <lb/></s>

<s>Patere id dicunt, non tam in conuallibus, intra <lb/>quas a&euml;r heinc inde cohibetur, neque liber e&longs;t, <lb/>qu&agrave;m in planitiebus, &amp; apertis campis, vbi ob&longs;er-<pb pagenum="93"/>uantur flabella, quoties viget tranquillitas, con&shy;<lb/>uer&longs;a e&longs;&longs;e in occa&longs;um. </s>

<s>Patere ver&ograve; maxim&egrave; in mari; <lb/>ac &longs;ub ip&longs;o quidem &AElig;quatore poti&longs;&longs;im&ugrave;m, vbivela <lb/>nauium &longs;unt vno tenore, vniformiterque inflata ab <lb/>ortu; atque idcirc&ocirc; naut&aelig; experiuntur &longs;e&longs;e idem iter <lb/>&amp; long&egrave; facilius, &amp; breuiore tempore in occa&longs;um, <lb/>qu&agrave;m in ortum emetiri. </s>

<s>Neque ver&ograve; nece&longs;&longs;e e&longs;t <lb/>ventum proptere&agrave; percipi ade&ograve; validum, ac obijci <lb/>&longs;olet, qua&longs;i a&euml;r con&longs;i&longs;teret, &amp; tantundem ferri in oc&shy;<lb/>ca&longs;um, quantum Terra in ortum apparere, aut &longs;en&shy;<lb/>tiri deberet. </s>

<s>Siquidem non con&longs;i&longs;tit a&euml;r, &longs;ed nonni&shy;<lb/>hil &longs;ol&ugrave;m retardatur, lentiu&longs;ve in eandem regio&shy;<lb/>nem procedit, h&aelig;cque retardatio, qu&aelig; haberi po&longs;&shy;<lb/>&longs;it pro motu in occa&longs;um, nulla propemod&ugrave;m pars <lb/>e&longs;t citati&longs;&longs;imi eius motus quo a&euml;r intere&agrave; promo&shy;<lb/>uctur cum Terra in ortum. </s>

<s>Di&longs;crimen aliunde e&longs;t, <lb/>qu&ograve;d illa animalcula &agrave; lanugine abripiantur, cor&shy;<lb/>pora ver&ograve; &longs;olidiora non abripiantur ab a&euml;re (is nem&shy;<lb/>pe e&longs;t nimi&ugrave;m tenuis, fluidu&longs;que) &longs;ed motum &longs;or&shy;<lb/>tiantur ab ip&longs;amet Terra, qu&aelig; dum mouetur, &longs;im&ugrave;l <lb/>moueat corpora omnia &longs;ibi innixa. </s>

<s>Et quia tamen <lb/>videtur aer quidpiam conferre aliquibus; ide&ograve;, vt <lb/>di&longs;tincti&ugrave;s rem dicam; <emph type="italics"/>Si<emph.end type="italics"/>talia quidem corpora &longs;int, <lb/>cuiu&longs;inodi lapis, &longs;agitta, aliave id genus; i&longs;ta non <lb/>mouentur cum aere, qua&longs;i ip&longs;o ea propellente; &longs;ed <lb/>ide&ograve; mouentur, quia c&ugrave;m exce&longs;&longs;ere &egrave; Terra, cor&shy;<lb/>poreve Terr&aelig; innixo, quod ea propulit, impre&longs;&longs;it <lb/>Terra &longs;im&ugrave;l &longs;uum motum, eo modo, quo imprimit <lb/>nauis, dum ex ea, aut malo ip&longs;i innixo aliquid pro&shy;<lb/>pellitur. <emph type="italics"/>Sin<emph.end type="italics"/> ver&ograve; talia corpora &longs;int, cuiu&longs;modiaues, <pb pagenum="94"/>mu&longs;c&aelig;, &amp; &longs;imilia; habent &amp; ea motum ab ip&longs;amet <lb/>Terra, aut certe &agrave; turri, arbore, men&longs;a, manu, <lb/>corporeve alio, cui Terr&aelig; h&aelig;renti, quando auo&shy;<lb/>lant, innituntur; vti dum aliquis ex puppi, aut &longs;cam&shy;<lb/>no, quod in ea, ver&longs;us proram &longs;alit. </s>

<s>Contingit autem <lb/>volucres non ad perpendiculum &longs;ubinde decidere <lb/>(quod &longs;i facerent, non proptere&agrave; motum horizon&shy;<lb/>talem min&ugrave;s haberent, vt dictum e&longs;t de lapide &longs;e&shy;<lb/>cundum turrim decidente) &longs;ed po&longs;&longs;e alarum bene&shy;<lb/>ficio eiu&longs;modi motum variare, quantum aer vn&agrave; <lb/>tran&longs;latus pote&longs;t e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;idio. </s>

<s>Nam &longs;inullus quidem <lb/>e&longs;&longs;et &longs;uppo&longs;itus a&euml;r, aut aues alas non explicarent, <lb/>rum lapidum in&longs;tar caderent in Terram; at qui&agrave; <lb/>aer&longs;ube&longs;t, corpulentiamque aliquam habet, qu&aelig; <lb/>alis verberata tantum re&longs;i&longs;tat, quantum &longs;atis e&longs;t, vt <lb/>volatilia vel &longs;u&longs;tententur, vel etiam magis euehantur; <lb/>heinc fit, vt pro repul&longs;u &agrave; re&longs;i&longs;tente aere facto, mo&shy;<lb/>tus per aerem varietur, neque ille generalis, hori&shy;<lb/>zontali&longs;que ip&longs;i magis ob&longs;tet, qu&agrave;m ob&longs;tat perpen&shy;<lb/>diculari. </s>

<s>Nempe illa pars aeris verberata, ali&longs;que <lb/>re&longs;i&longs;tens comparari pote&longs;t illi parti funis intra na&shy;<lb/>uim ten&longs;i, quam funambulus inter &longs;aliendum pede <lb/>pul&longs;et. </s>

<s>Quin etiam comparari pote&longs;t cuilibet parti <lb/>nauis, &egrave; qua quis ip&longs;am pedibus pul&longs;ans, &longs;alire in <lb/>quamcumque valeat. </s>

<s>Q<gap/>ppe motus nauis, qui il&shy;<lb/>lum &amp; in&longs;i&longs;tentem, &amp; per aerem &longs;aliendo tran&longs;la&shy;<lb/>tum &longs;emper deuehet, nihil pror&longs;&ugrave;s impediet, qu&ograve; <lb/>min&ugrave;s ex vna parte nauis in aliam in&longs;iliat, &longs;itumque, <lb/>vt volet, commutet. </s>

<s>Declararem in pi&longs;ce, animali&shy;<lb/>ve alio natante; c&ugrave;m aquam po&longs;&longs;e &amp; vn&agrave; transferri, <pb pagenum="95"/>&amp; magis re&longs;i&longs;tere per&longs;picuum &longs;it; &longs;ed res, vt mihi <lb/>quidem videtur, non e&longs;t difficilis intellectu. </s>

<s>Quan&shy;<lb/>quam, &longs;i h&aelig;reas vel tantillum, habeto intra nauim <lb/>cuppam aqua plenam, &amp; in ea pi&longs;ceis; ac deprehen&shy;<lb/>des, qua ratione motus generalis nauis, quo aqua, <lb/>&amp; pi&longs;ces conuehentur, nihil &longs;it penit&ugrave;s ob&longs;titurus, <lb/>qu&ograve; min&ugrave;s pi&longs;ces eo&longs;dem motus &longs;ur&longs;&ugrave;m, deor&longs;&ugrave;m, <lb/>obliqu&egrave; habeant, ac haberent, &longs;i cuppa, &amp; aqua <lb/>penit&ugrave;s conquie&longs;cerent, ill&oacute;que motu de&longs;tituerentur. <lb/></s>

<s>Quod inculco, vt intelligas, po&longs;&longs;e aerem, aues, &amp; <lb/>omnia volantia generali illo, &amp; horizontali motu <lb/>Telluris transferri; &amp; motum tamen i&longs;tum nihil ob&shy;<lb/>&longs;tare, qu&ograve; min&ugrave;s illa volent &longs;ur&longs;um, deor&longs;&ugrave;m, obli&shy;<lb/>qu&egrave;, &amp; quoc&uacute;mque collibitum fuerit. <emph type="italics"/>Sin<emph.end type="italics"/> autem ta&shy;<lb/>lia corpora &longs;int, cuiu&longs;modi nubes, pulueres, plum&aelig;, <lb/>lan&aelig;, &amp;c. </s>

<s>Imprimis, c&ugrave;m i&longs;ta &egrave; terra, <lb/> corpor&eacute;ve <lb/>Terr&aelig; innixo procedunt, motum inde impre&longs;&longs;um <lb/>habent, tuenturque; &amp; qu&ograve;d &longs;int non-nihil grauiora <lb/>&longs;uppo&longs;ito aere, haud-dubi&egrave; perpendiculariter (tam&shy;<lb/>et&longs;i paul&ograve; lenti&ugrave;s) apparerent decidere, ni&longs;i ven&shy;<lb/>tus &longs;uccureret, auerteretque i&longs;tum motum, cum <lb/>quo vna generalis, &amp; horizontalis ille perinde co&shy;<lb/>pularetur, ac in lapide fieri dictum e&longs;t Deinde ven&shy;<lb/>tus &longs;uperueniens, &longs;ur&longs;umque, aut ali&ograve; abigens, im&shy;<lb/>pellen&longs;que nihil aliud pr&aelig;&longs;tat, qu&agrave;m quod dictum <lb/>e&longs;t pr&aelig;&longs;tari ab aere alis volucrum re&longs;i&longs;tente: di&longs;&shy;<lb/>crimen enim &longs;olummod&ograve; e&longs;t, qu&ograve;d volucris qua&longs;i <lb/>repellatur, nubes ver&ograve;, &amp; c&aelig;tera &agrave; vento duntaxat <lb/>pellantur; c&ugrave;m ad motum tamen perinde &longs;it, &longs;eu <lb/>manus &egrave; pauimento pilam &longs;ui&longs;&ugrave;m proijciat, &longs;eu pila <pb pagenum="96"/>in pauimentum impacta ex illo re&longs;iliat. <emph type="italics"/>Sin<emph.end type="italics"/> dem&ugrave;m <lb/>talia corpora &longs;int, cuiu&longs;modi ventus, ignea trajectio, <lb/>&amp;c. </s>

<s>tum quoque &amp; motus ille generalis imprimitur <lb/>ip&longs;is in ea Terr&aelig; parte, &egrave; qua prodeunt; &amp; qui pro&shy;<lb/>prius pr&aelig;tere&agrave; motus ip&longs;is competit, perinde cum <lb/>illo coh&aelig;ret, ac coh&aelig;rent motus projectorum, vo&shy;<lb/>lucrum, aliorum; c&ugrave;m &amp; ventus antecedens &agrave; &longs;uc&shy;<lb/>cedente propellatur, &amp; ignis in pabulum agens illum <lb/>&longs;ua vi pellat, &amp; ob coh&aelig;&longs;ionem &longs;equatur; &amp; vtrique <lb/>a&euml;r part&igrave;m &longs;u&longs;tentaculo, partim ob&longs;taculo e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it; <lb/>atque ade&ograve; cau&longs;a deflexionis, re&longs;ilitionis, &amp; &longs;imi&shy;<lb/>lium. </s></p><p type="main">

<s>IV. </s>

<s>Scrupulus fort&egrave; &longs;upererit ex eo, quod dixi pa&shy;<lb/>rabolicam lineam &agrave; corporibus projectis de&longs;criptam <lb/>accipiendam e&longs;&longs;e in &longs;patio mundano, non in aere: &amp; <lb/>c&ugrave;m vnum eius extremum &longs;upponatur ad pedem tur&shy;<lb/>ris, vnde lapis proijcitur, aliud e&longs;&longs;e accipiendum in <lb/>alio puncto horizontalis line&aelig;, in quod lapis decidit: <lb/>qua&longs;i aut horizon non &longs;it de&longs;cribendus in ip&longs;a Terr&aelig; <lb/>&longs;uperficie; aut punctum, in quod lapis recidit, non <lb/>&longs;it illud idem id hac &longs;uperficie, &egrave; quo lapis fuit pro&shy;<lb/>jectus. </s>

<s>Ver&ugrave;m non erit tibi imprimis difficile ima&shy;<lb/>ginari aliud e&longs;&longs;e a&euml;rem, aliud &longs;patium in quo e&longs;t <lb/>a&euml;r. </s>

<s>Nam a&euml;r corpus mobile e&longs;t: &longs;patium incor&shy;<lb/>poreus, &amp; immobilis locus. </s>

<s>Tu, verbi cau&longs;&acirc;, intra <lb/>mu&longs;&aelig;um, &longs;patium quoddam occupas, &amp; tant&ugrave;m qui&shy;<lb/>dem, quantus es ip&longs;e, etiam cum tuis ve&longs;tibus. </s>

<s>C&ugrave;m <lb/>autem vno, aut altero pa&longs;&longs;u ab illo recedis; non <lb/>illud te &longs;equitur, &longs;ed ab a&euml;re confluente occupatur. <lb/></s>

<s>Reponatur in eo trabs; pelletur aer, &longs;ed non pelletur <pb pagenum="97"/>&longs;patium quod proinde manet immotum, quicquid <lb/>in ip&longs;o collocetur, quicquid per ip&longs;um tran&longs;eat: <lb/>im&ocirc; non &longs;it domus, non &longs;it Terra, non &longs;it Mundus; <lb/>illud &longs;patium nihilomin&ugrave;s immobile, inalterabile. <lb/></s>

<s>idem omnin&oacute; per&longs;euerabit. </s>

<s>Eodem modo, loco mu&shy;<lb/>&longs;&aelig;i, intelligito c&oelig;li fornicem; &amp; loco tui, tuarum&shy;<lb/>que ve&longs;tium intellige Terram cum a&euml;re circumve&shy;<lb/>&longs;tiente: capis profect&ograve; Terram intra hunc fornicem <lb/>certum aliquod &longs;patium occupare. </s>

<s>Finge Terram <lb/>ex eo moueri, non illud proptere&agrave; emouebitur, &longs;ed <lb/>con&longs;tabit plan&egrave; immotum, Terraque intere&agrave; occu&shy;<lb/>pabit aliud. </s>

<s>Finge non moueri Terram ex &longs;patio, <lb/>&longs;ed conuolui tamen intra &longs;patium, veluti globus, <lb/>dum tornatur; concipies parteis quidem Terr&aelig; mu&shy;<lb/>tare &longs;ucce&longs;&longs;iue parteis &longs;patij; &longs;ed non proptere&agrave; par&shy;<lb/>teis &longs;patij vlla ratione aut moueri, aut mutationem <lb/>accipere. </s>

<s>Dico igitur, &longs;i in Telluris circumvolutio&shy;<lb/>ne &longs;upponamus AB turrim mo&uacute;eri in CL; &longs;patium, <lb/>quod illeic occupabatur, reman&longs;i&longs;&longs;e illeic im&shy;<lb/>motum, vt etiam totum illud per quod tran&longs;ijt, A <lb/>BLC, in quo qui erat aer tran&longs;iit intere&agrave; in CL <lb/>ND, &longs;uccedente interim alio, qui erat pon&egrave; locum <lb/>AB. <gap/>t moueatur con&longs;equenter turris &agrave; CL, in <lb/>in DN, &longs;patium ad CL remanebit immotum, vt <lb/>etiam illud, per quod turris tran&longs;iit, &amp; in quo qui pri&ugrave;s <lb/>continebatur aer, tran&longs;ijt intere&agrave; in &longs;patium DN <lb/>PE Imaginare idem ex ordine, quov&longs;que turris erit <lb/>in K<gap/>;  capies profect&ograve; pedem turris ex parte &longs;patij <lb/>immota A, tran&longs;ij&longs;&longs;e in partem &longs;patij immotam K; <lb/>&amp; de&longs;crip&longs;i&longs;&longs;e in &longs;patio intermedio, immoto manen-<pb pagenum="98"/><figure id="fig6"></figure><lb/>te lineam ACDEFGHIK, quam horizontalem <lb/>ideo diximus, quia re&longs;pondet horizonti, &longs;eu &longs;uper&shy;<lb/>ficiei ip&longs;ius Terr&aelig;. </s>

<s>Nam &amp; c&ugrave;m pes turris e&longs;&longs;et in A <lb/>illa &longs;patij linea AK occupabatur &agrave; portione &longs;uper&shy;<lb/>ficiei Terr&aelig; antecedente; &amp; c&ugrave;m pes turris per&shy;<lb/>uenit ad K, eadem linea occupatur &agrave; portione <lb/>con&longs;equente. </s>

<s>Deinde, &longs;i &longs;upponamus lapidem non <lb/>quieui&longs;&longs;e in pede turris, &longs;ed a&longs;cendi&longs;&longs;e, &amp; de&longs;&shy;<lb/>cendi&longs;&longs;e &longs;ecundum turrim, dum turris ex AB, tran&shy;<lb/>&longs;iret in K <gap/>, ade&ograve; vt de&longs;crip&longs;erit parabolicam lineam <lb/>AMOQRTXZK, capis &longs;an&egrave; hanc lineam de&longs;&shy;<lb/>criptam e&longs;&longs;e in immoto &longs;patio, quod ab aere Ter&shy;<lb/>ram circumabiente, ac vn&agrave; tran&longs;lato &longs;ucce&longs;&longs;iu&egrave; oc&shy;<lb/>cupatur; non ver&ograve; in aere ip&longs;o, qui circa turrim <lb/>tran&longs;latam idem per&longs;euerat, eamque &longs;equitur; &amp; <lb/>in quo de&longs;cribitur &longs;ol&ugrave;m apparens recta linea, &longs;e&shy;<lb/>cundum longitudinem videlicet turris. </s>

<s>Heinc ergo <lb/>agno&longs;cis me ide&ograve; dixi&longs;&longs;e de&longs;cribi lineam in &longs;patio <lb/>mundano, potiu&longs;qu&agrave;m in aere; vt ob&longs;eruaretur <lb/>di&longs;crimen huius line&aelig; de&longs;cript&aelig; propter motum <lb/>Terr&aelig;, cum linea de&longs;cripta propter motum nauis. <lb/></s>

<s>Nam de&longs;cripta ob motum nauis ben&egrave; intelligitur ex <lb/>diuer&longs;itate partium a&euml;ris, qui motum nauis non &longs;e-<pb pagenum="99"/>quitur, &longs;ed re&longs;pectu illius permanet immotus: de&longs;&shy;<lb/>cripta ver&ograve; ob motum Terr&aelig; intelligi non pote&longs;t <lb/>ex diuer&longs;itate partium a&euml;ris, qui ip&longs;am Terram &longs;e&shy;<lb/>quitar; &longs;ed ex diuer&longs;itate partium mundani &longs;patij, <lb/>quod immotum per&longs;euerat. </s>

<s>Dico autem a&euml;rem re&longs;&shy;<lb/>pectu nauis manere immotum; quia dum motus il&shy;<lb/>los intra nauim con&longs;ideramus, &longs;eponimus motum <lb/>Telluris, qui aliunde &longs;it naui, a&euml;ri, omnibu&longs;que re&shy;<lb/>bus communis; quique ob &longs;ui communitatem re&shy;<lb/>linquat ob&longs;eruabile inter res propriis viribus motas, <lb/>quie&longs;centei&longs;que, di&longs;crimen. </s></p><p type="main">

<s>V. </s>

<s>Ex hoc proinde intelliges, qu&agrave;m par&ugrave;m con&shy;<lb/>cludant argumenta illa, qu&aelig; ex globorum explo&shy;<lb/>&longs;ione &agrave; bellicis tormentis petuntur. </s>

<s>Nam, inqui&shy;<lb/>unt, globus in ortum explo&longs;us ferctur long&egrave; vlteri&ugrave;s, <lb/>qu&agrave;m explo&longs;us in occa&longs;um; quoniam ille pr&aelig;ter <lb/>motum proprium, habebit etiam motum &agrave; Ter&shy;<lb/>ra; hic ver&ograve; habebit &longs;ol&ugrave;m motum proprium: <lb/>atque idcirc&ograve; &longs;i motus Telluris &longs;upponatur tantus, <lb/>quantus e&longs;t motus globi proprius, efficietur motus in <lb/>ortum dupl&ograve; velocior, qu&agrave;m in occa&longs;um; &longs;icque <lb/>&longs;copus ad ortum dupl&ograve; longi&ugrave;s, qu&agrave;m ad occa&longs;um <lb/>attingetur. </s>

<s>Quin-etiam globus in occa&longs;um explo&shy;<lb/>&longs;us non exibit &egrave; fi&longs;tula, &longs;ed qua&longs;i immotus con&longs;i&shy;<lb/>&longs;tet; quia nempe quantum motu proprio in occi&shy;<lb/>dentem connitetur, tantum impetus &agrave; Terra factus <lb/>illum in ortum re<gap/>imet. </s>

<s>Addunt, &longs;i globus diriga&shy;<lb/>tur &longs;eu in boream, &longs;eu in meridiem, aberrationem <lb/>&longs;emper &agrave; &longs;copo futuram; quia du<gap/> globus feretur <lb/>per a&euml;rem, &longs;copus intere&agrave; in ortum promouebitur, <pb pagenum="100"/>locu&longs;que ferietur proc&ugrave;l ad acca&longs;um. </s>

<s>Verumtamen <lb/>experimenta de colludentibus pil&acirc; intra nauim &agrave; <lb/>&longs;imili &longs;umpta rem per&longs;picu&egrave; &longs;oluunt. </s>

<s>Loco enim <lb/>manus intellige fi&longs;tulam; loco pil&aelig; globum; loco <lb/>nauis Terram; loco a&euml;ris mundanum ipatrum; nihil <lb/>&longs;upererit laboris. </s>

<s>Enimver&ograve; animi grati&acirc; repete ex&shy;<lb/>po&longs;itum &longs;chema, &amp; &longs;uppone AFK e&longs;&longs;e lineam in <lb/><figure id="fig7"></figure><lb/>&longs;uperficie globi Telluris vn&acirc; cum tota Tellure mo&shy;<lb/>bilem, &longs;ed pro tempore tamen, hoc e&longs;t, dum globus <lb/>exploditur, re&longs;pondentem parti immobilis &longs;patij A <lb/>FK, eo modo, quo iam dictum e&longs;t. </s>

<s>Suppone etiam <lb/>globum explodi ex puncto Terr&aelig; A ea tormenti vi, <lb/>vt peruenite po&longs;&longs;it ad F; &amp; rur<gap/>us pari vi ex F, vt <lb/>peruenire po&longs;&longs;it ad A, etiam globo Terr&aelig; penit&ugrave;s <lb/>quie&longs;cente; dico, licet Terra moueatur, globum <lb/>vttimque explo&longs;um nihilo &longs;eci&ugrave;s pernenturum ad <lb/>cadem &longs;uperficiei Terr&aelig; puncta, hoc e&longs;t, heinc ad <lb/>F, illeinc ad A. </s>

<s>Nam &longs;it, pro&uuml;t obijcitur, motus <lb/>Telluris tantus, quantus e&longs;t globi proprius (vt<gap/>&longs;&longs;e <lb/>debet tantus circiter &longs;altem, in ve&longs;tro parallelo) erit <lb/>quidem vis globi explo&longs;i ex A in F geminata; &longs;ic&shy;<lb/>que ex A immobili &longs;patij puncto perueniet in K <lb/>etiam immobile; at quia dum globus transferetur, <pb pagenum="101"/>punctum &longs;uperficiei Terr&aelig; A non manebit immotum, <lb/>&longs;ed po&longs;t globum ibit; neque punctum &longs;uperficiei K <lb/>immotum con&longs;i&longs;tet, &longs;ed globum antecodet: inde <lb/>cueniet, vt c&ugrave;m globus ex puncto mundani &longs;patij <lb/>immobili A, peruentet ad punctum clu&longs;dem &longs;pa&shy;<lb/>tij itidem immobile K, punctum mobile &longs;uperficiei <lb/>Terr&aelig; A perueniat ad punctum &longs;patij immobile F; <lb/>&amp; punctum mobile &longs;uperficiei F petueniat ad pun&shy;<lb/>ctum &longs;pati<gap/> immobile K; &longs;icque globus percurrat <lb/>quidem ex mundano &longs;patio lineam AK, &longs;ed ex &longs;u&shy;<lb/>perficie tamen Telluris &longs;olummodo lineam AF; <lb/>quemadmodum faceret Terra quie&longs;cente. </s>

<s>Explo&shy;<lb/>datur deinde globus ex F in A; quia dum erit per <lb/>a&euml;rem, neque punctum F, neque punctum A &longs;uper&shy;<lb/>ficiei terren&aelig; erunt immota; &longs;ed interim punctum <lb/>F perueniet ad punctum immobile &longs;patij K, &amp; pun&shy;<lb/>ctum A ad punctum immobile F, &amp; aliunde quantum <lb/>globus vi impre&longs;&longs;a &agrave; tormento feretur ex puncto <lb/>immobili F ver&longs;us A, tantum vi impre&longs;&longs;a &agrave; Terra <lb/>referetur ex A ver&longs;us F; fiet, vt re&longs;pectu &longs;patij im&shy;<lb/>motus con&longs;i&longs;tat, donec cadat in punctum mobile &longs;u&shy;<lb/>perficiei A, quod intere&agrave; ad punctum F immobile <lb/>perueniet. </s>

<s>Neque iam debet videri mirum, mo&shy;<lb/>ueri globum per a&euml;rem, &amp; non moueri tamen per <lb/>mundanum <gap/>patium. </s>

<s>Videlicet pr&aelig;ter iam dicta (ex <lb/>quibus con&longs;tat non tam globum transferri per a&euml;rem, <lb/>qu&agrave;m a&euml;rem ferri pr&aelig;ter globum; &amp; motum globo <lb/>&agrave; vi&longs;u tribui, qui tamen e&longs;t a&euml;ris) con&longs;tat rem aliun&shy;<lb/>de ita &longs;e habere, ac dum vides hominem cont<gap/>in &longs;luuij <lb/>fundum defixo, aut fune ponti illigato impellere lem-<pb pagenum="102"/>bum &longs;uis pedibus. </s>

<s>Ille quippe nihilo &longs;ec&ugrave;s mutat <lb/>pedes, inambulatque, ac fac<gap/> et &longs;upra ip&longs;am Ter&shy;<lb/>ram; &amp; nihilomin&ugrave;s vides ip&longs;um non mutare locum, <lb/>&longs;i comparetur ad a&euml;rem, ripam, &longs;uppo&longs;itum fun&shy;<lb/>dum, quidpiamve aliud immobile; &longs;ed mutare &longs;o&shy;<lb/>l&ugrave;m locum re&longs;pectu partium lembi, qui intere&agrave; &longs;ub <lb/>ip&longs;o mouetur, quatenus ex puppi aut prora oppo&shy;<lb/>&longs;itam partem attingit. </s>

<s>Nimitum re&longs;pectu a&euml;ris, aut <lb/>rip&aelig; immobilis e&longs;t, quia pr&aelig;ter motum proprium, <lb/>quo fertur ver&longs;us vnam partem, afficitur etiam motu <lb/>alio, qui ip&longs;um tantundem refert in partem oppo&shy;<lb/>&longs;itam. </s>

<s>Idem eueniet, &longs;i quis in medio flumine, aut <lb/>etiam in mari ab&longs;que conto, aut fune, tanta volo&shy;<lb/>citate moueatur &agrave; prora in puppim, quanta nauis <lb/>ip&longs;a mouetur. </s>

<s>Nam mouebitur quidem per nauim, <lb/>mutabit que &longs;ucce&longs;&longs;iu&egrave; parteis nauis varias; &longs;ed quod <lb/>ad ip&longs;um a&euml;rem, aquamve, aut fundum &longs;uppo&longs;itum <lb/>&longs;pectat, con&longs;i&longs;tet qua&longs;i immobilis, neque reuer&acirc; <lb/>locum mutabit. </s>

<s>Pari igitur modo globus feretur <lb/>quidem impetu proprio, &longs;iue &agrave; machina impre&longs;&longs;o ab <lb/>oriente in occidentem, reip&longs;&aacute;que mouebitur per Ter&shy;<lb/>r&aelig; &longs;uperficiem, eiu&longs;que parteis commutabit: at re&longs;&shy;<lb/>pectu mundani &longs;patij per&longs;euerabit qua&longs;i immotus, <lb/>quia quantum motu proprio in occa&longs;um feretur, <lb/>tantundem motu &agrave; Terra impre&longs;&longs;o referetur in or&shy;<lb/>tum. </s>

<s>Eadem porr&ocirc;, proportione, euenient, &longs;eu <lb/>motum Terr&aelig; velociorem, &longs;eu tardiorem habeas <lb/>motu globi proprio. </s>

<s>Quemadmodum &agrave; pari intel&shy;<lb/>ligitur ex dictis &longs;uperi&ugrave;s de projectione, &amp; rejectione <lb/>pil&aelig; &longs;ecundum longitudinem nauis; c&ugrave;m nihil &longs;it ne-<pb pagenum="103"/>ce&longs;&longs;e explicare ampli&ugrave;s quemadmodum fiat adjectio, <lb/>aut detractio virtutis communis comparat&aelig; cum <lb/>propria: quand&ograve;, vt iam dictum e&longs;t, &longs;imili ratione &longs;e <lb/>habent pila, &amp; globus; manus, &amp; fi&longs;tula; nauis, &amp; <lb/>Terra; a&euml;r, &amp; &longs;patium. </s>

<s>Heine, quod dicitur de glo&shy;<lb/>bo projecto &longs;eu in boream, &longs;eu in meridiem ex iis <lb/>&longs;oluitur, qu&aelig; dicta &longs;unt de projectis ex naui, aut <lb/>etiam ex curru. </s>

<s>Etenim, dum globus &egrave; fi&longs;tula exit, <lb/>non tantum habet motum &longs;ecundum longitudinem <lb/>fi&longs;tul&aelig;; &longs;ed etiam &longs;ecundum horizontalem lineam; <lb/>incipitque proinde ex hoc duplici mo<gap/>u de&longs;cribi li&shy;<lb/>nea media, &longs;ecundum quam tendere pergat, poft&shy;<lb/>qu&agrave;m exiit &egrave; fi&longs;tula; ade&ograve; vt quant&ugrave;m fi&longs;tula, tan&shy;<lb/>tundem ip&longs;e tendat in ortum, fitque &longs;emper &egrave; re&shy;<lb/>gione orificij fi&longs;tul&aelig;, per quod fuit trajectus; &amp; in&shy;<lb/>tere&agrave; tamen promoueatur vltra id orificium, &amp; v&longs;&shy;<lb/>que ad &longs;copum tandem direct&egrave; perueniat, qui ip&longs;e <lb/>quoque e&longs;t intere&agrave; tantundem promotus in ortum, <lb/>quantum fi&longs;tula, inque c&aacute;dem &longs;ecundum Terr&aelig; &longs;u&shy;<lb/>perficiem linea perman&longs;it. </s>

<s>Dicerem etiam de globo <lb/>&longs;ur&longs;&ugrave;m direct&egrave; explo&longs;o, recident&eacute;que ad perpen&shy;<lb/>diculum: &longs;ed ratio eadem plane e&longs;t, &amp; d fficultas ma&shy;<lb/>net &longs;oluta ex iis, qu&aelig; circa explo&longs;ionem &egrave; naui me&shy;<lb/>morata &longs;unt. </s>

<s>Quin-etiam hoc loco videtur res e&longs;&longs;e <lb/>tant&ograve; insellectu facilior, quant&ograve; per id tempus, quo <lb/>globus exit &egrave; fi&longs;tula, intelligitur &longs;im&ugrave;l moueri &longs;en&shy;<lb/>&longs;ibili&ugrave;s ver&longs;us ortum; &longs;icque ex motu &longs;ur&longs;&ugrave;m, &amp; <lb/>motu in orientem de&longs;cribere lineam inter verticalem, <lb/>&amp; horizontalem mediam, &longs;ecundum quam deinceps <lb/>tran&longs;latus, ita &longs;ur&longs;&ugrave;m emoueatur &agrave; fi&longs;tula, vt tamen <pb pagenum="104"/>etiam in ortum tantundem, ac ip&longs;a promo ueatur, <lb/>&longs;icque direct&egrave; illi &longs;emper immineat, &longs;eu ad perpen&shy;<lb/>diculum &longs;it, recidatque tandem in ip&longs;am. </s></p><p type="main">

<s>VI. </s>

<s>Neque ver&ograve; allata mod&ograve; argumenta nulla <lb/>videntur; &longs;ed illa etiam nihil concludunt, qu&aelig; ex ap&shy;<lb/>parente rerum motu, quieteve &longs;olent obijci. </s>

<s>Vi&shy;<lb/>demus enim, inquiunt, Solem, c&aelig;teraque &longs;idera <lb/>oriri, occidere, citca nos moueri; videmus &amp; hanc <lb/>ip&longs;am Terram, cui in&longs;i&longs;timus, pror&longs;&ugrave;s quie&longs;cere: an&shy;<lb/>non igitur omnia ibunt natur&aelig; legi pr&aelig;po&longs;tera, &longs;i <lb/>&longs;idera quie&longs;cant, &amp; Terra moueatur? </s>

<s>Sed piget cram&shy;<lb/>bem &agrave; Copernicanis toties repetitam heic repetere; <lb/>c&ugrave;m pr&aelig;&longs;ert&igrave;m con&longs;tet ex iam ant&egrave; dictis, &longs;eu na&shy;<lb/>uis alia moueatur ad no&longs;tram immotam: &longs;eu no&longs;tra <lb/>moueatur ad immotam aliam, motum tamen &longs;emper <lb/>nobis apparere non no&longs;tr&aelig;, &longs;ed alterius nauis: ade&ograve; <lb/>vt, &longs;i in medio mari &longs;imus, &amp; nihil &longs;it, ni&longs;i c&aelig;lum <lb/>vndique, &amp; vndique pontus, videamur ip&longs;i nobis <lb/>ip&longs;is immoti plan&egrave; con&longs;i&longs;tere; quantumc&uacute;mque &amp; <lb/>&longs;ecundo vento moueamur; &amp; ad nauim aliam an&shy;<lb/>choris firmatam feramur: qu&aelig; proinde tantum ap&shy;<lb/>parebit accedere ad nos, quantum reuer&acirc; nos accede&shy;<lb/>mus ad ip&longs;am. </s>

<s>C&aelig;ter&ugrave;m quia nos longo v&longs;u, expe&shy;<lb/>rienti&aacute; que edocti &longs;en&longs;um, &longs;eu imaginationem mente, <lb/>&longs;eu ratione enitimur corrigere, ac reip&longs;a corrigimus, <lb/>&amp; rem &longs;ec&ugrave;s &longs;e habere, qu&agrave;m nobis appareat, nobis <lb/>per&longs;uademus; finge tamen, ni&longs;i hominem natum, <lb/>educatumque in media naui, &longs;altem mediterraneum, <lb/>qui nauigium nunquam viderit, &amp; dormiens, oculi&longs;&shy;<lb/>ve clau&longs;is, ac nihil tale cogitans, in nauim tran&longs;la-<pb pagenum="105"/>tus, deducatur in medium mare, vbi, quemadmo&shy;<lb/>dum dixi, nihil &longs;it pr&aelig;ter c&aelig;lum, pontumque, &amp; na&shy;<lb/>uis alia ad anchoram. </s>

<s>Tum, &longs;i aperiat oculos, &amp; <lb/>naui, in qua erit, veloci&longs;&longs;im&egrave; pr&aelig;ter aliam mota, ex <lb/>illo requiras, vtri motum, vtri quietem conuenire <lb/>exi&longs;timet; re&longs;pondebit haud-dubi&egrave;, nauim in qua <lb/>erit, quie&longs;cere, &amp; aliam moueri. </s>

<s>Et iubeto, quan&shy;<lb/>tum voles, vt attendat; fieri enim po&longs;&longs;e, vt nauis, <lb/>in qua erit, moueatur, immotaque &longs;it alia; iurabit <lb/>&longs;e non decipi; ac tant&ograve; magis &longs;ecurus erit nauim <lb/>&longs;uam quie&longs;cere, quant&ograve; ob&longs;eruabit omneis eius par&shy;<lb/>teis in eodem &longs;emper &longs;itu manere; non di&longs;cedere <lb/>puppim in vnam partem, &amp; proram in aliam; non <lb/>accedere etiam ad &longs;e mutu&ograve;; non parte&igrave;s item late&shy;<lb/>raleis; non tran&longs;tra; non malos, non quicquid at&shy;<lb/>tinet ad nauim; &amp; intere&agrave; nautas vari&egrave; per foros <lb/>cur&longs;it<gap/>re, malos &longs;candere, &longs;entinam exhaurire, &amp; <lb/>omnia pror&longs;us peragere, vt &longs;i nauis con&longs;tituta e&longs;&longs;et, <lb/>con&longs;i&longs;teretque in medio foro, mediove agro oppidi. <lb/></s>

<s>Iam ver&ograve; globus Terr&aelig; e&longs;t, in quem, qua&longs;i dor&shy;<lb/>mientes tran&longs;lati, vel poti&ugrave;s in quo non cogitantes <lb/>nati &longs;umus. </s>

<s>Ex quo autem oculos aperu&iuml;mus, &amp; <lb/>pr&aelig;ter hunc globum, contemplati &longs;umus alium, <lb/>videlicet Solem, in eodem cum Terra qua&longs;i &aelig;quore, <lb/>&longs;eu &longs;patio mundano; qu&aelig;&longs;itum e&longs;t vtri i&longs;torum glo&shy;<lb/>borum competeret quies, vtri motus? </s>

<s>nos ver&ograve; <lb/>incunctanter pronunciauimus competere haud-du&shy;<lb/>bi&egrave; quietem Terr&aelig;, &amp; motum Soli. </s>

<s>Admon&uuml;ere Py&shy;<lb/>thagoras, Plato, Ari&longs;tarchus, antiquiores alij; <lb/>itemque Copernicus, Galileus, Kepplerus, recen-<pb pagenum="106"/>tiores plures, forta&longs;&longs;is nos decipi, &amp; quie&longs;cere So&shy;<lb/>lem, Terramque moueri: nos tamen contr&agrave; in&longs;ti&shy;<lb/>timus; ac tant&ograve; ob&longs;tinatiores facti &longs;umus, quant&ograve; <lb/>magis attendentes, ob&longs;eruauimus parteis Terr&aelig; &agrave; &longs;e <lb/>mutu&ograve; non di&longs;trahi; &longs;ed illum quidem montem e&longs;&longs;e <lb/>&longs;emper ad boream, hanc vrbem ad au&longs;trum, illum <lb/>fluuium ad ortum, hanc in&longs;ulam ad occa&longs;um; ac <lb/>nos intere&agrave; &longs;upra Terram perinde di&longs;currere, ac <lb/>di&longs;currimus per domum, &longs;iue ciuitatem, in qua na&shy;<lb/>ti &longs;umus: ade&ograve; vt, quema dmodum neque domus <lb/>per ciuitatem, neque ciuitas per prouinciam, Ter&shy;<lb/>ramve di&longs;currit; ita ip&longs;a quoque Terra non videa&shy;<lb/>tur per &longs;patia mundi di&longs;currere. </s>

<s>Atque ita quidem <lb/>&longs;e habet ab exortu v&longs;que no&longs;tra imaginatio; neque <lb/>animaduertimus, Terram e&longs;&longs;e fort&egrave; in&longs;tar nauis, <lb/>fierique po&longs;&longs;e, vt ex&longs;i&longs;tentes in Terra perinde fal&shy;<lb/>lamur, ac Mediterraneus ille, dum in naui e&longs;t. <lb/></s>

<s>Quippe quod-nam erit di&longs;crimen? </s>

<s>aut qu&aelig; ratio <lb/>di&longs;criminis? </s>

<s>&amp; quis modus &longs;eu veritatem, &longs;eu erro&shy;<lb/>rem interno&longs;cendi? </s>

<s>Ac non dico quidem proptere&agrave; <lb/>moueri Terram, quie&longs;cere Solem; &longs;ed qu&aelig;rendas <lb/>dico rationes meliores, qu&agrave;m qu&aelig; ex &longs;en&longs;u ip&longs;o pe&shy;<lb/>tuntur. </s>

<s>Et ni&longs;i fui&longs;&longs;emus quidem vnquam experti <lb/>vi&longs;us no&longs;tri fallaciam, excu&longs;abiles videremur, <lb/>po&longs;&longs;emu&longs;que obijcere, nihil e&longs;&longs;e vi&longs;u mani&shy;<lb/>fe&longs;tius, aut certius; detract&aacute;que oculis fide nihil <lb/>fieri per&longs;ua&longs;ione dignum: at quia nos experientia <lb/>docuit vi&longs;um falli tantoper&egrave;, neque fidem &longs;emper <lb/>adhibendam oculis e&longs;&longs;e, idque c&ugrave;m de motu po&shy;<lb/>ti&longs;&longs;im&ugrave;m agitur; quidnam re&longs;ponderi pote&longs;t aliud, <pb pagenum="107"/>qu&agrave;m &amp; vi&longs;um, &amp; &longs;en&longs;us alios e&longs;&longs;e ratione corri&shy;<lb/>gendos? </s>

<s>Si ratione porr&ocirc; vi&longs;um corrigamus, quid <lb/>Mediterraneo illi per&longs;uadebimus, ni&longs;i moueri nauim, <lb/>in qua e&longs;t, quie&longs;cere nauim, ver&longs;us qu&agrave;m accedit? <lb/></s>

<s>Et c&ugrave;m ita fecerimus, quid, pari ratione per&longs;uade&shy;<lb/>bimus aliud nobis ip&longs;is, qu&agrave;m moueri Terram, cui <lb/>in&longs;i&longs;timus, quie&longs;cere Solem, ver&longs;us quem mouemur? </s></p><p type="main">

<s>VII. </s>

<s>Quod dictum porr&ocirc; e&longs;t de Sole, videtur <lb/>&longs;im&ugrave;l quoque dicendum de &longs;ideribus c&aelig;teris. </s>

<s>Nam <lb/>pari modo, &longs;i nos cum Terra ver&longs;us ortum conuerti&shy;<lb/>mur, nece&longs;&longs;e e&longs;t nobis &longs;emper, continu&oacute;que, ali&aelig;, <lb/>ali&aelig;que partes vi&longs;ibiles mundi aut c&oelig;li, vt put&agrave; Lu&shy;<lb/>na, &longs;tell&aelig;que tam errantes, qu&agrave;m inerrantes ver&longs;us <lb/>ortum retegantur, totidemque intere&agrave; ver&longs;us oc&shy;<lb/>ca&longs;um occultentur; &amp; qu&aelig; exort&aelig; fuerint, appa&shy;<lb/>reant continu&ograve; ad meridianum a&longs;cendere, pr&aelig;ter&shy;<lb/>gredique, &amp; in occa&longs;um de&longs;cendere, ac &longs;ub Terram <lb/>quoque, &longs;eu infra horizontem pergere, donec vna <lb/>reuolutione intra horas viginti quatuor ab&longs;oluta, <lb/>appareant rur&longs;&ugrave;s exoriri, a&longs;cendere, &amp;c. </s>

<s>Cur non id <lb/>ver&ograve; poti&ugrave;s appareat ex conuer&longs;ione no&longs;tri oculi ad <lb/>parteis c&aelig;li orientaliores, qu&agrave;m ex conuer&longs;ione tot, <lb/><expan abbr="tantarumq;">tantarumque</expan> partium ver&longs;us oculum: quemadmodum <lb/>nobis eleuatio poli apparet, non toto c&aelig;lo conuer&shy;<lb/>&longs;o in meridiem; &longs;ed oculo &longs;olo promoto in boream? <lb/></s>

<s>Nam in hac quidem ciuitate polus boreus attolli&shy;<lb/>tur &longs;olum gradibus quadraginta tribus cum &longs;emi&longs;&longs;e; <lb/>&amp; vbi tamen immoto c&aelig;lo ad ciuitatem v&longs;que ve&shy;<lb/>&longs;tram iter in&longs;tituimus, ita paulat&igrave;m parteis inferio&shy;<lb/>res, inferiore&longs;que, &longs;ub ip&longs;o polo detegimus, vt de-<pb pagenum="108"/>nique i&longs;teic polus attollatur gradibus proxim&egrave; qua&shy;<lb/>draginta nouem. </s>

<s>Dicent non totam Terram in bo&shy;<lb/>ream, &longs;ed nos duntaxat progredi; ver&ugrave;m id adfer&shy;<lb/>tur &longs;ol&ugrave;m in exemplum, vt o&longs;tendam, &longs;eu oculus &longs;o&shy;<lb/>lus, &longs;eu oculus vn&agrave; cum Terra progrediatur ver&longs;us <lb/>ortum, po&longs;&longs;e &longs;idera videri attolli; neque, vt hoc <lb/>appareat, e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arium, conuerti ip&longs;a ver&longs;us oc&shy;<lb/>ca&longs;um. </s>

<s>Addo, &longs;i iudicant facilius moueri &longs;olum <lb/>oculum, qu&agrave;m totam Terram in boream; cur non <lb/>facilius quoque iudicent moueri &longs;olam Terram in <lb/>ortum, qu&agrave;m &longs;idera omnia, machinamque c&aelig;lorum <lb/>vniuer&longs;am moueri in occa&longs;um? </s>

<s>Non definio &longs;an&egrave; <lb/>vtrum fiat: &longs;ed c&ugrave;m, quod &longs;pectat ad oculum, po&longs;&shy;<lb/>&longs;it vtrumque &aelig;qu&egrave; pr&aelig;&longs;tari; innuo &longs;ol&ugrave;m e&longs;&longs;e ra&shy;<lb/>tione agendum, vt mens in eam partem propendeat, <lb/>quam ratio fecerit veri&longs;imiliorem. </s>

<s>Hoc ver&ograve; po&longs;ito, <lb/>c&ugrave;m ratione &longs;uadente &longs;it vero&longs;imilius moueri nauim <lb/>ver&longs;us portum, qu&agrave;m portum, ac naueis, &amp; domos, <lb/>terra&longs;que attiguas moueri ver&longs;us ip&longs;am nauim; &amp; <lb/>&longs;pectante aliquo ex edita turri totam ciuitatem <lb/>circumpo&longs;itam, probabilius &longs;it hominem in fa&longs;ti&shy;<lb/>gium turris emergere, &longs;e&longs;eque in omnem circum <lb/>partem conuertere, qu&agrave;m ciuitatem totam deprimi, <lb/>ac circa ip&longs;um conuerti; &amp; oratore pro &longs;ugge&longs;tu <lb/>perorante, con&longs;entaneum magis &longs;it ip&longs;ius vultum <lb/>ad omneis circ&ugrave;m auditorij parteis ex ordine dirigi, <lb/>qu&agrave;m totum auditorium circa vultum immobilem, <lb/>atque id genus &longs;imilia: Cur non ratione eadem &longs;ua&shy;<lb/>dente fiat vero&longs;imilius, probabilius, magis con&longs;en&shy;<lb/>taneum moueri Terram ver&longs;us ortum, ac totam <pb pagenum="109"/>mundi machinam, &longs;ideraque omnia &longs;alutare ex or&shy;<lb/>dine; qu&agrave;m tantam illam machinam, totque, &amp; <lb/>tanta &longs;idera circum ip&longs;am ire, eamque &longs;alutare? <lb/></s>

<s>Profect&ograve; nauis e&longs;t aliqua &longs;en&longs;ibilis portio, &longs;iue po&shy;<lb/>ti&ugrave;s e&longs;t alicuius &longs;en&longs;ibilis magnitudinis re&longs;pectu <lb/>portus, totiu&longs;que oppo&longs;it&aelig; or&aelig;; homo re&longs;pectu ci&shy;<lb/>uitatis, vultus re&longs;pectu auditorij: Terra ver&ograve; com&shy;<lb/>parata ad tant&aelig; illius machin&aelig; amplitudinem, non <lb/>mod&ograve; punctum e&longs;t, &longs;ed etiam, &longs;i quid fingi pote&longs;t <lb/>in&longs;en&longs;ibilius, ac minus puncto. </s>

<s>Quanquam res po&longs;&shy;<lb/>&longs;et fort&egrave; videri vtc&ugrave;mque tolerabilis, &longs;i tota illa ma&shy;<lb/>china vnico, ac &longs;implici motu circumferretur ver&shy;<lb/>&longs;us occa&longs;um; &longs;ed c&ugrave;m aliunde tot Planet&aelig; circum&shy;<lb/>ferantur quoque ver&longs;us ortum; quid potuit fieri <lb/>ab&longs;urdius, qu&agrave;m fingi &longs;upra Planetas, &longs;upraque <lb/>omneis &longs;tellas fixas, ac &longs;ph&aelig;ras etiam cry&longs;tallinas, <lb/><expan abbr="va&longs;ti&longs;&longs;im&atilde;">va&longs;ti&longs;&longs;imam</expan> &longs;ph&aelig;ram Primi mobilis, qu&aelig; aduer&longs;us infe&shy;<lb/>riores nitenteis in ortum &longs;uis ac lentis motibus, con&shy;<lb/>tranitatur ip&longs;a, &amp; ver&longs;us occa&longs;um incredibili ce&shy;<lb/>leritate omneis abripiat? </s>

<s>An pote&longs;t e&longs;&longs;e quidpiam <lb/>violentius; &amp; cogitari tamen e&longs;&longs;e in rerum natura <lb/>perpetuum? </s>

<s>An e&longs;&longs;e quidpiam amfractuo&longs;ius; &amp; at&shy;<lb/>tribui tamen natur&aelig;, qu&aelig; qu&ograve; tendit, procedit &longs;em&shy;<lb/>per per breui&longs;&longs;imam, &amp; complanati&longs;&longs;imam viam? <lb/></s>

<s>Terr&acirc; profecto in ortum conuer&longs;&acirc;, quo compen&shy;<lb/>dio&longs;i&ugrave;s nihil e&longs;t, &longs;ui, lentique in ortum motus re&shy;<lb/>linquentur ip&longs;is Planetis; &amp; qui tam ip&longs;is, quam &longs;tel&shy;<lb/>lis fixis ver&longs;us occa&longs;um ine&longs;&longs;e apparet, ex vnica Ter&shy;<lb/>r&aelig; in ortum conuer&longs;ione apparebit; ade&ograve; vt h&aelig;c <lb/>&longs;ola, &longs;implexque conuer&longs;io &aelig;qui<gap/>aleat illi primo mo-<pb pagenum="110"/>bili; intere&aacute;que rapiditate, violentia, intricatione il&shy;<lb/>la tanta liberet orbeis inferiores. </s>

<s>Quanquam aliunde <lb/>&longs;olidi orbes, qui in&longs;itos &longs;ibi Planetas deuehentes, <lb/>debuerunt e&longs;&longs;e contigui, vt inferiores abripi &agrave; &longs;u&shy;<lb/>perioribus po&longs;&longs;ent, nulli plan&egrave; &longs;unt; vt vel explorati <lb/>motus Veneris, &amp; Mercurij &longs;upra, ac infra Solem, <lb/>&amp; Cometarum traiectiones per &longs;patia illa &longs;atis con&shy;<lb/>uincunt. </s>

<s>Quare nec motus ille raptus pote&longs;t iam <lb/>ampli&ugrave;s peragi; quand&ograve; Planetarum quidem glo&shy;<lb/>bos per libera, flux&aacute;que &longs;patia abripi non po&longs;&longs;e e&longs;t <lb/>&longs;atis per&longs;picuum; &amp; retentis etiam &longs;olidis &longs;ph&aelig;ris, <lb/>manife&longs;tum e&longs;t, &longs;i &longs;uperficies inferiorum convex&aelig;, <lb/>&amp; &longs;uperiorum concau&aelig; politi&longs;&longs;im&aelig; fuerint (vt nece&longs;&shy;<lb/>&longs;ari&ograve;, &amp; vulg&ograve; cen&longs;ent) non po&longs;&longs;e plan&egrave; inferiores <lb/>&agrave; &longs;uperioribus abripi, quippe de&longs;titur&aelig; an&longs;is, qui&shy;<lb/>bus in orbem impellantur, motumque accipiant; <lb/>ac po&longs;&longs;e ad &longs;ummum impul&longs;ionem pror&longs;&ugrave;m, &longs;eu in <lb/>rectum accipere, qualis profect&ograve; non admittetur. <lb/></s>

<s>Noto intere&agrave; propter Cometas; c&ugrave;m pr&aelig;ter pro&shy;<lb/>prias trajectiones, qu&aelig; &longs;unt nunc in boream, nunc <lb/>in au&longs;trum, nunc ali&ograve;; appareant etiam conuer&longs;ione <lb/>diurna ab ortu in occa&longs;um ferri; quid vero&longs;imilius <lb/>cogitari po&longs;&longs;it, qu&agrave;m moueri illos motu vnico, &longs;eu <lb/>trajectione propria; circumductionem ver&ograve; illam in <lb/>occa&longs;um e&longs;&longs;e duntaxat apparentem, ex conuer&longs;ione <lb/>Terr&aelig; diurna in ortum? </s>

<s>H&aelig;c &longs;an&egrave; conuer&longs;io eiu&longs;&shy;<lb/>modi e&longs;t, vt quicquid &longs;ur&longs;&ugrave;m, vltrave Terram, ac <lb/>per mundana &longs;patia &longs;eu e&longs;t, &longs;eu na&longs;citur, &longs;eu tran&longs;it, <lb/>a&longs;&longs;ingat illi, vt &amp; apparet, conuer&longs;ionem ver&longs;us oc&shy;<lb/>ca&longs;um. </s>

<s>Ni&longs;i ver&ograve; id non videtur e&longs;&longs;e captui accom-<pb pagenum="111"/>modatius, qu&agrave;m raptum primi mobilis ad a&euml;rem <lb/>v&longs;que nobis vicinum extendere, vt &longs;eu Cometa, <lb/>&longs;eu quid aliud in eo fuerit, ver&longs;us occa&longs;um abripi <lb/>po&longs;&longs;it? </s>

<s>Stupendum profect&ograve;, punctulum hoc &longs;olum <lb/>immotum con&longs;tare: &amp; tantam circ&ugrave;m machinam ro&shy;<lb/>tatione intere&agrave; illa incredibiliter celeri inde&longs;inen&shy;<lb/>ter circumductam! Quare neque e&longs;t, cur Coperni&shy;<lb/>canis vt ab&longs;urdum obijciant, fore vt nos in parte <lb/>quadam &longs;uperficiei terren&aelig; ex&longs;i&longs;tentes tanta mo&shy;<lb/>ueamur celeritate, vt vix globus bombardicus cele&shy;<lb/>ritatem tantam a&longs;&longs;equatur: &longs;iquidem retorquebi&shy;<lb/>tur, qu&agrave;m videatur e&longs;&longs;e incomparabiliter ab&longs;urdius <lb/>eiu&longs;dem circumductionis celeritatem transferre in <lb/>partem &longs;uperficiei &longs;ph&aelig;r&aelig; Lun&aelig;, Solis, Firmamen&shy;<lb/>ti, Primi mobilis? </s>

<s>Nam nece&longs;&longs;e e&longs;t quidem in vno <lb/>hor&aelig; &longs;ecundo, &longs;eu in inter&longs;titio, quod e&longs;t ab vna me&shy;<lb/>diocri pul&longs;atione arteri&aelig; ad aliam, punctum terren&aelig; <lb/>&longs;uperficiei percurrere &longs;ub Aequatore, vbi motus e&longs;t <lb/>rapidi&longs;&longs;imus, orgyias, &longs;eu toi&longs;as circiter ducentas; <lb/>&amp; &agrave; nobis, ver&longs;us dimidium latitudinis borealis ex&shy;<lb/>&longs;i&longs;tentibus, circiter centum; at c&ugrave;m vel ip&longs;ius Fir&shy;<lb/>mamenti ambitus iuxta communem &longs;ententiam &longs;it <lb/>major Terr&aelig; ambitu plu&longs;qu&agrave;m quinquagies millies, <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t in vno hor&aelig; &longs;ecundo punctum ambitus <lb/>Firmamenti percurrere quinquagies millies tantun&shy;<lb/>dem orgyiarum. </s>

<s>Itaque dum vnum ab&longs;urdum de&shy;<lb/>uitant, incidunt in aliud, quod &longs;it quinquagies mil&shy;<lb/>lies ab&longs;urdius. </s>

<s>Quant&ugrave;m putas ver&ograve; occurret ad&shy;<lb/>augenda ab&longs;urditas, c&ugrave;m acceptum fuerit punctum <lb/>in ambitu Primi mobilis, ac interpo&longs;ito pre&longs;ert&igrave;m <pb pagenum="112"/>vno, alterove cry&longs;tallino c&aelig;lo? </s>

<s>Et obijciant pr&aelig;&shy;<lb/>tere&agrave; parteis Terr&aelig; pr&aelig; tanta illa vertigine di&longs;tra&shy;<lb/>ctum iri: qu&agrave;m erit magis di&longs;tractio timenda par&shy;<lb/>tibus Primi mobilis, vt abreptis vertigine incom&shy;<lb/>parabiliter rapidiore? </s>

<s>Tamet&longs;i ip&longs;is partibus Terr&aelig; <lb/>nihil &longs;ube&longs;t periculi, qu&aelig;, qu&ograve;d coh&aelig;reant omnes <lb/>inter &longs;e, mot&uacute;que &longs;emper naturali, &aelig;quabilique fe&shy;<lb/>rantur, perinde &longs;e habent, ac &longs;i quie&longs;cerent; &longs;olu&longs;&shy;<lb/>que foret ca&longs;us timendus, &longs;i Terra impingeretur in <lb/>corpus ob&longs;i&longs;tens, aut ali&agrave;s quiete repentina con&longs;i&shy;<lb/>&longs;teret; quod magis tamen timendum non e&longs;t, qu&agrave;m <lb/>ne &longs;ecundum communem &longs;ententiam Mundus impin&shy;<lb/>gatur, aut repent&egrave; conquie&longs;cat. </s>

<s>Quo loco id vi&shy;<lb/>detur e&longs;&longs;e con&longs;ideratione dignum, &longs;i Terra fui&longs;&longs;et <lb/>&longs;u&aacute;pte natur&acirc; ad quie&longs;cendum in&longs;tituta, &longs;ortituram <lb/>hand-dubi&egrave; fui&longs;&longs;e aut pyramidalem, aut cubicam <lb/>formam, non, vt habet, orbicularem; cuius cau&longs;&agrave; <lb/>vti ad motum e&longs;t comparati&longs;&longs;ima, ita videtur peni&shy;<lb/>t&ugrave;s moueri &longs;uapte natur&acirc;. </s>

<s>Neque obijcias Solem <lb/>quoque, im&ocirc; etiam Firmamentum, atque ade&ograve; Mun&shy;<lb/>dum &longs;ecundum Copernicanos orbicularis e&longs;&longs;e fi&shy;<lb/>gur&aelig; nam &amp; Soli ip&longs;i in centro circumvolutionem <lb/>non negant, qu&aelig; eadem po&longs;&longs;it conuenire Firmamen&shy;<lb/>ti &longs;ideribus, circa proprios nempe axeis reuolutis, <lb/>vnde e&longs;&longs;e &longs;cintillatio &agrave; pl&aelig;ri&longs;que putatur; &amp; quod ad <lb/>ip&longs;am Firmamenti, &longs;eu Mundi conuexitatem attinet, <lb/>&longs;it ne orbicularis an non; id neque ad illorum hy&shy;<lb/>pothe&longs;in nece&longs;&longs;arium e&longs;t, neque pote&longs;t human&aelig; <lb/>menti innote&longs;cere vll&acirc; conjectur&acirc; </s></p><p type="main">

<s>VIII. </s>

<s>Obiter ver&ograve;, ne id moretur, qu&ograve;d circulari <pb pagenum="113"/>motui ob&longs;tare videatur Terr&aelig; grauitas, cuius propri&shy;<lb/>um &longs;it id corpus, cui ine&longs;t, deor&longs;&ugrave;m rect&agrave; pellere; <lb/>ide&ograve; &longs;ciendum e&longs;t grauitatem affectionem e&longs;&longs;e non <lb/>totius Terr&aelig;, &longs;ed partium ip&longs;ius, donec ab ip&longs;a auel&shy;<lb/>luntur. </s>

<s>Declarata pen&egrave; res manet ex iis, qu&aelig; dixi <lb/>&longs;uperiore Epi&longs;tola, c&ugrave;m de corporum terrenorum <lb/>attractione ab ip&longs;a Terra. </s>

<s>Nam globus quidem ip&longs;e <lb/>Terr&aelig; &longs;ecundum &longs;e totum &longs;pectat&ugrave;s nullo indiget <lb/>motu recto, quo &longs;e in locum &longs;uum recipiat, &egrave; quo <lb/>nunqu&agrave;m egreditur; indigent ver&ograve; eius partes, vt <lb/>&longs;e in <gap/>p&longs;um globum recipiant, &agrave; quo contingit illas <lb/>inter dum emo&uuml;eri, ac &longs;eparari. </s>

<s>Quamobrem nihil <lb/>fuit nece&longs;&longs;e indere toti ip&longs;i globo grauitatem, &longs;eu <lb/>v&igrave;m, impetumque, quo rect&agrave; ferretur in locum, ex&shy;<lb/>tra quem con&longs;titutus foret; &longs;ed &longs;atis fuit inderevim, <lb/>qua contineret &longs;uas parteis, ea&longs;demque retraheret, <lb/>&longs;i contingeret eas diuelli. </s>

<s>Scilicet motus i&longs;te rectus, <lb/>quem grauitatis dicimus, vnitiuus e&longs;t, vt &longs;ic dicam, <lb/>&amp; congregatiuus omnium Terr&aelig; partium; indici&oacute;&shy;<lb/>que e&longs;t, qu&ograve;d tam ex parte no&longs;tri, qu&agrave;m ex parte <lb/>antipodum, &amp; vndequ&aacute;que in idem con&longs;piret; &longs;ed <lb/>c&ugrave;m &longs;it congregatiuus partium relatarum in ip&longs;um <lb/>globum, non e&longs;t tamen congregatiuus ip&longs;ius globi <lb/>cum re alia, vt &longs;i Terra e&longs;&longs;et cum Luna, orbibu&longs;ve <lb/>aliis mundi congreganda. </s>

<s>Neque dici pote&longs;t gra&shy;<lb/>uitatem, &longs;eu vim ad hunc motum, conce&longs;&longs;am e&longs;&longs;e <lb/>toti Terr&aelig;, vt vel &longs;e recipiat in locum mundi infimum, <lb/>vel recepta, &longs;e in illo <expan abbr="c&otilde;tineat">contineat</expan>. </s>

<s>Siquidem in mundo ni&shy;<lb/>hil <expan abbr="infim&utilde;">infimum</expan>, aut &longs;upremum e&longs;t, ni&longs;i comparat&egrave; ad &longs;itum <lb/>animalis, ac poti&longs;&longs;im&ugrave;m hominis, cuius vna e&longs;t pars <pb pagenum="114"/>qu&aelig; dicitur &longs;uprema, videlicet caput, alia, qu&aelig; in&shy;<lb/>fima, videlicet pedes; eo modo, quo non e&longs;t etiam <lb/>in mundo aliquid dextrum, aut &longs;ini&longs;trum, &longs;ed com&shy;<lb/>parat&egrave; duntaxat ad &longs;itum eiu&longs;dem animalis, cuius <lb/>partes dextra, ac &longs;ini&longs;tra &longs;unt propri&aelig;. </s>

<s>Ex quo fit, <lb/>vt quemadmodum pars mundi oriens tibi dextra non <lb/>dicitur, ni&longs;i quaten&ugrave;s partem dextram ad ip&longs;um con&shy;<lb/>uertis; c&ugrave;m &longs;i conuerteris &longs;ini&longs;tram, &longs;ini&longs;tra ex&longs;ti&shy;<lb/>tura &longs;it; ita pars mundi verticalis non dicatur e&longs;&longs;e &longs;u&shy;<lb/>prema, ni&longs;i quaten&ugrave;s partem tui &longs;upremam ip&longs;i ob&shy;<lb/>uer&longs;am habes; c&ugrave;m &longs;i ad antipodas tran&longs;iens obuer&shy;<lb/>teris infimam, eadem &longs;it infima futura. </s>

<s>Dices in&longs;i&shy;<lb/>mum accipiendum non e&longs;&longs;e in mundi extremo, &longs;ed <lb/>&longs;ol&ugrave;m in centro, &longs;eu in medio, quod idem &longs;it cen&shy;<lb/>trum, &longs;eu medium Telluris. </s>

<s>At prim&ugrave;m, licet con&shy;<lb/>cedatur habere mundum centrum, &longs;eu medium; <lb/>non &longs;equitur nihilomin&ugrave;s po&longs;&longs;e illud infimum dici; <lb/>vt neque licet vnbilicus &longs;it media in homine pars, di&shy;<lb/>ci proptere&agrave; infima pote&longs;t Et &longs;an&egrave;, quod opponi&shy;<lb/>tur medio, non &longs;upremum e&longs;t, &longs;ed extremum, &longs;unt&shy;<lb/>que &longs;upremum, &amp; infimum oppo&longs;it&aelig; partes in eo&shy;<lb/>dem extremo; etiam in ip&longs;a Terra; cuius locum me&shy;<lb/>dium non alia ratione infimum habemus, quam vt <lb/>ip&longs;am (&longs;ic loqui liceat) infimitatem bipartiamur, qua <lb/>nos antipodibus, antipodes nobis infimi videntur. <lb/></s>

<s>Deinde, ecquis dicere valeat, an, &amp; qualis &longs;it pars mun&shy;<lb/>di extrema, ac proindean, &amp; vbi &longs;it illius centrum, <lb/>&longs;eu medium; pr&aelig;&longs;ert&igrave;m ver&ograve; c&ugrave;m videamus non abs <lb/>ratione controuerti, moueantur-ne fix&aelig; circa Ter&shy;<lb/>ram, an-non; &amp; &longs;int-ne omnes in eadem &longs;uperficie, <pb pagenum="115"/>vel poti&ugrave;s (in&longs;tar planetarum, qui in eadem e&longs;&longs;e ap&shy;<lb/>parent, neque tamen &longs;unt) longi&ugrave;s, &amp; remoti&ugrave;s in <lb/>immen&longs;um di&longs;per&longs;&aelig;? </s>

<s>Nimir&uacute;m ex quo tanta e&longs;t di&shy;<lb/>&longs;tantia, vt vi&longs;us no&longs;ter di&longs;cernere intercepta &longs;patia <lb/>non po&longs;&longs;it, apparent ip&longs;i omnia eiu&longs;dem e&longs;&longs;e di&longs;tan&shy;<lb/>ti&aelig;, omnia in eadem circumferentia, cuius ip&longs;e cen&shy;<lb/>trum &longs;it, vbi &longs;e conuertens ea circum&longs;pect&acirc;rit: ade&ograve; <lb/>vt, &longs;iue in Luna, &longs;iue in Sole, &longs;iue in quacumque <lb/>parte immen&longs;i huius &longs;patij te con&longs;titutum e&longs;&longs;e fingas, <lb/>perinde &longs;is judicaturus &amp; Mundum e&longs;&longs;e &longs;ph&aelig;ricum, <lb/>&amp; ex&longs;i&longs;tere te in centro eius circumferenti&aelig;, in qua <lb/>&amp; omnia &longs;idera, &amp; qu&aelig;cumque dem&ugrave;m proc&ugrave;l vi&shy;<lb/>deris, imagin&eacute;re con&longs;tituta. </s>

<s>Dignum e&longs;t cert&egrave; admi&shy;<lb/>ratione ip&longs;os Planetas, ex quibus &longs;olis, vt nobis vi&shy;<lb/>cinioribus, conjecturam quandam licet capere, ad&shy;<lb/>mitti &agrave; non-nemine habere motus excentricos, &longs;eu <lb/>quorum centrum alibi, qu&agrave;m in centro Telluris &longs;it; <lb/>&amp; Terr&aelig; tamen centrum id vulg&ograve; haberi, circa quod <lb/>globorum c&aelig;le&longs;tium circumductiones peragantur? <lb/></s>

<s>Heinc proinde dico ne&longs;ciri &agrave; nobis, an dum terrena <lb/>corpora, vbi &longs;emota fuerint, referuntur in ip&longs;am <lb/>Terram, ferantur &longs;im&ugrave;l in centrum Mundi; &amp; <lb/>quamuis forta&longs;&longs;&egrave; ferantur, e&longs;&longs;e id tamen ex acci&shy;<lb/>denti; vti e&longs;t etiam ex accidenti, quod in centrum <lb/>Terr&aelig; ip&longs;ius ferantur, in quo, tanquam in mero <lb/>puncto neque recipi, neque quietem a&longs;&longs;equi va&shy;<lb/>leant. </s>

<s>Scilicet tendunt per &longs;e in Terram, veluti in <lb/>totum, ac principium &longs;uum, ip&longs;amque a&longs;&longs;equut&aelig; <lb/>ita conquie&longs;cunt, vt peruenire pr&ecedil;ter&agrave; ad v&longs;que cen&shy;<lb/>trum non magis curent, qu&agrave;m infans, vbi &longs;e recepit <pb pagenum="116"/>in &longs;u&aelig; nutricis gremium, petere pr&aelig;tere&agrave; eius inte&shy;<lb/>ranea. </s>

<s>Ex accidenti ver&ograve; e&longs;t, qu&ograve;d dirigantur &longs;i&shy;<lb/>m&ugrave;l in centrum, quatenus tendentes in Terram per <lb/>breui&longs;&longs;imam lineam, contingit hanc lineam, &longs;i pro&shy;<lb/>ducta intelligatur, tran&longs;ire per centrum; vti ex acci&shy;<lb/>denti e&longs;t, qu&ograve;d dum ego heinc contendo Pari&longs;ios, <lb/>Caletum ver&longs;us dirigar, de quo tamen non cogito, <lb/>quaten&ugrave;s eadem via e&longs;t, qu&aelig; contin&uuml;ata perducit <lb/>Caletum. </s>

<s>Non repeto porr&ocirc; qu&aelig; &longs;unt circa attra&shy;<lb/>ctionem deducta; elicio &longs;olum grauitatem, qu&aelig; e&longs;t <lb/>in ip&longs;is partibus Terr&aelig;, terreni&longs;ve corporibus, non <lb/>tam e&longs;&longs;e vim in&longs;itam, qu&agrave;m ex attractu Terr&aelig; im&shy;<lb/>pre&longs;&longs;am; idque po&longs;&longs;e intelligi adjuncto exemplo ip&shy;<lb/>&longs;ius magnetis. </s>

<s>Accipito enim, &amp; contineto manu la&shy;<lb/>minulam ferri paucarum vnciarum. </s>

<s>Si &longs;upponatur <lb/>deinde manui magnes aliquis robu&longs;ti&longs;&longs;imus, expe&shy;<lb/>riere pondus non iam vnciarum, &longs;ed librarum aliquot <lb/>e&longs;&longs;e. </s>

<s>Et quia fatebere hoc pondus non tam e&longs;&longs;e in&longs;i&shy;<lb/>rum ferro, qu&agrave;m impre&longs;&longs;um ex attractione magne&shy;<lb/>tis manui &longs;uppo&longs;iti; idcirc&ocirc; vbi agitur de pondere <lb/>&longs;eu grauitate lapidis, alteriu&longs;ve corporis terreni, in&shy;<lb/>telligi pote&longs;t ea grauitas non tam conuenire huiu&longs;&shy;<lb/>modi corpori ex &longs;e, qu&agrave;m ex attractione &longs;uppo&longs;it&aelig; <lb/>Terr&aelig;. </s>

<s>Quippe &amp; finge quoties ferrum manu &longs;u&shy;<lb/>&longs;tenta&longs;ti fui&longs;&longs;e magnetem &longs;uppo&longs;itum, quod &longs;uppo&shy;<lb/>&longs;itum tamen ignorares, crederes omnin&ocirc; eiu&longs;modi <lb/>pondus e&longs;&longs;e in&longs;itum ip&longs;i ferro, quod e&longs;&longs;et tamen at&shy;<lb/>tractitium: quid ni igitur idem po&longs;&longs;is de lapide <lb/>credere, qu&ograve;d illum nunquam &longs;u&longs;tent&acirc;tis &longs;ine Terra <lb/>&longs;uppo&longs;ita, quam ne&longs;cieris e&longs;&longs;e magnetem ingentem? <pb pagenum="117"/>Vt hoc obiter heic attingam; dum vides maiorem <lb/>grauitatem, &longs;iue attractionem imprimi &longs;erro &agrave; ma&shy;<lb/>gnete, qu&agrave;m ab ip&longs;a Terra (&agrave; qua etiam magnes, <lb/>dum &longs;u&longs;penditur, ferrum abducit) non id videtur <lb/>e&longs;&longs;e aliunde, qu&agrave;m ex eo, qu&ograve;d virtus attractrix e&longs;t <lb/>in magnete collectior, atque ade&ograve; inten&longs;ior pro mo&shy;<lb/>dulo corporis, qu&agrave;m in ip&longs;o corpore Terr&aelig;, in quo <lb/>exten&longs;ior e&longs;t, neque in &longs;ingulis partibus, &longs;ed in to&shy;<lb/>to &longs;ol&ugrave;m explicatur quanta e&longs;t tota; co modo, quo <lb/>&longs;i linguam grano &longs;alis admoueas, id ip&longs;am poten&shy;<lb/>tius a&longs;&longs;iciet, qu&agrave;m occanus; non quod totus ocea&shy;<lb/>nus &longs;al&longs;edinis amplius non habeat, &longs;ed qu&ograve;d &longs;al&shy;<lb/>&longs;edo in oceano diffa&longs;ior &longs;it, neque, qu&agrave; linguam ad&shy;<lb/>moues, ade&ograve; collecta, &amp; explicita, ac in grano <lb/>vnico &longs;alis. </s>

<s>Magnetem, &amp; ferrum vt mittam, c&ugrave;m <lb/>grauitas lapidis in Terram cadentis intendatur, &amp; ex <lb/>nouorum graduum acce&longs;&longs;ione maior euadat; ac i&longs;ta <lb/>inten&longs;io, &longs;eu graduum acce&longs;&longs;io non videatur aliun&shy;<lb/>de e&longs;&longs;e, qu&agrave;m ex ip&longs;a Terr&aelig; attractione (adjuncta <lb/>modo expo&longs;ito impal&longs;ione a&euml;ris) ecquid nam pro&shy;<lb/>babilius e&longs;t, qu&agrave;m gradum grauitatis primum, la&shy;<lb/>pidique nondum moto conuenientem, ex eadem e&longs;&longs;e <lb/>attractione? </s>

<s>Eadem &longs;an&egrave; e&longs;t grauitatis &longs;pecies, neque <lb/>qualitas vlla meli&ugrave;s, qu&agrave;m &agrave; congenea intenditur. <lb/></s>

<s>An interim forte h&aelig;rebis, qu&ograve;d de leuitate grauita&shy;<lb/>ti oppo&longs;ita, nonnulli&longs;que corporibus conueniente <lb/>nihil intermi&longs;ceam? </s>

<s>Sed facio nempe, qu&ograve;d leuitas <lb/>nihil aliud &longs;it qu&agrave;m grauitas minor; &longs;icque h&aelig; du&aelig; <lb/>&longs;int <expan abbr="qu&amacr;litates">quallitates</expan>, &longs;eu proprietates corporum non ab&shy;<lb/>&longs;olut&aelig;, &longs;ed re&longs;pectiu&aelig;; quaten&ugrave;s nempe vnum cor-<pb pagenum="118"/>pus dicitur graue re&longs;pectu leuioris, &amp; leue re&longs;pectu <lb/>grauioris, &longs;icque leue e&longs;t, quod e&longs;t min&ugrave;s graue, <lb/>&amp; graue, quod e&longs;t min&ugrave;s leue. </s>

<s>Vt exemplo dicam, <lb/>comparentur lapis, aqua, oleum, a&euml;r, ignis, qu&aelig; <lb/>terrena e&longs;&longs;e corpora pri&ugrave;s diximus. </s>

<s>Ob&longs;eruabis aquam <lb/>&longs;upra Terr&aelig; &longs;uperficiem, vt in lacu, fo&longs;&longs;a, aut, &longs;i <lb/>velis, intra lebetem plan&egrave; quie&longs;cere: ver&ugrave;m &longs;i la&shy;<lb/>pis immittatur, is ad imum ita de&longs;cendet, vt aqua <lb/>cedens locum, a&longs;cendat. </s>

<s>Sic oleum in eodem va&shy;<lb/>&longs;e optim&egrave; quie&longs;cet: &longs;ed infundatur aqua, ea petet <lb/>fundum, &amp; oleum &longs;ummum. </s>

<s>In eodem va&longs;e non <lb/>&longs;it liquor, quie&longs;cet in illo optim&egrave; a&euml;r: &longs;ubeat oleum; <lb/>id deor&longs;&ugrave;m tendet, &amp; a&euml;r &longs;ur&longs;&ugrave;m. </s>

<s>Denique ignis <lb/>&longs;u&aacute;pte natur&acirc; ip&longs;i Terr&aelig; incumberet; at quia immi&shy;<lb/>net, circum&longs;tatque a&euml;r; ide&ograve; is viciniam Terr&aelig; appe&shy;<lb/>tit, &amp; cogitur ignis ex Terra abire. </s>

<s>Ita corpora i&longs;ta <lb/>omnia dicentur grauia, &amp; leuia comparat&egrave;, &longs;eu re&longs;&shy;<lb/>pectiu&egrave;; &amp; lapis quidem graui&longs;&longs;imus, quia maxim&egrave; <lb/>omnium attrahitur; &longs;iue minim&egrave; omnium leuis, quia <lb/>minim&ugrave;m abducitur: aqua ver&ograve;, qu&aelig; re&longs;pectu la&shy;<lb/>pidis leuis e&longs;t, grauis erit re&longs;pectu olei; &amp; oleum le&shy;<lb/>ue re&longs;pectu aqu&aelig;, erit graue re&longs;pectu a&euml;ris; &amp; a&euml;r le&shy;<lb/>uis re&longs;pectu olei, grauis erit re&longs;pectu ignis: ignis <lb/>po&longs;trem&ograve; omnium leui&longs;&longs;imus cen&longs;ebitur, quia ma&shy;<lb/>xim&egrave; omnium attollitur; &longs;iue omnium minim&egrave; gra&shy;<lb/>uis, quia ex omnibus, qu&aelig; attrahuntur &agrave; Terra, <lb/>trahitur ip&longs;e minim&ugrave;m. </s>

<s>Heinc quia difficultas e&longs;t de <lb/>&longs;olo igne; non e&longs;t, cur dum &longs;ur&longs;&ugrave;m contendit, exi&shy;<lb/>&longs;times illum &longs;uam, vt vulg&ograve; dicunt, qu&aelig;rere &longs;ph&aelig;&shy;<lb/>ram (ad quam non ignis ex omnibus &longs;iluis perue-<pb pagenum="119"/>nire vnquam potis &longs;it) quippe &longs;ur&longs;&ugrave;m non tam vi <lb/>propria, qu&agrave;m ab a&euml;re impul&longs;us contendit. </s>

<s>Ni&longs;i <lb/>forta&longs;&longs;is vbio leum in fundo maris fuerit, dicasillud <lb/>&longs;ur&longs;&ugrave;m conniti, vt qu&aelig;rat &longs;ph&aelig;ram oleagineam, <lb/>qu&aelig; &longs;it &longs;upra aquam; poti&ugrave;&longs;qu&agrave;m ab aqua &longs;ur&shy;<lb/>&longs;&ugrave;m adigi, &longs;eu &agrave; vicinia Terr&aelig; expelli, &agrave; qua &longs;an&egrave; non <lb/>emergeret, ni&longs;i aqua &longs;ubterueniret? </s>

<s>Aut ni&longs;i in le&shy;<lb/>betem aqua &longs;emi plenum, &amp; in vertice montis edi&shy;<lb/>ti&longs;&longs;imi con&longs;titutum lapillos inijciens, dicas aquam <lb/>a&longs;cendere, vt &longs;ur&longs;&ugrave;m inueniat &longs;ph&aelig;ram aqueam, <lb/>poti&ugrave;&longs;qu&agrave;m &agrave; lapide abigi, propellique &agrave; lebetis <lb/>fundo? </s>

<s>Aut ni&longs;i, c&ugrave;m ignis inuolat in pabulum <lb/>&longs;uppo&longs;itum, dicas illum in &longs;uam de&longs;cendere &longs;ph&aelig;&shy;<lb/>ram, &longs;imiliterque aerem in &longs;uam, quoties puteus <lb/>effoditur, tubulu&longs;ve vacuus in Terram defigitur per <lb/>tran&longs;uer&longs;am aquam? </s>

<s>Aut ni&longs;i poti&ugrave;s ip&longs;e a&euml;r non <lb/>tam naturaliter &longs;upra Terram, qu&agrave;m &longs;upra aquam <lb/>requie&longs;cit; puta&longs;que &longs;ph&aelig;ram a&euml;ris ita e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;a&shy;<lb/>ri&ograve; &longs;upra aquam, vt in tot i&longs;tis regionibus, in qui&shy;<lb/>bus &longs;upra aquam non e&longs;t, cum violentia detinea&shy;<lb/>tur? </s>

<s>Sed &longs;i probari tibi requiras, quomod&ograve; ignis <lb/>pellatur &longs;ur&longs;&ugrave;m ab a&euml;re; con&longs;idera vt ignis in cami&shy;<lb/>no non ardeat, &longs;i tam ianuas, quam fene&longs;tras omneis <lb/>ita perfect&egrave; occlu&longs;eris, vt ne per minimam quidem <lb/>rimulam &longs;ubingredi a&euml;r in cameram po&longs;&longs;it. </s>

<s>Nempe <lb/>ni&longs;i a&euml;r &longs;it, qui &longs;uccedat in locum illius, qui ignem <lb/>&longs;ur&longs;&ugrave;m abigit, nulla fiet (vnde &amp; ignis extinguetur) <lb/>abactio; fiet autem vbi libertate ingrediendi a&euml;ri ex&shy;<lb/>terno facta, a&euml;r interior habebit pon&egrave; alium, qui &longs;i&shy;<lb/>bi ignem in&longs;equenti &longs;uccedat, &amp; cameram compleat; <pb pagenum="120"/>Permirumque e&longs;t, &longs;i cubiculum &longs;it contiguum, <lb/>quod o&longs;tiolo, rimuli&longs;ve cum camera communicet, <lb/>&amp; clau&longs;is fene&longs;tris caminum &longs;ol&ugrave;m apertum habeat, <lb/>&longs;uccedere a&euml;rem ex illo in camer<gap/>m, dum alius in&shy;<lb/>tere&agrave; &longs;upern&egrave;, atque deforis in ip&longs;ius cubiculi cami&shy;<lb/>num inducitur, cuius ductus &longs;i &longs;it angu&longs;tior, &amp; &longs;ub&shy;<lb/>jectus ignis igne camera inualidior, a&euml;r de&longs;cendens <lb/>fumum repellet, cubiculumque fumo complebit. <lb/></s>

<s>Clarum e&longs;t aliunde vt per hiemen &longs;edenti ad ignem <lb/>pedes antror&longs;um incale&longs;cant, ad calcem ver&ograve; refri&shy;<lb/>gerentur; impetente &longs;cilicet calcem ip&longs;o aere frigido, <lb/>qui extrin&longs;ecus ad ignem contendit. </s>

<s>Con&longs;idera <lb/>etiam quemadmodum ignis vehementius ardeat, &longs;i&shy;<lb/>ligna, aut carbones crate ferrea &longs;u&longs;tententur, qu&agrave;m <lb/>&longs;i focario lapidi, cineribu&longs;ve in&longs;i&longs;tant: quia videlicet <lb/>pote&longs;t a&euml;r &longs;e&longs;e meli&ucirc;s &longs;upponere, &amp; inter abigendum <lb/>&longs;ur&longs;&ugrave;m ignem, ligna, carbone&longs;ve perflare: vnde &amp; <lb/>Chymicorum fornax, qu&agrave;m flatuo&longs;am vocant, non <lb/>aliis eget follibus, qu&agrave;m a&euml;re &longs;ubter appellente, &amp; <lb/>&longs;uperex&longs;tanteis carbones validi&longs;&longs;imo flatu ventilante. <lb/></s>

<s>Atque ex his denique dico, e&longs;&longs;e quidem in Terra <lb/>motus rectos &longs;ur&longs;&ugrave;m, &amp; deor&longs;&ugrave;m; &longs;ed illos e&longs;&longs;e par&shy;<lb/>tium proprios (vt &longs;unt etiam propri&aelig; grauitas, &amp; <lb/><gap/>uitas) non ver&ograve; proprios totius Terr&aelig;, ip&longs;ique po&shy;<lb/>ti&ugrave;s tam grauitatis, qu&agrave;m leuitatis experti, &longs;ph&aelig;&shy;<lb/>ric&aacute;que fotm&acirc; tornat&aelig;, circularem motum aut com&shy;<lb/>petere, aut non repugnare. </s>

<s>Rem declararem exem&shy;<lb/>plo nauis, in qua qui a&longs;cendunt, ex&longs;cenduntque, &amp; <lb/>qu&aelig; attolluntur, deprimunturque omnia non ob&shy;<lb/>&longs;tant, qu&ograve; min&ugrave;s nauis &longs;uum cur&longs;um eat; verum res <pb pagenum="121"/>e&longs;t iam &longs;atis inculcata, p<gap/>&aelig;&longs;tat que vt &agrave; pari intelliga&shy;<lb/>tur in Luna, aut quouis alio Mundano globo, in <lb/>quo centrum &longs;it, &amp; extremum, &amp; in quo partes re&shy;<lb/>ct&agrave; moueri ab&longs;que impedimento circulatis, ac ge&shy;<lb/>neralis motus po&longs;&longs;int. </s>

<s>Nemo cert&egrave; neget in Luna <lb/>e&longs;&longs;e vim continentem partium, atque ade&ograve; ip&longs;a, <lb/><gap/>um met, &longs;i &longs;ejungantur, retrahentem &longs;it que ad&shy;<lb/>mitti po&longs;&longs;e in partibus Lun&aelig; grauitatem, &amp; leui&shy;<lb/>tatem, ac motus &longs;ur&longs;&ugrave;m, deor&longs;&ugrave;mque, ab&longs;que eo, <lb/>qu&ograve;d Luna &longs;ecundum &longs;e totam &longs;it grauis, aut leuis, <lb/>&amp; recto feratur, non circulari motu. </s>

<s>Qu&aelig;&longs;o porr&ocirc;, <lb/>&longs;i nihil Lunam &aelig;there &longs;olo circum datam mou<gap/> in <lb/>orbem repugnat; quid repugnare po&longs;&longs;it, qu&ograve; mi&shy;<lb/>n&ugrave;s ip&longs;a quoque Terra in orbem feratur, quam pr&aelig;&shy;<lb/>ter &aelig;therem (aut &longs;i velis, ip&longs;um a&euml;rem) nihil cir&shy;<lb/>cumambit? </s>

<s>An-non, &longs;i ingens globus plumbeus, <lb/>vbi fuerit funi pr&aelig;longo appen&longs;us, nullo negotio <lb/>moueri pote&longs;t, qu&ograve;d vis illum de or &longs;&ugrave;m ferens &longs;it <lb/>&aacute; fune edomita, ac velutinulla; poterit ip&longs;e globus <lb/>Telluris moueri long&egrave; facili&ugrave;s, nulla inex&longs;i&longs;tente vi, <lb/>qu&aelig; ip&longs;um aliquors&ugrave;m ferat? </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i putes ip&longs;um <lb/>&agrave; centro teneri; finge Intelligentiam &longs;ubuexi&longs;&longs;e illum <lb/>&agrave; centro, &amp; congruo fune &longs;u&longs;pendi&longs;&longs;e; an non tunc <lb/>&longs;altem fune edomante illius in centrum propenden<gap/><lb/>tiam, foret motu facillimus, &longs;i modo qui<gap/>e&longs;&longs;et, <lb/>qui extra ip&longs;um con&longs;i&longs;tens impellere po&longs;&longs;et &agrave; Ec&shy;<lb/>quam ver&ograve; pote&longs;t majorem habere ad motum re&longs;i&shy;<lb/>&longs;tentiam, &longs;i in centro fuerit &longs;u&longs;pen&longs;a per &longs;e, qu&agrave;m <lb/>&longs;i extra centrum &longs;u&longs;pendatur ab alio? </s>

<s>An centro, <lb/>quod merum e&longs;t punctum, qu&ograve;d que vt maguitudine, <pb pagenum="122"/>&longs;ic omni agendi vi caret, &longs;ube&longs;&longs;e pote&longs;t vnde re&shy;<lb/>uinciat, cohibeat que molem hanc tantam? </s>

<s>Et non&shy;<lb/>ne iure Archimedes depopo&longs;cit &longs;ol&ugrave;m extra Ter&shy;<lb/>ram locum, in quo po&longs;&longs;et &longs;e &longs;i&longs;tere, ratus &longs;e ex eo <lb/><gap/>moturum Terram? </s>

<s>Quanquam, vt pr&aelig;monui, i&longs;ta <lb/>obiter. </s></p><p type="main">

<s>IX. </s>

<s>Multa &longs;unt pr&aelig;tere&agrave;, qu&aelig; obijci &longs;olent ex <lb/>apparente ip&longs;ius Solis, Planetarumque aliorum mo&shy;<lb/>tu per Zodiacum, &longs;iue &longs;ub Zodiaco, vt impugnetur <lb/>annuus, quo moueri Terram per Zodiacum Co&shy;<lb/>pernicani a&longs;&longs;euerant. </s>

<s>Atque hoc quidem loco ex&shy;<lb/>pli<gap/>dum forer illud ip&longs;orum Sy&longs;tema, quo pr&aelig;&shy;<lb/>cipuarum Mundi partium, ac in iis Telluris &longs;itus con&shy;<lb/>tinetur. </s>

<s>Verumtamen habes tu i&longs;teic Philola&uuml;m rediui&shy;<lb/>u<gap/>m, qui illud nupernon modoexpo&longs;uit, &longs;ed quant&ugrave;m <lb/>etiam fieri pote&longs;t, geometrico more probauit. <lb/></s>

<s>Quare &amp; mihi &longs;u&longs;&longs;<gap/>it illa hoc loco attingere, qu&aelig; <lb/>ad o&longs;tendendum argumenti propo&longs;iti imbecillitatem <lb/>conducunt. </s>

<s>Primum igitur &longs;upponendum iuxta il&shy;<lb/>lorum &longs;ententiam e&longs;t, e&longs;&longs;e, aut appatere Mun&shy;<lb/>dum &longs;ph&aelig;ric&aelig; &longs;igur&aelig;; Solem e&longs;&longs;e in eius centro, <lb/>ex c&oacute;que non digredi: Fixas, vt vocant, &longs;tellas e&longs;&longs;e <lb/>in eiu&longs;dem circumferentia, con&longs;tar&eacute;que etiam im&shy;<lb/>motas. </s>

<s>In &longs;patiointermedio e&longs;&longs;e, ac moueri Plane&shy;<lb/>tas, &amp; co quidem ordine, vt proxim&egrave; circa So&shy;<lb/>lem vertatur Mercurij &longs;idus intra men&longs;eis circiter <lb/>treis; &longs;uccedat Venus, qu&aelig; intra nouem; tertio <lb/>loco &longs;it Tellus, qu&aelig; intra duodecim, &longs;iue annum <lb/>vnum; &longs;equatur Mars, qui intra annos proxim&egrave; duos; <lb/>tum Iupiter; qui intra duodecim; ac po&longs;trem&ograve; Sa-<pb pagenum="123"/><figure id="fig8"></figure><lb/>turnus, qui intra triginta. </s>

<s>C&ugrave;mque circulus &agrave; Ter&shy;<lb/>ra de&longs;criptus &longs;atis amplo inter&longs;titio heinc &agrave; circulo <lb/>Veneris, heinc &agrave; circulo Martis di&longs;tet; idcirc&ocirc; in <lb/>hoc inter&longs;titio &longs;patium accipi, magnum orbem di&shy;<lb/>ctum, in quo circulus qua&longs;i in&longs;ertus concipiatur, <lb/>cuius Terra centrum &longs;it, &amp; &longs;ecundum cuius ambi&shy;<lb/>tum Luna Terr&aelig; circumducatur men&longs;truo tempore; <lb/>dum intere&agrave; vna cum Terra circumducitur Soli in&shy;<lb/>tra annum. </s>

<s>Et cum etiam circulus Iouis &longs;atis am&shy;<lb/>plo interuallo heinc &agrave; Martis, heinc &agrave; Saturni cir&shy;<lb/>culis di&longs;tet; ide&ograve; concipi in hoc interuallo circellos <lb/>quatuor, &longs;ecundum quos, &amp; circa Iouem, vt circa <pb pagenum="124"/>&longs;uum centrum, ferantur quatuor qua&longs;i Lun&aelig;, &longs;iue <lb/>&longs;telllul&aelig;, &longs;idera Medicea dict&aelig;, &longs;uis qu&aelig;que perio&shy;<lb/>dis; dum intere&agrave; vn&agrave; cum Ioue conficiunt circa So&shy;<lb/>lem periodum duodecim annorum. </s>

<s>Atque id qui&shy;<lb/>dem, ne memorem duas veluti Lunulas, &longs;iue an&longs;u&shy;<lb/>las, qu&aelig; Saturni formam exhibent oblongam, <lb/>qua&longs;que &longs;ejungi ab eo, vt &longs;uas &agrave; Ioue Lunulas, <lb/>nondum plan&egrave; con&longs;tat. <emph type="italics"/>Secund&ograve;,<emph.end type="italics"/> eam debere Mun&shy;<lb/>di amplitudinem concipi, vt quod &longs;patium e&longs;t &agrave; <lb/>Saturno v&longs;que ad Fixas, &longs;it pen&egrave; immen&longs;um; tantum <lb/>&longs;cilicet, vt complexus omnium Planetatum cum So&shy;<lb/>le in medio, &longs;i in orbem formatum concipias, pun&shy;<lb/>ctum pen&egrave; &longs;it re&longs;pectu illius, appariturus nempe <lb/>ex Fixis qua&longs;i vna aliqua &longs;tella; veluti complexus <lb/>quatuor Lunularum, &longs;eu Planetularum Iouialium <lb/>cum &longs;oue in medio, pro vna &longs;tella heinc reputatur. <lb/></s>

<s>Saltem complexus Telluris per circulum annuum <lb/>tran&longs;lat&aelig; cum comprehen&longs;is. </s>

<s>Venere, Mercurio, <lb/>ac Sole in medio, &longs;i formatum &longs;imiliter in orbem, <lb/>&longs;cu globum concipias, concipiendus tantulus e&longs;t, <lb/>habita ratione di&longs;tanti&aelig; Eixarum, vt &longs;pectatus ex <lb/>ip&longs;is &longs;ixis appariturus fit qua&longs;i punctum, &longs;eu qua&longs;i <lb/>minima paruularum &longs;tellarum. </s>

<s>Id &longs;an&egrave; vald&egrave; para&shy;<lb/>doxum, c&ugrave;m &longs;emidiameter huius orbis (quem Ma&shy;<lb/>gnum iam A&longs;tronomi vocant) &longs;eu di&longs;tantia qu&aelig; e&longs;t <lb/>a Sole ad Terram, admittatur vulg&ograve; continere <lb/>Terr&aelig; &longs;em&igrave;diametros propemodum mille, &amp; ducen&shy;<lb/>tas. </s>

<s>Sod con&longs;idera prim&ugrave;m communem &longs;ententiam <lb/>non diffiteri quin &longs;altem Terra, quantacumque no&shy;<lb/>bis appareat, &longs;it veluti punctum, comparata ad <pb pagenum="125"/>firmamentum, &longs;eu c&aelig;lum &longs;tellatum, quod Tycho <lb/>di&longs;tare &agrave; Terra admittit terrenis &longs;emidiametris qua&shy;<lb/>ter decies mille. </s>

<s>Con&longs;idera &longs;ecund&ograve; hanc di&longs;tan&shy;<lb/>tiam non ob&longs;eruatione, &longs;ed conjectura, &amp; mero <lb/>arbitratu a&longs;&longs;umi: quoniam cum &aelig;gr&egrave; emetiri liceat <lb/>di&longs;tantiam, qu&aelig; e&longs;t heinc v&longs;que ad Saturnum, qu&ograve;d <lb/>nos parallaxis, vt vocant, deficiat (hoc e&longs;t, qu&ograve;d <lb/>tanta magnitudo, quanta e&longs;t Terr&aelig; &longs;emidiameter, <lb/>ex cuius comparatione c&aelig;le&longs;tia &longs;patia men&longs;uramus, <lb/>non ampli&ugrave;s appareat, &longs;ed ad vi&longs;um plan&egrave;, ob <lb/>nimiam elongationem euane&longs;cat) nece&longs;&longs;e e&longs;t quic&shy;<lb/>quid &longs;patiorum e&longs;t vltra Saturnum, men&longs;uram om&shy;<lb/>nem fugiat, &amp;, &longs;i qui&longs;piam definiat, pro mero arbi&shy;<lb/>trio id faciat. </s>

<s>Con&longs;idera rur&longs;&ugrave;s, non e&longs;&longs;e proinde, <lb/>cur commun&igrave;s &longs;ententia a&longs;&longs;umat di&longs;tantiam huiu&longs;&shy;<lb/>cemodi; &amp; Pythagoreorum, Copernicanorumve <lb/>&longs;ententi&aelig; non liceat a&longs;&longs;umere di&longs;tantiam millies aut <lb/>etiam decies milli<gap/> maiorem. </s>

<s>Nam, vt illa argu&shy;<lb/>mentatur non e&longs;&longs;e, cur cen&longs;eamus Deum facere <lb/>volui&longs;&longs;e Mundum ade&ograve; va&longs;tum; &longs;ic i&longs;ta, non e&longs;&longs;e, <lb/>cur cen&longs;eamus Deum facere volui&longs;&longs;e ade&ograve; angu&longs;tum; <lb/>&amp; c&ugrave;m neutra probare experientia, &longs;eu ob&longs;eruatio&shy;<lb/>ne po&longs;&longs;it quid Deo placuerit; videtur po&longs;terior, <lb/>dum natur&aelig; rerum maje&longs;tatem amplificat, com&shy;<lb/>mendare magis &amp; potentiam; &amp; magnificentiam <lb/>Opificis &longs;ummi, qu&agrave;m prior. </s>

<s>At, inquies, &longs;i tanta <lb/>Fixarum di&longs;tantia &longs;tatuatur, vt hic magnus Telluris <lb/>orbis Venerem, Mercurium, &amp; Solem complectens <lb/>pro puncto habeatur, fore ergo Solem tant&ograve; ma&shy;<lb/>gis punctum; quare neque fore, vt Sol &longs;it ex Fi-<pb pagenum="126"/>xis con&longs;picuus, po&longs;&longs;itque &amp; fixas ip&longs;as illu&longs;trare, <lb/>&amp; vniuer&longs;um mundum &longs;ua luce complere. </s>

<s>Ver&ugrave;m <lb/>quamuis diameter Solis ex &longs;ixis &longs;pectati, non fuerit <lb/>ni&longs;i pars ducente&longs;ima diametri magni orbis; pote&shy;<lb/>rit nihilomin&ugrave;s Sol apparere tantus, quantus e&longs;t <lb/>ip&longs;e orbis, aut etiam tota regio Planetaria, quam&shy;<lb/>uis eius diameter &longs;it decupl&ograve; major; idque ob lu&shy;<lb/>cem vegetam, diffu&longs;o&longs;que ip&longs;ius radios, quibus <lb/>oculus afficiendus erit, ea ratione, qua flammula <lb/>candel&aelig; noctu &longs;pectata ignis ingens proc&ugrave;l appa&shy;<lb/>ret. </s>

<s>Talis radiorum circumfu&longs;io affingit &longs;tellis om&shy;<lb/>nibus magnitudinem, ambitumve majorem, qu&agrave;m <lb/>reuer&acirc; &longs;it; c&ugrave;m nulla &longs;it fixa, cuius vera diameter <lb/>non comprobetur quam-plurimis vicibus minor ap&shy;<lb/>parente; &amp; Planet&aelig; quoque (tamet&longs;i &longs;int lucis lon&shy;<lb/>g&egrave; obtu&longs;ioris) diametro appareant aliquot vicibus <lb/>majore, qu&agrave;m &longs;int, vt Mercurius circiter nouem, <lb/>quemadmodum exmea illa ob&longs;eruatione con&longs;titit. <lb/></s>

<s>Quare &amp; quemadmodum &longs;tella<gap/>is cum diametro <lb/>minore &longs;it, qu&agrave;m &longs;int diametri circellorum &agrave; Pla&shy;<lb/>netulis eius de&longs;criptorum, apparet nihilomin&ugrave;s tan&shy;<lb/>ta vt eiu&longs;cemodi circellos &longs;ua luce compleat; ita <lb/>Sol licet, diametro minor, qu&agrave;m magnus i&longs;te or&shy;<lb/>bis &longs;it, poterit nihilomin&ugrave;s apparere tantus, vt com&shy;<lb/>pleat &longs;uis radiis totum illius interuallum, ac inter&shy;<lb/>uallum etiam totius regionis Planetari&aelig;, &amp; tantus <lb/>e&longs;&longs;e, quanta ip&longs;a videatur. </s>

<s>Et fac non omnin&ocirc; com&shy;<lb/>plere; &longs;eu etiam pro<gap/>&longs;&ugrave;s non videri; qu&agrave;m mult&aelig; <lb/>qu&aelig;&longs;o &longs;tell&aelig; &longs;unt, qu&aelig; videri &agrave; nobis ob immen&shy;<lb/>&longs;am longinquitatem <gap/>on po&longs;&longs;unt (&longs;altem tele&longs;co-<pb pagenum="127"/>pium multas retegit nudo oculo incon&longs;picuas) cum <lb/>non po&longs;&longs;it tamen ratione o&longs;tendi vllam e&longs;&longs;e &longs;tellam <lb/>ade&ograve; paruam, cuius amplitudo amplitudini Solis <lb/>cedat? </s>

<s>Qu&ograve;d Sol autem debeat f&oelig;nerari lucem to&shy;<lb/>ti Mundo, &amp; &longs;tellas etiam fixas illu&longs;trare, id a&longs;&longs;u&shy;<lb/>mitur, non probatur; &amp; nos, qui ob eius viciniam <lb/>collu&longs;tramur tantoper&egrave;, id ip&longs;i attribuimus, quod <lb/>potiore forta&longs;&longs;is jure attribueremus Canicul&aelig;, &longs;i <lb/>foremus &aelig;qu&egrave; vicini, &amp; ab ip&longs;o Sole, quantum <lb/>nunc &agrave; Canicula, di&longs;taremus. </s>

<s>Nam verum e&longs;t qui&shy;<lb/>dem Planetas mutuari &longs;uam lucem &agrave; Sole; at Fix&aelig;, <lb/>quarum &longs;cintillatio, atque candicantia Solaris per&shy;<lb/>&longs;imilis e&longs;t, videntur omnin&ocirc; de &longs;uo collucere, <lb/>e&longs;&longs;&eacute;que totidem qua&longs;i Soles, quos Deus in illa <lb/>&longs;patrorum immen&longs;itate collocatos voluerit, ob &longs;i&shy;<lb/>neis nobis incompertos; vt incompertum etiam e&longs;t <lb/>ob quem finem vol&uuml;erit &longs;tellas e&longs;&longs;e totque, &amp; tantas, <lb/>ac co &longs;itu, eaque di&longs;tantia, qu&aelig; &longs;olet vulgo a&longs;&longs;eri. <lb/><emph type="italics"/>Terti&ograve;,<emph.end type="italics"/> &longs;upponendum, quod e&longs;t pervulgatum, <lb/>qu&oacute;dque ab initio iam attigimus, conuenire glo&shy;<lb/>bo Telluris motum duplicem, diurnum, &amp; annuum. <lb/></s>

<s>Diurnus e&longs;t, de quo iam multa; is nimir&ugrave;m e&longs;t, <lb/>qui competit Terr&aelig;, quatenus circa proprium axem <lb/>intra viginti quatuor horas ita vertitur, vt certam <lb/>Terr&aelig; partem (veluti i&longs;tam, in qua nos &longs;umus) <lb/>nunc ad Solem conuertens, diem illi creet; nunc &agrave; <lb/>Sole auertens, noctem illi faciat. </s>

<s>Annuus vero e&longs;t, <lb/>quo Terra, dum circa &longs;eip&longs;am gyratur, pronro&shy;<lb/>uctur intere&agrave; in ortum &longs;ub Zodiaco, centr&ugrave;mque <lb/>illius intelligitur &longs;en&longs;im de&longs;cribere iam memora-<pb pagenum="128"/>tum circa Solem circulum, quem intra an<gap/><lb/>conficiat; ita vt circa &longs;eip&longs;am reuoluatur trecentis <lb/>&longs;exaginta quinque periodis, dum intere&agrave; non ni&longs;i <lb/>vnam periodum circa Solem ab&longs;oluit. </s>

<s>Fit i&longs;tud <lb/>porr&ocirc; ad eum modum, quo trochus, &longs;eu tur&shy;<lb/>bo puerorum circumduct&acirc; &longs;entic&acirc; in pauimentum <lb/>adactus ita gyratur circa &longs;eip&longs;um, &longs;iue axem <lb/>proprium, vt etiam di&longs;currat, circello&longs;que in pa&shy;<lb/>uimento de&longs;cribat: pluries enim &longs;ibi circumvolui&shy;<lb/>tur, dum intere&agrave; aliquem exarat circellum. </s>

<s>Si ve&shy;<lb/>lis quoque, id &longs;imile e&longs;t, ac dum ambulans &longs;ic di&shy;<lb/>gitum moues, vt &longs;i eo de&longs;criberes in a&euml;re medio <lb/>continenteis circellos. </s>

<s>Quemadmodum enim di&shy;<lb/>gitus, dum &longs;ecundum viam transfertur, &longs;ibi ip&longs;i va&shy;<lb/>ri&egrave; circumducitur; &longs;ic Terra, dum pergit per annu&shy;<lb/>am illam &longs;emitam circumit, intere&agrave; &longs;uum axem <lb/>trecenties, &amp; &longs;exagies quinquies. </s>

<s>Quoniam ver&ograve; <lb/>is circulus, quem motu annuo Terra de&longs;cribit, ha&shy;<lb/>bet heinc Solem, inde illam fixarum regionem, <lb/>&longs;ecundum quam &longs;igna Zodiaci di&longs;po&longs;ita &longs;unt; eam&shy;<lb/>obrem &longs;it, vt c&ugrave;m Terra e&longs;t ver&longs;us <expan abbr="Arict&etilde;">Arictem</expan>, habeat So&shy;<lb/>lem ver&longs;us Libram; &amp; c&ugrave;m Terra tran&longs;it ex Ariete in <lb/><expan abbr="Taur&utilde;">Taurum</expan>, appareat Sol tran&longs;ire ex Libra in Scorpionem; <lb/>&longs;icque dum Terra e&longs;t in vno &longs;igno, Sol dicatur <lb/>e&longs;&longs;e in oppo&longs;ito; Terr&aacute;que reip&longs;a percurrat Zodia&shy;<lb/>cum, &longs;eu Eclipticam, &amp; Sol percurrat apparenter. <lb/><emph type="italics"/>Quart&ograve;,<emph.end type="italics"/> pr&aelig;ter duos eiu&longs;inodi motus, attribui Ter&shy;<lb/>r&aelig; tertium, qui inclinationis, &longs;eu declinationis di&shy;<lb/>citur: tamet&longs;i reip&longs;&agrave; nihil aliud e&longs;t, qu&agrave;m conti&shy;<lb/>nentia &AElig;quatoris, atque ade&ograve; axis terreni in &longs;ui-ip-<pb pagenum="129"/>&longs;ius paralleli&longs;mo. </s>

<s>Scilicet non e&longs;t concipiendum <lb/>centrum Terr&aelig; ita ferri per Eclipticam in memo&shy;<lb/>rato magno orbe conceptam, vt reuolutiones diur&shy;<lb/>n&aelig; &longs;ecundum ip&longs;am, ip&longs;iu&longs;ve ductum, aut lon&shy;<lb/>gitudinem fiant: neque enim Terr&aelig; &aelig;quator coit <lb/>in planum Ecliptic&aelig;, aut axis terrenus in Firma&shy;<lb/>mentum v&longs;que contin&uuml;ari intellectus, intelligitur <lb/>de&longs;cribere heinc inde circumductione annua, &amp; cir&shy;<lb/>ca Ecliptic&aelig; polos, duos circulos eiu&longs;dem magni&shy;<lb/>tudinis cum eo, quem in magno orbe centrum Ter&shy;<lb/>r&aelig; de&longs;cribit. </s>

<s>Ver&ugrave;m ita e&longs;t concipiendum, vt reuo&shy;<lb/>lutiones diurn&aelig; &longs;int parallel&aelig; omnes cum ea, qu&aelig; <lb/>peragitur, dum Terra e&longs;t in &aelig;quinoctialibus pun&shy;<lb/>ctis, coitque in planum eius &aelig;quatoris, qui in eo&shy;<lb/>dem magno orbe concipitur: quippe &aelig;quator <lb/>Terr&aelig; tuetur &longs;emper &longs;itum parallelum cum eo, <lb/>quem habet in eiu&longs;cemodi punctis; &amp; axis pro&shy;<lb/>inde ip&longs;ius ita manet &longs;emper &longs;ibi ip&longs;i parallelus, vt <lb/>in Firmamentum v&longs;que contin&uuml;ari intellectus, in&shy;<lb/>telligatur de&longs;cribere circumductione annua circa <lb/>vocatos mundi polos, duos circulos tantos, quan&shy;<lb/>t&ugrave;s e&longs;t &aelig;quator ip&longs;e magni orbis. </s>

<s>Id licebit perci&shy;<lb/>pere ex Copernicana machinali &longs;ph&aelig;ra; &longs;ed ni&longs;i <lb/>fort&egrave; ad manum &longs;it, accipito &longs;ph&aelig;ram vulgarem, <lb/>habetoque eius Eclipticam pro Ecliptica magni or&shy;<lb/>bis, &amp; &aelig;quatorem pro &aelig;quatore ciu&longs;dem orbis; &amp; <lb/>cum globulum, qui in centro e&longs;t, Terramque vul&shy;<lb/>g&ograve; repr&aelig;&longs;entat, pro Sole habueris, habeto extre&shy;<lb/>ma axis per ip&longs;um traducti, &amp; in c&aelig;lum v&longs;que con&shy;<lb/>tinuati pro iam vocatis polis mundi. </s>

<s>V&longs;urpato dein-<pb pagenum="130"/>de alium globulum, qui repr&aelig;&longs;entare Terr&aelig; glo&shy;<lb/>bum po&longs;&longs;it, &longs;cilicet traducto radiolo, &longs;eu axiculo; <lb/>&amp; circello medio, &longs;eu &aelig;quatore &longs;upra ip&longs;um de&longs;&shy;<lb/>cripto. </s>

<s>Applicato hunc globulum &longs;upra inter&longs;ectio&shy;<lb/>nem, &longs;eu punctum &aelig;quinoctiale &longs;ph&aelig;r&aelig;, &amp; ita con&shy;<lb/>&longs;tituito, vt &aelig;quator globuli &longs;it in eodem plano, &longs;iue <lb/>congruat cum &aelig;quatore &longs;ph&aelig;r&aelig;, axi&longs;que illius &longs;it <lb/>axi &longs;ph&aelig;r&aelig; parallelus. </s>

<s>Globulum ibi, ac in eo &longs;itu <lb/>circa axem reuoluito, ac deinde ip&longs;um reuoluere <lb/>continenter pergens &longs;en&longs;im promoueto &longs;ecundum <lb/>Eclipticam, ac ver&longs;us &longs;ol&longs;titiale punctum; &longs;ed ita <lb/>tamen, vt &aelig;quator globuli maneat &longs;emper paral&shy;<lb/>lelus &aelig;quatori &longs;ph&aelig;r&aelig;, &amp; axis illius, axi huius. </s>

<s>De&shy;<lb/>ducito pari ratione in aliud &aelig;quinoctium, &amp; porr&ocirc; <lb/>per &longs;ol&longs;titium aliud, perducito ad &aelig;quinoctium prius, <lb/>&longs;eruato eodem paralleli&longs;mo. </s>

<s>Tum dem&ugrave;m concipies <lb/>quod dictum e&longs;t de ip&longs;a Terra per Eclipticam ma&shy;<lb/>gni orbis ita tran&longs;lata, vt cius &aelig;quator continea&shy;<lb/>tur &longs;emper &amp; &aelig;quatorimagni orbis, &amp; &longs;ibi ip&longs;i pa&shy;<lb/>rallelus; &amp; axis axi magni orbis, &longs;ibique ip&longs;i &longs;imi&shy;<lb/>liter. </s>

<s>Quin-etiam, vt &longs;i oppo&longs;ueris ip&longs;os &longs;ph&aelig;r&aelig; <lb/>polos parietibus oppo&longs;itis, &amp; conceperis axem <lb/>&longs;ph&aelig;r&aelig; vtrimque ad parietes continuatum de&longs;ignare <lb/>in ip&longs;is duo puncta oppo&longs;ita, concipies &longs;im&ugrave;l axi&shy;<lb/>culum globuli contin&uuml;ari inteliectum ad eo&longs;dem <lb/>v&longs;que parietes de&longs;cribere vna &longs;ui circumductione <lb/>per Eclipticam, &amp; circa de&longs;ignata puncta, duos <lb/>circulos &aelig;quatori &longs;ph&aelig;r&aelig; &aelig;qualeis: Pari pror&longs;&ugrave;s mo&shy;<lb/>do id intelliges, quod dictum e&longs;t de circulis in Fir&shy;<lb/>mamenti fornice heinc inde de&longs;criptis circa polos <pb pagenum="131"/>mundi: ade&ograve; vt, quemadmodum axiculus globuli <lb/>continuatus, &amp; circumductus, intelligitur per me&shy;<lb/>dium mu&longs;&aelig;oli &longs;patium de&longs;cribere qua&longs;i columnam, <lb/>cuius ba&longs;es &longs;int memorati in parietibus circuli; ita <lb/>intelligere liceat immanem quandam qua&longs;i colum&shy;<lb/>nam per magni orbis &longs;patia ab axe Terr&aelig; conti&shy;<lb/>n&uuml;ato, circumductoque de&longs;cribi, cuius ba&longs;es &longs;int <lb/>circuli illi iam repetiti in Firmamenti fornice. <emph type="italics"/>Quint&ograve;,<emph.end type="italics"/><lb/>denique huiu&longs;modi motum, &longs;iue continentiam in <lb/>paraileli&longs;mo ita fieri, vt tantillum tamen, &longs;eu in&longs;en&shy;<lb/>&longs;ibiliter lentior &longs;it ip&longs;o motu centri; efficiaturque, <lb/>vt centro Terr&aelig; ad idem &aelig;quinoctiale punctum re&shy;<lb/>deunte, &aelig;quator &longs;ecet Eclipticam nonnihil cite&shy;<lb/>rius, ac faciat cum illa angulum inclinationis, &longs;eu <lb/>declinationis maximum, aliquant&ograve; antecedenter. <lb/></s>

<s>Non qu&ograve;d angulus inclinationis non &longs;it &longs;emper idem, <lb/>aut &aelig;qualis, qu&oacute;dque &aelig;quator Terr&aelig;, axi&longs;que ip&shy;<lb/>&longs;ius non &longs;it &longs;emper &longs;ibi ip&longs;i patallelus; &longs;ed qu&ograve;d <lb/>huiu&longs;modi angulus, &longs;iue inter&longs;ectio &longs;it mobilis, <lb/>fiatque &longs;en&longs;im in aliis, alii&longs;que Ecliptic&aelig; punctis <lb/>(idque regrediendo, &longs;iue procedendo contra &longs;igno&shy;<lb/>rum &longs;eriem, hoc e&longs;t ab Ariete in Pi&longs;ces, aut &agrave; Li&shy;<lb/>bra in Virginem) qu&oacute;dque Ecliptica ex&longs;i&longs;tente im&shy;<lb/>mobili, tum &aelig;quatoris planum per ip&longs;am decur&shy;<lb/>rere intelligatur; tum poli &aelig;quatoris &longs;eu mundi <lb/>intelligantur lent&egrave; moueri, idque regrediendo circa <lb/>polos Ecliptic&aelig;, &longs;eruat&acirc; &longs;emper eadem di&longs;tanti&acirc;. <lb/></s>

<s>Qu&icirc; id fieri valeat, vt po&longs;&longs;is quadamten&ugrave;s concipere, <lb/>duc etiam circellum in memorato globulo, qui <lb/>repr&ecedil;&longs;entet Eclipticam, &amp; &aelig;quinoctiale eiuspun-<pb pagenum="132"/>ctum ita applica &aelig;quinoctiali &longs;ph&aelig;r&aelig; puncto, vt &aelig;&shy;<lb/>quator cum &aelig;quatore, &amp; Ecliptica cum Ecliptica <lb/>congruat. </s>

<s>Axiculum per eum traductum axi globi <lb/>&aelig;qualem fac, &amp; vtrique eius extremo filum ailiga, <lb/>quod aliunde &longs;it polo Ecliptic&aelig; defixum. </s>

<s>Tum, &longs;i <lb/>globulum retro, &longs;eu in antecedentia ita moueris, <lb/>vt illius Ecliptica Ecliptic&aelig; &longs;ph&aelig;r&aelig; &longs;emper con&shy;<lb/>gruat, ob&longs;eruabis vt eius &aelig;quator Eclipticam con&shy;<lb/>tinu&ograve; &longs;ecet in antecedentibus punctis; &longs;ed &longs;eruato <lb/>tamen codem inclinationis angulo, &amp; axis extremis <lb/>tuentibus &longs;emper &aelig;qualem di&longs;tantiam ab ip&longs;is Ecli&shy;<lb/>ptic&aelig; polis. </s>

<s>Haud abs re porr&ocirc; h&aelig;c antece&longs;&longs;io len&shy;<lb/>ta, &longs;eu lenti&longs;&longs;ima poti&ugrave;s dicitur, quand&ograve; vna eius <lb/>periodus non ab&longs;oluitur, ni&longs;i intra annos vicies quin&shy;<lb/>quies mille. </s></p><p type="main">

<s>X. </s>

<s>Vt ex hi&longs;ce &longs;uppo&longs;itis, ea qu&aelig; apparent, iam <lb/>attingam; Prim&ugrave;m apparet quidem Sol, quemad&shy;<lb/>modum iam diximus, moueri per Zodiacum; &longs;ed <lb/>vt nauis in medio mari circa immobilem nauim cir&shy;<lb/>cumducta apparet no&longs;tro Mediterraneo (de quo <lb/>nempe e&longs;t ant&egrave; dictum) immota manere, &amp; qu&aelig; <lb/>immota e&longs;t, videtur intere&agrave; ip&longs;i circumduci, qua&shy;<lb/>te<gap/>us nempe varias horizontis parteis &longs;ucce&longs;&longs;iu&egrave; <lb/>obtegit, donec ip&longs;a per oppo&longs;itam fertur; ita <lb/>Terra, cui inh&aelig;remus, circa Solem immotum cir&shy;<lb/>cunducta, viderinobis pote&longs;t immota, &amp; Sol moue&shy;<lb/>ri circa ip&longs;am, occulereque &longs;uccedenter omneis <lb/>parteis Zodiaci, quatenus Terra intere&agrave; oppo&longs;itas <lb/>parteis &longs;uccedenter percurrit. </s>

<s>Quare &amp; c&ugrave;m Terra <lb/>per medium Zodiacum incedens, circulum &longs;uo cen-<pb pagenum="133"/>tro de&longs;cribat, qui Ecliptica linea dicitur, h&aelig;c ip&longs;a <lb/>erit linea, quam Sol de&longs;cribet apparenter; ade&ograve; <lb/>vt non mod&ograve; aliorum Planetarum latitudines, con&shy;<lb/>figuratione&longs;que eodem modo eueniant, &longs;iue Sol <lb/>reip&longs;a moueatur, &longs;iue moueri&longs;olum appareat; &longs;ed <lb/>eodem quoque modo Eclip&longs;es tam Solis, qu&agrave;m <lb/>Lun&aelig; contingant. </s>

<s>Quippe c&ugrave;m Luna motu men&shy;<lb/>&longs;truo ip&longs;i Terr&aelig; circumferatur; efficitur eadem ra&shy;<lb/>tione, vt Terr&aelig;, ac Soli direct&egrave; interpo&longs;ita lucem <lb/>Terr&aelig; eripiat; &amp; Terram habens &longs;ibi, ac Soli dire&shy;<lb/>ct&egrave; interpo&longs;itam, e&aacute;dem Solis luce per Terram pri&shy;<lb/>uetur. </s>

<s>Nimir&ugrave;m eadem inclinatione de&longs;eribere po&shy;<lb/>te&longs;t orbitam, qu&aelig; Eclipticam &agrave; Terra de&longs;criptam <lb/>duobus in locis inter&longs;ecet, nodo&longs;que Eclipticos fa&shy;<lb/>ciat. </s>

<s>Neque videtur morari debere nos P<emph type="italics"/>rim&ograve;,<emph.end type="italics"/><lb/>quod ab&longs;urdum e&longs;&longs;e videatur, fore ergo Terram <lb/>vnum ex Planetis, &amp; magis quidem pr&aelig;cipuum, <lb/>qu&agrave;m Lunam, co modo, quo Iupiter e&longs;t pr&aelig; &longs;uis <lb/>Lunis Mediceis pr&aelig;cipuus. </s>

<s>Siquidem Terra glo&shy;<lb/>bo&longs;a e&longs;t, &longs;icut Planet&aelig; c&aelig;teri; comparata e&longs;t ad <lb/>motum, vt illi; lucem Solis perinde excipit, re&shy;<lb/>flectitque, &amp; per illam, non &longs;ec&ugrave;s qu&agrave;m illi, collu&shy;<lb/>cet: quemadmod&ugrave;m probat lux illa debilior, qu&aelig; <lb/>in Luna tam recente, qu&agrave;m &longs;ene&longs;cente ob&longs;eruatur, <lb/>qu&aacute;mque non aliunde e&longs;&longs;e, qu&agrave;m &agrave; Terra per&shy;<lb/>&longs;picuum videtur vel ex eo, quod quando Luna <lb/>po&longs;t primam &amp; ante &longs;ecundam quadraturam procul <lb/>e&longs;t &agrave; loco re&longs;lexionis lucis Solaris, qu&aelig; &agrave; Terra <lb/>&longs;emper ver&longs;us Solem &longs;it, tum Luna ea luce omnin&ocirc; <lb/>priuatur. </s>

<s>Pr&aelig;tere&agrave; locus congruus inter Venerem <pb pagenum="134"/>Martemque Terr&aelig; a&longs;&longs;ignatur, in quo &longs;i illam po&shy;<lb/>&longs;uerimus, tum Planetarum pr&aelig;cipuorum di&longs;po&longs;itio <lb/>mir&egrave; con&longs;entit, con&longs;equiturque ade&ograve; partium vni&shy;<lb/>uer&longs;i concentus, tam &longs;ecundum magnitudinem, <lb/>qu&agrave;m &longs;ecundum motum. </s>

<s>Nam Mercurius e&longs;t mi&shy;<lb/>nor Venere, Venus Terr&acirc;, h&aelig;c Marte, Mars Ioue, <lb/>Iupiter Saturno; &amp; Mercurius veloci&ugrave;s periodum <lb/>ab&longs;oluit, qu&agrave;m Venus, h&aelig;c qu&agrave;m Terra, ip&longs;a qu&agrave;m <lb/>Mars, Mars qu&agrave;m Iupiter, ille qu&agrave;m Saturnus: <lb/>at iuxta communem &longs;ententiam videtur nihil e&longs;&longs;e, <lb/>fierive po&longs;&longs;e inordinatius. </s>

<s>Quia, quod ad magni&shy;<lb/>tudinem &longs;pectat, Luna e&longs;t minor Mercurio, hic <lb/>minor Venere, h&aelig;c incomparabiliter minor Sole, <lb/>Sol incomparabiliter major Marte, Mars minor in&shy;<lb/>comparabiliter Ioue, Iupiter Saturno aliquant&ograve; <lb/>major. </s>

<s>Quod ad motum ver&ograve;, Luna ab&longs;oluit perio&shy;<lb/>dum men&longs;e, Mercurius, Venus, Sol omnes &longs;im&ugrave;l <lb/>anno; Mars duobus annis, Iupiter duodecim, Sa&shy;<lb/>turnus triginta, Firmamentum vige&longs;ies quinquies <lb/>mille, Nona &longs;ph&aelig;ra qua&longs;i trepidando heinc mille <lb/>&longs;eptingentis, illeinc ter mille quadringentis; Pri&shy;<lb/>mum mobile horis viginti quatuor. </s>

<s>Ad-h&aelig;c, tamet&longs;i <lb/>&longs;unt in Terra continentes, montes, valles, planities <lb/>in&longs;ul&aelig;, i&longs;thmi, promontoria, maria, freta, &longs;inus, <lb/>lacus, &longs;tagna, amnes, &amp;c. </s>

<s>&longs;imilia quoque appa&shy;<lb/>rent in Luna, veri&longs;imileque e&longs;t, &longs;i aliorum Planc&shy;<lb/>tarum di&longs;citam prop&egrave; &longs;pectarentur, tamque magni <lb/>viderentur, vt partium di&longs;tinctio, &amp; diuer&longs;itas ob&longs;er&shy;<lb/>uabilis po&longs;&longs;et effici, fore, vt &longs;ui &longs;peciem non di&longs;&shy;<lb/>&longs;imilem exhiberent. </s>

<s>Neque morari debet. <emph type="italics"/>Secund&ograve;,<emph.end type="italics"/><pb pagenum="135"/>qu&ograve;d Terra per Zodiacum tran&longs;lata, &amp; non ex&longs;i&shy;<lb/>&longs;tente in centro, non videatur debere nobis in il&shy;<lb/>lius &longs;uperficie, ac in ip&longs;a &longs;im&ugrave;l &longs;uperficie orbis ma&shy;<lb/>gni ex&longs;i&longs;tentibus, dimidium c&aelig;li fieri con&longs;picuum: <lb/>c&ugrave;m tamen &longs;ex &longs;igna ex Firmamenti Zodiaco &longs;upra <lb/>horizontem con&longs;tanter appareant. </s>

<s>Siquidem, vt iux&shy;<lb/>ta communem &longs;ententiam globi terreni moles ni&shy;<lb/>hil ob&longs;tat, qu&ograve; min&ugrave;s cen&longs;eamur videre hemi&longs;ph&aelig;&shy;<lb/>rium integrum; quoniam linea &longs;ecundum horizon&shy;<lb/>tem &longs;en&longs;ibilem in c&aelig;lum v&longs;que &longs;tellatum direct&egrave; tra&shy;<lb/>ducta, in idem vi&longs;ibile c&aelig;li punctum de&longs;init, in quod <lb/>linea ip&longs;i parallela, qu&aelig; concipitur per centrum, vt <lb/>per horizontem rationalem traijci; qu&ograve;d ill&aelig; nempe, <lb/>ob immen&longs;am c&aelig;li di&longs;tantiam, &longs;ecundum &longs;en&longs;um <lb/>coeant, ip&longs;arumque intercapedo, tamet&longs;i &aelig;qualis <lb/>Terr&aelig; &longs;emidiametro, qua&longs;i punctum &longs;it, ip &longs;a que ade&ograve; <lb/>Terra &longs;it veluti punctum, in quo centrum, &amp; &longs;uper&shy;<lb/>ficies ade&ograve; proc&ugrave;l non di&longs;cernantur: Ita dici pote&longs;t <lb/>magnum orbem, in cuius &longs;uperficie Terra de&longs;eribit <lb/>circulum annuum, ade&ograve; exilem fieri, haberive, ex <lb/>antedictis, comparatum ad immen&longs;am Fixarum &agrave; <lb/>Terra di&longs;tantiam, vt linea recta &longs;ecundum Terr&aelig; <lb/>horizontem ad fixas v&longs;que contin&uuml;ata, in idem <lb/>vi&longs;ibile punctum de&longs;inat, in quod de&longs;ineret linea <lb/>ip&longs;i parallela traducta per Solem in centro ex&longs;tan&shy;<lb/>tem; qua&longs;i euane&longs;cente in tanta di&longs;tantia interca&shy;<lb/>pedine illarum, tamet&longs;i ex&longs;i&longs;tente &aelig;quali ip&longs;i &longs;emi&shy;<lb/>diametro magni orbis; ip&longs;&oacute;que ade&ograve; magno orbe <lb/>habito vt puncto, inter cuius centrum, &amp; circum&shy;<lb/>ferentiam nullum di&longs;erimen &longs;en&longs;ibile ex loco tam <pb pagenum="136"/>proc&ugrave;l di&longs;&longs;ito appareat. </s>

<s>Neque morari debet <emph type="italics"/>Ter&shy;<lb/>ti&ograve;,<emph.end type="italics"/> qu&ograve;d nobis in codem Terr&aelig; loco ex&longs;i&longs;tentibus <lb/>non videantur debere imper e&aelig;dem &longs;tell&aelig; e&longs;&longs;e ver&shy;<lb/>ticales, eiu&longs;demque apparere magnitudinis; &longs;ed <lb/>quas habemus quidem, magna&longs;que videmus &longs;upra <lb/>verticem, Terra ex&longs;i&longs;tente in Cancro, commuta&longs;&longs;e <lb/>debere &longs;itum, apparer&eacute;que minores Terr&acirc; tran&longs;lat&acirc; <lb/>in Capricornum; ex quo rur&longs;&ugrave;s con&longs;equatur, vt <lb/>non debeat &longs;emper nobis e&longs;&longs;e eadem, &longs;ed nunc qui&shy;<lb/>dem elatior, nunc ver&ograve; depre&longs;&longs;ior Poli altitudo. <lb/></s>

<s>Siquidem expo&longs;ita ant&egrave; axis Terreni continentia in <lb/>&longs;ui parelleli&longs;mo id pr&ecedil;&longs;tat, vt quamuis Terra nunc <lb/>ad Cancrum accedat, nunc ad Capricornum rece&shy;<lb/>dat, ii&longs;dem tamen partibus &longs;ui Boream, Au&longs;trumque <lb/>re&longs;piciat, ii&longs;dem parteis c&oelig;li intermedias; atque <lb/>ade&ograve; vt linea, qu&aelig; &agrave; centro Terr&aelig; per verticem <lb/>no&longs;trum in c&aelig;lum v&longs;que traducitur, terminetur &longs;em&shy;<lb/>per ad ea&longs;dem &longs;tellas, &longs;iue vi&longs;ibilia eadem c&aelig;li pun&shy;<lb/>cta. </s>

<s>Vi&longs;ibilia dico; nam in c&aelig;lo quidem pote&longs;t <lb/>tantum e&longs;&longs;e di&longs;eriminis, &longs;iue di&longs;tanti&aelig; inter locum <lb/>terminantem lineam verticalem, Terra ex&longs;i&longs;tente in <lb/>Tropico &aelig;&longs;tiuo magni orbis, &amp; locum terminan&shy;<lb/>tem eandem, Terra ex&longs;i&longs;tente in Tropico hiberno <lb/>eiu&longs;dem, quant&ugrave;m di&longs;eriminis, &longs;eu di&longs;tanti&aelig; e&longs;t in&shy;<lb/>ter ip&longs;os Tropicos eiu&longs;dem magni orbis: at c&ugrave;m <lb/>&longs;emidiameter magni orbis, vt mox dicebamus, in <lb/>tanta di&longs;tantia &longs;en&longs;ibilis non &longs;it, &longs;ed pro puncto <lb/>habeatur; non erit profect&ograve; &longs;en&longs;ibilis quoque, <lb/>&longs;ed pro puncto habebitur, qu&aelig; e&longs;t di&longs;tantia inter <lb/>Tropicos &aelig;&longs;tiuum, &amp; hibernum eiu&longs;dem. </s>

<s>Ex quo <pb pagenum="137"/>con&longs;equenter intelligitur, non po&longs;&longs;e &longs;tellas appare&shy;<lb/>re amplioris magnitudinis ex Tropico vno, qu&agrave;m ex <lb/>alio; c&ugrave;m acce&longs;&longs;us, &amp; rece&longs;&longs;us &longs;en&longs;ibilis non &longs;it, &amp; <lb/>du&aelig; &longs;tationes non po&longs;&longs;int haberi qua&longs;i di&longs;&longs;it&aelig;, qu&aelig; in <lb/>eodem qua&longs;i puncto a&longs;&longs;umuntur. </s>

<s>Quod ad immuta&shy;<lb/>tam Poli altitudinem attinet, facit eadem axis con&shy;<lb/>tinentia, orbi&longs;que magni exilitas, vt inuariata ad &longs;en&shy;<lb/>&longs;um appareat. </s>

<s>Reuoca in mentem duos circulos, quos <lb/>dictum e&longs;t ab axe Terr&aelig; contin&uuml;ari intellecto de&longs;cri&shy;<lb/>bi vtrimque in Firmamenti fornice; ip&longs;i, tamet&longs;i &aelig;&shy;<lb/>quatori orbis magni &aelig;quales &longs;int, ob immen&longs;am ta&shy;<lb/>men di&longs;tantiam, habentur qua&longs;i duo puncta, e&aacute;que <lb/>de cau&longs;a depictos volu&iuml; qua&longs;i terminos ingentis co&shy;<lb/>lumn&aelig;; qu&ograve;d c&ugrave;m &longs;it per&longs;picuum column&aelig;, aut <expan abbr="cu-iu&longs;c&utilde;que">cu&shy;<lb/>iu&longs;cunque</expan> rei, cuius latera parallela &longs;int, cra&longs;&longs;itudinem <lb/>tant&ograve; magis decre&longs;cere ad vi&longs;um, <expan abbr="qu&atilde;t&ograve;">quant&ograve;</expan> &longs;pectatur re&shy;<lb/>moti&ugrave;s, ide&ograve; liceat concipere tam proc&ugrave;l extendi co&shy;<lb/>lumnam, cuius cra&longs;&longs;itudo &longs;it magni orbis diameter, <lb/>vt eiu&longs;modi cra&longs;&longs;itudo &longs;ens&igrave;m, &longs;en&longs;imque exten&uuml;ata, <lb/>&amp; pro pyramide habita in verticem de&longs;inat, qui (&aelig;&shy;<lb/>qualis licet magni orbis diametro) habeatur &agrave; vi&longs;u <lb/>pro vnico puncto; idque &longs;eu in boream, vt &agrave; nobis <lb/>fit, &longs;eu in au&longs;trum, vt ab Antipodibus, &longs;pectetur. </s>

<s>Ita&shy;<lb/>que tales duo circuli, &longs;eu talia duo puncta &longs;unt no&shy;<lb/>bis duo poli, quorum vnus &longs;emper eandem elatio&shy;<lb/>nem, alter eandem &longs;emper depre&longs;&longs;ionem &longs;eruat, qu&ograve;d <lb/>tamet&longs;i &longs;patio &longs;ex men&longs;ium tantum mutetur, quanta <lb/>e&longs;t diameter magni orbis, mutatio tamen e&longs;t qua&longs;i <lb/>puncti, &longs;iue fit in puncto, cuius latera, &amp; &agrave; centro, &amp; <lb/>inter &longs;e, quod ad &longs;en&longs;um &longs;pectat, non di&longs;tant. </s>

<s>Vnde, vt <pb pagenum="138"/>vides, non negatur quidem, quin mutatio aliqua fiat; <lb/>quin verus qua&longs;i polus habendus &longs;it ip&longs;um centrum <lb/>circuli, in quod terminari concipitur axis &aelig;quatoris <lb/>magni orbis per medium Solem tran&longs;iens; quin pun&shy;<lb/>ctum terminans axem Terr&aelig; di&longs;tet ab eo &longs;emper to&shy;<lb/>ta &longs;emidiametro, &amp; nunc quidem in vnam partem, <lb/>nunc in aliam: &longs;ed negatur tamen quicquid illud e&longs;t, <lb/>inducere &longs;pectantibus ob&longs;eruabilem varietatem. </s>

<s>Ne&shy;<lb/>que morari debet <emph type="italics"/>Quart&ograve;<emph.end type="italics"/> qu&ograve;d nulla videatur e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;&longs;e inter dies, noctei&longs;que in&aelig;qualitas, nullaque <lb/>proinde &aelig;&longs;tatis, hiemi&longs;que vici&longs;&longs;itudo; qua&longs;i trans&shy;<lb/>lata per Zodiacum Terra perinde &longs;emper &agrave; Sole di&shy;<lb/>&longs;tet, eodemque modo eandem &longs;emper illi obuertat <lb/>&longs;aciem. </s>

<s>Siquidem expo&longs;ita axis in paralleli&longs;mo con&shy;<lb/>tinentia ob&longs;tat, ne ip&longs;e Terr&aelig; &aelig;quator cum Zodia&shy;<lb/>co congruat, &longs;iue in eodem plano, &amp; ab&longs;que inter&longs;e&shy;<lb/>ctione &longs;it, vt contingeret, &longs;i axis Terr&aelig; parallelus e&longs;&longs;et <lb/>axi Zodiaci, non ver&ograve; &aelig;quatoris; quo &longs;an&egrave; ca&longs;u non <lb/>foret dierum, noctumque in&aelig;qualitas, &longs;ed con&longs;tans <lb/><gap/>bique &longs;oret &aelig;quinoctium; perinde que e&longs;&longs;et, ac &longs;i Ter&shy;<lb/>ra in centro quie&longs;cente, Sol ad Tropicos non defle&shy;<lb/>cteret, &longs;ed in &aelig;quatore perpetu&ograve; circumduceretur; <lb/>vnde neque vllus foret &aelig;quator pr&aelig;ter Zodiacum, <lb/>neque vlli forent poli pr&aelig;ter polos Zodiaci, pari <lb/>modo concipiendos, quo de c&aelig;teris dictum e&longs;t. </s>

<s>C&ugrave;m <lb/>paralieli&longs;mus ver&ograve; ille e&longs;&longs;iciat, vt &aelig;quator Terr&aelig; &longs;e&shy;<lb/>cet continenter Zodiacum, &amp; maneat con&longs;tanter pa&shy;<lb/>raileius &aelig;quatori magni orbis; heinc fit, vt nobis v. <lb/></s>

<s>g. </s>

<s>qui ad boream &longs;umus, dum Terra in Cancro e&longs;t, <lb/>ob&longs;tet gibbus Terr&aelig;, ne Solem in centro tam aper-<pb pagenum="139"/>tum videamus, ac dum Terra in Capricorno e&longs;t, vn&shy;<lb/>de ille gibbus nihil nobis ob&longs;tat. </s>

<s>Fit quoque proin&shy;<lb/>de, vt Terra ex&longs;i&longs;tente in Cancro, diem minimum, <lb/>hiememque habeamus, &amp; ex&longs;i&longs;tente in Capricorno, <lb/>diem maximum, &aelig;&longs;tatemque, &amp; in locis aliis eadem <lb/>proportione. </s>

<s>Quod per&longs;picu&egrave; intelliges, &longs;i quem glo&shy;<lb/>bulum &longs;upra vulgaris &longs;ph&aelig;r&aelig; Zodiacum reuoluen&shy;<lb/>dum monu&iuml;, notes in boreo aliquo puncto, &amp; ip&longs;um <lb/>punctum compares cum Sole in medio Sph&aelig;r&aelig; de&shy;<lb/>gere intellecto; idque dum globulum (axe eius &longs;ibi <lb/>&longs;emper parallelo detento) in Cancro, in Capricor&shy;<lb/>no, in partibus aliis Zodiaci reuolueris. </s>

<s>Neque mo&shy;<lb/>rari debet <emph type="italics"/>Quint&ograve;,<emph.end type="italics"/> qu&ograve;d &longs;ph&aelig;ra Fixarum ob&longs;eruetur <lb/>moueri in ortum; ac &longs;ecundum Ecliptic&aelig; longitudi&shy;<lb/>nem, lento illo motu, ob quem con&longs;tellatio Arietis, <lb/>qu&aelig; ante bis mille circiter annos ad inter&longs;ectionem <lb/>&aelig;quinoctialem erat, ab ea rece&longs;&longs;it, di&longs;tatque iam toto <lb/>pen&egrave; &longs;igno, &longs;eu duodecima Zodiaci parte; qua ea&shy;<lb/>dem ratione rece&longs;&longs;erunt, ac promot&aelig; &longs;unt c&aelig;ter&aelig;, <lb/>omne&longs;que ade&ograve; &longs;tell&aelig; fix&aelig; &longs;edibus &longs;uis &longs;unt emot&aelig;, <lb/>ac &longs;peciat&igrave;m Polaris dicta, qu&aelig; manife&longs;t&egrave; effecta e&longs;t <lb/>long&egrave;, qu&agrave;m olim, polo propinquior. </s>

<s>Siquidem &amp; <lb/>&longs;tell&aelig; Arietis, &amp; c&aelig;ter&aelig; omnes nonita apparent mo&shy;<lb/>ueri, qu&ograve;d motu &longs;ibi proprio &longs;ecundum &longs;ignorum <lb/>&longs;eriem progrediantur ab &aelig;quinoctialibus punctis; &longs;ed <lb/>qu&ograve;d &aelig;quinoctialia puncta ob Terr&aelig; motum, retar&shy;<lb/>dationemve ant&egrave; expo&longs;itam, regrediantur contra &longs;i&shy;<lb/>gnorum &longs;ucce&longs;&longs;ionem. </s>

<s>Quemadmodum nempe &longs;eu <lb/>Terra moueatur in ortum, &longs;eu Sol moueatur in oc&shy;<lb/>ca&longs;um, Sol &longs;emper moueri in occa&longs;um nobis apparet, <pb pagenum="140"/>vt declaratum &longs;&aelig;pi&ugrave;s iam e&longs;t; ita &longs;eu &longs;tell&aelig; progre&shy;<lb/>diantur ab &aelig;quinoctiali puncto in con&longs;equentia, &longs;eu <lb/>&aelig;quinoctiale punctum &agrave; &longs;tellis in antecedentia, appa&shy;<lb/>rent nobis &longs;emper &longs;tell&aelig; ab &aelig;quinoctiali puncto in <lb/>con&longs;equentia moueri. </s>

<s>Quod Copernicus autem &longs;ue&shy;<lb/>rit opinatus non &longs;tellas reips&acirc; promoueri, acrecedere, <lb/>&longs;ed ip&longs;a &aelig;quinoctia anticipare, &longs;eu pr&aelig;cedere; idcir&shy;<lb/>c&ocirc; non <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan> &longs;tellarum, &longs;eu octau&aelig; &longs;ph&aelig;r&aelig;, &longs;ed &aelig;qui&shy;<lb/>noctiorum anticipationem, &longs;eu pr&aelig;ce&longs;&longs;ionem appella&shy;<lb/>uit. </s>

<s>Adnotaui porr&ocirc;, vt Ecliptica immobilis e&longs;t, in&shy;<lb/>uariato&longs;que polos habet (id arguente ip&longs;a, vt vocant, <lb/>&longs;tellarum latitudine, &longs;iue di&longs;tantia ab Ecliptica, qu&aelig; <lb/>eadem con&longs;tanter manet) ita inter&longs;ectionibus &aelig;qua&shy;<lb/>toris &longs;en&longs;im antecedentibus, polos ip&longs;ius &aelig;quatoris <lb/>&longs;ens&igrave;m antecedere, &longs;iue regrediendo circum polos <lb/>Ecliptic&aelig;ire. </s>

<s>Polos autem &aelig;quatoris voco non <expan abbr="tant&utilde;">tantum</expan> <lb/>puncta ip&longs;a indiui&longs;ibilia, in qu&aelig; terminari concipitur <lb/>axis per Solem traductus, &longs;ed oppo&longs;itos etiam illos <lb/>circulos, &amp; column&aelig; veluti ba&longs;eis, qu&aelig; non maiora <lb/>punctis apparere aliquoties iam repetitum e&longs;t. </s>

<s>Scili&shy;<lb/>cet talia puncta &longs;unt, qu&aelig; &longs;ingulis annis non-nihil <lb/>transferuntur, &amp; ad alias &longs;tellas accedunt, ab aliis re&shy;<lb/>cedunt. </s>

<s>Neque e&longs;t interim qu&ograve;d mirere poli altitudi&shy;<lb/>nem &longs;upra horizontem manere nobis inuariatam: <lb/>quoniam vt Terra horizontem cuiu&longs;que regionis &longs;e&shy;<lb/>cum transfert, ita transfert etiam &longs;uos pol&ograve;s, cum ea&shy;<lb/>dem &longs;emper ad eandem regionem habitudine. </s>

<s>Ex <lb/>quo fit, vt eas c&aelig;li parteis, ad quas poli Terr&aelig; re&longs;pe&shy;<lb/>ctant, immotas credamus, qu&ograve;d Terra immota ap&shy;<lb/>pareat, ac polos mundi vocitemus, quos affingi-<pb pagenum="141"/>mus ip&longs;i mundo, cui motum quoque affingimus; <lb/>intere&agrave; ver&ograve; Ecliptic&aelig; polos, reuer&aacute; immotos, ha&shy;<lb/>beamus pro mobilibus; neque vocemus polos mun&shy;<lb/>di, qui reuer&aacute; tamen poli mundi &longs;unt, &longs;altem terre&shy;<lb/>norum re&longs;pectu. </s>

<s>Dicerem aliquid de illa Libratione <lb/>duplici, ob quam tum motus apparens fixarum nunc <lb/>velocior e&longs;&longs;e, nunc &longs;egnior cen&longs;etur; tum latitudo <lb/>quoque &longs;iderum, &amp; maxim&egrave; Solis, nonnihil variari, <lb/>idque ctiam non &longs;ine quapiam in&aelig;quabilitate, dicitur: <lb/>Sed, vt pr&aelig;teream Copernicum explicare vtramque <lb/>ex tantilla variatione extremorum axis Telluris, de&shy;<lb/>&longs;cribentium quandam intort&aelig;, vt appellat, coroll&aelig; <lb/>&longs;peciem, cuiu&longs;modi repr&aelig;&longs;entatur not&acirc; arithmeti&shy;<lb/>ca 8; Planius e&longs;t, vt quoniam rationes non contem&shy;<lb/>nend&aelig; habentur, ob quas liceat in dubium ob&longs;erua&shy;<lb/>tiones vertere, qu&aelig; pro vtraque circumferuntur; pla&shy;<lb/>nius, inquam, e&longs;t, vt in i&longs;tis di&longs;cutiendis non immo&shy;<lb/>remur. </s>

<s>Neque morari <emph type="italics"/>Po&longs;trem&ograve;<emph.end type="italics"/> debet, qu&ograve;d Sol non <lb/>videatur futurus nunc Apogeius, nunc Perigcius, <lb/>qua&longs;i nulla ex&longs;i&longs;tente excentricitate, nullove circulo <lb/>excentrico, ratione cuius Sol nunc min&ugrave;s, nunc ma&shy;<lb/>gis accedat ad Terram. </s>

<s>Siquidem con&longs;tat perinde <lb/>fore, &longs;i quam Soli excentricitatem, quem excentri&shy;<lb/>cum tribuunt, ip&longs;i Terr&aelig; attribuas, ratione cuius <lb/>nunc min&ugrave;s, nunc magis accedat ad Solem; &amp; Sol <lb/>appareat Apogeius, cum Terra erit Aphelia, &amp; Peri&shy;<lb/>geius, c&ugrave;m Perihelia. </s>

<s>Scilicet has Aphelij, Perihe&shy;<lb/>liique nuncupationes excogitauit nuper Kepplerus; <lb/>qui aliunde docuit illum, quem<gap/>huc v&longs;que diximus <lb/>annuum circulum, &longs;eu Eclipticam, aut Zodiacum ma-<pb pagenum="142"/>gni orbis, concipiendum e&longs;&longs;e non tam circulum ex&shy;<lb/>qui&longs;itum, qu&agrave;m ellip&longs;in, &longs;eu oualem lineam, quam <lb/>Terra de&longs;cribens, idem, quod per excentricum, fa&shy;<lb/>ciat. </s>

<s>Quippe c&ugrave;m in diametro longiore ellip&longs;eos duo <lb/>&longs;int centra (appellant focos) Sol ita erit in eorum <lb/>vno, vt c&ugrave;m Terra feretur ip&longs;i vicina, Perihelia &longs;it, &amp; <lb/>Sol Perigeius dicatur; c&ugrave;m vicina alteri, ip&longs;a &longs;it Aphe&shy;<lb/>lia, &amp; Sol dicatur Apogeius: quod idem proportio&shy;<lb/>ne fieri in c&aelig;teris Planetis cen&longs;uit. </s>

<s>Quin-etiam, vt <lb/>diceret cau&longs;am, ob quam motus fiat elliptic&acirc; form&acirc;, <lb/>animaduertit, vt in vno magnete &longs;unt duo poli, quo&shy;<lb/>rum vnus appetit alterum polorum alterius magne&shy;<lb/>tis, alius eundem refugit; ita e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e in Terra, (qu&aelig; <lb/>&longs;it qua&longs;i magnes, &amp; ad Solem, qua&longs;iad maiorem ma&shy;<lb/>gnetem comparetur) e&longs;&longs;e, inquam, po&longs;&longs;e parteis ali&shy;<lb/>quas Solipetas, Solifuga&longs;que, ob quas dum circum&shy;<lb/>ducitur Soli, nunc ad ip&longs;um magis alliciatur, nunc ab <lb/>codem magis auertatur; eaque ratione motu &longs;uo <lb/>non circulum, &longs;ed ellip&longs;in de&longs;cribat. </s></p><p type="main">

<s>XI. </s>

<s>Vt attingam &amp; c&aelig;tera, apparent quidem Mer&shy;<lb/>curius, Venus, Mars, Iupiter, Saturnus, nunc &longs;tare, <lb/>nunc retrogredi, nunc direct&egrave; procedere: &longs;ed qu&aelig; <lb/>Mediterraneo no&longs;tro viderentur, &longs;i pr&aelig;ter nauim, in <lb/>qua e&longs;&longs;et, ac moueretur, &longs;orent quoque ali&aelig;, qu&aelig; cir&shy;<lb/>ca <expan abbr="ill&atilde;">illam</expan> eandem immotam propi&ugrave;s, aut remoti&ugrave;s, ve&shy;<lb/>loci&ugrave;s, aut tardi&ugrave;s ferrentur; mirum non e&longs;t, idip&longs;um <lb/>nobis ex hoc terr&aelig; globo apparere, dum collati cum <lb/>aliis globis circa cundem Solem immotum circum&shy;<lb/>ducimur. </s>

<s>Quin-etiam tantum abe&longs;t, vt ex ob&longs;eruatis <lb/>hi&longs;ce affectionibus, apparente, inquam, &longs;tatione, re-<pb pagenum="143"/>trogradatione, &amp; directione Planetarum, quidpiam <lb/>colligatur ad &longs;tabiliendum Terr&aelig; quietem, vt po&shy;<lb/>ti&ugrave;s non &longs;it argumentum magis con&longs;entaneum, quo <lb/>motus illi a&longs;&longs;eratur. </s>

<s>Qu&aelig;&longs;o te enim quidnam po&longs;&longs;it <lb/>e&longs;&longs;e probabilius, qu&agrave;m magna i&longs;ta corpora, globos, in&shy;<lb/>quam, Planetarum, vno tenore incedere, &amp; &longs;uam &longs;em&shy;<lb/>per viam, &longs;eu pror&longs;&ugrave;m, antror&longs;umveire? </s>

<s>Ibunt porr&ocirc;, <lb/>&longs;i Terra quidem inter ip&longs;os media incedat, ac di&shy;<lb/>recta e&longs;&longs;e nunquam de&longs;inat: &amp; qu&ograve;d interdum &longs;ta&shy;<lb/>tionarij, retrogradique appareant, continget appa&shy;<lb/>ritio ex commi&longs;tione motus ip&longs;ius. </s>

<s>Explicant h&aelig;c vul&shy;<lb/>g&ograve; per Epicyclos, quorum centra circa Terram vno <lb/>tenore &longs;ic ferantur; vt Planet&aelig; inter&igrave;m in &longs;uperfi&shy;<lb/>ciebus Epicyclorum moti, ad &longs;uperiores quidem <lb/>parteis directi &longs;int, ad inferiores retrogradi, &amp; in <lb/>medio de&longs;cen&longs;u, a&longs;cen&longs;uque, &longs;tationarij. </s>

<s>At quan&shy;<lb/>tum qu&aelig;&longs;o compendium, vt vnica Terra vnico ince&longs;&shy;<lb/>&longs;u Epicyclos omneis faciat &longs;uperuacaneos, Planetas <lb/>illis eximat, alter&oacute;que motu ab&longs;oluat? </s>

<s>Et de duobus <lb/>quidem Soli proximis, Mercurio, nempe, ac Venere, <lb/>vt prim&ugrave;m dicam; Quid e&longs;t, cur Epicyclos fingant, <lb/>quorum centra contineantur inuariabiliter in linea &agrave; <lb/>Terra in Solem directa? </s>

<s>Cur Planetarum remotio&shy;<lb/>rum epicycli liberi &longs;unt; epicycli i&longs;torum duorum ad <lb/>Solem ita illigati? </s>

<s>Cur &longs;altem non e&longs;t alter duorum <lb/>liber? </s>

<s>Cur neuter horum Planetarum ad &longs;extilem <lb/>v&longs;que a&longs;pectum heinc inde &agrave; Sole di&longs;cedit, &longs;ed c&ugrave;m <lb/>vix &longs;igno, aut &longs;e&longs;qui-&longs;igno &longs;epo&longs;itus e&longs;t, ip&longs;um repetit, <lb/>&longs;eu retrogradus ab ortu, &longs;eu directus ab occa&longs;u? </s>

<s>Cur <lb/>non proinde in&longs;tar aliorum motibus &longs;uis nos circum-<pb pagenum="144"/>dant, ita vt nobis aliquando in medio ex&longs;i&longs;tentibus <lb/>Sol ex vna parte &longs;it, illi ex aduer&longs;a? </s>

<s>Sed nempe ita <lb/>fieri, ac apparere nece&longs;&longs;um e&longs;t, c&ugrave;m remotiore ex&longs;i&shy;<lb/>&longs;tente Terra, illos ex ip&longs;a ob&longs;eruamus circumeunteis <lb/>Solem. </s>

<s>Non pote&longs;t enim Sol non haberi, e&longs;&longs;&eacute;que cen&shy;<lb/>trum motus vtriu&longs;que, aut vtriu&longs;que circulus non e&longs;&shy;<lb/>&longs;e Soli illigatus. </s>

<s>Non pote&longs;t vterque non videri dire&shy;<lb/>ctus, c&ugrave;m vltra Solem peragit iter; non retrogradus, <lb/>c&ugrave;m citr&agrave;; non &longs;tationarius, cum in medio de&longs;cen&longs;u <lb/>accedit, aut in medio a&longs;cen&longs;u recedit, qua&longs;i per re&shy;<lb/>ctam lineam; eo modo, quo viator, qui nos proc&ugrave;l <lb/>antegreditur, vel nobis occurrit &longs;ecundum rectam <lb/>viam, non apparet moueri; c&ugrave;m appareat tamen, &longs;i <lb/>eodem pa&longs;&longs;u tran&longs;uers&ugrave;m eat. </s>

<s>Non pote&longs;t Sol, tan&shy;<lb/>quam centrum circuli vtriu&longs;que non apparere conti&shy;<lb/>nu&ograve; moueri per Zodiacum, iuxta &longs;ignorum &longs;eriem, <lb/>quoniam Terra promouetur in parteis oppo&longs;itas; ne&shy;<lb/>que pote&longs;t vtervis &longs;eparari long&egrave; &agrave; Sole, quia circui&shy;<lb/>tum &longs;uum limitatum tam heinc, qu&agrave;m inde, tam &longs;ur&shy;<lb/>&longs;um, qu&agrave;m deor&longs;um habet. </s>

<s>Denique neuter pote&longs;t <lb/>nos ambire, habereve Terram &longs;e inter, ac Solem in&shy;<lb/>terpo&longs;itam; quoniam Terra e&longs;t extra ambitum v&shy;<lb/>triu&longs;que, &amp; vtrumque &longs;emper ad eandem partem, qua <lb/>Solem, habet. </s>

<s>Ferri porr&ocirc; vtrumque Sidus &longs;upra, &amp; <lb/>infra Solem, non ver&ograve; in Epicyclo nos inter, &amp; Solem <lb/>contento, memorat&aelig;que line&aelig; alligato, tum ob&longs;er&shy;<lb/>uata ne&longs;tra conuincunt, ac pr&aelig;&longs;ert&igrave;m circa Mercu&shy;<lb/>rium; tum pr&aelig;&longs;ert&igrave;m de Venere manife&longs;t&aelig; eius Te&shy;<lb/>lo&longs;copio pha&longs;es. </s>

<s>Nempe qu&ograve;d appareat corniculata, <lb/>cum retrograda e&longs;t; plena, c&ugrave;m directa; id haud-du-<pb pagenum="145"/>bi&egrave; arguit ip&longs;am e&longs;&longs;e, citra Solem quidem, dum cor&shy;<lb/>niculata apparet, qua&longs;i parte re&longs;idua illuminata in <lb/>Solem &longs;pectante; vltra Solem ver&ograve;, dum plena, <lb/>qua&longs;i parte illuminata &longs;pectante tam Solem, qu&agrave;m <lb/>nos: Ne memorem, dum e&longs;t corniculata, videri <lb/>tam magnam, dum plena tam paruam; qu&ograve;d illeic <lb/>maxim&egrave; propinqua, heic di&longs;&longs;ita maxim&egrave; &longs;it (h.e. <lb/></s>

<s>tantundem &longs;exies) po&longs;&longs;it que illeic vn&acirc; particul&acirc; ma&shy;<lb/>jor videri, qu&agrave;m heic tot&acirc;. </s>

<s>Deinde, vt de tribus <lb/>quoque remotioribus, Marte, Ioue, Saturno dica&shy;<lb/>mus, Quid e&longs;t, cur nunquam retrogradi appareant, <lb/>ni&longs;i c&ugrave;m Terram habent interpo&longs;itam inter &longs;e, &amp; So&shy;<lb/>lem? </s>

<s>aut cur &longs;emper retrogradi, c&ugrave;m habent inter&shy;<lb/>po&longs;itam? </s>

<s>Cur epicyclus Martis major e&longs;t, qu&agrave;m <lb/>epicyclus Iouis, &amp; i&longs;te major, qu&agrave;m epicyclus <lb/>Saturni? </s>

<s>Cur planet&aelig; tantum accipiunt magnitu&shy;<lb/>dinis incrementum, vt Mars, qui ali&agrave;s &longs;tellula e&longs;t, <lb/>Veneri interdum, aut Ioui magnitudine non conce&shy;<lb/>dat? </s>

<s>Cur Mars ade&ograve; velocior per excentricum, qu&agrave;m <lb/>Iupiter, &longs;it per epicyclum ade&ograve; &longs;egnior, eademque <lb/>proportione Iupiter, qu&agrave;m Saturnus? </s>

<s>atque ita de <lb/>c&aelig;teris. </s>

<s>Sed nempe ita &longs;ieri, ac apparere nece&longs;&longs;um <lb/>e&longs;t, Terra inter Solem, &amp; eos incedente. </s>

<s>Nam <lb/>quamuis tam Terra, qu&agrave;m ip&longs;i eandem &longs;emper <lb/>viam, &amp; &longs;uo vnu&longs;qui&longs;que tenore procedant; effici&shy;<lb/>tur tamen, vt quia Terra veloci&ugrave;s, qu&agrave;m illi mo&shy;<lb/>uetur; efficitur, inquam, vt dum procul adueniens, <lb/>e&longs;t prope ip&longs;os tran&longs;itura, &longs;eu &longs;e&longs;e ip&longs;is, ac Soli in&shy;<lb/>terpo&longs;itura, appareant illi jam lenti&ugrave;s incedere, qu&agrave;m <lb/>ante&agrave;; &amp; c&ugrave;m rect&agrave; qua&longs;i accedit, appareant qua-<pb pagenum="146"/>&longs;i con&longs;i&longs;tere; ac deinceps quoque retrogredi, quo&shy;<lb/>niam ip&longs;a velocius pergens, illos &agrave; tergo &longs;ensim <lb/>facit; ade&ograve; vt retrogre&longs;&longs;io maxima appareat, c&ugrave;m <lb/>proxima e&longs;t, illo&longs;que &egrave; regione habet; ac po&longs;te&agrave; <lb/>appareat paulat&igrave;m decre&longs;cere, quov&longs;que, dum di&longs;&shy;<lb/>cedit ab ip&longs;is &longs;ecundum rectam qua&longs;i lineam, vi&shy;<lb/>dentur rur&longs;&ugrave;m qua&longs;i &longs;tare. </s>

<s>Po&longs;t &longs;ecundam autem <lb/>&longs;tationem apparent, vt pri&ugrave;s, direct&egrave;, &amp; magis, <lb/>magi&longs;que velociter incedere; quia deinceps Terra, <lb/>vt vltra Solem tran&longs;itura, ob&longs;eruat illos progredien&shy;<lb/>teis iuxta &longs;ignorum &longs;eriem; qui in &longs;itu oppo&longs;ito vi&shy;<lb/>debantur contra eandem &longs;eriem ire. </s>

<s>Heinc ergo e&longs;t, <lb/>quare non po&longs;&longs;int apparere retrogradi, ni&longs;i in op&shy;<lb/>po&longs;itione cum Sole, &longs;iue Terra ex&longs;i&longs;tente interpo&shy;<lb/>&longs;ita; neque non po&longs;&longs;int non apparere, ob velocio&shy;<lb/>tem Terr&aelig; motum. </s>

<s>Heinc, quare epicyclus Martis <lb/>videatur major epicyclo Iouis; quia videlicet ob <lb/>majorem illius propinquitatem, retrogradatio in ip&shy;<lb/>&longs;o apparere propi&ugrave;s incipit, &amp; de&longs;init longi&ugrave;s. </s>

<s>Heinc, <lb/>quare tunc Mars ade&ograve; magnus appareat, qui ali&agrave;s <lb/>ade&ograve; paruus e&longs;t; &longs;cilicet qui&agrave; Terra e&longs;t illi tam pro&shy;<lb/>p&egrave;, qu&aelig; ali&agrave;s tam proc&ugrave;l incedit; octo, vt put&agrave;, vi&shy;<lb/>cibus remoti&ugrave;s. </s>

<s>Heinc quare Mars, non-ni&longs;i bien&shy;<lb/>nio &longs;emel retrogradus &longs;it; quippe quia, Terra non in&shy;<lb/>cedens, ni&longs;i dupl&ograve; veloci&ugrave;s, non pote&longs;t illum a&longs;&longs;e&shy;<lb/>qui, ni&longs;i dupl&ograve; temporis, quo periodum ip&longs;a ab&shy;<lb/>&longs;oluit. </s>

<s>Quare Iupiter quotannis percurrat, retrogra&shy;<lb/>du&longs;que efficiatur, idque vno &longs;ol&ugrave;m men&longs;e tardi&ugrave;s; <lb/>quia Terra nempe velocior e&longs;t duodecupl&ograve;, illum&shy;<lb/>que &longs;emel relictum a&longs;&longs;equitur &longs;emper decimo tertio <pb pagenum="147"/>men&longs;e. </s>

<s>Quare Saturnus etiam quotannis efficiatur <lb/>retrogradus, idque vix tardi&ugrave;s dimidio men&longs;is, <lb/>quia nimir&ugrave;m Terra velocior trigecupl&ograve; e&longs;t, &amp; ab <lb/>eo digre&longs;&longs;a illum rur&longs;&ugrave;s a&longs;&longs;equitur duodecimo men&shy;<lb/>&longs;e, &amp; vix &longs;emi&longs;&longs;e pr&aelig;tere&agrave;. </s>

<s>Ex quibus profect&ograve; mi&shy;<lb/>rabile &longs;it, ni&longs;i c&ugrave;m omnia ita con&longs;entiant, &amp; omnia, <lb/>qu&aelig; apparent, ade&ograve; facil&egrave;, &longs;impliciterque ex vna <lb/>Terr&aelig; circunductione inter Martem, ac Venerem in&shy;<lb/>telligantur, explicenturque; neque &longs;it opus tot ma&shy;<lb/>chinis, tot ambagibus, tot commentis ab&longs;que or&shy;<lb/>dine, &amp; veri&longs;imilitudine introductis; ni&longs;i, inquam Ter&shy;<lb/>ra id loci moueatur. </s>

<s>Et con&longs;idera, qu&aelig;&longs;o, cur Lu&shy;<lb/>na nobis nunquam appareat nec &longs;tare, nec retro&shy;<lb/>gredi; ni&longs;i quia ip&longs;a &longs;emper circumducitur nobis, <lb/>qua&longs;i in centro illius con&longs;titutis? </s>

<s>Cur nunquam Sol: <lb/>ni&longs;i quia nos &longs;emper ip&longs;i circumducimur, tanquam <lb/>in centro ex&longs;i&longs;tenti? </s>

<s>Quam-obrem ver&ograve; non eadem <lb/>euenirent aliis quinque, &longs;i vel nos ip&longs;is centrum e&longs;&shy;<lb/>&longs;emus, vel ip&longs;i nobis; &amp; non poti&ugrave;s mixt&igrave;m iremus, <lb/>circumduceremurque circa eundem Solem, vt circa <lb/>idem centrum? </s>

<s>Tycho cert&egrave;, qui Terram in centro <lb/>immotam detinuit, ita ip&longs;i Lunam, Solem que cir&shy;<lb/>cumduxit, vt coactus fuerit circumducere Soli quin&shy;<lb/>que alios; tamet&longs;i mira, vt videtur, inconcinuitate <lb/>vol&uuml;erit Solem diet&igrave;m circumeuntem Terram, trans&shy;<lb/>&longs;erre illos omneis &longs;ecum, obeunteis intere&agrave; motus <lb/>proprios; neque potuerit fingere, quomodo ille in&shy;<lb/>terea corriperetur &agrave; Firmamento, mobilive primo; <lb/>quomodo item Luna (vt pr&aelig;ter motum men&longs;<gap/>uum, <lb/>dietim quoque Terram obeat) idque &longs;patiis liberri-<pb pagenum="148"/>rimis, fluidi&longs;&longs;imi&longs;que ex&longs;i&longs;tentibus; qu&aelig; &longs;an&egrave;, alia&shy;<lb/>que incommoda plan&egrave; tolluntur, &longs;i Solem, ac Ter&shy;<lb/>ram expo&longs;ito modo tran&longs;po&longs;uerimus. </s>

<s>Et con&longs;idera <lb/>aliunde pulcram &longs;eriem. </s>

<s>Nam quo modo nos ha&shy;<lb/>bemus &longs;emper ver&longs;us Solem, &amp; nunquam in oppo&shy;<lb/>&longs;itione, Mercurium, ac Venerem; ita Mars pr&aelig;tere&agrave; <lb/>habet Terram, Iupiter Martem, Saturnus Iouem. <lb/></s>

<s>Ac vici&longs;&longs;im quemadmodum Terra habet circum&shy;<lb/>danteis, &amp; aliquando in oppo&longs;itione ex&longs;i&longs;tenteis, <lb/>Martem, Iouem, Saturnum; ita Venus habet pr&aelig;&shy;<lb/>tere&agrave; Terram, &amp; Mercurius Venerem. </s>

<s>Ex quo pro&shy;<lb/>inde efficitur, vt Sol videatur omnin&ograve; congru&egrave; col&shy;<lb/>locari in omnium medio; vnde omnibus lucem, ca&shy;<lb/>loremque di&longs;pen&longs;et; vnde qua&longs;i Gubernator clauum <lb/>teneat, qua&longs;i princeps moderetur, &amp; &longs;imilia. </s>

<s>Haud <lb/>abs re &longs;an&egrave; in centro ex&longs;i&longs;tens deprehenditur vno <lb/>prop&egrave; men&longs;e circa proprium axem reuolui; veluti <lb/>arguunt Macul&aelig;, quas in eius di&longs;co prompti&longs;&longs;imum <lb/>e&longs;t ob&longs;eruare. </s>

<s>Quippe hac &longs;ui reuolutione, emi&longs;&shy;<lb/>&longs;i&longs;que circ&ugrave;m radiis, qua&longs;i quibu&longs;dam virgulis, Pla&shy;<lb/>netas omneis non reluctanteis, aut etiam propen&longs;os <lb/>veiuti abigere, circumagereque videtur; &amp; propin&shy;<lb/>quiores quidem vehementi&ugrave;s, ac citi&ugrave;ssremotiores <lb/>ver&ograve; languidi&ugrave;s, ac tar di&ugrave;s; prout radij fuerint ma&shy;<lb/>gis conferti, aut magis rari. </s>

<s>Quo &longs;an&egrave; loco mirabi&shy;<lb/>le e&longs;t, &longs;emitas Macularum, ex&longs;i&longs;tente Sole in &aelig;quino&shy;<lb/>ctialibus punctis, qua&longs;i rectas lineas in di&longs;co illius <lb/>de&longs;cribi; in c&aelig;teris, ac poti&longs;&longs;im&ugrave;m in Tropicis, cur&shy;<lb/>uas: Neque id po&longs;&longs;e commodi&ugrave;s &longs;aluari, qu&agrave;m ex <lb/>eo, qu&ograve;d Sole &longs;uper ei&longs;dem &longs;uis, Ec Iiptic&aelig;ve Po-<pb pagenum="149"/>lis &longs;emper reuoluto, deuehent&eacute;que Maculas, Terra <lb/>&longs;e illi ita &longs;i&longs;tat, nunc qua&longs;i ad dextram, &longs;ini&longs;tramve <lb/>in &aelig;quinoctiis; nunc qua&longs;i &longs;ur&longs;&ugrave;m, deor&longs;&ugrave;mve in <lb/>&longs;ol&longs;titiis, vt propter expo&longs;itam axis &longs;ui continen&shy;<lb/>tiam, Maculas videat non vno modo per di&longs;cum <lb/>Solis procedenteis; &longs;ed cum varietate rectitudinis, <lb/>curuitati&longs;que memorata. </s></p><p type="main">

<s>XII. </s>

<s>Ita demon&longs;trat Galileus, cui illud pr&aelig;tere&agrave; <lb/>debetur, qu&ograve;d ex a&longs;&longs;ignatis Terr&aelig; motibus, ita <lb/>Maris &aelig;&longs;tum expo&longs;uerit, vt videatur denique cau&shy;<lb/>&longs;am eius germanam adinueni&longs;&longs;e. </s>

<s>Nimir&ugrave;m, quod <lb/>nanicul&aelig; aqu&acirc; &longs;emiplen&aelig;, dum placido Mari, aut <lb/>lacu transfertur, contingit; idip&longs;um Terr&aelig; aquas <lb/>marinas in &longs;uis cauitatibus continenti, &longs;i per pla&shy;<lb/>cidum &aelig;thera transferatur, eueniet. </s>

<s>Vt enim, &longs;i <lb/>nauicula &aelig;quabiliter moueatur, aqua contenta <lb/>&aelig;quabiliter manet; &amp;, &longs;i moueatur tantill&ugrave;m ra&shy;<lb/>pidi&ugrave;s, aqua ex prora refugit in puppim, eleuat&agrave;que <lb/>veluti h&aelig;ret, donec rapiditate non-nihil remi&longs;&longs;a, pro&shy;<lb/>prio pondere recurrat in proram, refugitura iter&ugrave;m <lb/>proprio pondere, &longs;iue &aelig;quabilis &longs;it motus, &longs;iue tar&shy;<lb/>dior, &longs;iue nullus; &amp; recur&longs;ura iter&ugrave;m proprio pon&shy;<lb/>dere, &longs;i vel nihil, vel par&ugrave;m augeatur velocitas, ac <lb/>refugitura, vt pri&ugrave;s, &longs;i vt pri&ugrave;s velocitas, &longs;eu rapi&shy;<lb/>ditas auge&longs;cat: ita e&longs;t nece&longs;&longs;e accidat in Terra, Ma&shy;<lb/>rique in eius cauitatibus contento, neque parteis <lb/>&longs;olidiores, ob fluxilitatem, perinde con&longs;equi idoneo. <lb/></s>

<s>Nam &longs;i Terra quidem, aut pars eius, in qua Mare e&longs;t, <lb/>&aelig;quabiliter moueretur, nulla e&longs;&longs;et ratio, cur Mare <lb/>reciprocationem &longs;ubiret: at nece&longs;&longs;e e&longs;t &longs;ubeat, qua-<pb pagenum="150"/>tenus Terra, &longs;eu eius pars, in qua, vt in nauicula, <lb/>aut va&longs;e e&longs;t, in&aelig;quabiliter mouetur. </s>

<s>Ac non e&longs;t <lb/>quidem motus diurnus ex &longs;e&longs;e in&aelig;quabilis; non item <lb/>motus annuus, non axis continentia; ver&ugrave;m ex his <lb/>mi&longs;tis creatur qu&aelig;dam in&aelig;quabilitas, qu&aelig; &amp; gemi&shy;<lb/>natas reciprocationes in &longs;ingulos dies pariat, &amp; illas <lb/>per &longs;ol&longs;titia, atque &aelig;quinoctia vehementiores faciat; <lb/>&amp; (admi&longs;to aliunde motu Lun&aelig;) etiam in nouiluniis, <lb/>plenilunii&longs;que intendat. </s>

<s>Imprimis enim, c&ugrave;m pars <lb/>Terr&aelig;, qu&aelig;, ex. </s>

<s>gr. </s>

<s>continet Mare Mediterraneum, <lb/>feratur continu&ograve; in ortum motu annuo, &amp; tripl&ograve; <lb/>quidem veloci&ugrave;s, qu&agrave;m reuolutione diurna; ac reuo&shy;<lb/>lutione diurna non pergat continu&ograve; in ortum, &longs;ed <lb/>dimidium quidem circu&iuml;tus in ortum ab&longs;oluat, di&shy;<lb/>midium ver&ograve; in occa&longs;um redeundo con&longs;umat; effi&shy;<lb/>citur, vt vtr&oacute;que motu ver&longs;us ortum con&longs;pirante, <lb/>locus maris Mediterranei feratur veloci&ugrave;s per &longs;pa&shy;<lb/>tia mundana, qu&agrave;m dum referente diurno in occa&shy;<lb/>&longs;um, &longs;olus annuus &longs;upere&longs;t in ortum. </s>

<s>Id fit, quem&shy;<lb/>admodum dicebam de pila, qu&aelig; tamet&longs;i pari vtrim&shy;<lb/>que vimanus moueatur &agrave; puppi in proram, &amp; &agrave; pro&shy;<lb/>ra in puppim; veloci&ugrave;s tamen mouetur &agrave; puppi in <lb/>proram, propter ip&longs;am nauis &longs;uperad ditam vim. </s>

<s>Ita&shy;<lb/>que, dum Mediterraneum incipit die quodam mo&shy;<lb/>tu geminato, ac proinde velociore moueri in ortum, <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t aqua ex Syria ver&longs;us Gadeis, qua&longs;i refu&shy;<lb/>giat, &amp; ad oram Syri&aelig; fiat non-nihil depre&longs;&longs;ior, ad <lb/>oram Hi&longs;pani&aelig; non-nihil elatior, quov&longs;que in me&shy;<lb/>dio geminati motus velocitas incipiat remitti, &amp; aqua <lb/>ex ora Hi&longs;pani&aelig; pondere proprio refluat, ac ver&longs;us <pb pagenum="151"/>oram Syri&aelig; recurrat: &amp; rur&longs;&ugrave;s, dum incipit motu in <lb/>ortum vnico, atque ade&ograve; tardi&ugrave;s moueri, nece&longs;&longs;e e&longs;t <lb/>aqua ad oram Syri&aelig; eleuata ver&longs;us oram Hi&longs;pani&aelig; <lb/>iterum refugiat, quov&longs;que ex medio huius tardioris <lb/>motus iterum recurrat ex ora Hi&longs;pani&aelig; ver&longs;us oram <lb/>Syri&aelig;; &longs;icque, die, iam alio iter&ugrave;m, vt pri&ugrave;s, refu&shy;<lb/>giat, reciprocationemque perpetuam tueatur; vt &longs;i <lb/>plumbum pendulum &agrave; perpendiculo elatum excur&shy;<lb/>rere &longs;inas, &amp; &longs;ecundo quoque recur&longs;u vim nouam <lb/>illi imprimas. </s>

<s>Atque ad oram quidem Syri&aelig; rece&longs;&longs;us <lb/>&amp; acce&longs;&longs;us aqu&aelig; notabilis admod&ugrave;m e&longs;t: ad oram ve&shy;<lb/>r&ograve; Hi&longs;pani&aelig; min&ugrave;s, propter allabentem ex Oceano <lb/>aquam per fretum Herculeum. </s>

<s>Ad lateraleis oras <lb/>quod &longs;pectat, eiu&longs;cemodi reciprocationes &longs;unt mi&shy;<lb/>n&ugrave;s &longs;en&longs;ibiles, eodem modo, quo in nauicula, aut <lb/>quolibet va&longs;e commota aqua deprehenditur ad par&shy;<lb/>teis motus oppo&longs;itas attolli, atque deprimi; &longs;ub me&shy;<lb/>dium ver&ograve; aut &longs;ol&ugrave;m excurrere, &amp; recurrere, aut <lb/>etiam veluti con&longs;tare. </s>

<s>Et patet id cert&egrave; in &longs;inu Ha&shy;<lb/>driatico, in cuius extremo, Venetiis nempe, reci&shy;<lb/>procatio per elationem, depre&longs;&longs;ionemque e&longs;t ade&ograve; <lb/>&longs;en&longs;ibilis; in medio ver&ograve; &longs;eu ad Anconam, &longs;ec&ugrave;s: Et <lb/>circa no&longs;tram &longs;pecialem oram, c&ugrave;m ip&longs;e forem &longs;upe&shy;<lb/>riore Septembri, &amp; &longs;ub nouilunium quidem &aelig;qui&shy;<lb/>noctiale, San-torpeti, vix ad v&longs;que &longs;e&longs;qui pedem at&shy;<lb/>tolli, deprimique Mare ob&longs;eruaui. </s>

<s>Accepi autem in <lb/>exemplum mare longiu&longs;culum, &amp; ab occa&longs;u in or&shy;<lb/>tum &longs;itum; quoniam qui &longs;inus angu&longs;ti &longs;unt, vel <lb/>&longs;iti ab au&longs;tro in boream, ij adipi&longs;ci &longs;en&longs;ibilem reci&shy;<lb/>procationem non po&longs;&longs;unt; vt neque lacus, atque &longs;ta-<pb pagenum="152"/>gna, quorum or&aelig; propiores &longs;unt, qu&agrave;m vt elatio, <lb/>aut depre&longs;&longs;io &longs;eu continuari, &longs;eu ob&longs;eruari valeat. <lb/></s>

<s>Ex quo patet, cur in Oceano, vbitanta libertas e&longs;t, <lb/>reciprocationes &longs;int ade&ograve; in&longs;ignes: in&longs;ignes, inquam, <lb/>non in alto, vbi quod dicebam de aqua circa me&shy;<lb/>dium va&longs;is, contingit; &longs;ed ad ip&longs;a littora, in quibus <lb/>qu&aelig;cumque attendi varietas pote&longs;t, ad locorum &longs;i&shy;<lb/>tum referenda e&longs;t; c&ugrave;m aliunde mirabile &longs;it, reci&shy;<lb/>procationes e&longs;&longs;e in &longs;ingulos dies vbiuis gentium ge&shy;<lb/>minas, vt gemin&aelig; &longs;unt in motu Terr&aelig; ex velocitate <lb/>in tarditatem, &amp; ex tarditate in velocitatem redeun&shy;<lb/>tes in&aelig;qualitates: tamet&longs;i aqua pro &longs;uo lentore non <lb/>con&longs;equitur precis&egrave; in&aelig;qualitatum periodos, &longs;ed re&shy;<lb/>ciprocationes &longs;ingulas ab&longs;oluit hor&aelig; prop&egrave; dimidio <lb/>(&amp; geminatas in &longs;ingulos dies hor&acirc; prop&egrave; integr&acirc;) <lb/>tardi&ugrave;s. </s>

<s>Atque h&aelig;c quidem videri pote&longs;t generalis <lb/>&aelig;&longs;tus, &longs;iue reciprocationis in &longs;ingulos dies gemina&shy;<lb/>t&aelig; cau&longs;a. </s>

<s>Reuolue porr&ocirc; globulum, de quo ant&egrave; <lb/>dixi, &longs;upra Zodiacum materialis, ac vulgaris &longs;ph&aelig;r&aelig; <lb/>in tropico alterutro, ita vt, dum centrum Terr&aelig; gra&shy;<lb/>du integro promouetur, intelligas punctum &aelig;qua&shy;<lb/>toris globuli initio reuolutionis e&longs;&longs;e in principio <lb/>gradus, &amp; in fine reuolutionis e&longs;&longs;e in fine eiu&longs;dem <lb/>gradus. </s>

<s>Reuolue deinde in alterutra &aelig;quinoctialis <lb/>inter&longs;ectione, ita vt idem globuli punctum in prin&shy;<lb/>cipio, ac fine reuolutionis pari modo in principio, ac <lb/>fine eiu&longs;dem gradus intelligas: ob&longs;eruabis &longs;an&egrave;, quia <lb/>&aelig;quator globuli ob expo&longs;itam axis continentiam <lb/>e&longs;t &longs;emper parallelus &aelig;quatori &longs;ph&aelig;r&aelig;, illud eius <lb/>punctum magis promoueri ad ortum &longs;upra Tropi-<pb pagenum="153"/>cum, qu&agrave;m &longs;upra &aelig;quinoctialem; quia longitudo <lb/>gradus &longs;upra Tropicum e&longs;t veluti direct&egrave; jacens ab <lb/>occa&longs;u in ortum; &longs;upra &aelig;quinoctialem ver&ograve; obliqu&egrave; <lb/>&longs;e habet. </s>

<s>Ex hoc autem fit, vt &longs;pecialis qu&aelig;dam in&aelig;&shy;<lb/>qualitas reuolutioni diurn&aelig; contingat tam in &longs;ol&longs;ti&shy;<lb/>tialibus, qu&agrave;m in &aelig;quinoctialibus locis; ob quam <lb/>diurn&aelig; ill&aelig; reciprocationes alterationem &longs;ubeant, <lb/>dum in ip&longs;is Terra ver&longs;atur; neque tam vehementeis <lb/>&longs;ubeant in locis intermediis, vbi eiu&longs;modi in&aelig;quali&shy;<lb/>tas aut minor e&longs;t, aut euane&longs;cit. </s>

<s>Atque h&aelig;c aliunde <lb/>videri pote&longs;t cau&longs;a, cur &aelig;&longs;tus vehementior &longs;it &longs;ub <lb/>&longs;ol&longs;titiis, &aelig;quinoctii&longs;que, qu&agrave;m temporibus c&aelig;&shy;<lb/>teris: c&ugrave;m etiam, quia motus diurnus aduer&longs;atur <lb/>magis motui annuo ad &AElig;quinoctialem, qu&agrave;m ad <lb/>Tropicum (qu&ograve;d vterque motus Terra ex&longs;i&longs;tente in <lb/>Tropico con&longs;piret direct&egrave; in ortum, ex&longs;i&longs;tente ver&ograve; <lb/>in &AElig;quinoctiali alius ad alium obliquus &longs;it) inde fieri <lb/>po&longs;&longs;e videatur, cur &aelig;quinoctiales reciprocationes <lb/>&longs;int &longs;ol&longs;titialibus &aelig;&longs;tuo&longs;iores. </s>

<s>Denique imaginare <lb/>Lunam e&longs;&longs;e Terr&aelig; qua&longs;i illigatam, vn&aacute;que delatam; &amp; <lb/>orbem magnum, per quem Terra motu annuo ince&shy;<lb/>dit, comprehendere non tantum iter ip&longs;ius medium, <lb/>&longs;ed totum etiam &longs;patium heinc inde ver&longs;us Martem, <lb/>ac Venerem, cuius extrema &agrave; Luna Terram motu <lb/>men&longs;truo circumambiente attinguntur. </s>

<s>Imaginare <lb/>rurst&igrave;s vim, qua Sol tam Terram, quam Lunam mo&shy;<lb/>uet, explicari per radium, &longs;eu qua&longs;i virgulam, chordu&shy;<lb/>lamve &agrave; Sole proten&longs;am: concipies &longs;an&egrave; hanc chor&shy;<lb/>dulam longiorem e&longs;&longs;e c&ugrave;m Luna e&longs;t in oppo&longs;itione, <lb/>vltra nempe Terram, qu&agrave;m dum in coniunctione e&longs;t, <pb pagenum="154"/>f&igrave;ue citra Terram. </s>

<s>C&aelig;ter&ugrave;m, vt plumbum chordul&aelig; <lb/>a pen&longs;um, &amp; po&longs;t abductionem &agrave; perpendiculo li&shy;<lb/>bertati &longs;u&aelig; permi&longs;&longs;um, tant&ograve; vibratur celeri&ugrave;s, quan&shy;<lb/>to chordula fuerit breuior, tant&ograve; tardi&ugrave;s, quant&ograve; <lb/>productior; ita pote&longs;t contingere, vt motus Terr&aelig; <lb/>annuus, qui &aelig;quabilis ex &longs;e foret, efficiatur in coniun&shy;<lb/>ctione, &longs;eu nouilunio velocior, in oppo&longs;itione, &longs;eu <lb/>plenilunio tardior: &longs;icque bis in men&longs;e eueniat &longs;pe&shy;<lb/>cialis in&aelig;qualitas, ob quam rur&longs;&ugrave;s diurn&aelig; ill&aelig; reci&shy;<lb/>procationes alterationem quandam patiantur. </s>

<s>At&shy;<lb/>que h&aelig;c pote&longs;t videri cau&longs;a, cur in &longs;ingulis plenilu&shy;<lb/>niis, atque nouiluniis vehementiores &aelig;&longs;tus &longs;int: c&ugrave;m <lb/>iidem po&longs;&longs;int per plenilunia, atque nouilunia &longs;ol&longs;ti&shy;<lb/>tiis, &aelig;quinoctii&longs;que vicina (&longs;ed &aelig;quinoctiis pr&aelig;&longs;er&shy;<lb/>t&igrave;m) e&longs;&longs;e vehementi&longs;&longs;imi, ob &longs;uperiorem cau&longs;am ad&shy;<lb/>iunctam. </s>

<s>H&aelig;c porr&ocirc; &longs;umma e&longs;t ratiocinij circa maris <lb/>&aelig;&longs;tum, quem proinde vt comprobare ip&longs;e motus <lb/>Terr&aelig; videtur; ita ip&longs;emet motum Terr&aelig; videtur <lb/>pror&longs;&ugrave;s ad&longs;truere; ade&ograve; vt alter alteri non mal&egrave; fi&shy;<lb/>dem conciliet, vt relatorum proprium e&longs;t, ac &longs;peciali&shy;<lb/>ter cau&longs;&aelig;, &amp; effectus. </s>

<s>Quinetiam hoc vnum videtur <lb/>experimentum &longs;en&longs;ibile Copernicanis &longs;ub&longs;idio e&longs;&longs;e; <lb/>c&ugrave;m ali&agrave;s motus generalis, quo Terra oculum vn&agrave; <lb/>transfert, inob&longs;eruabilis &longs;it. </s>

<s>Finge nempe nauiculam, <lb/>de qua paul&ograve; ant&egrave; dicebam, non mari, aut lacui inna&shy;<lb/>tare, &longs;ed e&longs;&longs;e intra maiorem nauim, ip&longs;ique &longs;eu clauis, <lb/>&longs;eu alia ratione defixam, vt eius partem coh&aelig;rere; ac <lb/>hominem Mediterraneum ad aquam attendere. </s>

<s><expan abbr="T&utilde;c">Tunc</expan> <lb/>&longs;i aqua quidem intra nauiculam quie&longs;cat, nullum <lb/>plan&egrave; erit argmentum, quo ille moueri nauim iudicet, <pb pagenum="155"/>tamet&longs;i veloci&longs;&longs;im&egrave; per medium mare transferatur. <lb/></s>

<s>At, &longs;i aquam illam &agrave; prora in puppim effluere, &amp; rur&shy;<lb/>&longs;&ugrave;s ex puppi in proram refluere adnotauerit; tunc <lb/>eius motus cau&longs;am inquirens, agno&longs;cet ip&longs;um e&longs;&longs;e <lb/>non po&longs;&longs;e, ni&longs;i aut extrin&longs;ec&ugrave;s corpus aliquod in im&shy;<lb/>motam nauim impingatur, ip&longs;amve alia ratione &longs;ub&shy;<lb/>agitando commoueat, &amp; contentam aquam effluere, <lb/>ac refluere faciat; aut ip&longs;a cert&egrave; nauis per mare mo&shy;<lb/>ueatur, &amp; cum in&aelig;quabilitate quidem aliqua, qu&aelig; <lb/>eiu&longs;dem effluxus, &amp; refluxus &longs;it cau&longs;a. </s>

<s>Et quia &longs;i extra <lb/>nauim circum&longs;pexerit, nullum extrin&longs;ec&ugrave;s ob&longs;erua&shy;<lb/>bit corpus, quod in nauim impingatur, aut illam &longs;ub&shy;<lb/>agitet; ide&ograve; erit, cur colligat, moueri nauim igitur, &amp; <lb/>cum nonnulla quidem in&aelig;quabilitate. </s>

<s>Pari autem <lb/>modo, c&ugrave;m nos in eadem Terr&aelig; qua&longs;i naui vehamur, <lb/>vn&agrave; cum &longs;inubus, cauitatibu&longs;que, qua&longs;i nauigiolis, in <lb/>quibus marina aqua continetur; &amp; ob&longs;eruantes hu&shy;<lb/>iu&longs;modi aquam continu&ograve; effluere, ac refluere, argu&shy;<lb/>mentemur hunc effluxum, refluxumque e&longs;&longs;e aut &agrave; <lb/>cau&longs;a externa, qu&aelig; Terram in &aelig;there medio con&longs;i&shy;<lb/>&longs;tentem commoueat, ac &longs;ubagitet; aut ab ip&longs;amet <lb/>Terra, qu&aelig; per &aelig;therem, cum in&aelig;quabilitate aliqua <lb/>moueatur: nec videamus tamen, vbi oculos circum&shy;<lb/>qu&aacute;que coniocerimus, vllam e&longs;&longs;e cau&longs;am externam, <lb/>qu&aelig; impingatur, &longs;ubagitetve; Quidni colligere po&longs;&shy;<lb/>&longs;imus cau&longs;am e&longs;&longs;e ip&longs;ammet Terram, quatenus pote&longs;t <lb/>per &aelig;therem, &amp; cum aliqua quidem (vt put&agrave; iam ex&shy;<lb/>po&longs;ita) in&aelig;quabilitate moueri? </s></p><p type="main">

<s>XIII. </s>

<s>Ver&ugrave;m his tandem modus e&longs;to: quand&ograve; ag&shy;<lb/>gre&longs;&longs;us dicere &longs;ol&ugrave;m de imbecillitate eius argumenti, <pb pagenum="156"/>quod ad quietem Terr&aelig; ad&longs;truendam familiare e&longs;t <lb/>petere exmotu rerum proiectilium, e&ograve; &longs;ens&igrave;m dedu&shy;<lb/>ctus &longs;um, vt videri po&longs;&longs;im pr&aelig;cipuas circa problema <lb/>celebre attigi&longs;&longs;e difficultates. </s>

<s>Non exigis, vt repetam <lb/>feci&longs;&longs;e me id, non vt Telluri a&longs;&longs;ererem motum, &longs;ed vt <lb/>veritatis amore, innuerem quietem ip&longs;ius firmiore ra&shy;<lb/>tione e&longs;&longs;e &longs;tabiliendam: ne exige etiam, vt qua&longs;i me <lb/>putes aliquam habere eiufcemodi, ip&longs;am tecum <lb/>communicem; quippe &longs;i haberem, facerem iam <lb/>&longs;ponte. </s>

<s>Et non pauci quidem hacten&ugrave;s non paucas, <lb/>no&longs;terque imprimis Morinus, magn&acirc; &longs;olerti&acirc; excogi&shy;<lb/>t&acirc;runt: &longs;ed, me tamen quod attinet, h&aelig;rere aquam <lb/>&longs;emper video, ac in eo proinde &longs;um, vt placitum illud <lb/>reuerear, quo Cardinales aliquot approba&longs;&longs;e Terr&aelig; <lb/>quietem dicuntur. </s>

<s>Etenim licet Copernicani tuean&shy;<lb/>tur loca &longs;acr&aelig; Scriptur&aelig;, qu&aelig; Terr&aelig; &longs;tatum, &longs;iue <lb/>quietem, &amp; Soli motum tribuunt, Vel explicanda e&longs;&longs;e <lb/>de ip&longs;a, vt loquuntur, apparentia, d&eacute;que accommo&shy;<lb/>datione ad captum, moremque loquendi vulgarem; <lb/>qua&longs;i Scriptura non loquatur de rebus, ni&longs;i vt appa&shy;<lb/>rent, &amp; vulg&ograve; cogno&longs;cuntur, exprimunturque (ex <lb/>quo tam &longs;&aelig;pe ad alium &longs;en&longs;um, qu&agrave;m ad literalem <lb/>confugiendum e&longs;t) &amp; pro &longs;copo habeat non erudi&shy;<lb/>tionem in Phy&longs;icis, Mathematicis, c&aelig;teri&longs;que id ge&shy;<lb/>nus rebus; &longs;ed in&longs;titutionem ad gratiam, &longs;upernatu&shy;<lb/>ralemque &longs;alutem; ex quo, vt &longs;ua &longs;alus omnium in&shy;<lb/>tere&longs;t, &longs;ic v&longs;urpandus &longs;ermo fuerit omnium captui ac&shy;<lb/>commodatus: Vel intelligenda e&longs;&longs;e de con&longs;i&longs;tentia, <lb/>&amp;, vt ita loquar, indi&longs;&longs;ipabilitate partium, qu&aelig; non <lb/>excedunt &agrave; tota Terra, loc&uacute;mque duntaxat, aut for-<pb pagenum="157"/>mam commutant; eo modo, quo partes ma&longs;&longs;&aelig; cere&aelig; <lb/>vari&egrave; &longs;igillat&aelig;, ab ea non excedunt, &longs;ed po&longs;itum &longs;o&shy;<lb/>lum, figuramque variant, ac dum figuratio vna pr&aelig;te&shy;<lb/>rit, alia aduenit, ma&longs;&longs;a interim ip&longs;a &longs;emper &longs;tat, &longs;eu <lb/>per&longs;euerat eadem, c&aelig;teraque &longs;imilia: Nihilomin&ugrave;s, <lb/>qu&ograve;d ea loca &longs;ec&ugrave;s explicentur &agrave; viris, quorum, vt <lb/>con&longs;tat, tanta e&longs;t in Eccle&longs;ia auctoritas; eapropter ip&longs;e <lb/>ab illis &longs;to, &amp; hac occa&longs;ione facere captiuum intelle&shy;<lb/>ctum non erube&longs;co. </s>

<s>Non qu&ograve;d proptere&agrave; exi&longs;timem <lb/>articulum fidei e&longs;&longs;e; neque enim (quod &longs;ciam qui&shy;<lb/>dem) id a&longs;&longs;ertum ab illis e&longs;t, aut apud vniuer&longs;am Ec&shy;<lb/>cle&longs;iam promulgatum, atque receptum: &longs;ed qu&ograve;d il&shy;<lb/>lorum iudicium habendum pr&aelig;iudicium &longs;it, quod <lb/>non po&longs;&longs;it apud Fideleis non maximi e&longs;&longs;e momenti. <lb/></s>

<s>Quod &longs;upere&longs;t, Tu nihil morare, &longs;ed excu&longs;atam po&shy;<lb/>ti&ugrave;s habe prolixitatem hanc meam tantam; ratus vo&shy;<lb/>lui&longs;&longs;e me nihil aliud, qu&agrave;m dum tu&aelig; erga me beneuo&shy;<lb/>lenti&aelig; memor &longs;um, meam erga te ob&longs;eruantiam <lb/>facere te&longs;tatam. </s>

<s>Saluto &longs;emper optimum Fratrem, <lb/>con&longs;e&longs;&longs;umque per-eruditum. </s>

<s>Vale. </s>

<s>Aquis Sextiis, <lb/>111. Eid. </s>

<s>Decemb. </s>

<s>cIo. </s>

<s>Ioc. </s>

<s>XL. </s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Po&longs;t-&longs;criptum.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>QVOD tua, &amp; aliorum amicorum vota i&longs;t&aelig;c con&shy;<lb/>&longs;cribens pr&aelig;uenerim, e&longs;t cur maximoper&egrave; gau&shy;<lb/>deam; tamet&longs;i nihil, quod dignum &longs;it ex&longs;pectatione, <lb/>pr&aelig;&longs;titum &longs;entio. </s>

<s>Qu&ograve;d autem, c&ugrave;m Epi&longs;tolam &longs;u&shy;<lb/>periorem pellegeretis, id qu&aelig;&longs;tionis incideric, de qua <lb/>me rogatum volui&longs;tis, <emph type="italics"/>Qu&agrave;m ob cau&longs;am res flexilis, ve-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="158"/><emph type="italics"/>luti virga, aut lamina, vbi manu deflexa e&longs;t, dimittente m&aelig;&shy;<lb/>na moueatur, &longs;uumque &longs;itum repetat?<emph.end type="italics"/> ne moro&longs;us videar, <lb/>pauca h&aelig;c &longs;ubiicio. </s>

<s>Habe prim&ugrave;m in &aelig;quilibrio &longs;u&shy;<lb/>pra digitum l&aelig;u&aelig; manus bacillum aliquem tran&longs;uer&shy;<lb/>&longs;um: adige deors&ugrave;m ictu dextr&aelig; manus eius extre&shy;<lb/>mum, quod ad dextram; videbis extremum &longs;ini&longs;trum <lb/>&longs;urs&ugrave;m adigi, ob re&longs;i&longs;tentiam digiti, &amp; continu&iuml;ta&shy;<lb/>tem, compactionemque bacilli. </s>

<s>Occurrat extremo <lb/>&longs;ini&longs;tro fixum aliquid (vt &longs;i digitus fuerit ad &longs;uperex&shy;<lb/>&longs;tans quidpiam admotus) tum id extremum reflecte&shy;<lb/>tur deor&longs;&ugrave;m, &amp; aliud, quod tu percu&longs;&longs;eris, &longs;ur&longs;&ugrave;m. <lb/></s>

<s>C&ugrave;m duplex ibi motus &longs;it, vnus directus deor&longs;&ugrave;m ad <lb/>dextram, &longs;urs&ugrave;m ad l&aelig;uam; &amp; alius reflexus deors&ugrave;m <lb/>ad l&aelig;uam, &longs;urs&ugrave;m ad dextram: qu&aelig;nam vtriu&longs;que <lb/>cau&longs;a e&longs;t? </s>

<s>Nempe vnicus manus tu&aelig; ictus; vt vnicus <lb/>ictus reticuli e&longs;t, quo adacta pila in parietem tendit, &amp; <lb/>&agrave; pariete re&longs;ilit. </s>

<s>Contine deinde bacillum, vnumve il&shy;<lb/>lius extremum, put&agrave; inferius, &longs;ini&longs;tro pugno: tum, &longs;i <lb/>manu dextra impre&longs;&longs;eris ictum &longs;uperiori ver&longs;us &longs;ini&shy;<lb/>&longs;tr&aelig; poliicem, per&longs;enties inferius impingi in oppo&longs;i&shy;<lb/>tam in&longs;eriorem &longs;ini&longs;tr&aelig;, partem, ac &longs;imul per&longs;enties <lb/>reflexionem fieri tum inferioris extremi in apicem <lb/>auricularis, tum &longs;uperioris in radicem indicis. </s>

<s>Quid <lb/>reflexionem hanc faciet? </s>

<s>An-non impre&longs;&longs;us &agrave; dextra <lb/>ictus, &amp; re&longs;i&longs;tentia c&ugrave;m pollicis, tum inferioris manus <lb/>partis? </s>

<s>Agno&longs;ces ex his, procul dubio, quid ad qu&aelig;&shy;<lb/>&longs;tionem dicturus &longs;im. </s>

<s>Scilicet deflexo altero extre&shy;<lb/>mo rei flexilis, debet alterum ob parem rationem <lb/>contineri fit mum, debentque e&longs;&longs;e in continente par&shy;<lb/><gap/> du&aelig; oppofit&aelig;, vna ex&longs;tantior, qu&aelig; re&longs;i&longs;tat, alia <pb pagenum="159"/>profundior qu&aelig; repellat (appellabunt mechanici il&shy;<lb/>lam hypomoclium, hanc onus, vt &amp; rem ip&longs;am flexi&shy;<lb/>lem, vectem.) Neque ob&longs;tat, qu&ograve;d in allato bacilli <lb/>exemplo ictus imprimatur, heic deflexionis tenor &longs;it; <lb/>&longs;iquidem hic tenor nihil aliud e&longs;t, qu&agrave;m &longs;eries qu&aelig;&shy;<lb/>dam continua ictuum, quorum vltimus ille e&longs;t, ad <lb/>quem immediat&egrave; &longs;equitur reflexio. </s>

<s>Neque ob&longs;tat <lb/>rur&longs;us, qu&ograve;d bacillus rigidus &longs;it, c&ugrave;m de re flexili aga&shy;<lb/>tur; nam in flexili quoque re debet e&longs;&longs;e rigiditas, non <lb/>omnimoda quidem, &longs;ed aliqua tamen; hoc e&longs;t com&shy;<lb/>pactio, &amp; firinitudo, qu&aelig; qu&ograve; fuerit maior, e&ograve; &longs;it ve&shy;<lb/>hementior futura reflexio; c&ugrave;m &amp;, &longs;i nulla fuerit, nul&shy;<lb/>la &longs;it reflexio futura. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i pl&aelig;r&uacute;mque plures re&shy;<lb/>flexiones, &longs;eu itus, reditu&longs;que fiant; cau&longs;a manife&longs;ta <lb/>videtur, qu&ograve;d ad parteis continentis oppo&longs;itas, oppo&shy;<lb/>&longs;ita qua&longs;i hypomoclia, &amp; onera fiant, qu&aelig; vices per&shy;<lb/>mutent; vt vices permutant duo parietes oppo&longs;iti, in <lb/>quorum vnum pilam ita adigis, vt ex illo repercutia&shy;<lb/>tur in alium, &agrave; quo pari modo in priorem re&longs;iliat. <lb/></s>

<s>Addo in re deflexa tam &longs;ecundum concauam, qu&agrave;m <lb/>&longs;ecundum convexam partem fieri contin&uuml;am quan&shy;<lb/>dam &longs;eriem hypomocliorum, &amp; onerum, &agrave; quibus <lb/>compre&longs;&longs;io, &amp; repre&longs;&longs;io fiat. </s>

<s>Addo eandem rem &longs;e&shy;<lb/>cundum partem concauam vari&egrave; corrugari, &longs;ecun&shy;<lb/>dum convexam vari&egrave; hi&longs;cere; &amp; ad illam particulas <lb/>qua&longs;dam &longs;uperficialeis adigi intrors&ugrave;m; ad i&longs;tam qua&longs;&shy;<lb/>dam interiores in &longs;uperficiem exprimi: &longs;icque, dum <lb/>a&longs;&longs;idua deflexione altera &longs;uperficies contrahitur, alte&shy;<lb/>ra ampliatur, fieri curuitatem. </s>

<s>Adderem alia; &longs;ed h&aelig;c <lb/>nimis. </s>

<s>Vale iter&ugrave;m. </s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>FINIS.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p>                 </chap>                </body>                <back></back>        </text></archimedes>