Main  History  Search  Repository tree

[BACK] Return to casat_mecha_01_la_1684.xml CVS log [TXT][DIR] Up to [CVSROOT] / texts / archimedes / xml

File: [CVSROOT] / texts / archimedes / xml / Attic / casat_mecha_01_la_1684.xml  (download) - view tree
Revision 1.27, Wed Aug 14 23:01:29 2002 UTC (10 years, 9 months ago) by bcfuchs
Branch: MAIN
Changes since 1.26: +3 -9 lines
Collect </s><s> remove bound

<?xml version="1.0"?>
<!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" ><archimedes>      <info>
        <author>Casati, Paolo</author>
        <title>Mechanica</title>
        <date>1684</date>
        <place>Lyon</place>
        <translator></translator>
        <lang>la</lang>
        <cvs_file>casat_mecha_01_la_1684</cvs_file>
        <cvs_version></cvs_version>
        <locator>0000000017.xml</locator>
</info>      <text>          <front>          </front>          <body>            <chap>        <pb/><p type="main">

<s><emph type="center"/>R. P. PAULI <lb/>CASATI <lb/>MECHANICA.<emph.end type="center"/></s></p><pb/><p type="main">

<s><emph type="center"/>R. P. PAULI <lb/>CASATI <lb/>PLACENTINI <lb/>SOCIET. JESU <lb/>MECHANICORUM <lb/>LIBRI OCTO, <lb/>IN QUIBUS UNO EODEMQUE<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>principio Vectis vires Phy&longs;ic&egrave; explicantur &amp; Geometric&egrave; <lb/>demon&longs;trantur,<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Atque Machinarum omnis generis componendarum methodus <lb/>proponitur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><figure></figure><p type="main">

<s><emph type="center"/>LUGDUNI, <lb/>Apud ANISSONIOS, JOAN, POSUEL <lb/>&amp; CLAUDIUM RIGAUD.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>M. </s>

<s>D C. LXXXIV.<emph.end type="italics"/><lb/>CUM PRIVILEGIO REGIS.<emph.end type="center"/></s></p><pb/><figure></figure><p type="main">

<s><emph type="center"/>CHRISTIANISSIMO <lb/>GALLIARUM <lb/>ET NAVARR&AElig; REGI <lb/>LUDOVICO <lb/>MAGNO.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>AD Maje&longs;tatis Tu&aelig; pedes,<emph.end type="italics"/><lb/>REX INVICTISSIME, <lb/><emph type="italics"/>me, me&aacute;mque hanc de rebus <lb/>Mechanicis lucubrationem, <lb/>ignotus homo, vix forta&longs;&longs;e cre&shy;<lb/>dibili confidenti&acirc;, &longs;i&longs;to: Sed <lb/>qu&acirc; Regi&acirc; comitate omnium <lb/>animos concilias, e&acirc;dem &longs;u&longs;tentor, ne repul&longs;am <lb/>timeam. </s>

<s>In Te Orbis univer&longs;i conjecti &longs;unt oculi, <lb/>quos Tu&aelig; Glori&aelig; &longs;plendor allicit: &agrave; communi feli-<emph.end type="italics"/><pb/><emph type="italics"/>citate quid me paterer excludi? </s>

<s>Ampli&szlig;ima <lb/>Tua in Societatem no&longs;tram merita, quorum nullam <lb/>partem, ne cogitand&acirc; quidem grati&acirc;, con&longs;equi <lb/>po&longs;&longs;umus, hoc &longs;altem officij ab univer&longs;o Ordine re&shy;<lb/>petunt, ut &longs;inguli, quem cordi peniti&szlig;im&egrave; impre&longs;&longs;um <lb/>ge&longs;tamus non ingrati LVDOVICVM, in <lb/>libris pal&agrave;m in&longs;criptum velimus. </s>

<s>Me ver&ograve; Natu&shy;<lb/>r&aelig; atque Artis mutuam &longs;ocietatem co&euml;untium in <lb/>Machinis, fer&egrave; dixerim, miracula contemplari <lb/>a&longs;&longs;uetum rapuere admirabundum, qu&aelig; ip&longs;e patra&longs;ti, <lb/>&amp; bello, &amp; pace, egregia atque pr&aelig;clara facinora <lb/>non mod&ograve; mirabilia, &longs;ed prodigiis &longs;imilia. </s>

<s>Neque <lb/>illa quidem aut ex rerum magnitudine ac difficul&shy;<lb/>tate, aut ex multiplicato numero, aut ex di&longs;simi&shy;<lb/>lium varietate, aut ex &longs;erie non interrupt&acirc;, me&shy;<lb/>tienda duxi, quamquam &amp; in his admirabilitatis <lb/>plurimum in&longs;it: Ver&ugrave;m long&egrave; omnem admirationem <lb/>mult&uacute;mque &longs;uperare mihi videtur, qu&ograve;d paucis <lb/>lu&longs;tris vel &longs;&aelig;cula complexus, unus pluribus Regibus <lb/>par, tot, tant&aacute;que perficere valui&longs;ti. </s>

<s>Ingentis pon&shy;<lb/>deris gravitatem vincit adhibita Machina, &longs;ed <lb/>diuturno impul&longs;u agitanda, ut proficiat aliquid: At <lb/>plurima immen&longs;is munita difficultatibus exiguo tem&shy;<lb/>poris &longs;patio expugnare, atque ad optatum exitum <lb/>perducere, ita Tuum e&longs;t, REX INVICTISSIME, <lb/>ut quemadmodum rerum ge&longs;tarum glori&acirc;, ac nomi&shy;<lb/>nis celebritate, nemini &longs;uperiorum Regum &longs;ecundus<emph.end type="italics"/><pb/><emph type="italics"/>pr&aelig;dicaris, &longs;ic Tibi &longs;ecundum, qui Tuis plan&egrave; in&shy;<lb/>&longs;i&longs;tat ve&longs;tigiis, ventura &longs;&aelig;cula &longs;perare vix audeant. </s>

<s><lb/>Patere igitur pro &longs;umm&acirc;, qu&acirc; pr&aelig;ditus es, huma&shy;<lb/>nitate, qualemcumque hanc rerum Mechanicarum <lb/>tractationem Regio in&longs;igniri Nomine, ut, quos <lb/>meas ha&longs;ce commentationes legere non piguerit, <lb/>vel hinc di&longs;cant, aliud e&longs;&longs;e non imitabile genus <lb/>Facultatis, qu&acirc; ingentia cit&ograve; perficiantur, &longs;i <lb/>LVDOVICI MAGNI mens acce&longs;&longs;erit. </s>

<s><lb/>Incolumem Te diu &longs;ervet DEVS Catholic&aelig; Fi&shy;<lb/>dei incremento, Regn&iacute;que Tui felicitati; audi&aacute;t&shy;<lb/>que bonorum omnium Largitor vota, qu&aelig; pro Ma&shy;<lb/>je&longs;tate Tu&acirc; &longs;upplex nuncupat<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>MAJESTATIS Tu&aelig;<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>Parm&aelig; Kal, Maij 1683. </s></p><p type="main">

<s>Humillimus atque Ob&longs;equenti&longs;&longs;imus <lb/>Servus <lb/>PAULUS CASATUS &egrave; SOC. JESU. <pb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Facultas R. P. </s>

<s>Provincialis Societatis Je&longs;u <lb/>in Provincia Veneta.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>EGo Octavius Rubeus Societatis Je&longs;u in Provincia Veneta <lb/>Pr&aelig;po&longs;itus Provincialis, pote&longs;tate ad id mihi fact&acirc; ab <lb/>Adm. </s>

<s>R. P. N. </s>

<s>Pr&aelig;po&longs;ito Generali Jo. </s>

<s>Paulo Oliva, faculta&shy;<lb/>tem facio, ut Opus in&longs;criptum, <emph type="italics"/>Mcchanichorum Libri octo, <lb/>Authore P. </s>

<s>Paulo Ca&longs;ato Societatis No&longs;tr&aelig; Sacerdote,<emph.end type="italics"/> eju&longs;dem <lb/>Societatis Doctorum hominum judicio approbatum, typis <lb/>mandetur, &longs;i ita iis, ad quos pertinet, videbitur. </s>

<s>Cujus rei <lb/>grati&acirc; has litteras me&acirc; manu &longs;ub&longs;criptas, &amp; &longs;igillo officij mei <lb/>munitas dedi. </s>

<s>Parm&aelig; 23. Februarij 1681. </s></p><p type="main">

<s>OCTAVIUS RUBEUS. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Summa Privilegiy &agrave; Chri&longs;tiani&longs;&longs;imo Rege conce&longs;&longs;i.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>LUDOVICUS MAGNUS Galliarum &amp; Navarr&aelig; Rex Chri&longs;tiani&longs;&longs;imus, <lb/>Diplomate &longs;uo &longs;anxit, nequis per univer&longs;os Regnorum &longs;uorum fines <lb/>intra decem proximos annos &agrave; die publicationis exemplarium computandos, <lb/>imprimat &longs;eu typis excudendum curet &amp; venale habeat Opus quod in&longs;cribi&shy;<lb/>tur, <emph type="italics"/>Mechanicorum Libriocto, Authore R. P. </s>

<s>Paulo Ca&longs;ato Soc. </s>

<s>Ie&longs;u<emph.end type="italics"/>; pr&aelig;ter <lb/>Ani&longs;&longs;onios Bibliopolas Lugdunen&longs;es, aut illos quibus ip&longs;imet conce&longs;&longs;erint. </s>

<s><lb/>Prohibuit in&longs;uper eadem auctoritate Regia omnibus &longs;uis &longs;ubditis, idem <lb/>Opus extra Regni &longs;ui limites imprimendum curare, &amp; impre&longs;&longs;um divende&shy;<lb/>re, vel quempiam ubicumque fuerit ad id agendum impellere; ac in&longs;tigare <lb/>&longs;ine con&longs;en&longs;u dictorum ANISSONIORUM; Qui &longs;ecus faxit, confi&longs;ca&shy;<lb/>tione librorum, aliaque gravi p&oelig;n&acirc; multabitur, uti latius patet in diplo&shy;<lb/>mate regio. </s>

<s>Dabatur Ver&longs;aliis die vige&longs;ima prima Januarij anno Dom. </s>

<s>1684. </s></p><p type="main">

<s><emph type="italics"/>Ex mandato Regis.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>JUNQUIERES. </s></p><p type="main">

<s>MECHA </s></p><pb/><figure></figure><p type="main">

<s><emph type="center"/>AD LECTOREM.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>SERO in lucem prodit h&aelig;c Me&shy;<lb/>chanicorum tractatio, &amp; vix fide <lb/>me abduco, quam dedi, c&ugrave;m Di&longs;&shy;<lb/>&longs;ertationes de <emph type="italics"/>Terr&acirc; Machinis mot&acirc;<emph.end type="italics"/><lb/>qua&longs;i Prodromum emi&longs;i ante plures <lb/>annos: &longs;cilicet &agrave; &longs;tudiis tunc ab&longs;tra&shy;<lb/>ctus, utpote alieni juris, &amp; ad mu&shy;<lb/>nera his non affinia tran&longs;latus, mul&shy;<lb/>tam &longs;alutem &amp; Mathematicis di&longs;ciplinis &amp; Phy&longs;icis dicere <lb/>coactus &longs;um; ade&ograve; ut demum tot elap&longs;is annis urgente jam <lb/>&longs;enio cogitationem omnem abjecerim de huju&longs;modi com&shy;<lb/>mentationibus, diffidens me po&longs;&longs;e ad hanc &longs;criptionem <lb/>&longs;atis temporis invenire, quin eam proxima mors interci&shy;<lb/>peret, &amp; &longs;u&longs;ceptum alieni&longs;&longs;imo tempore laborem irritum <lb/>faceret. </s>

<s>Adde qu&ograve;d (pro me&acirc; negligenti&acirc;, qu&aelig; calamo <lb/>parcit) temporis diuturnitate delet&aelig; ex animo pler&aelig;que <lb/>imagines vix tenue ve&longs;tigium reliquerant, cui novis indu&shy;<lb/>ctis coloribus eas redintegrari po&longs;&longs;e confiderem. </s>

<s>Amico&shy;<lb/>rum tamen officio&longs;is &longs;timulis me urgeri pa&longs;&longs;us &longs;um, ut &longs;ub&shy;<lb/>ci&longs;ivis, qu&aelig; incurrebant, temporibus tentarem, an de&longs;ti&shy;<lb/>natam animo tractationem, cujus brevem Synop&longs;im au&shy;<lb/>ditoribus meis in Romano Collegio, anno labentis &longs;&aelig;culi <lb/>decimi &longs;eptimi quinquage&longs;imo quarto, tradideram, re&shy;<lb/>dordiri, &amp; aliqu&acirc; ratione perficere liceret. </s>

<s>Licuit autem, <lb/>pr&aelig;ter &longs;pem, toties dimi&longs;&longs;um calamum re&longs;umere, ut tan-<pb/>dem de &longs;ingulis Mechanicis Facultatibus aliquid me &longs;crip&shy;<lb/>&longs;i&longs;&longs;e invenerim, quod Mathematicarum di&longs;ciplinarum can&shy;<lb/>didatis profuturum amici cen&longs;uerunt, &longs;i publici juris fieret. </s>

<s><lb/>Quapropter alien&aelig; utilitati &longs;erviendum poti&ugrave;s fuit, qu&agrave;m <lb/>me&aelig; voluntati. </s></p><p type="main">

<s>Ver&ugrave;m nete moveat, Amice Lector, qu&ograve;d Mechanici <lb/>in&longs;cribantur libri, c&ugrave;m tamen aliqua ad Centrobaryca, ali&shy;<lb/>qua ad Statica pertineant. </s>

<s>C&ugrave;m enim h&aelig;c ad pleniorem <lb/>eorum intelligentiam, qu&aelig; de Machinis di&longs;putanda erant, <lb/>referantur, nomen &agrave; &longs;copo de&longs;umendum fuit: Nec decrat <lb/>ex Ari&longs;totele (&longs;i tamen ip&longs;i tribuenda &longs;it illa tractatio) &longs;uf&shy;<lb/>fragium, qui Mechanicas Qu&aelig;&longs;tiones in&longs;crip&longs;it libellum, <lb/>in quo non de &longs;olis Mechanicis facultatibus agitur. </s></p><p type="main">

<s>Methodum ne culpes, qu&ograve;od non in Theoremata &amp; <lb/>Propo&longs;itiones rem totam dige&longs;&longs;erim, &longs;ed in Capita di&longs;tri&shy;<lb/>buerim, &amp; quidem aliquando longiu&longs;cula: Brevitati nimi&shy;<lb/>rum &longs;tudens non amavi codicem titulis implere, ne fort&egrave;, <lb/>ad o&longs;tendendam con&longs;equentium cum pr&aelig;cedentibus con&shy;<lb/>nexionem, cogerer idem &longs;&aelig;pi&ugrave;s inculcare. </s>

<s>Facilius au&shy;<lb/>tem duxi ea, qu&aelig; conjuncta &longs;unt, uno eodemque ca&shy;<lb/>pite complecti, ut ex ips&acirc; verborum con&longs;ecutione re&shy;<lb/>rum cognatio innote&longs;cat. </s>

<s>Pr&aelig;terquam quod, &longs;i form&acirc; <lb/>ill&acirc; Mathematicis familiari u&longs;us fui&longs;&longs;em, animum forta&longs;&longs;e <lb/>induxi&longs;&longs;es, me mihi inept&egrave; blandiri, &amp; qua&longs;i Geometri&shy;<lb/>cas ratiocinationes obtrudere ea, qu&aelig; &longs;atis probabili con&shy;<lb/>jectur&acirc; &longs;tabilire conatus &longs;um. </s>

<s>Quamvis enim non pauca <lb/>attulerim, qu&aelig; Geometricas demon&longs;trationes recipiunt, <lb/>nec mihi videar p&longs;eudographis &longs;yllogi&longs;mis deceptus; quia <lb/>tamen &amp; apud Phy&longs;icos &amp; apud Mathematicos agenda <lb/>erat cau&longs;a, multa fuere ad Philo&longs;ophicas rationes revocan&shy;<lb/>da; &amp; quidem, quoad ejus fieri potuit, &agrave; receptis in &longs;cho-<pb/>lis opinionibus mihi non erat h&igrave;c recedendum, ne quid <lb/>temer&egrave; &longs;ine argumentis proferrem, aut ne longi&ugrave;s ab in&shy;<lb/>&longs;tituto recederem, &longs;i quid novi, qu&aelig;&longs;it&acirc; veri &longs;imilitudine, <lb/>molirer. </s>

<s>Hoc videlicet mihi poti&longs;&longs;imum cur&aelig; fuit, ut Phy&shy;<lb/>&longs;icam admirandorum per Machinas motuum cau&longs;am in&shy;<lb/>ve&longs;tigarem: in Phy&longs;icis autem modum &longs;ciendi Geome&shy;<lb/>tricum inquirens, ne ab Ari&longs;totele redarguerer, timerem. </s>

<s><lb/>Quare alia Geometric&egrave;, alia Phy&longs;ic&egrave; tractata &aelig;quo animo <lb/>patere. </s></p><p type="main">

<s>Stylum autem quid excu&longs;em? </s>

<s>Non e&longs;t, fateor, con&shy;<lb/>&longs;tans &amp; perpetuus, &longs;u&iacute;que &longs;imilis: tum quia non eadem <lb/>&longs;emper &longs;ubjecta materia e&longs;t, tum quia, prout tempus fe&shy;<lb/>rebat, animum in&aelig;qualiter affectum ad &longs;cribendum at&shy;<lb/>tuli; nec poterat &aelig;quabiliter fluere toties interci&longs;a oratio. </s></p><p type="main">

<s>Unum e&longs;t inter c&aelig;tera, quod forta&longs;&longs;e de&longs;ideres, nimi&shy;<lb/>rum illorum, qui de hoc eodem argumento &longs;crip&longs;erunt, <lb/>&longs;ententias explicari, &amp; qu&aelig; &agrave; me dicuntur, eorum autho&shy;<lb/>ritate muniri. </s>

<s>Plurimum &longs;an&egrave; mihi lucis afful&longs;i&longs;&longs;et ex do&shy;<lb/>ctorum virorum Commentariis, neque contemnenda or&shy;<lb/>namenti acce&longs;&longs;io hujus me&aelig; lucubrationis tenuitati fieret ex <lb/>diver&longs;is Authorum opinionibus: Ver&ugrave;m ut nunc res&longs;e ha&shy;<lb/>bet, opportun&acirc; librorum &longs;upellectile de&longs;titutus authorum <lb/>mentionem facere plenam non potui, jejunam non debui, <lb/>ne quis per <expan abbr="contempt&utilde;">contemptum</expan> pr&aelig;termi&longs;&longs;us videretur. </s>

<s>Mihi autem <lb/>non ea e&longs;t memori&aelig; firmitas, qu&aelig;, quid aliquando lege&shy;<lb/>rim, aut ubi legerim, &longs;atis explicat&acirc; recordatione &longs;uggerat. </s>

<s><lb/>Qu&ograve;d &longs;i placui&longs;&longs;et, corrogatis aliunde libris, magnificam <lb/>hanc eruditionis pompam me&aelig; qualicumque commenta&shy;<lb/>tioni adhibere, non &longs;atis otii ad legendum &longs;uppetebat, &amp; <lb/>nimium temporis po&longs;tula&longs;&longs;et &longs;criptio, &longs;i exponend&aelig; pri&shy;<lb/>m&ugrave;m, dein confirmand&aelig; aut refellend&aelig; fui&longs;&longs;ent aliorum <pb/>&longs;ententi&aelig;: propterea &longs;atius duxi, qu&aelig; animo occurrebant, <lb/>pro me&acirc; con&longs;uetudine breviter &longs;implicit&eacute;rque &longs;cribere, <lb/>vix aliquando tact&acirc; alicujus Authoris opinione, quam in <lb/>adver&longs;ariis jampridem notatam inveni. </s></p><p type="main">

<s>Nec te pluribus volo, Amice Lector. </s>

<s>Multa habebis, <lb/>qu&aelig; pro tu&acirc; humanitate mihi condones, plura qu&aelig; ama&shy;<lb/>nuen&longs;i, plurima forta&longs;&longs;e qu&aelig; Typographo, ubi pr&aelig;&longs;ertim <lb/>de Numeris, &amp; de Majori aut Minori Ratione &longs;ermo e&longs;t; <lb/>facilis enim contingit o&longs;citanti hallucinatio, ut ab Auto&shy;<lb/>grapho aberret exemplar, &amp; Numerus numero, verbum <lb/>verbo commutetur: Non &aelig;gr&egrave; tamen ex adjunctis peti <lb/>poterit correctio. </s>

<s>In iis ver&ograve;, in quibus &agrave; me per impru&shy;<lb/>dentiam peccatum fuerit, &agrave; tu&acirc; Sapienti&acirc; facil&egrave; patiar me <lb/>dedoceri. </s>

<s>Vale. </s></p><figure></figure><p type="main">

<s>ELENCHUS </s></p><pb/><figure></figure><p type="main">

<s><emph type="center"/>ELENCHUS CAPITUM.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>LIBER PRIMUS. </s>

<s>De Centro Gravitatis.<emph.end type="center"/></s></p><p type="table">

<s>TABELLE WAR HIER</s></p><p type="table">

<s>TABELLE WAR HIER</s></p><p type="table">

<s>TABELLE WAR HIER</s></p><pb pagenum="54"/><p type="main">

<s>Quod &longs;i paries exteri&ugrave;s inclinatus etiam &longs;olitarius con&longs;i&longs;tere <lb/>po&longs;&longs;et, mod&ograve; ea e&longs;&longs;et partium connexio, ut unum quid &longs;oli&shy;<lb/>dum conflarent, quia directionis linea intra ba&longs;im &longs;u&longs;tentan&shy;<lb/>tem cadit, &amp; planum per extremam ba&longs;is lineam, &amp; terr&aelig; cen&shy;<lb/>trum tran&longs;iens relinquit interiorem parietis partem pr&aelig;ponde&shy;<lb/>rantem exteriori: quis po&longs;&longs;it de turris ruin&acirc; dubitare, &longs;i e&acirc;dem <lb/>methodo deprehendat oppo&longs;iti parietis AG centrum gravita&shy;<lb/>tis e&longs;&longs;e in O, ac proinde comparatis reliquorum duorum pa&shy;<lb/>rietum centris gravitatum, totius turris centrum gravitatis e&longs;&longs;e <lb/>in intimis turris partibus? </s>

<s>Qu&ograve; igitur firmi&ugrave;s &longs;ibi coh&aelig;rebunt <lb/>partes turris, e&ograve; major erit inclinatio, quam obtinere pote&longs;t ci&shy;<lb/>tra cadendi periculum. </s>

<s>Id quod pueris ip&longs;is noti&longs;&longs;imum e&longs;t, <lb/>qui turriculas inclinatas architectantur ex buxeis orbiculis, <lb/>quibus in alveolo ludunt. </s></p><p type="main">

<s>Et ut res i&longs;ta plani&longs;&longs;im&egrave; o&longs;tendatur, <lb/><figure id="fig1"></figure><lb/>&longs;it &longs;upra planum inclinatum AB, pa&shy;<lb/>rallelepipedum ligneum ID ita, ut <lb/>recta CE ad horizontem perpendicu&shy;<lb/>laris tran&longs;eat per centrum gravitatis: <lb/>con&longs;tat ex dictis cap. 

8. futurum e&longs;&longs;e, <lb/>ut grave ID repat, non autem rote&shy;<lb/>tur, quia pars CED non pr&aelig;ponderat parti CEI, &longs;iqui&shy;<lb/>dem po&longs;&longs;it de&longs;cendere per planum inclinatum; quod &longs;i &agrave; lap&shy;<lb/>&longs;u impediatur, &longs;ub&longs;i&longs;tet. </s>

<s>Jam ver&ograve; intellige per C planum <lb/>FH horizontale, &amp; adnecti pri&longs;ma trigonum CIK pa&shy;<lb/>rallelepipedo ID; utique pars CEK pr&aelig;ponderat parti <lb/>CED, mult&oacute;que min&ugrave;s dubitandum erit de &longs;olidi KD rui&shy;<lb/>n&acirc; ver&longs;us H. </s>

<s>Quid autem aliud e&longs;t &longs;olidum KD, quam tur&shy;<lb/>ris inclinata? </s></p><p type="main">

<s>Scrip&longs;eram h&aelig;c jam tum ab anno labentis &longs;&aelig;culi quinquage&shy;<lb/>&longs;imo &longs;exto; cum animum &longs;ubiit &longs;u&longs;picari, an &longs;uperi&ugrave;s allat&aelig; ex <lb/>Ma&longs;ino turris Bononien&longs;is men&longs;ur&aelig; omnin&ograve; veritati re&longs;ponde&shy;<lb/>rent. </s>

<s>Quare litteris ad P. </s>

<s>Franci&longs;cum Mariam Grimaldum da&shy;<lb/>tis rogavi, ut pro e&acirc;, quam ad res omnes conferre &longs;olebat, di&shy;<lb/>ligenti&acirc;, accurat&egrave; men&longs;uras illas inquireret: h&aelig;c igitur ex ejus <lb/>re&longs;pon&longs;ione habui, quibus &longs;uperi&ugrave;s dicta corrigenda &longs;unt; qu&aelig; <lb/>tamen expungere nolui, ut &longs;i lubeat, vulgarem opinionem &longs;e&shy;<lb/>qui valeas. </s></p><pb pagenum="55"/><p type="main">

<s>Extimus turris ambitus tam in im&acirc;, quam in &longs;uprem&acirc; parte <lb/>&aelig;qualis e&longs;t, ade&ograve; ut oppo&longs;it&aelig; facies parallel&aelig; excurrant: &longs;in&shy;<lb/>gulorum autem laterum ad ba&longs;im latitudo e&longs;t ped. </s>

<s>Bonon. </s>

<s>17. <lb/>unc. </s>

<s>8. murorum cra&longs;&longs;ities in imo &aelig;qualis e&longs;t; eo tantum di&longs;&shy;<lb/>crimine, quod murus, qua parte o&longs;tium patet, cra&longs;&longs;us e&longs;t ped.5. <lb/>unc.11. qui ver&ograve; Septentrionem &longs;pectat, propi&ugrave;s accedit ad pe&shy;<lb/>des 6. Porr&ograve; in &longs;umm&acirc; turri murorum cra&longs;&longs;ities pariter &aelig;qualis <lb/>e&longs;t, &amp; vix deficit &agrave; pedibus 5, quantum quidem ex a&longs;pectu &agrave; <lb/>&longs;uperiori proxim&aelig; turris A&longs;inell&aelig; podio conjicere potuit &longs;ingu&shy;<lb/>lorum murorum lateres numerans. </s>

<s>Are&aelig; demum vacu&aelig; ad ba&shy;<lb/>&longs;im latus unum e&longs;t ped. </s>

<s>6. alterum ped.6. unc.1. </s></p><p type="main">

<s>Cum autem pluvi&aelig; per hiantem, &amp; patulum turris verticem <lb/>decidu&aelig; &longs;calas corruperint, nec e&ograve; veniri po&longs;&longs;it, ut demi&longs;&longs;o <lb/>perpendiculo altitudo turris inve&longs;tigetur, &longs;ub&longs;idium peten&shy;<lb/>dum fuit ex Trigonometri&acirc;, &amp; ex proxim&acirc; turri A&longs;inell&acirc;, cu&shy;<lb/>jus men&longs;ur&aelig; multiplici ob&longs;ervatione innotuerant. </s>

<s>Sit itaque <lb/>turris inclinata DC, &longs;uperioris autem podij <lb/><figure id="fig2"></figure><lb/>A&longs;inell&aelig; altitudo EB ped.234 1/2, unde ob&longs;er&shy;<lb/>vatus e&longs;t angulus CEB gr. </s>

<s>18. 40&prime;. </s>

<s>Item in <lb/>eadem turri A&longs;inell&acirc; patet fene&longs;tra in F, ade&ograve; <lb/>ut di&longs;tantia EF &longs;it ped.141: ibi pariter ob&longs;er&shy;<lb/>vatus e&longs;t angulus EFC gr. </s>

<s>51. 51&prime;. </s>

<s>Quare in <lb/>triangulo CEF, notum e&longs;t latus EF, &amp; duo <lb/>anguli adjacentes, ex quibus datis colligi&shy;<lb/>tur EC di&longs;tantia ped. (117 7/12). Jam ver&ograve; intelli&shy;<lb/>gantur ex C cadere du&aelig; perpendiculares, al&shy;<lb/>tera quidem CH in planum horizontale, alte&shy;<lb/>ra ver&ograve; CG in turrim A&longs;inellam; erit enim al&shy;<lb/>titudo CH &aelig;qualis altitudini GB, nam CG <lb/>e&longs;t parallela horizonti, cui turris EB perpen&shy;<lb/>dicularis in&longs;i&longs;tit. </s>

<s>Ut igitur innote&longs;cat qu&aelig;&longs;i&shy;<lb/>ta altitudo, inveniatur in triangulo rectangu&shy;<lb/>lo CGE, ex datis latere CE ped. (117 7/12) &amp; <lb/>angulo ob&longs;ervato CEG, gr.18.40&prime;, latus EG <lb/>ped. (111 5/12). Jam ver&ograve; &longs;i EG ped.(111 5/12) dematur <lb/>ex EB ped. </s>

<s>234 1/2, remanet altitudo GB, hoc e&longs;t CH, <lb/>ped. (123 1/12). </s></p><pb pagenum="56"/><p type="main">

<s>Demum ad inve&longs;tigandam turris inclinationem, applicito <lb/>ad punctum I perpendiculo ob&longs;ervatus e&longs;t angulus DIL <lb/>gr. </s>

<s>3. 10&prime;.: c&ugrave;m autem IL parallela &longs;it perpendiculari CH, erit <lb/>pariter angulus DCH gr.3.10&prime;. </s>

<s>Igitur in triangulo DCH <lb/>rectangulo ad H notum e&longs;t latus CH ped.(123 1/12), &amp; angulus <lb/>DCH gr.3.10&prime;, ergo &amp; innote&longs;cit latus DH ped.6. (10/12), qu&aelig; e&longs;t <lb/>men&longs;ura inclinationis qu&aelig;&longs;it&aelig;. </s></p><p type="main">

<s>Ex his accuratioribus men&longs;uris indagemus, &longs;i placet, in <lb/>orientali pariete inclinato centrum gravitatis, &amp; lineam di&shy;<lb/>rectionis methodo e&acirc;dem, qua &longs;uperi&ugrave;s u&longs;i &longs;umus; eademque <lb/>figura &longs;ectionis verticalis re&longs;umatur. </s>

<s>E&longs;t igitur EB ped. </s>

<s>6. ac <lb/>propterea RB ped. </s>

<s>300&Prime;; &amp; quia HC e&longs;t ped. </s>

<s>5, VC e&longs;t <lb/>ped.2. 50&Prime;. </s>

<s>BD autem e&longs;t ped. </s>

<s>6. unc.10, hoc e&longs;t ped.(6 10/12). </s></p><figure></figure><p type="main">

<s>In Triangulo BDC rectangulo datis BD <lb/>ped. </s>

<s>6. (10/12), &amp; altitudine perpendiculari CD <lb/>ped. (123 1/12), additis laterum quadratis fit qua&shy;<lb/>dratum hypothenu&longs;&aelig; BC, qu&aelig; e&longs;t ped.123.27&Prime;. </s>

<s><lb/>Fiat igitur ut CB ped. </s>

<s>123. 27&Prime;, ad BD <lb/>ped. </s>

<s>6. 83&Prime;. </s>

<s>ita Radius ad &longs;inum anguli BCD <lb/>gr. </s>

<s>3. 10&prime; 34&Prime;. </s>

<s>Quare angulus reliquus CBD <lb/>gr. </s>

<s>86. 49&prime;. </s>

<s>26&Prime;, cui &aelig;qualis e&longs;t alternus VCB <lb/>inter parallelas VC, RD; angulus autem, <lb/>qui e&longs;t deinceps, CBR gr. </s>

<s>93. 10&prime;. </s>

<s>34&prime;. </s>

<s>In <lb/>triangulo VCB datis lateribus VC ped.2-50&Prime;, <lb/>CB ped. </s>

<s>123. 27&Prime;, &amp; angulo verticali VCB <lb/>gr. </s>

<s>86. 49&prime;. </s>

<s>26&Prime;, reperitur CVB gr. </s>

<s>92. 0&prime;. </s>

<s>36&Prime;, <lb/>&amp; VBC. gr. </s>

<s>1. 9&prime;, 58&Prime;. </s>

<s>Ex his ver&ograve; invenitur <lb/>VB ped. </s>

<s>122. 76&Prime;. </s></p><p type="main">

<s>Jam ver&ograve; in Triangulo VBR, notus e&longs;t <lb/>angulus RBV &aelig;qualis alterno CVB gr.92. <lb/>0&prime;. </s>

<s>36&prime;. </s>

<s>&amp; nota &longs;unt latera RB ped. </s>

<s>300&Prime;, &amp; <lb/>VB ped. </s>

<s>122. 76&Prime;. </s>

<s>Quare invenitur angulus <lb/>VRB gr. </s>

<s>86. 35&prime; 43&Prime;. </s>

<s>BVR gr. </s>

<s>1. 23&prime;. </s>

<s>41&Prime;, &amp; ba&longs;is VR <lb/>ped. </s>

<s>123. 17&Prime;. </s></p><p type="main">

<s>Tum fiat ut 17 ad 16; hoc e&longs;t duplum majoris EB cum mi&shy;<lb/>nore HC, ad duplum minoris HC cum majore EB, ita VS <lb/>ad SR, &amp; erit SR ped.59.72&Prime;. </s>

<s>Duct&acirc; igitur ex S centro gra-<pb pagenum="57"/>vitatis perpendiculari line&acirc; directionis SX, ex datis latere SR <lb/>ped. </s>

<s>59. 72&Prime;, &amp; angulo VRX gr. </s>

<s>86, 35&prime;, 43&Prime;, innote&longs;cit RX <lb/>ped. </s>

<s>3. 54&Prime;. </s>

<s>Quare RX major e&longs;t qu&agrave;m RB: &amp; &longs;i paries ille <lb/>&longs;olitarius e&longs;&longs;et, non utique con&longs;i&longs;teret; &longs;ed quoniam reliqui <lb/>tres parietes adjecti &longs;unt, con&longs;tat ita totius molis centrum gra&shy;<lb/>vitatis e&longs;&longs;e in intima turris parte, ut linea directionis cadat in&shy;<lb/>tr&agrave; turris ba&longs;im &longs;u&longs;tentantem. </s></p><p type="main">

<s>Ex his di&longs;cuties timorem corum, qui &longs;oliciti &longs;unt de obeli&longs;&shy;<lb/>corum con&longs;i&longs;tenti&acirc;, ex inclinatione aliqu&acirc; verticis ruinam <lb/>proximam pr&aelig;&longs;agientes: cum enim in huju&longs;modi molibus cen&shy;<lb/>trum gravitatis vicinius &longs;it ba&longs;i qu&agrave;m vertici, &longs;i centrum incli&shy;<lb/>netur in alterutram partem &longs;patio tant&ugrave;m digitali, vertex in&shy;<lb/>&longs;ignem acquiret inclinationem, con&longs;i&longs;tet tamen, quandiu linea <lb/>directionis tran&longs;ibit per ba&longs;im &longs;u&longs;tentationis. </s>

<s>Inclinatio enim <lb/>non e&longs;t &longs;patium illud, quod inter ba&longs;im, &amp; perpendiculum &agrave; <lb/>turris, vel obeli&longs;ci vertice demi&longs;&longs;um intercipitur (quamvis hoc <lb/>vocabulo hactenus abuti placuerit, ne &agrave; vulgo di&longs;creparem) <lb/>&longs;ed e&longs;t angulus, quem turris facit cum plano; &amp; manente ea&shy;<lb/>dem inclinatione, intervallum illud mutari pote&longs;t pro majore, <lb/>aut minore turris longitudine. </s>

<s>Quare qu&ograve; longior e&longs;t moles in&shy;<lb/>clinata, c&aelig;teris paribus, min&ugrave;s e&longs;t timendum, quia minor e&longs;t <lb/>declinatio &agrave; perpendiculari: &longs;i enim KE &longs;it pedum 100, KC <lb/>ver&ograve; ped.1. angulus KEC &aelig;qualis declinationi &agrave; perpendiculo <lb/>e&longs;t gr. </s>

<s>0. 34. 22&Prime;. </s>

<s>at &longs;i KE &longs;it ped. </s>

<s>50, &amp; KC iterum ped. </s>

<s>1. <lb/>angulus KEC e&longs;t grad. </s>

<s>11. 32&prime;. </s>

<s>13&Prime;. </s></p><p type="main">

<s>H&icirc;c autem qua&longs;i pr&aelig;teriens &longs;atisfaciam qu&aelig;renti, cur lon&shy;<lb/>giores ha&longs;tas facili&ugrave;s, qu&agrave;m breviores virgas digiti extremitate <lb/>&longs;u&longs;tineamus, quin cadant. </s>

<s>Quia nimirum minimus angulus <lb/>declinationis &agrave; perpendiculo &longs;tatim &longs;e prodit ha&longs;t&aelig; vertice ad <lb/>partem unam &longs;ecedente, cui &longs;tatim occurrimus ha&longs;t&aelig; calcem <lb/>manu transferentes, ac &longs;ub vertice collocantes: ver&ugrave;m quia fa&shy;<lb/>cilior ha&longs;t&aelig; con&longs;i&longs;tentia innote&longs;cit etiam, quando &agrave; &longs;uppo&longs;it&acirc; <lb/>manu calx ejus non movetur (nam &longs;i militarem &longs;ari&longs;&longs;am terr&aelig; <lb/>perpendiculariter in&longs;i&longs;tentem con&longs;titueris, potes te &longs;emel in gy&shy;<lb/>rum contorquere, &amp; illam qua&longs;i perpendicularem recipere, id <lb/>quod in breviore ha&longs;t&acirc; non obtinebis) alia e&longs;t ratio petenda <lb/>prim&ugrave;m ex dictis, quia &longs;cilicet longior ha&longs;ta, c&aelig;teris paribus, <lb/>min&ugrave;s declinat &agrave; perpendiculo, ide&oacute;que difficili&ugrave;s de&longs;cendit; <pb pagenum="58"/>deinde que madmodum longiorem ha&longs;tam &longs;i in aqu&aacute; agitaveris <lb/>majorem percipies re&longs;i&longs;tentiam, qu&agrave;m &longs;i breviorem virgam in&shy;<lb/>citares; ita a&euml;rem variis &longs;emper motibus turbatum plus etiam <lb/>impedire de&longs;cen&longs;um longioris ha&longs;t&aelig; cen&longs;endum e&longs;t, pr&aelig;&longs;ertim <lb/>&longs;i in &longs;uperiore parte a&euml;r vers&ugrave;s unam, in inferiore autem vers&ugrave;s <lb/>aliam partem moveatur: id quod in breviore virg&acirc; non accidit, <lb/>quam modicus a&euml;r contingit, nec pote&longs;t aut ade&ograve; re&longs;i&longs;tere di&shy;<lb/>vi&longs;ioni, aut ade&ograve; diver&longs;is motibus cieri. </s>

<s>Hinc a&longs;ta longior <lb/>tardi&ugrave;s de&longs;cen&longs;um molitur, &amp; facili&ugrave;s &longs;u&longs;tinetur, quia major <lb/>a&euml;ris dividendi quantitas, ac motus var us, magis re&longs;i&longs;tit, &amp; <lb/>dat&acirc; &aelig;qualitate mot&ucirc;s min&ugrave;s declinat &agrave; perpendiculo. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT X.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>An plurium &longs;tructurarum capax &longs;it mons, qu&agrave;m <lb/>&longs;ubjecta planities.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>POte&longs;t mons cum &longs;ubject&acirc; planitie, cui in&longs;i&longs;tit, dupliciter <lb/>comparari; prim&ugrave;m conferendo &longs;olam planitiem in ver&shy;<lb/>tice montis exi&longs;tentem cum parte &longs;ubjecti plani &longs;ibi re&longs;&shy;<lb/>pondente; deinde clivum montis comparando cum plano <lb/>horizontali. </s>

<s>Et &longs;an&egrave; &longs;i planities in &longs;ummo montis jugo con&shy;<lb/>&longs;ideretur, certum e&longs;t illam e&longs;&longs;e plurium &longs;tructurarum ca&shy;<lb/>pacem, qu&agrave;m &longs;ubjectum planum in &longs;uperficie globi ter&shy;<lb/>re&longs;tris: Quemadmodum enim &longs;uperficies &longs;ph&aelig;r&aelig; majoris <lb/>plura capit &aelig;dificia, qu&agrave;m minor, ita etiam &longs;ph&aelig;rarum <lb/>in&aelig;qualium partes &longs;imiles in&aelig;qualis &longs;unt capacitatis: Con&longs;tat <lb/>autem planitiem in fummo monte pertinere ad &longs;ph&aelig;ram <lb/>majorem, qu&agrave;m pertineat &longs;imilis planities illi &longs;ubjecta; ac <lb/>proinde &amp; amplior e&longs;t, &amp; magis capax. </s>

<s>Harum ver&ograve; pla&shy;<lb/>nitierum differentia ea erit, qu&aelig; e&longs;t quadratorum di&longs;tan&shy;<lb/>tiarum &agrave; centro terr&aelig;: qu&ograve;d &longs;i quadratorum huju&longs;modi <lb/>differentia exigua &longs;it &amp; contemnenda, eo quod ad illam <lb/>quadratum &longs;emidiametri terr&aelig; habeat nimis magnam ratio&shy;<lb/>nem; planitierum pariter differentia fugiet omnem &longs;en&longs;um. <pb pagenum="59"/>Sit terr&aelig; &longs;emidiameter CS, altitudo au&shy;<lb/><figure id="fig3"></figure><lb/>tem montis SR, in cujus vertice &longs;it pla&shy;<lb/>nities RH, cui &longs;imilis e&longs;t in &longs;uperficie <lb/>globi terreni planities SO illi parallela: <lb/>h&aelig; autem planities &longs;imiles habent, per <lb/>20. lib. 

6. duplicatam Rationem laterum <lb/>RI, SL, hoc e&longs;t, per 4. lib. 

6. duplica&shy;<lb/>tam Rationis, quam habet CR ad CS. </s>

<s><lb/>E&longs;t igitur ut quadratum di&longs;tanti&aelig; CR. <lb/>ad quadratum di&longs;tanti&aelig; CS, ita plani&shy;<lb/>ties RH ad planitiem SO. </s>

<s>Plura itaque <lb/>&aelig;dificia perpendiculariter in&longs;i&longs;tentia <lb/>po&longs;&longs;unt in planitie RH majori excitari <lb/>in montis vertice, qu&agrave;m in &longs;ubject&acirc; <lb/>plani tie. </s></p><p type="main">

<s>At &longs;i montis clivus RMOL comparetur cum &longs;ubject&acirc; pla&shy;<lb/>nitie SO, certum e&longs;t illum e&longs;&longs;e majorem, &longs;icuti latus RL op&shy;<lb/>po&longs;itum angulo RSL, qui non e&longs;t minor recto, majus e&longs;t la&shy;<lb/>tere SL in triangulo RSL, &amp; RM ad SF e&longs;t ut RC ad SC: <lb/>&longs;uperficies igitur LM comprehen&longs;a &longs;ub majoribus lateribus, <lb/>&amp; angulis non minoribus, qu&agrave;m &longs;uperficies SO, major erit, <lb/>&longs;i illa per &longs;e con&longs;ideretur. </s>

<s>Non tamen continu&ograve; major dicenda <lb/>e&longs;t capacitas, qu&aelig; plura aut ampliora recipiat &aelig;dificia; ni&longs;i <lb/>mons ad ingentem altitudinem a&longs;cendat; tunc enim perpendi&shy;<lb/>cula non &longs;unt inter &longs;e parallela, propter in&longs;ignem eorum <lb/>di&longs;tantiam. </s>

<s>Nam &longs;i &longs;uper clivo AB <lb/>&longs;it &longs;tructura AL, cujus parietes per&shy;<lb/><figure id="fig4"></figure><lb/>pendiculares, &longs;int etiam paralleli <lb/>LB, DA, illi non magis inter &longs;e <lb/>di&longs;tant, qu&agrave;m &longs;i &longs;uper plano hori&shy;<lb/>zontali NB fui&longs;&longs;ent excitati: quic&shy;<lb/>quid &longs;it, quod, &longs;icut linea AB ma&shy;<lb/>jor e&longs;t qu&agrave;m NB, ita planum incli&shy;<lb/>natum majus &longs;it plano horizontali. </s>

<s><lb/>Non igitur plures aut ampliores &longs;tructuras recipit clivus collis, <lb/>qu&agrave;m &longs;ubjectum planum horizontale. </s>

<s>Quod ver&ograve; de &longs;tructuris <lb/>dicitur, de c&aelig;teris quoque intelligendum e&longs;t, qu&aelig; perpendi&shy;<lb/>cularia in&longs;i&longs;tunt, &amp; &longs;patium implent; at &longs;i ita &longs;e habeant, ut <pb pagenum="60"/>perpendicularia non in&longs;i&longs;tant, certum e&longs;t plures aut longiores <lb/>homines jacere po&longs;&longs;e in clivo AB, quos non capit planum NB: <lb/>vel &longs;i in clivo &longs;e min&ugrave;s invicem impediant, tunc plura huju&longs;&shy;<lb/>modi corpora in colle e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt qu&agrave;m in planitie: &longs;i enim ra&shy;<lb/>mi arboris inferioris re&longs;pondeant trunco &longs;uperioris, certum e&longs;t <lb/>quod mult&ograve; viciniores e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt arbores, qu&agrave;m in planitie, <lb/>ubi rami &longs;e vici&longs;&longs;im impedientes majorem po&longs;tulant truncorum <lb/>di&longs;tantiam; ac proinde etiam multo plures arbores intra ea&longs;&shy;<lb/>dem parallelas erunt. </s>

<s>Sic plures homines e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt in gradi&shy;<lb/>bus amphitheatri, qu&agrave;m in &longs;ubjecto plano, quia graciliores, <lb/>partes &longs;uperiorum re&longs;pondent cra&longs;&longs;ioribus inferiorum, &amp; &longs;e <lb/>min&ugrave;s invicem impedientes minus relinquunt &longs;patij vacui: <lb/>quod &longs;i non homines, &longs;ed parallelepipeda, &longs;tatueres in gradi&shy;<lb/>bus, non plura &longs;tatui in iis po&longs;&longs;ent, qu&agrave;m in plan&acirc; are&acirc; gradi&shy;<lb/>bus &longs;ubject&acirc;. </s></p><p type="main">

<s>H&aelig;c autem &aelig;dificiorum &aelig;qualitas in clivo &amp; in plani&shy;<lb/>tie, locum non habet ni&longs;i intra illud &longs;patium, quod inter&shy;<lb/>cipitur &agrave; perpendiculis Phy&longs;ic&egrave; parallelis; &longs;tatim enim ac &agrave; <lb/>paralleli&longs;mo recedunt perpendicula, &longs;i ea fuerit altitudo, ad <lb/>quam clivus a&longs;cendens venit, ut planities parallela plano <lb/>horizontali in e&acirc; altitudine major &longs;it, qu&agrave;m &longs;imilis plani&shy;<lb/>ties depre&longs;&longs;ior, etiam plura &aelig;dificia recipiet clivus, qu&agrave;m <lb/>unica planities horizontalis &longs;ubjecta. </s>

<s>Ponamus enim per&shy;<lb/>pendicula GC, &amp; OC jam non e&longs;&longs;e parallela, eamque e&longs;&longs;e <lb/>altitudinem KG, ut planum per G tran&longs;iens horizonti <lb/>parallelum majus &longs;it plano per O intra eadem perpendicu&shy;<lb/>la intercepto, erit quidem capacitas plani inclinati GOLF <lb/>&aelig;qualis capacitati &longs;ubjecti plani EKOL: at ulteri&ugrave;s a&longs;cen&shy;<lb/>dendo capacitas FGMR non erit &aelig;qualis capacitati plani <lb/>SK continuati cum priore plano EO, &longs;ederit major, quip&shy;<lb/>pe qu&aelig; &aelig;qualis e&longs;t capacitati plani VG; e&longs;t autem pla&shy;<lb/>num VG ad planum &longs;imile SK, ut quadratum GC ad <lb/>quadratum KC: major igitur e&longs;t totius clivi ML capacitas, <lb/>qu&agrave;m planitiei SO. </s></p><p type="main">

<s>Et ut res apertius con&longs;tet, quandoquidem clivi alti&longs;&shy;<lb/>&longs;imorum montium, &longs;i eandem &longs;ervent inclinationem, non <lb/>&longs;unt ab imo pede ad &longs;ummum jugum &aelig;quabili, &amp; conti&shy;<lb/>nuo ductu exten&longs;i, Sit terr&aelig; centrum H, &amp; &longs;uperficies <pb pagenum="61"/>AD; cujus arcus dividatur in par&shy;<lb/><figure id="fig5"></figure><lb/>tes AB, BC, CD &aelig;quales, ita ut <lb/>&longs;inguli arcus pro recti&acirc; line&acirc;, &amp; &longs;u&shy;<lb/>perficies pro plano horizontali <lb/>Phy&longs;ic&egrave; u&longs;urpari po&longs;&longs;int; &amp; tunc <lb/>&longs;ol&ugrave;m intelligatur mutari horizon, <lb/>quando ex A jam venerit in B, <lb/>deinde in C &amp;c. </s>

<s>Si igitur &longs;it pla&shy;<lb/>num inclinatum AE, ubi venerit <lb/>in E punctum perpendiculi HB <lb/>producti, non pote&longs;t rect&acirc; progre&shy;<lb/>di, quin mutet inclinationem &longs;upra horizontem novum, ad <lb/>quem venit; quare ut &longs;ervetur &longs;imilis inclinatio, deflectit in EF, <lb/>&amp; e&longs;t angulus HEF &aelig;qualis angulo HAE cui demum ubi ve&shy;<lb/>nerit in F, debet fieri &aelig;qualis angulus HEG. </s>

<s>Centro autem H, <lb/>intervallis HE &amp; HF de&longs;cribantur arcus EI, &amp; FK. </s>

<s>Certum <lb/>e&longs;t duarum linearum angulum con&longs;tituentium partem aliquam <lb/>extremam e&longs;&longs;e, &longs;ecund&ugrave;m quam line&aelig; ill&aelig; non differunt, &longs;en&longs;u <lb/>judice, &agrave; parallelis; at &longs;i major pars accipiatur, jam perit paral&shy;<lb/>leli&longs;mus: Sic RA, &amp; EB pro parallelis u&longs;urpari &longs;i po&longs;&longs;int, non <lb/>poterunt &longs;imiliter pro parallelis accipi RA, &amp; LB: Sic LE, &amp; <lb/>FI &longs;umuntur tanquam parallel&aelig; citr&agrave; errorem, at non item LB, <lb/>&amp; MC. </s>

<s>Quare perpendicula non &longs;ol&ugrave;m recedunt &agrave; paralleli&longs;&shy;<lb/>mo &longs;en&longs;ibili, quia majorem angulum in centro H con&longs;tituunt, <lb/>&longs;ed etiam quia major eorum pars a&longs;&longs;umitur, in qua jam apparet <lb/>convergentia, qu&aelig; in parte minore latebat. </s></p><p type="main">

<s>Cum itaque &longs;tructur&aelig; perpendiculares in plano inclinato <lb/>occupent &longs;patium eodem modo, ac &longs;i e&longs;&longs;ent in plano horizon&shy;<lb/>tali intra ea&longs;dem parallelas, jam con&longs;tat clivi partem EF com&shy;<lb/>parandam e&longs;&longs;e cum plano EI, non autem cum plano BC; quia <lb/>in E, &amp; I terminatur paralleli&longs;mus linearum LE, FI. </s>

<s>E&longs;t igi&shy;<lb/>tur capacitas clivi EF &aelig;qualis capacitati EI; at capacitas EI <lb/>major e&longs;t qu&agrave;m capacitas BC, ergo capacitas clivi AF major <lb/>e&longs;t, qu&agrave;m capacitas planitiei AC. </s>

<s>Eademque e&longs;to de c&aelig;teris <lb/>ratio. </s>

<s>Hinc manife&longs;tum e&longs;t non omnin&ograve; in univer&longs;um vera e&longs;&longs;e, <lb/>qu&aelig; pa&longs;&longs;im dicuntur de &aelig;quali capacitate collium, &amp; planitiei <lb/>&longs;ubject&aelig;, ni&longs;i h&aelig;c certis limitibus circum&longs;cribantur; videlicet <lb/>&longs;i &longs;ermo &longs;it de iis qu&aelig; tant&ugrave;m perpendiculariter in&longs;i&longs;tunt, &amp; <pb pagenum="62"/>intr&agrave; illud &longs;patium, ac in e&aacute; altitudine, ubi perpendiculorum <lb/>convergentia ade&ograve; exigua e&longs;t, ut evane&longs;cat. </s>

<s>C&aelig;ter&ugrave;m &longs;atis <lb/>mihi videor o&longs;tendi&longs;&longs;e fieri po&longs;&longs;e, ut clivus aliquis plures <lb/>&longs;tructuras recipere po&longs;&longs;it, qu&agrave;m &longs;uperficies &longs;ph&aelig;rica globi illi <lb/>re&longs;pondens. </s>

<s>Si enim eadem e&longs;t &longs;emper, ut &longs;upponitur, plani <lb/>inclinatio, etiam latera turrium, vel domorum parietes &aelig;qu&egrave; <lb/>invicem remoti intercipient &aelig;quales partes plani inclinati: Si <lb/>ergo &longs;tructura intercipiens &longs;emi&longs;&longs;em plani AE transferatur in <lb/>EF, &aelig;qualem partem intercipiet; at h&aelig;c minor e&longs;t &longs;emi&longs;&longs;e <lb/>ip&longs;ius EF, igitur du&aelig; &longs;tructur&aelig; occupantes totum planum AE, <lb/>tran&longs;lat&aelig; in EF &aelig;quale &longs;patium occupabunt, &amp; relinquent <lb/>adhuc partem &longs;patij inanem. </s>

<s>E&longs;&longs;e autem EF lineam majorem <lb/>linea AE patet; quia triangula AHE, EHF &aelig;quiangula <lb/>&longs;unt, &amp; latera habent proportionalia, ade&oacute;que ut AH ad HE, <lb/>ita AE ad EF; atqui HE excedit lineam HA; igitur &amp; EF <lb/>major e&longs;t qu&agrave;m AE: ergo multo major erit &longs;uperficies ip&longs;ius <lb/>EF, qu&agrave;m &longs;uperficies &longs;imilis ip&longs;ius AE. </s>

<s>In &longs;patio igitur, quo <lb/>&longs;uperficies EF excedit &longs;uperficiem AE, poterit alia pr&aelig;terea <lb/>&longs;tructura excitari. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT XI.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Quomodo animalium motus ordinentur ex centro <lb/>gravitatis.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>DEi &longs;apientiam nunquam &longs;atis admirari po&longs;&longs;umus, qu&aelig; in <lb/>ordinandis natur&aelig; motibus elucet; animalia enim &longs;olo <lb/>natur&aelig; ductu ade&ograve; accurat&egrave; &longs;e ip&longs;a &longs;i&longs;tunt in line&acirc; directionis, <lb/>ut nemo mathematicus Geometri&aelig; apices per&longs;crutatus po&longs;&longs;it <lb/>tam &longs;ubtiliter deprehendere, ac brevi&longs;&longs;imo temporis momento, <lb/>centrum gravitatis. </s>

<s>Quandoquidem &longs;ive con&longs;i&longs;tentium quie&shy;<lb/>tem, &longs;iv&egrave; gradientium motum, &longs;iv&egrave; reclinantium &longs;e &longs;e inflexio&shy;<lb/>nem con&longs;ideres, miram natur&aelig; artem intelliges, qu&acirc; pr&aelig;cavit, <lb/>ne corpus ingenit&acirc; gravitate delatum pr&aelig;ceps caderet. </s>

<s>Id au&shy;<lb/>tem a&longs;&longs;ecuta e&longs;t motus ita di&longs;ponendo, ut linea directionis nun-<pb pagenum="63"/>quam caderet extr&agrave; ba&longs;im &longs;u&longs;tentationis, ni&longs;i fort&egrave; in cur&longs;u, in <lb/>quo tamen &longs;atis con&longs;ultum e&longs;t animalis incolumitati, dum ab <lb/>anteriore pede, ubi terram attigerit, retinetur, ne ulteri&ugrave;s <lb/>de&longs;cendat. </s></p><p type="main">

<s>Ba&longs;is autem &longs;u&longs;tentationis non &longs;unt &longs;oli pedes, &longs;ed totum <lb/>illud &longs;patium interceptum &agrave; lineis pedum extremitates jun&shy;<lb/>gentibus; &longs;ic in quadrupedibus linea directionis debet cadere <lb/>intr&agrave; &longs;patium comprehen&longs;um lineis, qu&aelig; jungunt extrema <lb/>pedum terram contingentium, ut po&longs;&longs;it animal con&longs;i&longs;tere. </s>

<s><lb/>Hinc equus in po&longs;teriores pedes &longs;e erigens flexis poplitibus <lb/>reclinat &longs;e &longs;e in po&longs;teriora, &amp; tanti&longs;per in eo &longs;itu con&longs;i&longs;tit, <lb/>dum centrum gravitatis imminet &longs;patio, quod &agrave; pedibus oc&shy;<lb/>cupatur, &amp; ab illis intercipitur; &amp; &longs;i extra illud &longs;patium ca&shy;<lb/>dat linea directionis, vel aver&longs;us cadit, vel iterum quatuor <lb/>pedibus in&longs;i&longs;tit. </s>

<s>Ubi tamen ob&longs;ervandum e&longs;t ex equo &amp; equi&shy;<lb/>te fieri unam molem compo&longs;itam unum habentem commune <lb/>centrum gravitatis: unde fit equum magis defatigari, &longs;i eques <lb/>non rectus in&longs;ideat; &longs;ed inclinatus in alterutram partem, cen&shy;<lb/>tro enim gravitatis tran&longs;lato mot&ucirc;s facilitas mutatur; &amp; equite <lb/>in anteriora inclinato ac premente caput equi in po&longs;teriores <lb/>pedes erecti, centrum gravitatis in anteriora transfertur, &amp; <lb/>occurritur periculo, ne equus aver&longs;us cadat. </s></p><p type="main">

<s>Porr&ograve; dum &longs;patium &agrave; pedibus occupatum voco ba&longs;im &longs;u&longs;ten&shy;<lb/>tationis, non &longs;emper &longs;atis e&longs;t lineam directionis cadere non <lb/>extr&agrave; pedes; quia &longs;i pedes ip&longs;i &longs;ol&ugrave;m ex parte tangant &longs;ub&shy;<lb/>jectum corpus, ut contingit in funambulis, debet linea di&shy;<lb/>rectionis cadere in funem, cui in&longs;i&longs;tunt pedes, &amp; &longs;i extra il&shy;<lb/>lum cadat, certa e&longs;t ruina, quia latitudo pedum non juvat. </s>

<s><lb/>Cum autem difficillimum &longs;it diuti&ugrave;s con&longs;i&longs;tere ita, ut centrum <lb/>gravitatis &longs;emper immineat funi, ide&ograve; funambuli, vel ha&longs;tam <lb/>plumbeis laminis gravem in extremitatibus manu tenent, vel <lb/>brachiis expan&longs;is &longs;e librant, ut ha&longs;tam vel brachia extenden&shy;<lb/>tes in partem oppo&longs;itam ei, in quam gravitas inclinat, cen&shy;<lb/>trum gravitatis con&longs;tituatur in puncto, quod immineat funi <lb/>&longs;uitentanti. </s>

<s>Hinc oritur difficultas con&longs;i&longs;tendi, quam expe&shy;<lb/>riuntur grallatores; cum enim grall&aelig; exigu&acirc; &longs;ui parte tangant <lb/>terram, e&longs;t qua&longs;i linea, in qua fit &longs;u&longs;tentatio, extra quam fa&shy;<lb/>cil&egrave; cadit linea directionis: ide&ograve; tertium ge&longs;tant baculum, cui <pb pagenum="64"/>innitantur, quoties quie&longs;cere voluerint, line&acirc; directionis ca&shy;<lb/>dente intr&agrave; &longs;patium triangulare comprehen&longs;um &agrave; grallis, &amp; <lb/>baculo. </s></p><p type="main">

<s>H&icirc;c autem maxim&egrave; &longs;e prodit natur&aelig; providentia in tam va&shy;<lb/>ri&acirc; pedum conformatione, ut ad &longs;u&longs;tentandum idonei e&longs;&longs;ent: <lb/>quadrupedibus &longs;iquidem non adc&ograve; amplos pedes tribuit, quia <lb/>ex eorum inter &longs;e di&longs;tanti&acirc; plurimum &longs;patium intercipitur, cui <lb/>immineat centrum gravitatis: bipedibus ver&ograve; latiores tribuit <lb/>pedes, qu&acirc; parte timeri potuit ca&longs;us: &longs;ic quia ex duorum cru&shy;<lb/>rum modic&acirc; divaricatione non facil&egrave; periculum erat cadendi <lb/>in alterutrum latus, ide&ograve; humanis pedibus minorem dedit la&shy;<lb/>titudinem, qu&agrave;m longitudinem; hanc ver&ograve; non in &aelig;quas <lb/>di&longs;tribuit partes, &longs;ed minimam calci (pr&aelig;terquam in Scauris, <lb/>quos pravis fultos male talis appellat Horatius, talis &longs;cilicet <lb/>extantioribus) maximam anteriori parti conce&longs;&longs;it, ne impetu <lb/>per motum concepto tran&longs;latum centrum gravitatis in anterio&shy;<lb/>ra tran&longs;iliret ba&longs;im &longs;u&longs;tentationis. </s>

<s>Aliquam tamen mediocrem <lb/>latitudinem pedibus conce&longs;&longs;it, ut po&longs;&longs;et homo, &longs;i res ferret, uni <lb/>tant&ugrave;m pedi in&longs;i&longs;tere, &amp; e&longs;&longs;et aliqua &longs;patij amplitudo, intr&agrave; <lb/>quam quodlibet punctum opportunum e&longs;&longs;et con&longs;i&longs;tenti&aelig; cen&shy;<lb/>tri gravitatis. </s>

<s>Sic aves ill&aelig;, qu&aelig; uni pedi in&longs;i&longs;tunt, cuju&longs;modi <lb/>&longs;unt grues, &amp; ciconi&aelig;, digitos habens longiores, quos vald&egrave; <lb/>explicant qua&longs;i in gyrum, ut amplior &longs;it ba&longs;is &longs;u&longs;tentationis; in&shy;<lb/>tr&agrave; quam ut cadat linea directionis, altero pede elevato inclina&shy;<lb/>tur corpus in oppo&longs;itam partem, ut centrum gravitatis immineat <lb/>pedi &longs;u&longs;tentanti. </s>

<s>Eandem ob cau&longs;am an&longs;eres, &amp; anates, qu&aelig; <lb/>mult&acirc; carne abundant, &amp; amplo &longs;unt pectore, altern&acirc; qua&shy;<lb/>dam in dextrum, &amp; &longs;ini&longs;trum latus inclinatione gradiuntur, <lb/>ide&oacute;que ampliores habent palmas, ut citr&agrave; cadendi periculum <lb/>centrum gravitatis facili&ugrave;s vel immineat pedi &longs;u&longs;tentanti, vel <lb/>minim&ugrave;m ab eo declinet, ne majore, qu&agrave;m par &longs;it, impetu <lb/>de&longs;cendens corpus &amp; anteriori pedi incumbens, tibi&aelig; mu&longs;cu&shy;<lb/>los, &amp; tendines l&aelig;dat. </s>

<s>Aves ver&ograve;, qu&aelig; &longs;ubtilioribus ramu&longs;cu&shy;<lb/>lis in&longs;ident non palmipedes &longs;unt, &longs;ed digitat&aelig; (palm&aelig; enim <lb/>avibus amphibiis ad natandum poti&longs;&longs;imum dat&aelig; videntur) ut <lb/>ramis tenaci&ugrave;s inh&aelig;reant; qu&aelig; pr&aelig;terqu&agrave;m quod exigu&aelig; &longs;unt <lb/>gravitatis, facil&egrave; &longs;e &longs;i&longs;tunt in line&acirc; directionis, qu&aelig; cadat in <lb/>ramu&longs;culum, cui in&longs;i&longs;tunt, majore, vel minore angulo, quem <pb pagenum="65"/>faciunt tibi&aelig; cum cox&acirc;; ide&ograve; ubi ramum arripuerint, &longs;ub&longs;ul&shy;<lb/>tantes &longs;e librant, ramumque arct&egrave; apprehentes prohibent, ne <lb/>repentino ca&longs;u circumagantur &agrave; centro gravitatis nondum im&shy;<lb/>minente ba&longs;i &longs;u&longs;tentationis. </s></p><p type="main">

<s>Ver&ugrave;m quoniam ad aves delap&longs;us &longs;um, pr&aelig;tereundus non <lb/>e&longs;t u&longs;us centri gravitatis involatu; quia enim avis dum alis <lb/>a&euml;rem verberans in volatu &longs;e librat atque &longs;u&longs;pendit, ita alas <lb/>debet extendere, ut centrum gravitatis exi&longs;tat intra illud <lb/>alarum &longs;patium, in quo exercetur &longs;u&longs;tentatio; ide&ograve; &longs;i vo&shy;<lb/>luerit ad &longs;uperiora volatum dirigere, alas in anteriora ver&shy;<lb/>&longs;us caput extendit, ut centro gravitatis in po&longs;terioribus re&shy;<lb/>licto, ac deor&longs;um pr&aelig;ponderante, caput &longs;ur&longs;um dirigatur: <lb/>contra ver&ograve;, ut motum deor&longs;um dirigat, alas retrahit, ut <lb/>caput pr&aelig;ponderet, ac deor&longs;um feratur. </s>

<s>Hinc &longs;atis patet, <lb/>cur ubi Pavo caud&aelig; pompam explicuerit, erecto pectore &amp; <lb/>capite in&longs;i&longs;tat pedibus, quibus immineat centrum gravita&shy;<lb/>tis: at &longs;i caput ad anteriora inclinare voluerit, &amp; pectus <lb/>inflectere, cogitur explicatam caudam demittere, ut &longs;yrma&shy;<lb/>te illo &aelig;quilibrium &longs;tatuat corpori, ne proruat, ut ver&egrave; pro&shy;<lb/>cumberet, &longs;i pectore inclinato expan&longs;a cauda retineretur in <lb/>po&longs;itione e&acirc;dem. </s></p><p type="main">

<s>Infinitum e&longs;&longs;et &longs;ingulos animalium motus per&longs;equi, in qui&shy;<lb/>bus centri gravitatis ratio habetur; &longs;atis fuerit ob&longs;erva&longs;&longs;e nos <lb/>ex declivi loco de&longs;cendentes non in&longs;i&longs;tere plantis pedum ad <lb/>angulos rectos; &longs;ed paululum in po&longs;teriora inclinari; contra <lb/>ver&ograve; a&longs;cendentes jugum acclive curvari in anteriora; ut nimi&shy;<lb/>rum linea directionis cadat intr&agrave; &longs;patium, cui pedes in&longs;i&longs;tunt; <lb/>extra quod illa &longs;i caderet, nec alteri fulcro inniteremur, quod <lb/>un&agrave; cum pedibus includeret ba&longs;im &longs;u&longs;tentationis, nece&longs;&longs;ari&ograve; <lb/>nobis cadendum e&longs;&longs;et. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i quis onus habens dor&longs;o impo&shy;<lb/>&longs;itum in montos&acirc; regione iter habeat, mult&ograve; magis curvari de&shy;<lb/>bet, cum a&longs;cendit, ut pedibus immineat centrum gravitatis <lb/>compo&longs;it&aelig; ex corpore, &amp; ex onere: quare &longs;apienti&longs;&longs;im&egrave; ru&longs;tici <lb/>aliqui in Alpibus, qu&aelig; Germaniam ab Itali&aacute; di&longs;terminant, ar&shy;<lb/>culam ex levibus a&longs;&longs;erculis, &amp; virgulis compactam habent, cui <lb/>onera immittunt, ba&longs;is autem arcul&aelig;, qu&aelig; ge&longs;tantis corpori <lb/>adh&aelig;ret, imitatur Re&longs;c Hebraicum, ita ut pars quidem dor&shy;<lb/>&longs;o, pars autem capiti incumbat: unde fit, ut centrum gravita-<pb pagenum="66"/>tis compo&longs;it&aelig; min&ugrave;s recedat &agrave; medio humani corporis, ade&oacute;&shy;<lb/>que facili&ugrave;s etiam motus perficiatur, quin opus &longs;it tant&acirc; corpo&shy;<lb/>ris inflexione. </s>

<s>Simile quid experimur, &longs;i quis &agrave; &longs;ede &longs;urgat; <lb/>caput enim cum thorace in anteriora reclinat; pedes ver&ograve; in <lb/>po&longs;teriora vers&ugrave;s &longs;edem retrahit, ut nimirum pedes &longs;upponan&shy;<lb/>tur centro gravitatis, quod prim&ugrave;m imminet parti digitis proxi&shy;<lb/>m&aelig;, deinde corpore erecto linea directionis vers&ugrave;s talos rece&shy;<lb/>dit. </s>

<s>Hinc etiam patet cur homo &longs;upinus jacens &longs;urgere non <lb/>po&longs;&longs;it, ni&longs;i retractis &longs;ub &longs;e pedibus, &amp; thorace in anteriora pro&shy;<lb/>pul&longs;o per impetum &longs;ibi impre&longs;&longs;um. </s>

<s>Vidi tamen non &longs;emel ho&shy;<lb/>minem, qui cum &longs;upinus jaceret, non retractis &longs;ub &longs;e pedibus <lb/>&longs;urgebat plan&egrave; rectus &longs;icut &longs;tipes; ad caput autem appone&shy;<lb/>bat, vel globum tormentarium majorem, vel &longs;axum non <lb/>modic&aelig; gravitatis; quod manu utr&acirc;que apprehen&longs;um attol&shy;<lb/>lebat, &amp; velociter in anteriora movebat, &longs;ibique impetum <lb/>imprimebat: impetus enim impre&longs;&longs;us promovens ad ante&shy;<lb/>riora &longs;axum, &amp; corpus ip&longs;um vincebat gravitatem corpo&shy;<lb/>ris c&aelig;teroqui ca&longs;uri; ex brachiis autem exten&longs;is &longs;axum &agrave; <lb/>corpore remotum tenentibus oriebatur, ut centrum gravi&shy;<lb/>tatis molis compo&longs;it&aelig; long&egrave; citi&ugrave;s immineret pedibus, &agrave; <lb/>quibus &longs;u&longs;tentabatur, etiam antequam planta terram at&shy;<lb/>tingeret, &longs;ed cum adhuc &longs;oli calci inniteretur. </s>

<s>Quantum <lb/>ver&ograve; impetus valeat ad vincendam oppo&longs;itam gravitatem <lb/>corporis, patet in ce&longs;pitantibus, qui natur&aelig; ductu illico bra&shy;<lb/>chia extendunt, &amp; in contrariam partem projiciunt, ut &longs;ci&shy;<lb/>licet impetus in oppo&longs;itam partem ex&aelig;quet exce&longs;&longs;um gravita&shy;<lb/>tis, qu&aelig; ad eam partem reperitur, in quam ex ce&longs;pitatione <lb/>facta e&longs;t inclinatio. </s></p><p type="main">

<s>Ex his quid in &longs;ingulis motibus dicendum &longs;it, intelli&shy;<lb/>ges; neque enim otium e&longs;t ire per &longs;ingula. </s>

<s>Caput hoc <lb/>claudo explicatione qu&aelig;&longs;tionis, qua qu&aelig;ritur, quant&ograve; ma&shy;<lb/>jus &longs;patium percurrat caput qu&agrave;m pedes; certum &longs;iquidem <lb/>e&longs;t hominem in line&acirc; directionis imminere &longs;emper terr&aelig; <lb/>centro; ac proinde &longs;i pedes ex B venerunt in C, caput ex <lb/>F in E tran&longs;latum e&longs;t per arcum FE majorem arcu BC. </s>

<s><lb/>Cum enim uterque arcus BC, FE &longs;ubtendatur eidem an&shy;<lb/>gulo ad centrum, &longs;unt &longs;imiles, &amp; ut arcus BC ad totam <lb/>&longs;uam peripheriam, ita arcus FE ad &longs;uam peripheriam; &longs;unt <pb pagenum="67"/>autem peripheri&aelig; inter &longs;e ut &longs;emi&shy;<lb/><figure id="fig6"></figure><lb/>diametri, igitur BC ad FE, ut TB, <lb/>ad TF; atqui TF major e&longs;t qu&agrave;m <lb/>TB, igitur &amp; FE arcus major arcu <lb/>BC: ab&longs;cindatur FI, qu&aelig; ex hypo&shy;<lb/>the&longs;i intelligatur &aelig;qualis ip&longs;i BC; <lb/>e&longs;t igitur ut TB ad TF, ita FI ad <lb/>FE, &amp; dividendo ut TB ad BF <lb/>ita FI, hoc e&longs;t BC, ad IE. </s>

<s>Fiat ita&shy;<lb/>que ut TB &longs;emidiameter terr&aelig; mil&shy;<lb/>liar. </s>

<s>Rom. </s>

<s>ant.4128.pa&longs;&longs;.635. ad BF <lb/>altitudinem hominis ex. </s>

<s>gr. </s>

<s>ped. </s>

<s>Rom. </s>

<s>ant. </s>

<s>6. ita BC iter pe&shy;<lb/>dum mill. </s>

<s>500, ad IE exce&longs;&longs;um itineris capitis qui e&longs;t (726632/1000000) <lb/>unius pedis. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i fiat ut terr&aelig; &longs;emidiameter ad hominis al&shy;<lb/>titudinem, ita circulus terr&aelig; maximus mill. </s>

<s>25941 ad exce&longs;&shy;<lb/>&longs;um itineris capitis &longs;upra iter pedum terr&aelig; ambitum percurren&shy;<lb/>tium, proveniet exce&longs;&longs;us ped. </s>

<s>37. unc.8. hoc e&longs;t pa&longs;&longs;.7. &amp; pau&shy;<lb/>l&ograve; ampli&ugrave;s: Quare vides in &longs;ingulis milliariis motum capitis non <lb/>habere exce&longs;&longs;um ni&longs;i partium (17429/1000000) unci&aelig; pedis Romani anti&shy;<lb/>qui; qu&aelig; differentia &longs;en&longs;um omnem fugit. </s></p><p type="main">

<s>Liceat hic ex mor&acirc;, quam in hoc Tractatu perficiendo duxi, <lb/>id utilitatis capere, quod po&longs;&longs;im pro me ip&longs;e brevi Apologi&acirc; <lb/>re&longs;pondere, ne videar in Ageometriam lap&longs;us, cui nulla ni&longs;i ex <lb/>o&longs;citanti&acirc; &longs;uppeteret excu&longs;atio (nam &amp; quandoque bonus dor&shy;<lb/>mitat Homerus) &amp; quidem tunc, c&ugrave;m Mathematicas di&longs;cipli&shy;<lb/>nas in Collegio Romano public&egrave; pro&longs;itentem maxim&egrave; ocula&shy;<lb/>tum fui&longs;&longs;e oportuerat. </s>

<s>Incidi in Magiam Naturalem P. </s>

<s>Ga&longs;paris <lb/>Schotti part.3.lib.1. pag. </s>

<s>71, ubi mihi tribuit &longs;ententiam maxi&shy;<lb/>m&egrave; ab&longs;urdam, qua&longs;i in mechanic&acirc; me&acirc; manu&longs;cript&acirc; (quam <lb/>&longs;cilicet anno 1653. Rom&aelig; auditoribus meis tradidi) docuerim <lb/>exce&longs;&longs;um mot&ucirc;s capitis &longs;upra motum pedum <emph type="italics"/>e&longs;&longs;e valde modi&shy;<lb/>cum, nimirum &longs;olum pedum &longs;ex cum dimidio, ade&ograve; ut in milliaribus<emph.end type="italics"/><lb/>500 <emph type="italics"/>tantum reperiatur exce&longs;&longs;us<emph.end type="italics"/> (15/17) <emph type="italics"/>unius pedis, po&longs;it&aacute; hominis altitu&shy;<lb/>dine pedum &longs;ex, &amp; terr&aelig; ambitu milliariorum<emph.end type="italics"/> 21600. H&aelig;&longs;i pri&shy;<lb/>m&ugrave;m attonitus, meamque o&longs;citantiam admiratus illic&ograve; anti&shy;<lb/>qu&agrave;s illas meas &longs;chedulas per&longs;crutari c&oelig;pi; &amp; nihil minus in&shy;<lb/>veniens errorem Typographo, qui pro pa&longs;&longs;ibus pedes &longs;uppo-<pb pagenum="68"/>&longs;uerit, tribuendum cen&longs;ui&longs;&longs;em, ni&longs;i Author ip&longs;e modicum il&shy;<lb/>lum exce&longs;&longs;um pedum &longs;ex cum dimidio redargueret. </s>

<s>Quare <lb/>contingere facile potuit, ut ille, qui tunc Rom&aelig; degebat, ex <lb/>aliquo manu&longs;cripto codice meam &longs;ententiam re&longs;cribens, ubi <lb/>men&longs;uram hanc pedibus definiebam, brevitatis ergo ad pa&longs;&shy;<lb/>&longs;us revocaverit, quam litera P notatam dem&ugrave;m pro pedibus &longs;it <lb/>interpretatus. </s>

<s>C&aelig;ter&ugrave;m prudens, &amp; attentus lector me facilli&shy;<lb/>m&egrave; ab hoc errore vindicabit, &longs;i terr&aelig; ambitum mill.21600. di&shy;<lb/>vidat per mill.500; &amp; quotientem 43 multiplicet per (15/17) unius <lb/>pedis; deprehendet enim totum exce&longs;&longs;um pedum fer&egrave; 38, qui <lb/>excedunt pa&longs;&longs;us &longs;eptem cum dimidio. </s>

<s>Quod &longs;i ex diametro pe&shy;<lb/>dum 34400000, &amp; ex diametro pedum 34400012, quas ibi Au&shy;<lb/>thor ponit congruentes peripheri&aelig; juxta Rationem 7 ad 22 con&shy;<lb/>&longs;iderentur, erit differentia circulorum pedum 38 eadem plane <lb/>cum no&longs;tr&acirc;; &longs;ed longi&longs;&longs;im&egrave; minor e&acirc;, quam ille ibi &longs;tatuit. </s></p><p type="main">

<s>C&aelig;ter&ugrave;m quantus &longs;it peripheri&aelig; majoris exce&longs;&longs;us &longs;upra mi&shy;<lb/>norem, habebitur facillim&egrave;, &longs;i majoris Radij TF, exce&longs;&longs;um <lb/>BF, &longs;tatuas tanquam circuli Radium; hujus namque circuli <lb/>peripheria e&longs;t &aelig;qualis exce&longs;&longs;ui illi. </s>

<s>Quia enim ut minor Ra&shy;<lb/>dius TB ad majorem Radium TF, ita minor peripheria ad <lb/>majorem peripheriam, etiam convertendo &amp; dividendo, ut <lb/>TB ad BF, ita minor peripheria ad exce&longs;&longs;um peripheri&aelig; ma&shy;<lb/>joris, &amp; vici&longs;&longs;im permutando ut Radius TB minor ad &longs;uam <lb/>minorem peripheriam, ita BF exce&longs;&longs;us Radij majoris ad exce&longs;&shy;<lb/>&longs;um majoris peripheri&aelig;. </s>

<s>Atqui exce&longs;&longs;us hic BF a&longs;&longs;umptus ut <lb/>Radius circuli habet ad &longs;uam peripheriam eandem Rationem, <lb/>quam TB Radius minor ad &longs;uam peripheriam; igitur e&longs;t ea&shy;<lb/>dem Ratio BF exce&longs;s&ucirc;s Radij, ad exce&longs;&longs;um peripheri&aelig; majo&shy;<lb/>ris, qu&aelig; e&longs;t eju&longs;dem BF ut Radij ad &longs;uam peripheriam: ergo <lb/>per 9. lib. 

5. h&aelig;c peripheria &aelig;qualis e&longs;t illi exce&longs;&longs;ui periphe&shy;<lb/>ri&aelig; majoris. </s>

<s>Cum itaque Ratio diametri ad peripheriam &longs;it ut <lb/>7 ad 22, &longs;eu ut 113 ad 355, fiat ut Radius 7 ad peripheriam <lb/>44, &longs;eu ut 113 ad 710, ita BF altitudo ped. </s>

<s>6. ad ped. </s>

<s>37. <lb/>unc.8: qui numerus con&longs;entit c&ugrave;m &longs;uperiore. <pb pagenum="69"/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT XII.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>An tellus moveatur motu trepidationis.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>QUoniam centrum gravitatis e&longs;t in quolibet corpore <lb/>punctum illud, quod &aelig;quales gravitates circum&longs;tant, <lb/>manife&longs;tum e&longs;t non permanere idem gravitatis centrum, &longs;i <lb/>aliqua corpori additio fiat, aut detractio; neque enim manet <lb/>eadem momentorum gravitatis &aelig;qualitas circa illud punctum; <lb/>&longs;ed aliud e&longs;t punctum, per quod ducta plana dividunt totius <lb/>corporis gravitatem in momenta &aelig;qualia, &amp; e&longs;t novum cen&shy;<lb/>trum gravitatis. </s>

<s>Hinc patet in telluris globo, qui plurimas <lb/>mutationes &longs;ubit, corporibus gravibus ex alio in alium locum <lb/>tran&longs;latis, tolli &aelig;qualitatem partium &longs;altem in actu primo gra&shy;<lb/>vitantium, cum h&aelig;c quidem, qu&aelig; oppo&longs;it&aelig; parti ante erat <lb/>&aelig;qualis, &longs;ubtractione nunc fiat minor, illa ver&ograve;, qu&aelig; pariter <lb/>&longs;ibi oppo&longs;it&aelig; parti proxim&egrave; fuit &aelig;qualis, additione evadat ma&shy;<lb/>jor. </s>

<s>Ex quo nece&longs;&longs;ari&ograve; colligitur mutatio centri gravitatis. </s></p><p type="main">

<s>Sed quia, ut tellus &longs;uis librata ponderibus in loco &longs;ibi debi&shy;<lb/>to con&longs;i&longs;teret, debuit initio ejus centrum gravitatis congrue&shy;<lb/>re centro univer&longs;i, circa quod gravia &amp; levia di&longs;ponuntur; id&shy;<lb/>circ&ograve; dubitari pote&longs;t, utr&ugrave;m mutato gravitatis centro terra mo&shy;<lb/>veri debeat, ut novum gravitatis centrum collocetur in centro <lb/>univer&longs;i. </s>

<s>Quoniam ver&ograve; huc illuc pa&longs;&longs;im tran&longs;latis corpori&shy;<lb/>bus, terra nunc in hanc, nunc in illam partem moveretur, ut <lb/>proinde qua&longs;i trepidaret; hinc factus e&longs;t qu&aelig;&longs;tioni locus, an <lb/>tellus moveatur motu trepidationis; quicquid &longs;it an motus i&longs;te <lb/>&longs;ub &longs;en&longs;um cadat, nec ne. </s></p><p type="main">

<s>Terram univer&longs;am &amp; &longs;ingulas cjus partes &longs;u&acirc; gravitate re&shy;<lb/>pugnare, ne &longs;ur&longs;um moveantur, certum e&longs;t; at univer&longs;i cen&shy;<lb/>trum occupare, toti quidem elemento gravi&longs;&longs;imo convenit, &longs;ed <lb/>non partibus &longs;ingulis: neque enim gravitas e&longs;t appetitus &longs;ub&shy;<lb/>&longs;i&longs;tendi in centro, quem natura non &longs;atis apt&egrave; gravibus &longs;ingu&shy;<lb/>lis indidi&longs;&longs;et; cui nimir&ugrave;m fieri &longs;atis non pote&longs;t, ni&longs;i corpora <lb/>&longs;e invicem penetrent; unum autem grave in centro exi&longs;tens <pb pagenum="70"/>c&aelig;tera omnia inde excludit. </s>

<s>Re&longs;tituunt &longs;e gravia in locum <lb/>&longs;uum vers&ugrave;s centrum pergendo, non ut ad centrum veniant; <lb/>&longs;ed ut nihil levius infra &longs;e habeant; quemadmodum &amp; levia <lb/>vers&ugrave;s c&aelig;lum a&longs;cendunt, non ut c&aelig;lum petant, ib&iacute;que demum <lb/>quie&longs;cant, &longs;ed ne quid gravius &longs;upra &longs;e patiantur. </s>

<s>C&aelig;ter&ugrave;m <lb/>hoc ip&longs;o, qu&ograve;d natura, &amp; vacuitatem omnem eliminavit, &amp; <lb/>corporum penetrationem pro&longs;crip&longs;it, &amp; vim &longs;e &longs;uis locis di&longs;po&shy;<lb/>nendi corporibus indidit, &longs;atis univer&longs;i con&longs;i&longs;tenti&aelig; &amp; ordini <lb/>con&longs;ultum e&longs;t. </s>

<s>Quare corpori nihil levius infra &longs;e habenti nul&shy;<lb/>lam pr&aelig;terea gravitationem tribuendam cen&longs;eo, pr&aelig;ter re&shy;<lb/>&longs;i&longs;tentiam, ne &longs;ur&longs;um moveatur. </s>

<s>Gravitas &longs;iquidem non ni&longs;i <lb/>comparat&egrave; dicitur, habit&acirc; ratione proximi corporis, in quo <lb/>tanquam in loco exi&longs;tit id, quod grave dicitur; nam &longs;i orbis <lb/>univer&longs;us con&longs;taret unico corpore homogeneo, nihil e&longs;&longs;et aut <lb/>grave aut leve, cum nihil e&longs;&longs;et, qu&ograve;d pr&aelig; aliis expo&longs;ceret pro&shy;<lb/>pi&ugrave;s admoveri centro univer&longs;i. </s>

<s>Cum itaque terra ad hoc uni&shy;<lb/>ver&longs;i centrum perinde &longs;e habeat, atque &longs;i corporibus levioribus <lb/>non circumfunderetur, his namque &longs;ublatis illa nec propi&ugrave;s ad <lb/>univer&longs;i centrum accederet, nec longi&ugrave;s ab eo recederet; ide&ograve; <lb/>pars terr&aelig; qu&aelig;cumque cum reliquis comparata (ponatur h&icirc;c <lb/>tellus tota homogenea) nec gravis e&longs;t nec levis; ac proinde, <lb/>c&ugrave;m nulla pars centro propior e&longs;&longs;e exigat, qu&agrave;m alia, nulla <lb/>quoque e&longs;t, qu&aelig; aliam urgeat, aut premat propri&egrave;, &longs;ed omnes, <lb/>&amp; &longs;ingul&aelig; tantummed&ograve; repugnant, ne &longs;ur&longs;um in medium leve <lb/>transferantur. </s></p><p type="main">

<s>Hinc e&longs;t quod terr&aelig; con&longs;i&longs;tentiam in loco &longs;uo, non propri&egrave; <lb/>ex libr&aelig; rationibus explicandam cen&longs;eo; quia in libr&acirc; utraque <lb/>lanx non repugnat &longs;ol&ugrave;m, ne attollatur, ver&ugrave;m etiam in a&ouml;re <lb/>con&longs;tituta deor&longs;um nititur; terr&aelig; autem partes &longs;uperiores nil <lb/>infr&agrave; &longs;e levius habentes non conantur deor&longs;um. </s>

<s>Et quemad&shy;<lb/>modum &longs;i libr&aelig; lanx utraque &longs;ubjecto plano incumberet, ea&shy;<lb/>rum con&longs;i&longs;tentia non e&longs;&longs;et &aelig;quilibrio tribuenda, quamvis <lb/>&aelig;quilibres &longs;int, &longs;ed idcirc&ograve; &longs;ol&ugrave;m con&longs;i&longs;terent, quia infr&agrave; &longs;e <lb/>haberent corpus, quod permeare vel non exigit, vel non po&shy;<lb/>te&longs;t earum gravitas: ita terr&aelig; partes lic&egrave;t ade&ograve; &aelig;qualiter &longs;int <lb/>di&longs;po&longs;it&aelig; circa &longs;uum commune gravitatis centrum (in quo vi&shy;<lb/>res &longs;uas exererent tellure tot&acirc; in a&ouml;ris locum tran&longs;lat&acirc;) ut ex illo <lb/>&longs;u&longs;pens&acirc; tellure in &aelig;quilibrio con&longs;i&longs;terent; re tamen ips&acirc; non <pb pagenum="71"/>con&longs;i&longs;tunt propter &aelig;quilibrium; &longs;ed quia nulla pars habet in&shy;<lb/>fra &longs;e aliquid, &longs;ub quo petat exi&longs;tere, atque ade&ograve; nulla e&longs;t, <lb/>qu&aelig; deor&longs;um nitatur. </s>

<s>Quare Po&euml;tic&egrave; &longs;ol&ugrave;m, non ver&ograve; Philo&shy;<lb/>&longs;ophic&egrave; dictum e&longs;t. <lb/><emph type="italics"/>Terra pil&aelig; &longs;imilis, nullo fulcimine nixa, <lb/>A&euml;re &longs;ubjecto tam grave pendet onus.<emph.end type="italics"/><lb/>A&ouml;r &longs;i quidem non e&longs;t &longs;ubjectus terr&aelig;, &longs;ed circumfu&longs;us; ea <lb/>namque &longs;ubjecta &longs;unt, qu&aelig; inferiora; inferiora autem, qu&aelig; <lb/>centro propiora. </s>

<s>Terr&aelig; itaque globus nihil habet, in quod <lb/>gravitatis vires exerceat deor&longs;um conando. </s></p><p type="main">

<s>Qu&aelig; cum ita &longs;int, nulla unquam continget in terr&acirc; mutatio <lb/>atque gravium tran&longs;latio, qu&aelig; efficiat motum trepidationis. </s>

<s><lb/>Sit enim terr&aelig; globus AB, cujus cen&shy;<lb/><figure id="fig7"></figure><lb/>trum C &longs;it pariter centrum gravitatis: <lb/>ducto per C plano IL, hemi&longs;ph&aelig;rium <lb/>IAL e&longs;t &aelig;quale hemi&longs;ph&aelig;rio IBL; <lb/>ex quo ab&longs;ci&longs;&longs;a intelligatur portio <lb/>&longs;ph&aelig;rica DEB, in cujus locum &longs;uc&shy;<lb/>cedat a&euml;r. </s>

<s>Si qua igitur pars deberet <lb/>deor&longs;um vers&ugrave;s C niti, non alia uti&shy;<lb/>que e&longs;&longs;et pr&aelig;ter D &amp; E, qu&aelig; longi&ugrave;s <lb/>&agrave; centro ab&longs;unt, qu&agrave;m contiguus a&euml;r <lb/>DE. </s>

<s>At portio IDEL pr&aelig;valere non <lb/>pote&longs;t hemi&longs;ph&aelig;rio IAL, quod deberet &longs;ur&longs;um propelli; ergo <lb/>non pote&longs;t centrum C moveri vers&ugrave;s A, ut punctum aliquod <lb/>inter C &amp; K congruat centro univer&longs;i. </s>

<s>Sed neque hemi&longs;ph&aelig;&shy;<lb/>rium IAL debet de&longs;cendere, quia nullum habet corpus leve <lb/>&longs;ibi contiguum, quod univer&longs;i centro vicinius &longs;it; non ergo <lb/>debet propellere oppo&longs;itum &longs;egmentum IDEL; cujus omnes <lb/>partes non &longs;ol&ugrave;m reluctantur motui, quo recedant ab univer&longs;i <lb/>centro C, &longs;ed etiam illarum aliqu&aelig; &longs;e ip&longs;&aelig; urgent, &amp; conan&shy;<lb/>tur vers&ugrave;s C. </s>

<s>Nondum igitur terra movetur. </s></p><p type="main">

<s>Quare Segmentum Sph&aelig;ricum DKEB transferatur in op&shy;<lb/>po&longs;itam partem, &amp; addatur hemi&longs;ph&aelig;rio &longs;uperiori etiam mons <lb/>FHG &aelig;qualis ab&longs;ci&longs;&longs;&aelig; portioni &longs;ph&aelig;ric&aelig;. </s>

<s>Aio ne dum factam <lb/>e&longs;&longs;e mutationem, qu&aelig; ad motum telluri conciliandum &longs;ufficiat. </s>

<s><lb/>Quamvis enim mons ille FHG, quippe quem ambit a&euml;r le-<pb pagenum="72"/>vior vicinior centro, conetur deor&longs;um; certum e&longs;t illum de&shy;<lb/>&longs;cendere non po&longs;&longs;e, quin totam reliquam terram impellat, eju&longs;&shy;<lb/>que re&longs;i&longs;tentiam &longs;uperet; re&longs;i&longs;tit autem prim&ograve; &longs;egmentum <lb/>IDEL, cujus omnes partes magis &agrave; centro removerentur; ni&shy;<lb/>&longs;i igitur mons FHG major &longs;it &longs;egmento &longs;ph&aelig;rico IDEL <lb/>(vel &longs;altem non mult&ograve; minor, &longs;i quidem ob majorem &agrave; centro <lb/>di&longs;tantiam augerentur momenta gravitatis, ex dictis cap. 

4.) <lb/>non poterit &longs;ubjectam terram loco dimovere. </s>

<s>Pr&aelig;terea etiam <lb/>hemi&longs;ph&aelig;rium IAL repugnat de&longs;cen&longs;ui montis FHG, quia <lb/>fieri non pote&longs;t hic motus, ni&longs;i hemi&longs;ph&aelig;rij partes tran&longs;iliant <lb/>planum IL, atque magis &agrave; centro recedant. </s>

<s>Quanta igitur <lb/>gravitate pr&aelig;ditum e&longs;&longs;e montem oporteret, qui tantam re&shy;<lb/>&longs;i &longs;tentiam &longs;uperare valeret? </s>

<s>At nunquam fieri tantam partium <lb/>permutationem, ut id quod transfertur, &longs;it non minus &longs;emi&longs;&longs;e <lb/>hemi&longs;ph&aelig;rij, ut &longs;altem ratione habit&acirc; di&longs;tanti&aelig; &agrave; centro po&longs;&shy;<lb/>&longs;it pr&aelig;valere, ita omnibus e&longs;t manife&longs;tum, ut probatione non <lb/>indigeat. </s>

<s>Quare neque hanc gravium tran&longs;lationem motus ul&shy;<lb/>lus con&longs;equitur, quo tellus trepidare dicatur. </s></p><p type="main">

<s>At, inquis, &longs;i in utr&acirc;que libr&aelig; lance &longs;int unci&aelig; 100, &amp; al&shy;<lb/>terutri uncia una addatur, lanx illa deprimitur, &amp; oppo&longs;ita <lb/>elevatur; ergo exiguum pondus vim habet movendi ingens <lb/>pondus; ergo pariter mons FHG producere pote&longs;t impetum, <lb/>qui ad movendum &longs;egmentum IDEL, quantumvis gravius, <lb/>abund&egrave; &longs;ufficiat. </s>

<s>Ego vero nego con&longs;equentiam; quia non ab <lb/>unci&acirc; ill&acirc; addit&acirc; &longs;ol&acirc; elevatur oppo&longs;itum pondus, &longs;ed omnes <lb/>unci&aelig; &longs;imul in medio leviore &longs;u&longs;pen&longs;&aelig; collatis viribus deor&longs;um <lb/>conantur, atque pr&aelig;ponderantes oppo&longs;it&aelig; lancis pondus at&shy;<lb/>tollunt. </s>

<s>Hoc autem nil in rem no&longs;tram facit, ubi neque mons <lb/>FHG &longs;olitari&egrave; &longs;umptus pote&longs;t &longs;urs&ugrave;m propellere molem <lb/>IDEL majorem &longs;e, neque juvari pote&longs;t ab hemi&longs;ph&aelig;rio IAL, <lb/>quod cum nihil infr&agrave; &longs;e habeat, quod &amp; levius &longs;it, &amp; inter <lb/>ip&longs;um ac univer&longs;i centrum intercipiatur, neque pote&longs;t &longs;e ip&longs;um <lb/>vers&ugrave;s centrum urgere &longs;ecund&ugrave;m aliquas &longs;ui partes ab eo remo&shy;<lb/>tiores, cum maxim&egrave; partes centro proxim&aelig; valde reluctentur, <lb/>ne ab illo removeantur. </s>

<s>Id quod in libr&aelig; lance, cui uncia fue&shy;<lb/>rit addita, reperire non poteris; totum &longs;iquidem lancis pon&shy;<lb/>dus deor&longs;um nititur. </s></p><p type="main">

<s>Quod &longs;i ex libr&acirc; &longs;imilitudinem ducere placeat, petenda po-<pb pagenum="73"/>ti&ugrave;s e&longs;t ex libr&acirc;, cujus lanx altera &longs;ubjecto plano incumbat, al&shy;<lb/>tera in a&euml;re libera pendeat; &longs;i enim utraque lanx plena &aelig;quali&shy;<lb/>bu; ponderibus con&longs;i&longs;tat in &aelig;quilibrio, &amp; incumbenti lanci ad&shy;<lb/>datur ponderis pars, qu&aelig; &agrave; pendul&acirc; lance detrahatur, lances <lb/>non moventur, nec inter &longs;e mutu&ograve; confligunt ponderum gra&shy;<lb/>vitates, ni&longs;i quaten&ugrave;s lanx gravior &longs;emper magis re&longs;i&longs;tit leviori, <lb/>ne ab ill&acirc; elevetur: c&aelig;ter&ugrave;m gravior lanx non movet leviorem, <lb/>ni&longs;i ubi demum tanto pondere pr&aelig;gravata fuerit, ut &longs;ubjecti <lb/>plani re&longs;i&longs;tentiam vincens illud aut frangat, aut &longs;altem depri&shy;<lb/>mat. </s>

<s>Sic hemi&longs;ph&aelig;rium IAL habet rationem lancis non tan&shy;<lb/>t&ugrave;m &longs;ubjecto plano incumbentis, &longs;ed, quod potius e&longs;t, &longs;uo in <lb/>loco quie&longs;centis; cui qu&ograve; plus addideris ponderis, auges qui&shy;<lb/>dem re&longs;i&longs;tentiam ne &longs;urs&ugrave;m vers&ugrave;s H propellatur, ip&longs;um ver&ograve; <lb/>non conatur deor&longs;um vers&ugrave;s C; &longs;ed totus conatus impo&longs;ito &amp; <lb/>adjecto monti tribuendus e&longs;&longs;et, vel (ut &longs;im maxim&egrave; liberalis) <lb/>etiam exce&longs;&longs;ui illi, quo hemi&longs;ph&aelig;rium IAL &longs;uperat &longs;egmen&shy;<lb/>tum &longs;ph&aelig;ricum IDEL, qui exce&longs;&longs;us e&longs;t &aelig;qualis ip&longs;i monti, <lb/>hoc e&longs;t &longs;egmento DEB. </s>

<s>Quare &longs;i fuerit ab&longs;ci&longs;&longs;a tertia pars <lb/>hemi&longs;ph&aelig;rij unius, &amp; addatur alteri hemi&longs;ph&aelig;rio &egrave; regione &longs;e&shy;<lb/>cund&ugrave;m diametrum, tunc ad &longs;ummum &aelig;qualis erit pars terr&aelig; <lb/>deor&longs;um nitens FMGH parti oppo&longs;it&aelig; repugnanti IDEL; &amp; <lb/>&longs;i velis partem FMGH remotiorem &agrave; centro magis gravitare <lb/>ita, ut ratio hujus exce&longs;s&ucirc;s in gravitando po&longs;&longs;it vincere non &longs;o&shy;<lb/>l&ugrave;m re&longs;i&longs;tentiam &longs;egmenti IDEL, ne &longs;ur&longs;um propellatur, &longs;ed <lb/>etiam &longs;egmenti FILG, ne &longs;ecund&ugrave;m partes IL centro proxi&shy;<lb/>mas ab eo removeatur; non admodum repugnabo. </s>

<s>Sed cum <lb/>nunquam mille&longs;ima, ne dum &longs;exta, pars terreni globi ex alio <lb/>in alium locum ex diametro oppo&longs;itum transferatur, nulla un&shy;<lb/>quam fit gravium permutatio, vi cujus tellus trepidet. </s></p><p type="main">

<s>Sed unum adhuc &longs;upere&longs;t, quod per di&longs;&longs;imulantiam pr&aelig;&shy;<lb/>tereundum non videtur. </s>

<s>E&longs;to inquis, nulla fiat in tellure gra&shy;<lb/>vium tran&longs;latio, qu&aelig; tanta &longs;it, ut novum gravitatis centrum in <lb/>univer&longs;i centro con&longs;tituere valeat, ac proinde nulla &longs;it centri <lb/>terr&aelig; trepidatio: circa centrum &longs;altem nutabit tellus motu <lb/>conver&longs;ionis, valid&acirc; ventorum vi &longs;ummos montes impellente, <lb/>orbemque totum, pro vari&acirc; ip&longs;orum incur&longs;ione, mod&ograve; hanc, <lb/>mod&ograve; illam partem ver&longs;ante: unde forta&longs;&longs;e ortam ac&ucirc; magne&shy;<lb/>tic&aelig; eodem in loco po&longs;t aliquot annos variationem &longs;u&longs;picari <pb pagenum="74"/>quis po&longs;&longs;it. </s>

<s>Cum enim tellus &aelig;qualibus circ&agrave; centrum nutibus <lb/>librata permaneat, multo facili&ugrave;s omnem in partem converti <lb/>po&longs;&longs;e videtur, qu&agrave;m rota ingens &longs;uo in axe &longs;u&longs;pen&longs;a: Rota &longs;ci&shy;<lb/>licet &longs;uo pondere axem premens illum, dum convertitur, te&shy;<lb/>rit; hancque affrict&ucirc;s difficultatem vincat nece&longs;&longs;e e&longs;t, quod <lb/>una ex parte additur pondus, vel qu&aelig; applicatur Potentia, ut <lb/>conver&longs;ionem efficiat: tellus ver&ograve; in orbem diffu&longs;a nec cen&shy;<lb/>trum premit, nec axem, cum quo ullus fiat affrictus; ac <lb/>proptere&agrave; faciliorem pr&aelig;bet conver&longs;ionis an&longs;am Potenti&aelig; unam <lb/>aliquam in partem urgenti. </s>

<s>Huju&longs;modi autem Potentia ventus <lb/>e&longs;t, non ad perpendiculum in terram incidens, &longs;ed obliqu&egrave; in <lb/>pr&aelig;altos &longs;altem montes incurrens; cujus viribus nihil ob&longs;tare <lb/>videtur, quin telluris globum &longs;ibi ob&longs;ecundantem inclinet; <lb/>quemadmodum, &amp; ingentes naves, vela implens, impellit. </s></p><p type="main">

<s>Huic difficultati ut me &longs;ubducam, non me in abditos magne&shy;<lb/>ti&longs;mi rece&longs;&longs;us recipio, a&longs;&longs;erendo tellurem ita arcanis nodis c&aelig;&shy;<lb/>lo connexam, ut &agrave; &longs;ummo axium polorumque c&aelig;le&longs;tium atque <lb/>terre&longs;trium con&longs;en&longs;u divelli ac di&longs;trahi prors&ugrave;s nequeat: ne&shy;<lb/>que enim hi&longs;ce magneti&longs;mi latebris me &longs;atis protectum exi&longs;ti&shy;<lb/>marem; dempt&acirc; quippe &longs;olis Au&longs;tralibus atque Borealibus ven&shy;<lb/>tis h&acirc;c facultate tellurem convertendi, ne &longs;cilicet terre&longs;tres <lb/>poli &agrave; c&aelig;le&longs;tibus di&longs;crepent, quid prohibeat reliquos ad Orti&shy;<lb/>vum, aut Occiduum limitem pertinentes, quin &longs;uo flatu or&shy;<lb/>bem hunc volvant, adhuc &longs;upere&longs;&longs;ot explicandum. </s>

<s>Hoc qui&shy;<lb/>dem &longs;atis e&longs;&longs;e videretur ad &longs;ubmovendam &longs;u&longs;picionem illam de <lb/>ac&ucirc;s magnetic&aelig; variatione ob telluris conver&longs;ionem; manente <lb/>nimirum axe terre&longs;tri ita, ut cum c&aelig;le&longs;ti conveniat, aut illi <lb/>&longs;altem parallelus exi&longs;tat, nihil e&longs;t quod, etiam tellure circa <lb/>axem convers&acirc;, magneticam declinationem commutare queat: <lb/>nam quod ad &longs;yderum a&longs;pectus &longs;pectat, parum intere&longs;t, tellus&shy;<lb/>ne? </s>

<s>an c&aelig;lum volvatur; &longs;i igitur diurna c&aelig;li conver&longs;io magne&shy;<lb/>tis declinationem non mutat, neque ad illam mutandam &longs;uffi&shy;<lb/>ceret telluris circa &longs;uum axem conver&longs;io, vi cujus alia atque <lb/>alia &longs;ydera re&longs;piceret: Pr&aelig;terquam quod non id temporum lap&shy;<lb/>&longs;u accideret; &longs;ed ubi ventorum impetus elangui&longs;&longs;et, illic&ograve; va&shy;<lb/>riatio illa declinationis magnetic&aelig; deprehenderetur: id quod <lb/>ab omni experimento long&egrave; abe&longs;t. </s>

<s>Ver&ugrave;m ade&ograve; &agrave; no&longs;tris &longs;en&shy;<lb/>&longs;ibus &longs;ejunct&aelig; &longs;unt magneticorum &longs;ymptomatum cau&longs;&aelig;, ut ad <pb pagenum="75"/>aliarum difficultatum &longs;olutionem non facil&egrave; advocandus &longs;it in <lb/>Philo&longs;ophicam &longs;cenam magneti&longs;mus. </s></p><p type="main">

<s>Illud potius h&igrave;c attendendum videtur, quod montis altitu&shy;<lb/>do, atque magnitudo ad totius telluris molem Rationem habet <lb/>&longs;atis exiguam. </s>

<s>Cum enim terr&aelig; ambitus probabiliter &longs;tatuatur, <lb/>ut ali&agrave;s o&longs;tendi, milliarium Rom. </s>

<s><expan abbr="antiq.">antique</expan> 30598, eju&longs;que <lb/>propterea diameter &longs;it proxim&egrave; mill. (9738 4/51), tota &longs;uperficies <lb/>&longs;ph&aelig;tica (ut pote quadrupla maximi circuli ex demon&longs;tratis <lb/>ab Archimede) e&longs;t mill. </s>

<s>quadratorum 297. 987800 proxim&egrave;. </s>

<s><lb/>Mons &longs;tatuatur altitudinis perpendicularis milliarium quin&shy;<lb/>que; h&aelig;c e&longs;t ad terre&longs;trem diametrum ut 1 ad 1947: ba&longs;is <lb/>montis occupet milliaria quadrata 500; h&aelig;c e&longs;t ad &longs;ph&aelig;ricam <lb/>totius globi &longs;uperficiem, ut 1 ad 595975. Finge jam pro mon&shy;<lb/>te granum hordei, quod promineat &longs;ecund&ugrave;m &longs;uam latitudi&shy;<lb/>nem ex &longs;ph&aelig;r&acirc; habente diametrum granorum 1947, hoc e&longs;t <lb/>pa&longs;&longs;uum geometricorum &longs;ex, &longs;eu pedum Rom. </s>

<s><expan abbr="antiq.">antique</expan> 30. cir&shy;<lb/>culi maximi ambitus erit pedum 94 1/4: quare hujus &longs;ph&aelig;r&aelig; &longs;u&shy;<lb/>perficies habet pedes quadratos 2827, hoc e&longs;t quadratas lati&shy;<lb/>tudines grani hordei paul&ograve; plures qu&agrave;m 11. 579000. Igitur <lb/>grani hordei jacentis altitudo ad hujus &longs;ph&aelig;r&aelig; diametrum <lb/>eandem ex hypothe&longs;i habet rationem, quam pr&aelig;dicti montis <lb/>altitudo ad telluris diametrum: &amp; &longs;i decem grana &longs;ibi invicem <lb/>attigua di&longs;ponantur, ut montis ba&longs;im &aelig;mulentur, eadem erit <lb/>ratio ad &longs;uperficiem. </s>

<s>Quamvis itaque &longs;ph&aelig;ra illa intelligatur <lb/>plan&egrave; inanis ac levi&longs;&longs;ima &longs;olam habens &longs;uperficiem papyra&shy;<lb/>ceam, ex qua granum ordei agglutinatum promincat, an pu&shy;<lb/>tas &agrave; flatu quantumvis valido per fi&longs;tulam emi&longs;&longs;o in granum il&shy;<lb/>lud hordei incurrente convertendum e&longs;&longs;e globum papyra&shy;<lb/>ceum? </s>

<s>Id &longs;an&egrave; ex c&aelig;teris experimentis conjicere non licet; <lb/>perinde enim e&longs;t atque &longs;i nihil promineret; neque vel mini&shy;<lb/>m&ugrave;m obe&longs;t Phy&longs;ic&aelig; rotunditati. </s>

<s>Quare neque montis altitu&shy;<lb/>do con&longs;tituta quicquam detrahet orbicularis figur&aelig;, quod &longs;ub <lb/>Phy&longs;icam con&longs;iderationem cadat; ac proptere&agrave; nihil virium ad <lb/>tellurem convertendam obtinet ventus in montem incurrens. </s></p><p type="main">

<s>Et quidem conver&longs;ionem hanc re ips&acirc; non fieri manife&longs;tum <lb/>e&longs;t; &longs;i quidem cum nulla vincenda e&longs;&longs;et gravitas, qu&aelig; longi&ugrave;s <lb/>&agrave; centro gravium recederet, vel qu&aelig; axem tereret, facillima <lb/>videretur e&longs;&longs;e globi totius conver&longs;io circa centrum, non &longs;ol&ugrave;m <pb pagenum="76"/>validioribus atque incitatioribus, &longs;ed temperatis etiam atque <lb/>mediocribus ventis flantibus. </s>

<s>Hi autem aliquando diuturni <lb/>&longs;unt; cuju&longs;modi poti&longs;&longs;imum &longs;unt Ete&longs;i&aelig;, quibus maritimi cur&shy;<lb/>&longs;us celeres, &amp; certi diriguntur. </s>

<s>Tot igitur dierum &longs;patio, ven&shy;<lb/>to oppo&longs;itos montes vehementi&ugrave;s urgente, non modica fieret <lb/>terreni globi inclinatio; ac propterea non eadem demum per&shy;<lb/>maneret eodem in loco Poli &longs;upr&agrave; Horizontem altitudo, quo&shy;<lb/>ties ab alterutro cardine Au&longs;trali Boreali<gap/>ve, aut &agrave; &longs;ol&longs;titiali <lb/>Brumali-ve limite tam ortivo qu&agrave;m occiduo ventus &longs;piraret, at&shy;<lb/>que multarum &aelig;dium facies non eandem ampli&ugrave;s re&longs;picerent <lb/>c&aelig;li plagam; quare &amp; &longs;cietherica Horologia quantumvis ac&shy;<lb/>curat&egrave; &longs;emel de&longs;cripta po&longs;t non ade&ograve; multas temporum inclina&shy;<lb/>tiones toto fer&egrave; c&aelig;lo di&longs;creparent; aliis enim, atque aliis &longs;ub&shy;<lb/>inde flantibus ventis, varia oriretur orbis conver&longs;io, atque alia <lb/>planorum cum circulis horariis &longs;ectio, qu&aelig; de&longs;criptis lineis non <lb/>congrueret. </s>

<s>Hujus autem mutationis nullum in toto terra&shy;<lb/>rum orbe ve&longs;tigium apparet, ni&longs;i fort&egrave; fabulas liceat com&shy;<lb/>mini&longs;ci. </s></p><p type="main">

<s>Qu&ograve;d &longs;i conver&longs;ionem hanc non omnin&ograve; circa centrum <lb/>quamcumque in partem fieri, &longs;ed tantummodo circa axem, <lb/>dixeris, ut argumenti vim effugias; Quid illud e&longs;t, quod ita <lb/>terre&longs;trem axem cum c&aelig;le&longs;ti colligatum velit, ut tamen ter&shy;<lb/>re&longs;tres meridianos &agrave; prim&acirc; mundi molitione con&longs;titutos tem&shy;<lb/>poris lap&longs;u cum c&aelig;le&longs;tibus meridianis non convenire permit&shy;<lb/>tat? </s>

<s>Sed &amp; aliud profect&ograve;, nec illud quidem leve, incommo&shy;<lb/>dum &longs;ubeas nece&longs;&longs;e e&longs;t; dum enim conver&longs;ionem ad&longs;truis ab <lb/>ortu in occa&longs;um, &amp; vici&longs;&longs;im ab occa&longs;u in ortum, fieri poterit, <lb/>ut po&longs;t aliquot annos non plan&egrave; &longs;pernenda conver&longs;io facta fue&shy;<lb/>rit, ac proinde temporum numeratio c&aelig;lo non re&longs;pondeat. </s>

<s><lb/>Nam &longs;i ab ortu in occa&longs;um ex. </s>

<s>gr. </s>

<s>proce&longs;&longs;erit tellus, minus tem&shy;<lb/>poris numerabitur qu&agrave;m pro ratione c&aelig;le&longs;tium motuum; ut <lb/>contigi&longs;&longs;e fertur navi cui &agrave; Victori&acirc; nomen inditum e&longs;t, in ex&shy;<lb/>peditione Magellanic&acirc;; cum &longs;cilicet po&longs;t totius orbis ambitum <lb/>redux in Hi&longs;palen&longs;em portum, ex quo ante tres annos &longs;olve&shy;<lb/>rat, intraret, tunc prim&ugrave;m ob&longs;ervarunt &longs;e &agrave; rect&acirc; temporis nu&shy;<lb/>meratione defeci&longs;&longs;e die uno; quippe qui cum juxta diurnam <lb/>c&aelig;li conver&longs;ionem ab ortu in occa&longs;um iter in&longs;titui&longs;&longs;ent, ju&longs;to <lb/>tardi&ugrave;s &longs;emper &longs;ol illis occiderat, exiguo quidem &longs;ingulis die-<pb pagenum="77"/>bus, quibus procedebant, di&longs;crimine, &longs;ed quod dem&ugrave;m modi&shy;<lb/>cis illis acce&longs;&longs;ionibus in integrum diem excreverat. </s>

<s>Contra ve&shy;<lb/>r&ograve; accideret, &longs;i ab occa&longs;u in ortum &longs;emper navigaretur; ju&longs;to <lb/>enim breviores e&longs;&longs;ent dies, ac propterea eorum numeru ac&shy;<lb/>cre&longs;ceret. </s>

<s>H&aelig;c autem in temporum numeratione incon&longs;tan&shy;<lb/>tia, &longs;i ventorum impetu tellus mod&ograve; in ortum, mod&ograve; in occa&shy;<lb/>&longs;um converteretur, quantam perturbationem inveheret in <lb/>A&longs;tronomiam? </s>

<s>Neque tibi quicquam &longs;uffragari exi&longs;times, &longs;i <lb/>ex varia ventorum oppo&longs;itas in plagas &longs;iv&egrave; &longs;imul, &longs;iv&egrave; &longs;ubinde, <lb/>&longs;pirantium commutatione conver&longs;iones illas compen&longs;ari dixe&shy;<lb/>ris: id enim ad incertum revocat omnes A &longs;tronomorum calcu&shy;<lb/>los, ubi meridianorum circulorum &longs;ectiones &longs;tabiles non perma&shy;<lb/>neant; cum ad orbem totum inclinandum, ut tu quidem au&shy;<lb/>tumas, &longs;atis &longs;it, &longs;i un&acirc; aliqu&acirc; in regione ventus montes impel&shy;<lb/>lat; qu&icirc; ver&ograve; certus &longs;im factam ab Arge&longs;te telluris conver&longs;io&shy;<lb/>nem in ortum, &aelig;quatam demum fui&longs;&longs;e &agrave; Vulturno, aut ab <lb/>Euro-Au&longs;tro? </s></p><p type="main">

<s>Ver&ugrave;m qu&agrave;m infirm&aelig; &longs;int validi&longs;&longs;imorum ventorum vires ad <lb/>globum hunc terraqueum inclinandum, expendamus, etiam&longs;i <lb/>montium perpendicula non quinque tant&ugrave;m milliaribus defini&shy;<lb/>ta velis, &longs;ed mult&ograve; altiora. </s>

<s>Statue in ingenti lacu compo&longs;itam <lb/>ex trabibus aliquot ratem, quam in littore &longs;tans facil&egrave; funiculo <lb/>modereris: T&ugrave;m ratem aliam paris quidem latitudinis, &longs;ed cen&shy;<lb/>tupl&ograve; longiorem, compone: Poteris-ne hanc funiculo eodem, <lb/>ac labore non majori, trahere perinde atque priorem? </s>

<s>Negabis <lb/>utique, quamvis enim utraque lacui &longs;tagnanti innate<gap/>, nec <lb/>vincenda &longs;it alterutrius gravitas, ut &agrave; centro gravium magis re&shy;<lb/>cedat; licet utraque parem in motu ab aqu&acirc; dividend&acirc; re&longs;i&longs;ten&shy;<lb/>tiam inveniat (eju&longs;dem quippe &longs;unt latitudinis &longs;ol&acirc; di&longs;crepan&shy;<lb/>tes longitudine, &amp; &aelig;qualis e&longs;t utriu&longs;que immer&longs;io propter ean&shy;<lb/>dem &longs;ingularum trabium molem, atque &longs;pecificam gravitatem) <lb/>quia tamen di&longs;par e&longs;t ratium magnitudo, &amp; impetu extrin&longs;e&shy;<lb/>c&ugrave;s accepto utraque eget, ut moveatur, pal&agrave;m e&longs;t majore im&shy;<lb/>petu opus e&longs;&longs;e, ut ratis major trahatur, ac propterea po&longs;&longs;e hanc <lb/>ade&ograve; augeri, ut impetus ad illam movendam nece&longs;&longs;arius exce&shy;<lb/>dat vires Potenti&aelig; ratem minorem funiculo moderantis. </s>

<s>Ita <lb/>plan&egrave; e&longs;t. </s>

<s>Sed jam animum transfer ad in&longs;titutam di&longs;putatio&shy;<lb/>nem, ut di&longs;picias, und&egrave; irrep&longs;erit dubitatio h&aelig;c de relluris <pb pagenum="78"/>conver&longs;ione ex ventorum impul&longs;u, &amp; qu&agrave;m facil&egrave; fucum fece&shy;<lb/>rit rota &longs;uo in axe &longs;u&longs;pen&longs;a, qu&aelig; levi negotio, nec valido im&shy;<lb/>pul&longs;u, volvitur. </s>

<s>Rota &longs;iquidem tota deor&longs;um gravitat, ac <lb/>proptere&agrave; axem premit; quia autem in axe &longs;u&longs;penditur, fieri <lb/>non pote&longs;t, ut pars altera de&longs;cendat, quin oppo&longs;ita a&longs;cendat. </s>

<s><lb/>Quandiu conatus ad de&longs;cendendum &aelig;qualis e&longs;t re&longs;i&longs;tenti&aelig; ad <lb/>a&longs;cendendum, rota quie&longs;cit; nec volvitur, ni&longs;i alterutri parti <lb/>fiat acce&longs;&longs;io Potenti&aelig;, qu&aelig; pariter de&longs;cen&longs;um juvet, vel quia <lb/>ip&longs;a quoqu&egrave; deor&longs;um conatur cum parte de&longs;cendente, vel quia <lb/>&longs;ur&longs;um nitens partem alteram elevat, oppo&longs;itamque deprimet <lb/>&longs;uapte natur&acirc; de&longs;cendentem. </s>

<s>Non tamen huju&longs;modi rot&aelig; &longs;u&longs;&shy;<lb/>pen&longs;&aelig; conver&longs;io tribuenda e&longs;t &longs;oli Potenti&aelig;; &longs;ed pars rot&aelig; de&shy;<lb/>&longs;cendens atque Potentia collatis viribus elevant partem rot&aelig; <lb/>a&longs;cendentem, e&iacute;que impetum imprimunt. </s>

<s>At in telluris circa <lb/>&longs;uum centrum, vel axem, conver&longs;ione nihil ade&longs;&longs;et, quod Pe&shy;<lb/>tentiam juvaret; quia nulla e&longs;t pars, qu&aelig; deor&longs;um conetur, <lb/>aut &longs;ur&longs;um, ut po&longs;&longs;it oppo&longs;it&aelig; parti impetum aliquem impri&shy;<lb/>mere; nulla etenim pars in huju&longs;modi conver&longs;ione ad centrum <lb/>gravium accederet, aut ab illo recederet. </s>

<s>Totus igitur impe&shy;<lb/>tus &agrave; vento imprimendus e&longs;&longs;et toti telluris globo, ut &agrave; &longs;u&acirc;, qu&aelig; <lb/>&longs;ecund&ugrave;m naturam e&longs;t, quiete dimoveretur. </s>

<s>Atqui globi ter&shy;<lb/>raquei ea e&longs;t moles, ut contineat milliaria cubica proxim&egrave; <lb/>48670. 200000 (omnis nimirum &longs;ph&aelig;ra &aelig;qualis e&longs;t cono, cu&shy;<lb/>jus altitudo par e&longs;t Radio &longs;ph&aelig;r&aelig;, ba&longs;is autem &aelig;qualis &longs;uperfi&shy;<lb/>ciei &longs;ph&aelig;r&aelig;, ex dictis ver&ograve; paul&ograve; &longs;uperi&ugrave;s, &amp; &longs;uperficies &amp; Ra&shy;<lb/>dius globi hujus innote&longs;cit) nullus igitur ade&ograve; vehemens e&longs;t <lb/>ventus, qui tant&aelig; moli impetum imprimere valeat; nullus &longs;i&shy;<lb/>quidem excogitari pote&longs;t ventus, qui globum marmoreum, aut <lb/>etiam ex argill&acirc;, in planitie &aelig;qui&longs;&longs;im&acirc; con&longs;titutum, &longs;i mille <lb/>pa&longs;&longs;us Geometricos in diametro numeret, convolvere valeat. </s>

<s><lb/>Adde in telluris conver&longs;ione, &longs;i illa fieret, qu&ograve; vehementior <lb/>e&longs;&longs;et ventus in montem incurrens, validior e&longs;&longs;et re&longs;i&longs;tentia a&euml;ris <lb/>&agrave; reliquis montibus dividendi; &longs;ed &amp; multorum ingentium <lb/>fluminum contrariam in partem labentium impetus ob&longs;i&longs;teret, <lb/>ne tellus vento flanti ob&longs;ecundaret. </s>

<s>Quod &longs;i h&aelig;c levis e&longs;&longs;e mo&shy;<lb/>menti dixeris ad ob&longs;i&longs;tendum, levis pariter momenti e&longs;&longs;e ven&shy;<lb/>torum impetum, nece&longs;&longs;e e&longs;t, fatearis: neque hic arduum e&longs;&longs;et <lb/>ventorum atque fluminum vires invicem conferre, aquarum-<pb pagenum="79"/>que impetum mult&ograve; validiorem o&longs;tendere; &longs;ed ad alia prope&shy;<lb/>randum e&longs;t: &longs;atisfuerit monui&longs;&longs;e non mediocrem intercedere <lb/>analogiam inter aquarum guttas in rivulos prim&ugrave;m, deinde in <lb/>majores rivos, ac demum in torrentem concurrentes, atque <lb/>terr&aelig; expirationes in ventum congregatas, qu&aelig; multum vi&shy;<lb/>rium obtinent, &longs;i plurim&aelig; in unum co&euml;ant, quemadmodum <lb/>&amp; aquis contingit. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT XIII.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Qu&acirc; ratione minuatur gravitatio in plano <lb/>inclinato.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>PLanum inclinatum dicitur planum quodcumque non tran&shy;<lb/>&longs;it per centrum gravium &amp; levium, hoc e&longs;t per centrum <lb/>univer&longs;i; huju&longs;modi &longs;iquidem planum non cadit ad angulos <lb/>&aelig;quales in &longs;ph&aelig;ricam terr&aelig; &longs;uperficiem. </s>

<s>Hinc etiam planum <lb/>horizonti parallelum reips&acirc; e&longs;t inclinatum, ni&longs;i ade&ograve; exiguum <lb/>&longs;it ac breve, ut puncti vicem obtineat, &longs;i cum terreni globi &longs;u&shy;<lb/><figure id="fig8"></figure><lb/>perficie conferatur. </s>

<s>Sit univer&longs;i <lb/>centrum A, plana BA, &amp; CA &longs;unt <lb/>verticalia &amp; perpendicularia, qui&shy;<lb/>bus &longs;i corpus aliquod grave appli&shy;<lb/>cueris, illud non impedietur, quin <lb/>per &longs;uam directionis lineam de&longs;cen&shy;<lb/>dat. </s>

<s>At ver&ograve; tam planum BC, quam <lb/>planum CD inclinata &longs;unt, nec cor&shy;<lb/>pus grave illis impo&longs;itum pote&longs;t <lb/>rect&acirc; &longs;ecund&ugrave;m directionis lineam <lb/>de&longs;cendere, &longs;ed ab ill&acirc; declinare co&shy;<lb/>gitur plano ob&longs;i&longs;tente. </s>

<s>Sunt autem anguli inclinationis ABC, <lb/>ACD. </s>

<s>Quod &longs;i planum parallelum horizonti ita exiguum &longs;it, <lb/>ut &agrave; &longs;ph&aelig;ric&acirc; &longs;uperficie, quam tangit, non recedat; tunc in <lb/>quacumque ejus parte con&longs;tituatur corpus grave, perinde e&longs;t, <lb/>atque &longs;i in puncto D collocatum concipiatur. </s>

<s>Sin autem ita &agrave; <pb pagenum="80"/>puncto D di&longs;titerit, ut &agrave; &longs;ph&aelig;ric&acirc; &longs;uperficie recedat, quemad&shy;<lb/>modum &longs;i e&longs;&longs;et planum DF, illud e&longs;t inclinatum, &amp; fit angulus <lb/>DFA inclinationis. </s>

<s>Ubi ob&longs;ervandum e&longs;t non eandem e&longs;&longs;e <lb/>&longs;ingularum plani partium inclinationem; angulus enim in&shy;<lb/>clinationis AEC major e&longs;t inclinatione ABC, per 16. <lb/>lib. 

1. &amp; &longs;imiliter AFD maior e&longs;t angulo ACD. </s>

<s>Quare <lb/>&longs;tatim atque ea e&longs;t puncti E &agrave; puncto B di&longs;tantia, ut an&shy;<lb/>gulus &agrave; perpendiculis in centro A factus contemni non po&longs;&shy;<lb/>&longs;it, alia e&longs;t etiam phy&longs;ic&egrave; inclinatio, &amp; corporis eju&longs;dem <lb/>gravitatio mutatur. </s></p><p type="main">

<s>Quoniam ver&ograve; corpus grave plano inclinato impo&longs;itum ita <lb/>a&euml;re circumfunditur, ut petat infr&agrave; illum de&longs;cendere, &amp; re&shy;<lb/>&longs;i&longs;tat, ne &longs;ur&longs;um moveatur; ide&ograve; gravitare dicitur. </s></p><p type="main">

<s>Sed cavendum e&longs;t, ne ex vocabulorum &longs;imilitudine er&shy;<lb/>ror &longs;ubrepat: quandoquidem aliud e&longs;t <emph type="italics"/>gravitare in plano <lb/>inclinato,<emph.end type="italics"/> aliud <emph type="italics"/>gravitare in planum inclinatum:<emph.end type="italics"/> nam intr&agrave; <lb/>a&euml;rem corpus grave, put&agrave;, lapis, gravitat in quocunque <lb/>plano etiam perpendiculari, non tamen gravitat in pla&shy;<lb/>num perpendiculare, nulla&longs;que vires &longs;u&aelig; gravitatis con&shy;<lb/>tra illud exercet, quamvis in eo exi&longs;tens, &amp; re&longs;i&longs;tat &longs;ur&shy;<lb/>&longs;um trahenti, &amp; conetur, ut vincat vires retinentis, ac <lb/>quicquid moram infert, &amp; impedimentum motui. </s>

<s>In pla&shy;<lb/>no itaque inclinato exi&longs;tens corpus grave (&longs;ubjectum pla&shy;<lb/>num &longs;upponitur optim&egrave; l&aelig;vigatum, nec motui officiens <lb/>partium prominularum a&longs;peritate) gravitat quidem, &longs;ed mi&shy;<lb/>n&ugrave;s qu&agrave;m in plano perpendiculari, &amp; pro vari&acirc; planorum <lb/>inclinatione, varia pariter e&longs;t gravitatio, ut quotidiana nos <lb/>docet experientia. </s>

<s>Qu&acirc; igitur ratione gravitatio minuatur, <lb/>h&icirc;c e&longs;t examinandum; capite &longs;equenti gravitatio in Planum <lb/>inclinatum explicabitur. </s></p><p type="main">

<s>Cogno&longs;citur autem gravitatio ex re&longs;i&longs;tenti&acirc;, qu&acirc; corpus <lb/>repugnat contra vires illud retinentis, ne deor&longs;um feratur, <lb/>aut &longs;ur&longs;um trahentis; neque enim alio ni&longs;u gravia gravi&shy;<lb/>tant, qu&agrave;m quo re&longs;i&longs;tunt impedienti motum gravitati <lb/>convenientem. </s>

<s>Et quidem experimento aliquo pote&longs;t gra&shy;<lb/>vitationis varietas inve&longs;tigari; &longs;i nimirum planum BO ex <lb/>ligno, aut marmore accurat&egrave; l&aelig;vigetur, &amp; extremitati B <lb/>adnectatur orbiculus D facillim&egrave; circa axem ver&longs;atilis, pon-<pb pagenum="81"/>deri autem A &longs;ubjiciantur <lb/><figure id="fig9"></figure><lb/>rotul&aelig;, &amp; adnectatur funi&shy;<lb/>culus per D tran&longs;iens, ex <lb/>cujus extremo pendeat lanx <lb/>E, cui pondera immitti po&longs;&shy;<lb/>&longs;int: pro vari&acirc; enim plani <lb/>BO inclinatione etiam pon&shy;<lb/>dera in lance mutare opor&shy;<lb/>tebit, ut pondus A &longs;u&longs;ti&shy;<lb/>neatur, &amp; plura erunt, qu&ograve; magis ad perpendiculare accedet <lb/>planum BO. </s>

<s>Ver&ugrave;m quia nunquam carere poteris &longs;u&longs;picione, <lb/>an corporum affrictus aliquid afferat impedimenti; ide&ograve; &longs;eclu&shy;<lb/>&longs;is omnibus, qu&aelig; extrin&longs;ec&ugrave;s accidere po&longs;&longs;unt, re&longs;i&longs;tentiam ex <lb/>&longs;ol&acirc; gravitate ortam opus e&longs;t con&longs;iderare. </s></p><p type="main">

<s>Re&longs;i&longs;tentia ver&ograve; omnis re&longs;pondet violenti&aelig;, quam patitur <lb/>id quod re&longs;i&longs;tit; minori etenim conatu minorem vim illatam <lb/>propul&longs;are &longs;tudet natura, qu&aelig; validi&ugrave;s ob&longs;i&longs;tit majori violen&shy;<lb/>ti&aelig;: id quod ita rationi e&longs;t con&longs;onum, &amp; obviis experimentis <lb/>manife&longs;tum, ut in hoc demon&longs;trando &longs;upervacaneum &longs;it im&shy;<lb/>morari. </s>

<s>Con&longs;tituantur itaque duo <lb/><figure id="fig10"></figure><lb/>&aelig;qualis ponderis corpora in D &amp; <lb/>in C; &longs;ingulis alligetur funiculus, <lb/>qui per B tran&longs;eat, &amp; &longs;ur&longs;um tra&shy;<lb/>hantur &longs;imul ita, ut &aelig;qualiter mo&shy;<lb/>veantur. </s>

<s>Ab&longs;olut&acirc; mot&ucirc;s particu&shy;<lb/>l&acirc;, corpus alterum ex D a&longs;cendit <lb/>in H in plano perpendiculari; al&shy;<lb/>terum in plano inclinato ex C ve&shy;<lb/>nit in E, &amp; CE linea &aelig;qualis e&longs;t <lb/>line&aelig; mot&ucirc;s DH. </s>

<s>Non eandem <lb/>tamen utrumque grave &longs;ubiit vio&shy;<lb/>lentiam; nam motus DH fuit &longs;impliciter, &amp; ab&longs;olut&egrave; violen&shy;<lb/>tus; at motus CE eatenus &longs;ol&ugrave;m gravitati adver&longs;atur, quate&shy;<lb/>nus a&longs;cendit; a&longs;cen&longs;um autem metitur linea DG, quam ab&shy;<lb/>&longs;cindit EG horizonti parallela. </s>

<s>H&icirc;c &longs;cilicet planum DC in&shy;<lb/>tellige horizontale nihil &agrave; &longs;ph&aelig;ric&aacute; &longs;uperficie di&longs;crepans, ut <lb/>communiter contingit: qu&ograve;d &longs;i non ita &longs;e haberet; &longs;ed e&longs;&longs;et <lb/>ampli&longs;&longs;imum planum, men&longs;ura violenti&aelig; illat&aelig; ponderi in C <pb pagenum="82"/>con&longs;tituto, in E elevato de&longs;umenda e&longs;&longs;et ex differenti&acirc; inter <lb/>KC &amp; OE. </s>

<s>E&longs;t itaque gravitatio in plano perpendiculari ad <lb/>gravitationem in plano inclinato, ut re&longs;i&longs;tentia ad a&longs;cenden&shy;<lb/>dum in uno ad re&longs;i&longs;tentiam ad a&longs;cendendum in alio; re&longs;i&longs;tenti&aelig; <lb/>autem &longs;unt, ut violentia, quam corpora &longs;ubeunt in motu; vio&shy;<lb/>lentia demum e&longs;t ut HD ad GD, hoc e&longs;t per 7. lib. 

5. ut CE <lb/>ad DG. </s>

<s>Sed ut CE ad DG, ita EB ad GB, per 2. lib. 

6. &amp; <lb/>ut BE, ad BG ita BC ad BD, per 4. lib. 

6. igitur gravitatio <lb/>in perpendiculari ad gravitationem in inclinato e&longs;t ut BC ad <lb/>BD, hoc e&longs;t ut Secans anguli inclinationis ad Radium. </s></p><p type="main">

<s>Qu&aelig; autem de totis DH, &amp; CE lineis dicta &longs;unt, de &longs;ingu&shy;<lb/>lis earum particulis &aelig;qualibus dicta intelligantur; ductis quip&shy;<lb/>pe parallelis horizonti, eadem e&longs;t omnium Ratio: h&icirc;c namque <lb/>&longs;upponimus planum BC non ade&ograve; magnum e&longs;&longs;e, ut &longs;ingula <lb/>ejus puncta cum diver&longs;is horizontibus comparanda &longs;int, omnes <lb/>&longs;iquidem perpendiculares line&aelig; directionis non qua&longs;i conver&shy;<lb/>gentes, &longs;ed phy&longs;ic&egrave; parallel&aelig; accipiuntur. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i tam lon&shy;<lb/>gum e&longs;&longs;et planum, ut phy&longs;ic&egrave; mutatus intelligeretur angulus <lb/>inclinationis, non eadem e&longs;&longs;et Ratio gravitationis in toto, ac in <lb/>partibus: &longs;ed mutato angulo inclinationis mutaretur utique <lb/>ejus Secans; ac proinde in&aelig;qualium Secantium Ratio ad eum&shy;<lb/>dem Radium in&aelig;qualis, gravitationum pariter in&aelig;qualem ra&shy;<lb/>tionem o&longs;tenderet. </s></p><p type="main">

<s>Quod &longs;i a&longs;cendentium per vim extrin&longs;ec&ugrave;s illatam corporum <lb/>re&longs;i&longs;tentiam atque gravitationem metimur ex violenti&acirc;, quam <lb/>pro planorum varietate &longs;ubeunt; eorum pariter in de&longs;cendendo <lb/>efficacitatem ex ip&longs;o de&longs;cen&longs;u argui &aelig;quum e&longs;&longs;et, dat&acirc; mot&ucirc;s <lb/>in diver&longs;is planis &aelig;qualitate. </s>

<s>Sed quia de&longs;cen&longs;us natur&aelig; pro&shy;<lb/>pen&longs;ioni congruit, fieri non pote&longs;t, ut in alio atque alio plano <lb/>&aelig;quales &longs;int motus i&longs;ochroni; tardior enim e&longs;t, qui in plano in&shy;<lb/>clinato perficitur, neque, &longs;i &aelig;qualis ponderis corpora de&longs;cen&shy;<lb/>dant ex H &amp; E, quando illud ad D pervenit, hoc pote&longs;t attin&shy;<lb/>gere punctum C: ide&ograve; non ex de&longs;cen&longs;u gravitationem metiri <lb/>oportet, cum motus &aelig;quales non habeantur: ni&longs;i fort&egrave; ea&longs;dem <lb/>movendi vires tribuas gravitati non impedit&aelig; in perpendicula&shy;<lb/>ri, ac impedit&aelig; in plano inclinato. </s>

<s>Qua propter gravitationis <lb/>momenta ad de&longs;cendendum non aliunde meli&ugrave;s &aelig;&longs;timantur, <lb/>qu&agrave;m ex repugnanti&acirc; ad a&longs;cendendum: &longs;ic enim vulgari argu-<pb pagenum="83"/>mento &longs;ingulorum corporum gravitates libr&acirc; expendimus, tan&shy;<lb/>tumque iis ad de&longs;cendendum virium tribuimus, quantum re&shy;<lb/>&longs;i&longs;tunt, ne ab oppo&longs;it&acirc; libr&aelig; lance deor&longs;um conante eleventur. </s>

<s><lb/>Eadem igitur e&longs;t gravitationis Ratio, &longs;eu propen&longs;ionis ad de&shy;<lb/>&longs;cendendum, qu&aelig; e&longs;t re&longs;i&longs;tenti&aelig; ad a&longs;cendendum: Cum ver&ograve; <lb/>re&longs;i&longs;tentiam in plano inclinato ad re&longs;i&longs;tentiam in perpendicu&shy;<lb/>lari o&longs;ten&longs;um &longs;it e&longs;&longs;e, ut Radius ad Secantem anguli inclinatio&shy;<lb/>nis, hoc e&longs;t ut BD ad BC, erit pariter vis de&longs;cendendi in <lb/>plano BC ad vim de&longs;cendendi in plano BD, reciproc&egrave; ut BD <lb/>ad BC. </s></p><p type="main">

<s>Eadem ratione in plano CD &longs;uperficiem globi tangente, <lb/>gravitatio in CD ad gravitationem in perpendiculari CA e&longs;t <lb/>ut CD ad CA; e&longs;t enim CA Secans anguli inclinationis <lb/>DCA. </s>

<s>Si enim ducatur KF Tangens, triangula CKF, <lb/>CDA &longs;unt &longs;imilia, angulus enim ad C communis e&longs;t, &amp; am&shy;<lb/>bo rectangula ad D &amp; K; quare ut CK ad CF, ita CD ad <lb/>CA; &longs;ed gravitatio in CF ad gravitationem in CK e&longs;t reci&shy;<lb/>proc&egrave; ut CK ad CF: igitur gravitatio in plano inclinato CD <lb/>globum tangente, ad gravitationem in perpendiculari CA, e&longs;t <lb/>ut CD ad CA. </s></p><p type="main">

<s>Hinc e&longs;t quod in planis horizontalibus, qu&aelig; ut plurimum <lb/>habemus, corpora non de&longs;cendant, aut moveantur: quia ni&shy;<lb/>mirum &agrave; puncto, in quo grave &longs;tatuitur, ex. </s>

<s>gr. </s>

<s>F, duct&aelig; li&shy;<lb/>ne&aelig; FA perpendicularis &amp; FD Tangens faciunt angulum <lb/>DFA inclinationis ade&ograve; magnum, ut Radius ad ejus &longs;ecan&shy;<lb/>tem pen&egrave; infinitam non habeat &longs;en&longs;u perceptibilem Rationem, <lb/>vel &longs;altem non tantam, ut gravitatio, qu&aelig; ratione inclinatio&shy;<lb/>nis plani congruit corpori, non elidatur &agrave; re&longs;i&longs;tenti&acirc;, qu&aelig; ori&shy;<lb/>tur ex corporum a&longs;peritate. </s>

<s>Quare &longs;ublat&acirc;, aut poti&ugrave;s impedit&acirc;, <lb/>gravitatione corpus quie&longs;cit in plano horizontali. </s></p><p type="main">

<s>Et h&aelig;c e&longs;t ratio, cur violentiam determinans, quam grave <lb/>a&longs;cendens patitur, a&longs;&longs;ump&longs;erim in perpendiculari BA par&shy;<lb/>tem GD, quam ab&longs;cindit parallela horizonti; h&aelig;c enim <lb/>men&longs;ura phy&longs;ic&egrave; non di&longs;crepat &agrave; ver&acirc; men&longs;ur&acirc;, qu&aelig; a&longs;&longs;umen&shy;<lb/>da e&longs;&longs;et, &longs;i mente concipias rectam lineam DC tangere circu&shy;<lb/>lum, cujus &longs;emidiameter &longs;it millecuplo major. </s>

<s>Men&longs;ura &longs;i qui&shy;<lb/>dem a&longs;cens&ucirc;s petenda e&longs;t ex exce&longs;&longs;u, quo perpendicularis EA <lb/>&longs;uperat perpendicularem AC; illo enim intervallo, quo magis <lb/>rece&longs;&longs;it &agrave; centro, a&longs;cendit. </s></p><pb pagenum="84"/><p type="main">

<s>Ex quo fit quod, &longs;i planum inclinatum BC cum perpendi&shy;<lb/>culari CA faceret angulum acutum ACB, corpus ex C u&longs;que <lb/>in L (in quod punctum cadit perpendicularis AL) de&longs;cende&shy;<lb/>ret, quia &longs;emper magis ad centrum accederet: ex L autem in E <lb/>a&longs;cenderet, &amp; a&longs;cen&longs;um metiretur exce&longs;&longs;us perpendiculi EA <lb/>&longs;upr&agrave; perpendiculum LA. </s>

<s>Quare ut ex C a&longs;cenderet, debe&shy;<lb/>ret e&longs;&longs;e planum inclinatum IC, quod cum CA faceret angu&shy;<lb/>lum ICA &longs;altem rectum. </s>

<s>Ubi ex occa&longs;ione licet ob&longs;ervare <lb/>po&longs;&longs;e dari duos montes, qui cum valle intermedi&acirc; planitiem <lb/>unam con&longs;tituant; &longs;i nimirum montium vertices e&longs;&longs;ent E, &amp; C, <lb/>ex quibus in imam vallem L de&longs;cenderetur: &amp; aqua per mon&shy;<lb/>tium venas de&longs;cendens in L po&longs;&longs;et fontem aut lacum creare. </s></p><p type="main">

<s>Re autem ips&acirc; &longs;emper contingit angulum BCA e&longs;&longs;e obtu&longs;um <lb/>vel non minorem recto. </s>

<s>Ponatur enim terr&aelig; &longs;emidiameter DA <lb/>1000, &amp; planum DC: (e&longs;&longs;et autem planum DC longius <lb/>milliar.4.) erit angulus DAC, gr. </s>

<s>0. 3&prime;. </s>

<s>26&prime;; atque ade&ograve; DCA <lb/>gr. </s>

<s>89. 56&prime;. </s>

<s>34&Prime;. </s>

<s>Jam ver&ograve; &longs;it CD ad DB ut 100 ad 87; erit <lb/>angulus BCD gr.4.1. 1&prime;. </s>

<s>23&Prime;: quare totus BCA gr.130. 57&prime;. </s>

<s>57&prime;. </s>

<s><lb/>Nunc &longs;i libeat comparare perpendiculum EA cum perpendi&shy;<lb/>culo GA, &longs;tatue GD &longs;emi&longs;&longs;em totius BD; e&longs;t igitur &amp; GE <lb/>&longs;emi&longs;&longs;is ip&longs;ius DC: Quare GE e&longs;t partium 50, quarum GA e&longs;t <lb/>100043 1/2: addantur quadrata GE 2500 &amp; GA 10008701892 1/4, <lb/>&amp; &longs;umm&aelig; radix quadrata (100043 102543/200086) major ver&acirc; e&longs;t EA, qu&aelig; <lb/>non excedit perpendicularem GA 100043 1/2 ni&longs;i particulis (2500/400172). <lb/>Quoniam autem DAC angulus inventus e&longs;t grad. </s>

<s>0. 3&prime;. </s>

<s>26&prime;; <lb/>eju&longs;que Secans AC e&longs;t partium (100000 5017/100000), quarum AD <lb/>po&longs;ita e&longs;t 100000; di&longs;crimen inter AC, &amp; AE &longs;uperi&ugrave;s in&shy;<lb/>ventam, e&longs;t partium (43 46227/100000), qu&aelig; e&longs;t proxim&egrave; eadem men&longs;u&shy;<lb/>ra, ac DG po&longs;ita partium 43 1/2. Quod &longs;i in plani inclinati lon&shy;<lb/>gitudine <expan abbr="tant&atilde;">tantam</expan> Rationem habente ad terr&aelig; <expan abbr="&longs;emidiametr&utilde;">&longs;emidiametrum</expan>, quan&shy;<lb/>ta con&longs;tit ita e&longs;t, pote&longs;t citr&agrave; errorem a&longs;&longs;umi tanquam men&longs;ura <lb/>a&longs;cens&ucirc;s pars perpendiculi BA inte c pta ab horizontali DC, <lb/>&amp; parallel&acirc; EG, &longs;atis patet id mult&ograve; magis licere in planorum <lb/>longitudinibus minorem Rationem habentibus ad eandem ter&shy;<lb/>r&aelig; &longs;emidiametrum. </s>

<s>Manet itaque con&longs;tituta regula gravitatio&shy;<lb/>nis, videlicet gravitationem in plano inclinato ad gravitationem <lb/>in perpendiculari e&longs;&longs;e, ut e&longs;t Radius ad &longs;ecantem anguli incli&shy;<lb/>nationis. </s></p><pb pagenum="85"/><p type="main">

<s>Quamvis ver&ograve; in partibus inferioribus plani inclinati &longs;it &longs;em&shy;<lb/>per major angulus inclinationis, qu&agrave;m in &longs;uperioribus, &amp; pro&shy;<lb/>inde minor &longs;it Ratio, quam habet Radius ad &longs;ecantem anguli <lb/>majoris, ac ea, quam idem Radius habet ad &longs;ecantem anguli <lb/>minoris: non tamen ea e&longs;t gravitationis differentia, cujus ratio <lb/>habenda &longs;it; cum enim ade&ograve; exiguus &longs;it angulus BAC, ejus <lb/>quantitas di&longs;tribuitur per omnes inclinationis angulos, qui <lb/>fiunt in punctis intermediis inter B &amp; C; atque ade&ograve; contem&shy;<lb/>nendum e&longs;t in praxi di&longs;crimen illud, quod oritur ex alio atque <lb/>alio inclinationis angulo in codem plano. </s>

<s>Quod &longs;i in&longs;ignis e&longs;&longs;et <lb/>Rationum varietas, notabilis quoque e&longs;&longs;et gravitationis diver&shy;<lb/>&longs;itas idem enim contingeret, ac &longs;i non idem e&longs;&longs;et planum. </s>

<s>Sed <lb/>hoc communiter non accidit. </s></p><p type="main">

<s>Ex his illud manife&longs;t&acirc; con&longs;ecutione conficitur, quod &longs;i duo <lb/>plana inclinata inter &longs;e comparentur, eju&longs;dem corporis gravita&shy;<lb/>tiones in illis &longs;unt reciproce ut Secantes angulorum inclinatio&shy;<lb/>nis: hoc e&longs;t, &longs;i fuerint duo plana inclinata BS, BC, gravitatio <lb/>in BS ad gravitationem in BC e&longs;t ut BC ad BS. </s>

<s>Quia enim <lb/>gravitatio in BC ad gravitationem in BD e&longs;t ut BD ad BC; <lb/>&amp; gravitatio in BD ad gravitationem in BS e&longs;t ut BS ad BD, <lb/>igitur ex &aelig;qualitate, per 23. lib.5. gravitatio in BC ad gravi&shy;<lb/>tationem in BS e&longs;t ut BS ad BC. </s></p><p type="main">

<s>Hinc pr&aelig;tere&agrave; fit, ut, &longs;i gravia in planis con&longs;tituta habeant <lb/>Rationem eandem, quam &longs;ecantes angulorum inclinationis ha&shy;<lb/>bent inter &longs;e vel ad Radium, eorum gravitatione, &longs;int &aelig;quales. </s>

<s><lb/>Sit ad horizontalem, SC per&shy;<lb/><figure id="fig11"></figure><lb/>pendicularis BD, &amp; inclina&shy;<lb/>t&aelig; BS, BC, per quas lineas <lb/>ducta intelligantur plana, &amp; <lb/>in planis gravia diver&longs;a, &amp; ut <lb/>BD ad BC ita pondus O ad <lb/>pondus M, &amp; ut BD ad BS <lb/>ita pondus O ad pondus N. </s>

<s><lb/>Dico ponderum M, O, N, gravitationes in &longs;uis planis e&longs;&longs;e <lb/>&aelig;quales. </s>

<s><expan abbr="Quoni&atilde;">Quoniam</expan> enim duorum gravium gravitationes in eadem <lb/>perpendiculari BD &longs;unt ut <expan abbr="ip&longs;or&utilde;">ip&longs;orum</expan> pondera, gravitatio M in per&shy;<lb/>pendiculari BD, ad gravitationem O in eadem perpendiculari, <lb/>e&longs;t ut M ad O, hoc e&longs;t ut BC ad BD; &longs;ed gravitatio M in per-<pb pagenum="86"/>pendiculari BD, ad gravitationcm eju&longs;dem M in inclinat&acirc; <lb/>BC, e&longs;t pariter ut BC ad BD; igitur per 11. lib. 

5. gravita&shy;<lb/>tio M in perpendiculari ad gravitationem O in perpendiculari <lb/>e&longs;t, ut gravitatio M in perpendiculari BD ad gravitationem <lb/>M in inclinat&acirc; BC; igitur per 14. lib. 

5. gravitatio O in per&shy;<lb/>pendiculari BD &aelig;qualis e&longs;t gravitationi M in inclinat&acirc; BC. </s>

<s><lb/>E&acirc;dem methodo o&longs;tenditur &aelig;qualem e&longs;&longs;e gravitationem N in <lb/>inclinat&acirc; BS, gravitationi O in perpendiculari BD. </s>

<s>Quare <lb/>gravitationes M &amp; N &aelig;quales inter &longs;e &longs;unt, cum &aelig;quales &longs;int <lb/>gravitationi O. </s></p><p type="main">

<s>Con&longs;tat itaque ii&longs;dem viribus retineri po&longs;&longs;e, aut &longs;ur&longs;um trahi, <lb/>majus pondus in plano inclinato, qu&agrave;m in perpendiculari, ea&shy;<lb/>dem enim e&longs;t illorum gravitatio, ut o&longs;tendi; vires autem reti&shy;<lb/>nentis aut trahentis debent gravitationi corporis proportione <lb/>re&longs;pondere. </s>

<s>Quare datis viribus, qu&aelig; po&longs;&longs;int datum pondus O <lb/>&longs;u&longs;tinere in perpendiculari BD, cogno&longs;ci pote&longs;t gravitas pon&shy;<lb/>deris quod e&aelig;dem vires &longs;u&longs;tinere valebunt in dato plano BC in&shy;<lb/>clinato: &longs;i nimir&ugrave;m fiat ut Radius ad &longs;ecantem anguli dat&aelig; in&shy;<lb/>clinationis, ita datum pondus O ad pondus M qu&aelig;&longs;itum. </s>

<s>De&shy;<lb/>tur O lib. 

15. &amp; angulus DBC gr. </s>

<s>36. Fiat ut radius 10000000 <lb/>ad &longs;ecantem 12360680, ita lib. 

15. ad lib. 

18 1/2; quod e&longs;t pon&shy;<lb/>dus M &aelig;qu&egrave; gravitans in plano BC cum pondere O in per&shy;<lb/>pendiculari. </s>

<s>Contra ver&ograve; dato pondere M &longs;u&longs;tinendo ii&longs;dem <lb/>viribus, quibus &longs;u&longs;tinetur O in perpendiculari, invenietur in&shy;<lb/>clinatio plani: &longs;i fiat ut pondus O lib. 

15. ad pondus M datum <lb/>lib. 

50, ita Radius 10000000 ad 333.33333.&longs;ecantem anguli in&shy;<lb/>clinationis DBC gr. </s>

<s>72. 32&prime;. </s>

<s>32&Prime;. </s>

<s>Demum dato pondere &amp; pla&shy;<lb/>ni inclinatione nota fiet potentia, &longs;i ut Secans dat&aelig; inclinatio&shy;<lb/>nis ad Radium, ita fiat datum pondus ad aliud pondus, quod <lb/>potentia valet &longs;u&longs;tinere in perpendiculari. </s>

<s>Sit enim DBC <lb/>gr. </s>

<s>36, &amp; M lib. 

50. Erit ut Secans 12360680 ad Radium <lb/>10000000, ita M lib. 

50 ad pondus O fcr&egrave; lib.40 1/2, quod po&longs;&longs;it <lb/>&agrave; potentia in a&ouml;re libero &longs;u&longs;tineri. </s>

<s>Quare potentia &longs;u&longs;tinens <lb/>pondus in plano inclinato e&longs;t ad pondus, ut Radius ad Secan&shy;<lb/>tem anguli inclinationis; &amp; potentia potens movere cum &longs;it ma&shy;<lb/>jor potenti&acirc; &longs;u&longs;tinente, etiam majorem habet Rationem qu&agrave;m <lb/>habeat Radius ad Secantem. </s>

<s>Id quod intelligitur ex vi pr&aelig;cis&egrave; <lb/>gravitationis; quicquid inferat di&longs;criminis partium conflictus. <pb pagenum="87"/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT XIV.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Qu&acirc; ratione corpus gravitet in planum inclinatum.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>COn&longs;tituta Ratione gravitationis in plano inclinato, deter&shy;<lb/>minatis &longs;cilicet momentis, qu&aelig; ad de&longs;cendendum obtinet <lb/>corpus grave exi&longs;tens in plano inclinato, &longs;upere&longs;t explicanda <lb/>gravitatio, quam idem corpus exercet in planum inclinatum <lb/>illud urgendo, atque deor&longs;um premendo. </s>

<s>Certum e&longs;t autem <lb/>planum verticale &longs;eu perpendiculare nullo pacto urgeri &agrave; cor&shy;<lb/>pore gravi, quod liber&egrave; de&longs;cendere pote&longs;t per &longs;uam directionis <lb/>lineam, qu&aelig; cum non occurrat plano verticali, nullum ab eo <lb/>recipit impedimentum. </s>

<s>Quare corporis gravitas vires totas <lb/>exercet, aut de&longs;cendendo, aut repugnando contra retinentem, <lb/>qui non plus adhibere debet conat&ucirc;s in retinendo, etiam &longs;i pla&shy;<lb/>num verticale amoveatur: atque ade&ograve; nihil omnin&ograve; gravitat in <lb/>planum verticale. </s>

<s>Contra ver&ograve; in planum horizontale, quam <lb/>maxim&egrave; gravitant corpora; e&ograve; quod directionis line&acirc; in illud <lb/>incurrente ad angulos rectos, motus omnis impeditur, &amp; <lb/>cunctas gravitatis vires deor&longs;um contendentes ita &longs;ubjectum <lb/>planum excipit, ut nihil reliquum &longs;it virium, quas vel minimo <lb/>motu exerceat. </s>

<s>Hinc &longs;i corporis in plano horizontali jacentis <lb/>an&longs;am teneas, nihil tibi pror&longs;us e&longs;t laborandum, nec quicquam <lb/>percipis ponderis; at &longs;ubmoto plano lacertis omnibus e&longs;t con&shy;<lb/>tendendum, ut illud retineas; tota enim gravitatio cum reti&shy;<lb/>nente luctatur, qu&aelig; planum &longs;u&longs;tinens urgebat. </s>

<s>In hoc itaque <lb/>planum verticale cum horizontali comparatur, quod cum ver&shy;<lb/>ticale nihil impediat motum, corpus in plano verticali omnin&ograve; <lb/>gravitat, &longs;ed in illud non gravitat: cum autem horizontale <lb/>pror&longs;us impediat motum, corpus in plano horizontali nihil gra&shy;<lb/>vitat, &longs;ed in illud totam &longs;uam gravitationem exercet. </s>

<s>E&aelig;dem <lb/>igitur vires, qu&aelig; ad de&longs;cendendum in plano verticali impen&shy;<lb/>derentur, in urgendo plano horizontali in&longs;umuntur. </s></p><p type="main">

<s>Qu&aelig; cum ita &longs;int, &longs;atis con&longs;tat corpora gravia ita in pla&shy;<lb/>no inclinato gravitare, &amp; obtinere momenta ad de&longs;cenden-<pb pagenum="88"/>dum, ut etiam in illud, &agrave; quo impediuntur, gravitent, il&shy;<lb/>ludque urgeant. </s></p><p type="main">

<s>Id ver&ograve; fieri non pote&longs;t ni&longs;i pro ratione impedimenti &amp; mo&shy;<lb/>r&aelig;, quam &longs;ubjectum planum motui infert &longs;u&longs;tinendo corpora <lb/>gravia; qu&aelig; proinde &longs;ibi relicta &agrave; directionis line&acirc; declinant, <lb/>mot&uacute;mque deflectunt. </s>

<s>Porr&ograve; in plano inclinato quantum &longs;ub&shy;<lb/>&longs;it impedimenti, &longs;tatim apparet, ac innote&longs;cit, quantum reli&shy;<lb/>quum &longs;it virium ad de&longs;cendendum; vires enim, qu&aelig; reliqu&aelig; <lb/>&longs;unt, &longs;i adjiciantur viribus impeditis, totam virium omnium <lb/>&longs;ummam conflare debent. </s>

<s>Atqui ex &longs;uperiori capite not&aelig; &longs;unt <lb/>vires, quibus corpus gravitat in plano inclinato; igitur qu&aelig; e&longs;t <lb/>differentia gravitationis in plano inclinato, &agrave; gravitatione in <lb/>plano verticlai, quod &amp; perpendiculare, ea e&longs;t men&longs;ura im&shy;<lb/>pedimenti, quod &agrave; &longs;ubjecto plano infertur motui; atque <lb/><figure id="fig12"></figure><lb/>ade&ograve; gravitationis corporis in planum. </s></p><p type="main">

<s>Cum itaque o&longs;ten&longs;um fuerit <expan abbr="gravitation&etilde;">gravitationem</expan> <lb/>in plano BS ad gravitationem in plano BD <lb/>e&longs;&longs;e reciproc&egrave; ut BD ad BS, hoc e&longs;t, ut Ra&shy;<lb/>dius ad &longs;ecantem anguli inclinationis cum <lb/>verticali, hoc e&longs;t ut BV ad BS, patet vires <lb/>non impeditas ad vires impeditas e&longs;&longs;e ut <lb/>BV ad VS, quandoquidem totas gravita&shy;<lb/>tis vires refert BS. </s>

<s>In planum igitur inclinatum BS gravitatio <lb/>e&longs;t ut VS, qu&aelig; in planum horizontale e&longs;&longs;et &longs;ecund&ugrave;m totas <lb/>vires ut BS. </s>

<s>Quare gravitatio in planum horizontale ad gra&shy;<lb/>vitationem in planum inclinatum e&longs;t ut Secans BS ad exce&longs;&shy;<lb/>&longs;um Secantis &longs;upra Radium, VS; &longs;eu, quod in idem recidit, &longs;i <lb/>gravitatio in plano inclinato ad gravitationem in verticali po&shy;<lb/>natur ut Sinus complementi anguli inclinationis ad Radium, <lb/>ita BR Radius ad DR Sinum ver&longs;um anguli inclinationis. </s>

<s>Id <lb/>autem, quod de plano BS dictum e&longs;t, de plano quoque BC, &amp; <lb/>c&aelig;teris quibu&longs;cunque dictum intelligatur; cum enim gravita&shy;<lb/>tio in plano inclinato BC ad gravitationem in perpendiculari <lb/>&longs;it ut BD, hoc e&longs;t BX, ad BC, erit gravitatio in planum ho&shy;<lb/>rizontale ad gravitationem in inclinatum ut BC ad XC, hoc <lb/>e&longs;t ut BT ad DT. </s>

<s>Quare gravitatio in planum BS ad gravi&shy;<lb/>tationem in planum BC, e&longs;t ut DR Sinus ver&longs;us inclinationis <lb/>DBS, ad DT Sinum ver&longs;um inclinationis DBC; a&longs;&longs;umptis <pb pagenum="89"/>&longs;cilicet numeris tabulatis ad eundem Radium relatis; nam &longs;i li&shy;<lb/>ne&aelig; &longs;pectentur, non e&longs;t Ratio ut DR ad DT, &longs;ed ut OT <lb/>ad DT; neque enim idem e&longs;t Radius BS &amp; BC; ac proinde <lb/>OT major e&longs;t, qu&agrave;m DR, &longs;icuti Radius BI major e&longs;t Radio <lb/>BS; vel a&longs;&longs;umpto eodem Radio BD, Ratio e&longs;t ut VS ad XC, <lb/>exce&longs;&longs;us &longs;ecantium &longs;upra Radium. </s></p><p type="main">

<s>Id ver&ograve; ex dictis &longs;ub finem capitis &longs;uperioris videtur mani&shy;<lb/>fe&longs;tum: nam &longs;i in plano BC retinetur pondus lib. 

50. ii&longs;dem <lb/>viribus, quibus in perpendiculari &longs;u&longs;penderentur lib. 

40 1/2, pa&shy;<lb/>tet &agrave; plano &longs;u&longs;tineri lib.9 1/2; ac proinde grave, quod habet gra&shy;<lb/>vitatem totam ut 100, in plano BC gravitabit ut 81, &amp; urge&shy;<lb/>bit ut 19 &longs;ubjectum planum. </s></p><p type="main">

<s>Ex his fieri pote&longs;t &longs;atis qu&aelig;&shy;<lb/><figure id="fig13"></figure><lb/>renti, cur &longs;u&longs;tinens columnam <lb/>OR plus gravitatis percipiat, <lb/>qu&agrave;m qui &longs;u&longs;tinet columnam <lb/>SR: quia nimirum, qui &longs;u&longs;tinet, <lb/>e&longs;t pars plani inclinati, in quo ja&shy;<lb/>cens concipitur columna: quan&shy;<lb/>do igitur e&longs;t pars plani habentis <lb/>inclinationem LOR, gravitas, <lb/>qu&aelig; &longs;u&longs;tinetur &agrave; &longs;ubjecto plano, &longs;e habet ad totam gravitatem <lb/>ut Sinus Ver&longs;us anguli LOR ad Radium; Quando autem e&longs;t <lb/>pars plani habentis inclinationem VSR, gravitatio in &longs;ub&shy;<lb/>jectum planum &longs;u&longs;tinens e&longs;t ad totam gravitationem ut Sinus <lb/>Ver&longs;us anguli VSR ad eumdem Radium. </s>

<s>Atqui Sinus Ver&longs;us <lb/>anguli VSR minoris minor e&longs;t Sinu Ver&longs;o anguli LOR ma&shy;<lb/>joris; igitur minor e&longs;t gravitatio SR, quam OR. </s>

<s>Verum qui&shy;<lb/>dem e&longs;t illud, quod &longs;i in R aliquo obice prohibeatur, ne de&shy;<lb/>&longs;cendat; variat&acirc; inclinatione, quo fit minor &longs;u&longs;tinentis labor, <lb/>c&ograve; augetur magis conatus potenti&aelig; in R detinentis columnam, <lb/>ne juxta plani inclinationem de&longs;cendat. </s>

<s>Hinc &longs;i duo &longs;int co&shy;<lb/>lumnam inclinatam deferentes, qui illam in R &longs;u&longs;tinet, plus <lb/>&longs;ubit laboris, qu&agrave;m qui in O, aut S: quia pr&aelig;ter gravitatio&shy;<lb/>nem, quam percipit tanquam pars plani inclinati SR aut OR, <lb/>debet pr&aelig;terea retinere columnam proclivem ad de&longs;cen&longs;um <lb/>propter plani inclinationem; ide&ograve; c&ugrave;m &longs;calas, aut montis cli&shy;<lb/>vum con&longs;cendunt, qui in &longs;uperiore loco e&longs;t, minimum &longs;ubit <pb pagenum="90"/>laboris. </s>

<s>Huc etiam revocari po&longs;&longs;e videtur ratio, ob quam in <lb/>elevando pontes illos ver&longs;atiles, qui arcium portis opponuntur, <lb/>initio major percipiatur difficultas, &longs;ed dem&ugrave;m facillim&egrave; ele&shy;<lb/>ventur. </s>

<s>Ver&ugrave;m id ex dicendis inferi&ugrave;s clari&ugrave;s con&longs;tabit; neque <lb/>enim omnium gravium, quocunque &longs;e tandem modo habeant, <lb/>eadem e&longs;t ratio; cum animum diligenter advertere oporteat, ut <lb/>innote&longs;cat planum inclinatum, in quo &longs;uam gravitationem <lb/>exercent, &amp; habent vires ad de&longs;cendendum. </s></p><p type="main">

<s>Non e&longs;t autem per di&longs;&longs;imulantiam pr&aelig;tereunda difficultas, <lb/>qu&aelig; face&longs;&longs;ere po&longs;&longs;et aliquid negotij, &amp; gravitationis Rationem <lb/>con&longs;titutam convellere videretur. </s>

<s>E&longs;t &longs;iquidem certum apud <lb/>omnes mechanicos, tam ubi de libra, qu&agrave;m ubi de vecte &longs;ermo <lb/>e&longs;t, aliam &longs;ervari Rationem qu&agrave;m Sinuum Ver&longs;orum in mo&shy;<lb/>mento potenti&aelig;, aut ponderis determinando. </s>

<s>Sit vectis, aut <lb/><figure id="fig14"></figure><lb/>libr&aelig; brachium EC, hypomochlion <lb/>&longs;eu centrum C; attollatur in H, aut <lb/>in D; omnes con&longs;entiunt momentum <lb/>potenti&aelig; aut ponderis in E ad mo&shy;<lb/>mentum in H, e&longs;&longs;e ut HC ad IC, <lb/>ad momentum ver&ograve; in D e&longs;&longs;e ut DC <lb/>ad FC. </s>

<s>E&longs;t igitur, inquis, gravitatio <lb/>in planum DC ad gravitationem in <lb/>planum horizontale EC, ut FC ad DC; in planum ver&ograve; HC, <lb/>ut IC ad HC, hoc e&longs;t ut Sinus Rectus anguli inclinationis ad <lb/>Radium. </s></p><p type="main">

<s>Pri&ugrave;s ver&ograve;, qu&agrave;m me ab hac difficultate expediam, o&longs;tendo <lb/>non &longs;atis apt&egrave; gravitationem in planum inclinatum de&longs;umi po&longs;&shy;<lb/>&longs;e ex Sinu Recto anguli inclinationis. </s>

<s>Quandoquidem vis de&shy;<lb/>&longs;cendendi in plano DC ad <expan abbr="tot&atilde;">totam</expan> corporis liberi <expan abbr="gravitation&etilde;">gravitationem</expan> e&longs;t <lb/>ut DF ad DC, igitur &longs;i gravitatio in <expan abbr="plan&utilde;">planum</expan> DC ad totam <expan abbr="gravi-tation&etilde;">gravi&shy;<lb/>tationem</expan> e&longs;t ut FC ad DC, tota virium &longs;umma e&longs;t DF plus FC, <lb/>ac tota vis gravitandi, ubi nullum e&longs;t impedimentum, e&longs;t DC; <lb/>igitur DC, &amp; DF plus FC, &aelig;quales &longs;unt, contra 20.lib.1.Eucl. </s>

<s><lb/>Neque hic liceat ad &aelig;qualitatem potentiarum confugere, ut <lb/>&longs;icut per 47. lib. 

1. Eucl. </s>

<s>linea DC pote&longs;t quadrata linearum <lb/>DF, FC, ita vis totius gravitatis &aelig;qualis gravitationibus in <lb/>plano inclinato &amp; in planum inclinatum eandem &longs;ervet pro&shy;<lb/>portionem laterum trianguli DFC, ade&ograve; ut totam gravitatem <pb pagenum="91"/>Secans anguli inclinationis exprimat, gravitationem in plano <lb/>inclinato Radius, Tangens ver&ograve; gravitationem in planum in&shy;<lb/>clinatum. </s>

<s>Si enim Quadratum DC &aelig;quale e&longs;t quadratis DF, <lb/>&amp; FC &longs;imul &longs;umptis, non tamen linea DC &aelig;qualis e&longs;t aggre&shy;<lb/>gato linearum DF &amp; FC: neque eadem e&longs;t inter lineas DF <lb/>&amp; DC Ratio, qu&aelig; inter earum quadrata; &longs;ed e&longs;t &longs;ub duplica&shy;<lb/>t&acirc; quadratorum: Quare cum gravitatio in plano inclinato DC <lb/>ad gravitationem in perpendiculari, non &longs;it ut quadratum DF <lb/>ad quadratum DC; &longs;ed ut linea DF ad lineam DC, fru&longs;tr&agrave; ad <lb/>quadrata confugimus, quorum nulla h&icirc;c habetur ratio. </s></p><p type="main">

<s>In eo itaque &aelig;quivocatio con&longs;i&longs;tit, quod pondus in D con&longs;ti&shy;<lb/>tutum, &amp; applicatum brachio DC concipitur e&longs;&longs;e in plano in&shy;<lb/>clinato DC, contra qu&agrave;m res e&longs;t: in eo &longs;iquidem plano intel&shy;<lb/>ligendum e&longs;t, in quo ad motum determinatur; illud autem e&longs;t <lb/>planum DG, quod tangit circulum ED; &amp; &longs;ic deinceps, pro <lb/>ut diver&longs;a circuli puncta &agrave; diver&longs;is planis contingi po&longs;&longs;unt. </s>

<s><lb/>Quare in D momentum ad de&longs;cendendum per DG ad totam <lb/>gravitationem e&longs;t ut DF ad DG, hoc e&longs;t ut FC ad CD, per <lb/>8. lib.6. hoc e&longs;t ut FC ad EC. </s>

<s>E&longs;t igitur brachium libr&aelig; &longs;eu <lb/>vectis CD, &longs;u&longs;tinens pondus &longs;eu potentiam D, qu&aelig; cum ha&shy;<lb/>beat vires univer&longs;as ut EC, gravitationis autem momenta ha&shy;<lb/>beat &longs;ol&ugrave;m ut FC, impeditur &agrave; &longs;u&longs;tinente ut FE; e&longs;t autem <lb/>EF Sinus Ver&longs;us anguli FCD, hoc e&longs;t anguli inclinationis <lb/>FDG. </s>

<s>Quare gravitatio ponderis contr&agrave; &longs;ubjectum corpus, <lb/>quod impedit motum perpendicularem, ad totam gravitatio&shy;<lb/>nem e&longs;t, ut Sinus Ver&longs;us anguli inclinationis plani, per quod <lb/>fieri pote&longs;t motus, ad Radium. </s></p><p type="main">

<s>Hinc vides vald&egrave; di&longs;parem e&longs;&longs;e rationem gravitationis in <lb/>&longs;u&longs;tinendo corpore inclinato, &longs;i illud liber&egrave; moveri po&longs;&longs;it, ac &longs;i <lb/>circa centrum perfici debeat motus. </s>

<s>Nam &longs;i DC &longs;it columna, <lb/>aut pons ver&longs;atilis, retineaturque in C, jam punctum C vicem <lb/>obtinens &longs;ubjecti plani, illiu&longs;que munere fungens, &longs;u&longs;tinet <lb/>ponderis partem EF, reliqua FC, qu&aelig; e&longs;t men&longs;ura momenti <lb/>ad de&longs;cendendum, debet &longs;u&longs;tineri &agrave; potentia motum impe&shy;<lb/>diente per DG. </s>

<s>Sin autem per DC planum columna moveri <lb/>po&longs;&longs;it rect&acirc; &amp; de&longs;cendere, vis de&longs;cendendi ad totam gravitatio&shy;<lb/>nem e&longs;t ut DF ad DC, gravitatio autem contra &longs;u&longs;tinentem <lb/>e&longs;t ad totam gravitationem ut Sinus Ver&longs;us anguli inclinationis <pb pagenum="92"/>FDC ad Radium; qui enim &longs;u&longs;tinet grave, dum de&longs;cendit in&shy;<lb/>clinatum, habet rationem plani inclinati. </s>

<s>Neque id mirum vi&shy;<lb/>deri debet, quandoquidem plurimum refert, an per planum <lb/>DG an ver&ograve; per DC &longs;it determinatio ad motum, &amp; qu&acirc; ra&shy;<lb/>tione &longs;u&longs;tinens opponatur virtuti motiv&aelig;: quare c&ugrave;m divers&acirc; <lb/>ratione opponatur motui circa centrum C, ac motui per pla&shy;<lb/>num DC, etiam di&longs;par erit in &longs;u&longs;tinendo difficultas. </s></p><p type="main">

<s>Ex his, qu&aelig; t&ugrave;m hoc, t&ugrave;m &longs;uperiori capite di&longs;putata &longs;unt, <lb/>habes quid funambulis re&longs;pondeas volatum mentiri meditanti&shy;<lb/>bus, cum pectore in&longs;i&longs;tentes intento funi, diductis cruribus &amp; <lb/>exten&longs;is brachiis, corpus &aelig;qualibus momentis librant, s&eacute;que <lb/>ex edit&acirc; turri in depre&longs;&longs;iorem locum pr&aelig;cipites dant; &longs;i fort&egrave;, <lb/>ut noverint, qu&agrave;m &longs;olidus e&longs;&longs;e debeat ac validus funis, quo iis <lb/>utendum e&longs;t, qu&aelig;rant, quantis momentis corpus urgeat &longs;ub&shy;<lb/><figure id="fig15"></figure><lb/>jectum funem. </s>

<s>Dat&acirc; enim turris altitudi&shy;<lb/>ne BD, &amp; depre&longs;&longs;ioris loci, in quem de&shy;<lb/>&longs;cendendum e&longs;t, di&longs;tanti&acirc; DC, collect&iacute;&longs;&shy;<lb/>que in &longs;ummam harum quadratis, Radix <lb/>&longs;umm&aelig; dabit BC funis longitudinem; ex <lb/>qu&acirc; &longs;i auferatur BX turris altitudini BD <lb/>&aelig;qualis, erit BC divi&longs;a in X juxt&agrave; Ratio&shy;<lb/>nem momentorum, qu&aelig; corporis gravitas <lb/>exercet in plano inclinato, &amp; in planum <lb/>inclinatum. </s>

<s>Sic po&longs;it&acirc; BD ped. </s>

<s>150, &amp; DC ped. </s>

<s>200, BC e&longs;t <lb/>ped. </s>

<s>250: ex qu&acirc; &longs;i auferatur BD, erit BX 150, &amp; XC 100. <lb/>Statue autem totius gravitatis corporis funambuli momenta <lb/>220; h&aelig;c dividantur in duas partes, quarum major &longs;it &longs;e&longs;qui&shy;<lb/>altera minoris, &longs;icut BX inventa e&longs;t ip&longs;ius XC &longs;e&longs;quialtera, &amp; <lb/>erunt momenta quidem ad de&longs;cendendum in plano inclinato <lb/>132, momenta ver&ograve; gravitationis in planum inclinatum, hoc <lb/>e&longs;t in &longs;ubjectum funem, 88. H&aelig;c tamen intelligenda &longs;unt e&acirc; <lb/>fact&acirc; hypothe&longs;i, qu&ograve;d funis rect&acirc; intentus permaneret: c&aelig;te&shy;<lb/>r&ugrave;m cum &amp; &longs;uopte pondere, &amp; &longs;ub impo&longs;iti corporis mole &longs;ub&shy;<lb/>&longs;idat, atque inflectatur, pr&aelig;&longs;ertim circ&agrave; medium, &longs;atis apparet <lb/>adhuc majorem &longs;ubjecti plani inclinationem &aelig;&longs;timandam e&longs;&longs;e, <lb/>qu&agrave;m qu&aelig; ex altitudine DB &amp; di&longs;tanti&acirc; DC inferatur, quin <lb/>&amp; illam pro divers&acirc; ab extremitatibus di&longs;tanti&acirc; &longs;ubinde muta&shy;<lb/>ri, ac proinde validiori fune opus e&longs;&longs;e. <pb pagenum="93"/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT XV.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Inquiruntur Rationes gravitationis corporum <lb/>&longs;uspen&longs;orum.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>COn&longs;iderat&acirc; corporum gravitatione t&ugrave;m in plano inclinato, <lb/>t&ugrave;m in planum inclinatum, con&longs;equens e&longs;t, ut ad eorum&shy;<lb/>dem gravitationem, &longs;i ex fune &longs;u&longs;pendantur, gradum facia&shy;<lb/>mus; h&aelig;c enim illi vald&egrave; affinis e&longs;t &longs;peculatio: id quod facil&egrave; <lb/>intelligat, qui&longs;quis animum advertere voluerit, remque totam <lb/>peniti&ugrave;s intro&longs;picere. </s>

<s>Ex his &longs;i quidem, qu&aelig; hactenus di&longs;puta&shy;<lb/>ta &longs;unt, lux, opinor, non modica ad hanc, quam examinan&shy;<lb/>dam &longs;u&longs;cipimus qu&aelig;&longs;tionem, derivabitur. </s></p><p type="main">

<s>Pendeat ex clavo C ad perpen&shy;<lb/><figure id="fig16"></figure><lb/>diculum globus ferreus A, quem <lb/>&longs;uppo&longs;itum planum horizontale <lb/>BD ita exact&egrave; contingat, ut nihil <lb/>de funiculi CA intentione remit&shy;<lb/>tatur. </s>

<s>Satis apparet &longs;ubjecto pla&shy;<lb/>no BD non incumbere globum A, <lb/>&longs;ed omnia &longs;u&aelig; gravitationis, qua <lb/>deor&longs;um nititur, momenta exer&shy;<lb/>cere contr&agrave; clavum C, ex quo &longs;u&longs;pen&longs;us ad perpendiculum <lb/>pendet. </s>

<s>Quod &longs;i aut clavus C, nemine funem retinente, revel&shy;<lb/>leretur, aut funis CA pr&aelig;cideretur, jam tota vis de&longs;cendendi, <lb/>qu&aelig; corpori A ine&longs;t, urgeret &longs;ubjectum planum BD; nec ta&shy;<lb/>men in motum erumperet globus, quia planum BD; pari u&longs;que&shy;<lb/>quaque ad perpendiculum inclinatione libratur, atque ade&ograve; <lb/>motui pror&longs;us ob&longs;i&longs;tit. </s></p><p type="main">

<s>Jam ver&ograve; &longs;i globum A pariter ex perpendiculo CA penden&shy;<lb/>tem contingat planum aliud non quidem horizontale, &longs;ed in&shy;<lb/>clinatum EF, manife&longs;tum e&longs;t totam pariter gravitationem <lb/>exerceri contra clavum C retinentem, planumque contingens <pb pagenum="94"/>omnin&ograve; non urgeri, ni&longs;i pr&aelig;ci&longs;o funiculo &longs;ibi relinquatur glo&shy;<lb/>bus, ut in inclinato plano EF ad de&longs;cen&longs;um pronus contra &longs;ub&shy;<lb/>jectum planum nitatur, &agrave; quo cogitur, ut in motu &agrave; recto, quod <lb/>ad univer&longs;i centrum e&longs;t, itinere deflectat. </s></p><p type="main">

<s>Quod &longs;i planum inclinatum EF ita &longs;u&longs;pen&longs;o globo A &longs;ubji&shy;<lb/>ciatur, ut recta linea centrum gravitatis A, &amp; punctum &longs;u&longs;&shy;<lb/>pen&longs;ionis H conjungens parallela &longs;it line&aelig; EF, quam in plano <lb/>inclinato de&longs;cendens globus percurreret; momenta quidem <lb/>gravitationis, qu&aelig; in eo plano obtineret globus ad de&longs;cenden&shy;<lb/>dum, exercebit advers&ugrave;s clavum retinentem in H, &longs;ubjectum <lb/>ver&ograve; planum EF perinde urgebitur, atque &longs;i nullo retinente li&shy;<lb/>bera e&longs;&longs;et globo de&longs;cendendi facultas: vis enim, qu&acirc; prohibe&shy;<lb/>tur globus, ne moveatur &longs;ecund&ugrave;m rectam lineam, ut con&longs;tat, <lb/>opponitur de&longs;cen&longs;ui in plano inclinato; ejus autem directio <lb/>AH non opponitur nitenti in planum, cui parallela e&longs;t. </s></p><p type="main">

<s>Contra ver&ograve; &longs;i globus in plano inclinato con&longs;titutus retinea&shy;<lb/>tur &longs;ecund&ugrave;m rectam lineam, qu&aelig; ad perpendiculum cadit in <lb/>&longs;ubjectum planum EF, nimirum &longs;ecund&ugrave;m lineam LO, im&shy;<lb/>peditur quidem, ne contra planum nitatur; &longs;ed vis i&longs;ta &longs;ic reti&shy;<lb/>nens null&acirc; ratione adver&longs;atur motui in plano inclinato, quin <lb/>ii&longs;dem gravitatis momentis de&longs;cendat globus in eo plano; &longs;i <lb/>quidem retinentis directio LO maneat &longs;emper advers&ugrave;s illud <lb/>planum perpendicularis. </s>

<s>Nam &longs;i potentia retinens &longs;ecund&ugrave;m <lb/>eam directionem agat, ut neque congruat perpendiculari LO, <lb/>neque parallel&aelig; HA, ob&longs;i&longs;tet gravitationi corporis &longs;iv&egrave; in pla&shy;<lb/>no inclinato, &longs;iv&egrave; in planum inclinatum pro ratione anguli, <lb/>quem retinentis directio inter perpendicularem LO, &amp; paral&shy;<lb/>lelam HA interjecta, con&longs;tituet cum plano inclinato. </s>

<s>Qu&aelig; <lb/>enim inter LO &amp; CA fuerit, elidet omnem corporis conatum <lb/>advers&ugrave;s planum, &agrave; quo illud avellit; non autem omnem eum, <lb/>qui in plano inclinato deor&longs;um rapit. </s>

<s>Qu&aelig; ver&ograve; fuerit inter <lb/>CA &amp; HA, tollet quidem de&longs;cen&longs;um in plano EF inclinato; <lb/>&longs;ed non omnin&ograve; prohibebit, quin &longs;ubjectum planum, cui aliqua&shy;<lb/>tenus nititur, urgeat. </s>

<s>Id quod facil&egrave; intelligas, &longs;i plana &longs;ubjecta <lb/>BD horizontale, &amp; EF inclinatum ex maxim&egrave; flexili mate&shy;<lb/>ria, puta, papyro, concipias; in qu&acirc;libet enim &longs;u&longs;pen&longs;ione <lb/>inter C, &amp; L, planum BD horizontale flectetur ex pondere, <lb/>non autem inclinatum EF: contr&agrave; ver&ograve; in omni &longs;u&longs;pen&longs;ione <pb pagenum="95"/>inter C &amp; H, planum inclinatum EF flectetur; at non item ho&shy;<lb/>rizontale BD, quia nimirum inclinatum EF prohibet, ne recta <lb/>HA ad perpendiculum accedens verticalis fiat. </s></p><p type="main">

<s>Unum hic pr&aelig;terea con&longs;iderandum venit, quod &longs;uperiori <lb/>capite &longs;ubindicatum fuit; &longs;i videlicet non ex flexili fune deor&shy;<lb/>&longs;um pendeat globus, &longs;ed rigido bacillo circ&agrave; axem inferi&ugrave;s po&shy;<lb/>&longs;itum ver&longs;atili adnectatur &longs;upe&shy;<lb/><figure id="fig17"></figure><lb/>ri&ugrave;s. </s>

<s>Sic rectus bacillus AB, cujus <lb/>extremitas altera adnexum ha&shy;<lb/>beat globum B, altera &longs;it circ&agrave; <lb/>axem A ver&longs;atilis. </s>

<s>Satis aperta <lb/>conjectura e&longs;t bacillum AB vi&shy;<lb/>cem &longs;ubire plam, cui innitatur <lb/>globus in B, qui proinde prohi&shy;<lb/>betur, t&ugrave;m ne ad perpendiculum <lb/>cadat per BD, t&ugrave;m ne per BA <lb/>delabatur: linea igitur plani, per quod moliri motum poterit <lb/>globus B, nulla alia congruenti&ugrave;s a&longs;&longs;ignari queat pr&aelig;ter BC, <lb/>qu&aelig; cum bacillo BA rectum angulum con&longs;tituit. </s>

<s>Perind&egrave; igi&shy;<lb/>tur in motum incitabitur, atque &longs;i in plano e&longs;&longs;et, cujus inclina&shy;<lb/>tio angulum efficeret &aelig;qualem angulo elevationis bacilli &longs;upr&agrave; <lb/>planum horizontale GA. </s>

<s>Cum enim recta BD producta ca&shy;<lb/>dens in planum horizontale, angulum BSA Rectum efficiat, <lb/>reliqui duo &longs;imul SAB, ABS, Recto ABC &aelig;quales &longs;unt; &amp; <lb/>communi ABS dempto, &longs;upere&longs;t SAB elevationis angulus <lb/>&aelig;qualis angulo SBC inclinationis plani. </s>

<s>Quare duct&acirc; Tan&shy;<lb/>gente DE, erit BE Secans anguli inclinationis, BD ver&ograve; Ra&shy;<lb/>dius: ac proptere&agrave; ad de&longs;cendendum in huju&longs;modi plano BC <lb/>momenta, ad totam gravitatem in perpendiculo BD, erunt ut <lb/>Radius BD ad Secantem BE, juxta ea, qu&aelig; cap. 

13. hujus lib. </s>

<s><lb/>demon&longs;travimus. </s></p><p type="main">

<s>Quia tamen in motu globus ex bacilli conver&longs;ione circ&agrave; <lb/>axem A non pote&longs;t percurrere rectam BC, &longs;ed ita retinetur &agrave; <lb/>bacillo, cui adnectitur, ut de&longs;cendat in F, jam in alio plano <lb/>minorem inclinationem habente con&longs;titutus intelligitur, nimi&shy;<lb/>r&ugrave;m in plano FG, quod cum perpendiculo FL efficit angulum <lb/>inclinationis GFL &aelig;qualem angulo LAF elevationis: id quod <lb/>e&acirc;dem plan&egrave; methodo, ac &longs;uperi&ugrave;s factum e&longs;t, demon&longs;tratur. <pb pagenum="96"/>Ex quo fit, quemadmodum in huju&longs;modi conver&longs;ione globus <lb/>in alio atque alio plano inclinato con&longs;tituitur, ita alia atque alia <lb/>obtinere gravitatis momenta: in B &longs;iquidem gravitat ut BD ad <lb/>BE, in F ver&ograve; ut HF ad FI. </s>

<s>Cum igitur Radius utrobique ex <lb/>hypothe&longs;i &aelig;qualis &longs;it, videlicet DB, &amp; HF, major autem &longs;it <lb/>BE Secans majoris anguli DBE, qu&agrave;m FI Secans minoris an&shy;<lb/>guli HFI, con&longs;tat ex 8. lib. 

5. majorem Rationem e&longs;&longs;e HF ad <lb/>FI minorem, qu&agrave;m DB ad BE majorem, atque ade&ograve; globum <lb/>magis in F qu&agrave;m in B gravitare, ut deor&longs;um moveatur, atque <lb/>ade&ograve; min&ugrave;s etiam conniti contr&agrave; planum, in quo e&longs;t, videlicet <lb/>advers&ugrave;s bacillum FA, magis ver&ograve; advers&ugrave;s bacillum BA. </s></p><p type="main">

<s>Ex his attent&egrave; perpen&longs;is facilis e&longs;t tran&longs;itus ad &longs;u&longs;pen&longs;orum <lb/>corporum gravitationem inve&longs;tigandam. </s>

<s>Sit enim jam non in&shy;<lb/><figure id="fig18"></figure><lb/>feri&ugrave;s, &longs;ed &longs;uperi&ugrave;s po&longs;itus <lb/>Axis A, circa quem ver&longs;a&shy;<lb/>tilis e&longs;t funiculus AB, cui <lb/>globus B adnectitur. </s>

<s>Con&shy;<lb/>&longs;tat &longs;an&egrave; non ad perpendi&shy;<lb/>culum BD cadere po&longs;&longs;e <lb/>globum B; &longs;ed &agrave; recto deor&shy;<lb/>&longs;um tramite deflectere, fu&shy;<lb/>niculo &longs;cilicet AB eum re&shy;<lb/>tinente, quemadmodum ri&shy;<lb/>gidus bacillus OB eum ali&shy;<lb/>quaten&ugrave;s &longs;u&longs;tineret. </s>

<s>Quia autem bacillo OB &longs;u&longs;tinente, vis <lb/>de&longs;cendendi ea e&longs;&longs;et, qu&aelig; per planum inclinatum BC, eadem <lb/>pariter e&longs;t funiculo retinente; videlicet per planum BC, in <lb/>quod recta AB ad rectos angulos incidit. </s>

<s>Momenta igitur gra&shy;<lb/>vitatis in eo plano inclinato, ad gravitatis momenta &longs;i corpus <lb/>liber&egrave; de&longs;cenderet, in e&acirc; &longs;unt Ratione, qu&aelig; e&longs;t DB ad BE; <lb/>hoc e&longs;t DO ad OB per 8. lib.6. hoc e&longs;t KB ad BA per 4.lib.6. <lb/>Haud di&longs;pari methodo ratiocinantes o&longs;tendemus globi in F <lb/>con&longs;tituti momenta ad gravitandum e&longs;&longs;e perinde, atque &longs;i e&longs;&shy;<lb/>&longs;et in plano inclinato FI, in quod ad rectos angulos cadit fu&shy;<lb/>niculus AF; ac proinde gravitatio in F, &longs;i de&longs;cendendi vis <lb/>pr&aelig;cis&egrave; &longs;pectetur, ad gravitationem globi liberi, e&longs;t ut HF <lb/>ad FI, hoc e&longs;t, ut GF ad FA. </s></p><p type="main">

<s>Ex quo aperti&ugrave;s liquet, qu&agrave;m ut in eo explicando diuti&ugrave;s <pb pagenum="97"/>immorari oporteat, alia &longs;ubinde atque alia e&longs;&longs;e momenta gra&shy;<lb/>vitatis corporis &longs;u&longs;pen&longs;i, pro ut major aut minor e&longs;t angulus <lb/>declinationis &agrave; perpendiculo AG, haud aliter qu&agrave;m &longs;i in aliis <lb/>atque aliis planis inclinatis con&longs;titueretur; quo enim minor e&longs;t <lb/>declinationis angulus GAF, e&ograve; major e&longs;t angulus inclinatio&shy;<lb/>nis plani, quippe qui e&longs;t illius complementum. </s>

<s>Con&longs;tat &longs;i qui&shy;<lb/>dem angulos GAF, GFA &longs;imul, e&longs;&longs;e &aelig;quales t&ugrave;m Recto <lb/>AFI, t&ugrave;m Recto GFH; ac proinde dempto communi GFI, <lb/>remanet HFI angulus inclinationis plani &aelig;qualis angulo <lb/>GFA, qui e&longs;t complementum anguli declinationis GAF. </s>

<s><lb/>Quare qu&ograve; declinationis angulus major e&longs;t, e&ograve; minus e&longs;t <lb/>complementum, ac propterea e&longs;t minor angulus inclinationis <lb/>plani: in plano autem min&ugrave;s inclinato majora &longs;unt gravitatis <lb/>momenta. </s>

<s>Qu&ograve; igitur corpus &longs;u&longs;pen&longs;um magis &agrave; perpendiculo <lb/>removetur, e&ograve; majora percipiuntur gravitatis momenta, ma&shy;<lb/>jorque vis requiritur in eo, qui motum prohibere voluerit, ut <lb/>&amp; ip&longs;a experientia unicuique facil&egrave; demon&longs;trat, &amp; ratio evin&shy;<lb/>cit; cum enim AB &amp; AF &aelig;quales &longs;int, major e&longs;t Ratio KB <lb/>ad BA, qu&agrave;m GF ad FA per 8. lib. 

5. e&longs;t nimirum KB major, <lb/>&amp; GF minor. </s></p><p type="main">

<s>Quoniam ver&ograve; qu&ograve; major e&longs;t gravitatio in plano inclinato, <lb/>minor e&longs;t in planum inclinatum; hoc ip&longs;o, quod facto declina&shy;<lb/>tionis angulo GAB majore, qu&agrave;m GAF, major e&longs;t ad de&longs;cen&shy;<lb/>dendum propen&longs;io, minor e&longs;t conatus advers&ugrave;s axem A reti&shy;<lb/>nentem. </s>

<s>Id quod manife&longs;to etiam experimento deprehen&shy;<lb/>des, &longs;i ob&longs;ervaveris min&ugrave;s intentum e&longs;&longs;e funiculum AB, <lb/>qu&agrave;m AF. </s></p><p type="main">

<s>Hinc &amp; illud &longs;atis dilucid&egrave; apparet, quod longitudinis <lb/>funiculi non exigua ratio habenda e&longs;t; ex e&acirc; &longs;cilicet pen&shy;<lb/>det, quod in plano magis aut min&ugrave;s inclinato con&longs;titutum <lb/>cen&longs;eatur corpus grave &longs;u&longs;pen&longs;um. </s>

<s>Si enim globus F ex fu&shy;<lb/>niculo AF pendeat, declinationis angulus e&longs;t GAF: at <lb/>ver&ograve; &longs;i funiculus, quo &longs;u&longs;penditur, &longs;it MF, angulum de&shy;<lb/>clinationis facit GMF, qui cum externus &longs;it, major e&longs;t <lb/>interno MAF per 16. lib. 

1. ac propterea minor e&longs;t incli&shy;<lb/>natio plani FN facientis cum rect&acirc; MF angulum Rectum, <lb/>qu&agrave;m &longs;it inclinatio plani FI, cui perpendicularis e&longs;t recta <lb/>AF. </s>

<s>Plus igitur momenti ad gravitandum habet glo-<pb pagenum="98"/>bus F, &longs;i ex breviore funiculo MF pendeat, qu&agrave;m &longs;i ex <lb/>longiore AF. </s></p><p type="main">

<s>Qu&aelig; cum ita &longs;int, haud &longs;an&egrave; incongrua &longs;e nobis offert me&shy;<lb/>thodus pondus ex depre&longs;&longs;iore in altiorem locum transferendi; <lb/>&longs;i videlicet id curemus, ut ex &longs;atis valido &amp; longiore fune &longs;u&longs;&shy;<lb/>pendatur; &longs;ublato etenim partium attritu, qui fieret, &longs;i per pla&shy;<lb/>num raptaretur pondus, minore virium jactur&acirc; trahi pote&longs;t. </s></p><p type="main">

<s>Sit corpus grave ubi A, quod at&shy;<lb/><figure id="fig19"></figure><lb/>tollere oporteat, &amp; in &longs;uperiorem <lb/>locum RS transferre. </s>

<s>Si ex C brevio&shy;<lb/>ri fune &longs;u&longs;pendatur, trahere illud po&shy;<lb/>terit u&longs;que in R, quicumque facto de&shy;<lb/>clinationis angulo ACR pote&longs;t illud <lb/>cum aliquo virium exce&longs;&longs;u retinere, <lb/>&amp; ob&longs;i&longs;tere gravitatis momentis, qu&aelig; <lb/>obtinet in R. </s>

<s>At &longs;i ex longiore fune <lb/>DA pendeat, idem corpus A trahi <lb/>poterit, &amp; retineri in S, ne deor&longs;um labatur, &amp; quidem mino&shy;<lb/>re conatu; facto enim declinationis angulo ADS minore, <lb/>qu&agrave;m ACR, in S pariter min&ugrave;s gravitat qu&agrave;m in R. </s>

<s>Angu&shy;<lb/>lum autem ADS minorem e&longs;&longs;e angulo ACR con&longs;tat, &longs;i rect&aelig; <lb/>AR, AS ducantur: nam CA, CR &aelig;qualia &longs;unt latera ex hy&shy;<lb/>pothe&longs;i, item DA, DS &aelig;qualia; e&longs;t &longs;cilicet idem funiculus, <lb/>qui primum perpendicularis cadit, deinde &agrave; perpendiculo re&shy;<lb/>movetur: in Triangulo I&longs;o&longs;cele CAR anguli ad ba&longs;im AR <lb/>&aelig;quales &longs;unt per 5. lib. 

1. item in triangulo I&longs;o&longs;cele DAS an&shy;<lb/>guli ad ba&longs;im AS &aelig;quales inter &longs;e &longs;unt. </s>

<s>Porr&ograve; angulus DAS <lb/>major e&longs;t angulo CAR; ergo &amp; reliquus DSA major reliquo <lb/>CRA. </s>

<s>Cum itaque tres anguli utriu&longs;que trianguli &longs;int &aelig;quales <lb/>duobus Rectis per 32. lib. 

1. &longs;i ex &longs;umm&acirc; duorum Rectorum au&shy;<lb/>ferantur duo majores anguli DAS, DSA, relinquitur ADS <lb/>minor, qu&agrave;m &longs;i ex e&acirc;dem duorum Rectorum &longs;umm&acirc; auferan&shy;<lb/>tur duo minores CAR, CRA, hoc e&longs;t minor qu&agrave;m ACR. </s>

<s><lb/>Ut autem clari&ugrave;s innote&longs;cat, qu&aelig;nam &longs;it gravitationum Ratio <lb/>pro funiculi longitudine, &longs;it corpus grave in R: &amp; prim&ugrave;m <lb/>quidem ex C pendeat funiculo breviore CR, deinde ex D lon&shy;<lb/>giore funiculo DR: qui&longs;quis retineat corpus in R con&longs;titu&shy;<lb/>tum, atque de&longs;cen&longs;u prohibeat, facili&ugrave;s retinebit, cum ex D, <pb pagenum="99"/>qu&agrave;m c&ugrave;m ex C, pendebit; quia declinationis angulus XCR <lb/>major e&longs;t angulo XDR per 16. lib. 

1. Ver&ugrave;m qua Ratione, in&shy;<lb/>quis, vires, quas in utroque ca&longs;u retinens exerit, di&longs;criminan&shy;<lb/>tur? </s>

<s>utique &longs;ecund&ugrave;m Reciprocam funiculorum Rationem co&shy;<lb/>natur ob&longs;i&longs;tens corporis propen&longs;ioni ad de&longs;cen&longs;um; qu&aelig; enim <lb/>Ratio gravitationum corporis, ea e&longs;t virium gravitationibus <lb/>repugnantium: comparat&agrave; autem corporis in R con&longs;tituti gra&shy;<lb/>vitatione, &longs;i ex C pendeat, cum eju&longs;dem ibidem po&longs;iti gravita&shy;<lb/>tione, &longs;i pendeat ex D, e&longs;t reciproc&egrave; ut DR ad CR; igitur <lb/>&amp; vires retinentis corpus ex C pendens &longs;unt ut DR, retinen&shy;<lb/>tis ver&ograve; idem corpus ex D pendens &longs;unt ut CR. </s>

<s>Id quod hinc <lb/>conficitur, quia corpus in &longs;u&longs;pen&longs;ione, po&longs;itionem habens CR, <lb/>gravitat ut XR ad RC, po&longs;itionem ver&ograve; habens DR gravitat <lb/>ut XR ad RD; du&aelig; autem Rationes XR ad RC, &amp; XR ad <lb/>RD &longs;unt reciproc&egrave; ut RD ad RC. </s>

<s>Quotie&longs;cumque enim du&aelig; <lb/>&longs;unt Rationes, quarum idem e&longs;t Antecedens terminus, &amp; di&shy;<lb/>ver&longs;us Con&longs;equens, e&aelig; &longs;unt reciproc&egrave; ut con&longs;equentes. </s></p><p type="main">

<s>Qu&ograve;d &longs;i quis Rationes inter &longs;e comparare non a&longs;&longs;uetus de <lb/>hoc ambigeret, an Rationes eumdem vel &aelig;qualem anteceden&shy;<lb/>tem terminum habentes &longs;int reciproc&egrave; ut Con&longs;equentes, facil&egrave; <lb/>intelliget, &longs;i animadvertat Rationes eumdem Con&longs;equentem <lb/>terminum habentes e&longs;&longs;e inter &longs;e direct&egrave;, ut antecedentes. </s>

<s><lb/>Quemcumque enim interrogaveris, qu&aelig; &longs;it Ratio 2/7 ad 6/7 illic&ograve; <lb/>re&longs;pondebit e&longs;&longs;e &longs;ubtriplam, &longs;ecunda &longs;cilicet ter continet pri&shy;<lb/>mam, ut con&longs;tat &longs;i ter po&longs;itam Rationem 2/7 in &longs;ummam colligas; <lb/>neque enim <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t Rationem Rationis e&longs;&longs;e &longs;ubtriplam, ac &longs;ub&shy;<lb/>triplicatam; Ratio &longs;iquidem 2/7 e&longs;t &longs;ubtriplicata Rationis (8/343). Si <lb/>igitur pariter qu&aelig;ras, qu&aelig;nam &longs;it Ratio 7/2 ad 7/6 rect&egrave; re&longs;ponde&shy;<lb/>bit eam e&longs;&longs;e triplam, hoc e&longs;t reciproc&egrave; ut 6 ad 2: id quod ma&shy;<lb/>nife&longs;t&egrave; apparebit, &longs;i illas ad denominationem eandem, hoc e&longs;t <lb/>ad eumdem Con&longs;equentem terminum reduxeris, &longs;unt nimirum <lb/>ut (42/12) ad (14/12), hoc e&longs;t ut 6 ad 2. </s></p><p type="main">

<s>Ex quibus obiter patet methodus exponendi per lineas pro&shy;<lb/>portionem duarum Rationum etiam numeris non explicabi&shy;<lb/>lium; &longs;i videlicet fiat ut Antecedens &longs;ecund&aelig; Rationis ad &longs;uum <lb/>Con&longs;equentem, ita Antecedens datus prim&aelig; Rationis ad alium <lb/>novum Con&longs;equentem; erit enim prima Ratio data ad &longs;ecun-<pb pagenum="100"/>dam rationem daram reciproc&egrave; ut novus Con&longs;equens terminus <lb/>ad datum Con&longs;equentem prim&aelig; Rationis: aut etiam &longs;i fiat ut <lb/>Con&longs;equens &longs;ecund&aelig; Rationis ad &longs;uum Antecedentem, ita con&shy;<lb/>&longs;equens prim&aelig; Rationis ad alium novum Antecedentem; erit <lb/>enim prima ratio data ad &longs;ecundam Rationem datam, direct&egrave; <lb/>ut datus Antecedens prim&aelig; Rationis ad novum Antecedentem. </s></p><p type="main">

<s>Con&longs;iderat&acirc; hactenus unic&acirc; &amp; &longs;implici corporis gravis &longs;u&longs;&shy;<lb/>pen&longs;ione, gradum facere oportet ad gravitationis rationes in&shy;<lb/>ve&longs;tigandas, &longs;i duplex fuerit &longs;u&longs;pen&longs;io. </s>

<s>Sit enim globus A t&ugrave;m <lb/><figure id="fig20"></figure><lb/>ex B, t&ugrave;m ex C &longs;u&longs;pen&longs;us fu&shy;<lb/>niculis BA &amp; CA. </s>

<s>Haud du&shy;<lb/>bium quin tota corporis gravi&shy;<lb/>tas ex B &amp; C pendeat; &longs;ed qu&acirc; <lb/>Ratione &longs;ingul&aelig; vires eidem <lb/>gravitati ob&longs;i&longs;tant, de hoc po&shy;<lb/>te&longs;t ambigi. </s>

<s>Ver&ugrave;m ni&longs;i mea <lb/>mihi nimi&ugrave;m blanditur opi&shy;<lb/>nio, ex dictis facilis videtur <lb/>explicatio. </s>

<s>Corpus &longs;iquidem <lb/>ex duplici fune &longs;u&longs;pen&longs;um ita <lb/>con&longs;titutum e&longs;t, ut alterutro <lb/>fune pr&aelig;ci&longs;o ex reliquo pen&shy;<lb/>deat, &amp; de&longs;cendens moveatur <lb/>circ&agrave; punctum, cui alligatur <lb/>funis. </s>

<s>Quare unu&longs;qui&longs;que ob&longs;i&longs;tit momentis, quibus ex altero <lb/>gravitat; nimirum funiculus CA retinens globum, ne de&longs;cen&shy;<lb/>dat, repugnat momentis gravitatis, quibus globus A &longs;e ip&longs;e <lb/>deor&longs;um urget circa punctum B ex fune BA: Contr&agrave; ver&ograve; fu&shy;<lb/>niculus BA eundem globum retinet, ne circa punctum C ex <lb/>funiculo CA moveatur de&longs;cendens, atque adc&ograve; ob&longs;i&longs;tit, mo&shy;<lb/>mentis gravitatis ad de&longs;cendendum circ&agrave; idem punctum C. </s>

<s>At&shy;<lb/>qui momenta de&longs;cendendi ex fune BA ad gravitatem in per&shy;<lb/>pendiculo &longs;unt ut DA ad AB, &amp; ex fune CA &longs;unt ut EA ad <lb/>AC, ex his, qu&aelig; &longs;uperi&ugrave;s di&longs;putata &longs;unt. </s>

<s>Sunt igitur du&aelig; Ra&shy;<lb/>tiones DA ad AB, &amp; EA ad AC. </s></p><p type="main">

<s>Quare fiat angulus DAF &aelig;qualis angulo EAC, &amp; e&longs;t trian&shy;<lb/>gulum DAF ob angulorum &aelig;qualitatem &longs;imile triangulo <lb/>EAC; ac propterea per 4. lib. 

6. ut EA ad AC, ita DA ad <pb pagenum="101"/>AF. </s>

<s>Ergo vis de&longs;cendendi ex CA e&longs;t ut DA ad AF, &amp; vis <lb/>de&longs;cendendi ex BA e&longs;t ut DA ad AB: igitur du&aelig; h&aelig; Ratio&shy;<lb/>nes &longs;unt reciproc&egrave; ut BA ad AF; atque ade&ograve; B quidem reti&shy;<lb/>nens, ne de&longs;cendat ex CA, exerit vires ut BA; C ver&ograve; reti&shy;<lb/>nens, ne de&longs;cendat ex BA, adhibet conatum ut FA; &amp; qu&aelig; <lb/>componitur ex BA, AF, totum gravitatis momentum, quod <lb/>corpori &longs;u&longs;pen&longs;o ine&longs;t, repr&aelig;&longs;entat. </s>

<s>Momentum, inquam, <lb/>gravitatis poti&ugrave;s, qu&agrave;m gravitatem totam; totius &longs;i quidem <lb/>gravitatis nomine vires ip&longs;as de&longs;cendendi intelligimus, quas <lb/>corpus grave obtinet &longs;ibi prors&ugrave;s relictum &longs;eclu&longs;o quolibet im&shy;<lb/>pedimento, &agrave; quo certam de&longs;cendendi regulam accipiat: Mo&shy;<lb/>menti autem vocabulo ip&longs;as de&longs;cendendi vires &longs;ignificamus <lb/>non per &longs;e &amp; &longs;olitari&egrave; acceptas; &longs;ed quatenus ex corporis po&longs;i&shy;<lb/>tione, c&aelig;terorumque qu&aelig; circum&longs;tant, ad majorem aut mino&shy;<lb/>rem mot&ugrave;s velocitatem determinatur. </s>

<s>Con&longs;iderato itaque ni&longs;u <lb/>corporis A ad de&longs;cendendum &amp; c&ugrave;m perpendicularis e&longs;t funi&shy;<lb/>culus BD, &amp; cum declinat BA, Ratio momentorum e&longs;t ut <lb/>BA ad AD. </s>

<s>Similiter momentum ex perpendiculari CE ad <lb/>momentum ex declinante CA e&longs;t ut CA ad AE, hoc e&longs;t ut <lb/>FA ad AD: e&longs;t igitur corporis A ex duplici funiculo BA, CA <lb/>pendentis totum gravitandi momentum, quod ex lineis BA, <lb/>AF componitur. </s></p><p type="main">

<s>Hic autem h&aelig;&longs;itantem videre mihi videor non neminem ex <lb/>iis, qu&aelig; dicebantur, colligentem corpus A prim&ugrave;m ex decli&shy;<lb/>nante BA &aelig;qu&egrave; ac ex perpendiculari BD gravitare; deinde <lb/>plus ad de&longs;cendendum momenti obtinere, &longs;i ex duobus funi&shy;<lb/>culis, qu&agrave;m &longs;i ex unico pendeat. </s>

<s>Si enim angulus declinatio&shy;<lb/>nis DBA &longs;it gr. </s>

<s>22. 12&prime;; e&longs;t DA &longs;inus dati anguli ad radium <lb/>BA ut 37784 ad 100000: &amp; &longs;i angulus declinationis ECA <lb/>&longs;it gr. </s>

<s>54. 35, e&longs;t EA &longs;inus dati anguli ad Radium CA ut <lb/>81496 ad 100000. At ex con&longs;tructione triangulum DAF &longs;i&shy;<lb/>mile e&longs;t triangulo EAC; igitur DA ad AF e&longs;t ut 81496 ad <lb/>100000. E&longs;t autem DA in particulis Radij BA partium 37784; <lb/>igitur &longs;i fiat ut 81496 ad 100000, ita 37784, ad aliud, erit AF <lb/>earumdem particularum 46363, quarum BA e&longs;t 100000. Qua&shy;<lb/>re compo&longs;ita BA, AF momenta &longs;unt 146363, cum tamen <lb/>momentum in perpendiculari AD &longs;it tantum 100000. Cum <lb/>ver&ograve; dictum &longs;it B clavum re&longs;i&longs;tere ponderi A ut BA, C autem <pb pagenum="102"/>ut FA, manife&longs;tum e&longs;t B clavum retinere ut 100000 quando <lb/>declinat BA &agrave; perpendiculo: Atqui etiam in perpendiculo BD <lb/>retinet ut 100000, igitur idem e&longs;t ponderis t&ugrave;m ex BD, t&ugrave;m <lb/>ex BA momentum; id quod e&longs;t ab&longs;urdum. </s></p><p type="main">

<s>Sed &amp; illud pr&aelig;tere&agrave; ex dictis con&longs;equi videtur, quod eju&longs;&shy;<lb/>dem corporis majus &longs;it momentum, &longs;i ex duobus funiculis, qu&agrave;m <lb/>&longs;i ex unico pendeat. </s>

<s>Fiat enim angulus DBH &aelig;qualis angulo <lb/>declinationis ECA, &amp; a&longs;&longs;umpt&acirc; BH &aelig;quali ip&longs;i BA, ducatur <lb/>ad BD perpendicularis HI: erit utique triangulum BHI &longs;imi&shy;<lb/>le triangulo CAE, ac propterea ut EA ad AC, ita IH ad <lb/>HB, hoc e&longs;t ad AB. </s>

<s>Sunt igitur du&aelig; Rationes cundem Con&shy;<lb/>&longs;equentem terminum habentes, atque ade&ograve; inter &longs;e in ratione <lb/>Antecedentium, ac proinde c&ugrave;m vis de&longs;cendendi ex BA &longs;it ut <lb/>DA ad AB, &amp; vis de&longs;cendendi ex CA &longs;it ut IH ad AB, vires <lb/>de&longs;cendendi invicem comparat&aelig; &longs;unt ut DA ad IH, totum&shy;<lb/>que momentum componitur ex DA 37784, &amp; IH 81496. <lb/>Quare momentum quod in perpendiculari, &longs;i unico funiculo <lb/>penderet ex BD, e&longs;&longs;et 100000, pendente corpore A ex duo&shy;<lb/>bus funiculis BA, CA, fit majus, &longs;cilicet 119280. ut quid igi&shy;<lb/>tur ex pluribus funiculis illud &longs;u&longs;pendere oportuit? </s></p><p type="main">

<s>Quibus difficultatibus ut fiat &longs;atis, &amp; id, quod inquirimus, <lb/>enucleati&ugrave;s explicetur, illud ob&longs;ervo, quod funiculus BA &longs;i <lb/>pr&aelig;cis&egrave; &longs;pectetur, quatenus ex eo corpus grave pendet, retinet <lb/>globum A, ne rect&acirc; de&longs;cendat per lineam ip&longs;i BD parallelam, <lb/>&longs;ed cogit illum deflectere in motu: quare advers&ugrave;s clavum B, <lb/>globus A exercet ea momenta, qu&aelig; exerceret in planum incli&shy;<lb/>natum, cui BA ad rectos angulos in&longs;i&longs;teret. </s>

<s>At &longs;i globus ex alio <lb/>pr&aelig;tere&agrave; funiculo CA pendeat, idem funiculus BA re&longs;i&longs;tit <lb/>etiam momentis illis, quibus globus A de&longs;cenderet in plano in&shy;<lb/>clinato, cui CA ad rectos angulos in&longs;i&longs;teret, qu&aelig; momenta (ut <lb/>&longs;ummum) &longs;unt ad BA radium ut 81496. Momenta ver&ograve; qui&shy;<lb/>bus urgeret planum inclinatum perpendiculare ad BA, &longs;unt, ex <lb/>dictis &longs;uperiori capite, ut Sinus Ver&longs;us anguli inclinationis pla&shy;<lb/>ni; inclinatio autem plani, ut paul&ograve; &longs;uperi&ugrave;s hoc eodem capite <lb/>demon&longs;travimus, e&longs;t complementum anguli declinationis <lb/>DBA. </s>

<s>Quare differentia inter DA 37784 &longs;inum rectum an&shy;<lb/>guli declinationis, &amp; radium BA 100000, cum &longs;it Sinus Ver&shy;<lb/>&longs;us anguli inclinationis plani, &longs;unt momenta 62216 addenda <pb pagenum="103"/>prioribus 81496; ade&ograve; ut &longs;umma &longs;it 143712 momentorum, qui&shy;<lb/>bus funiculus BA repugnat, &longs;i pondus pendeat etiam ex CA; <lb/>cum tamen &longs;i ex ip&longs;o tant&ugrave;m funiculo BA penderet, &amp; aliquis <lb/>e&longs;&longs;et pr&aelig;cis&egrave; obluctans viribus ad de&longs;cendendum, idem funicu&shy;<lb/>lus BA re&longs;i&longs;teret &longs;ol&ugrave;m momentis 62216. </s></p><p type="main">

<s>E&acirc;dem methodo deprehendes funiculum CA, &longs;i ex eo &longs;olo <lb/>globus pendeat, retinere momenta 18504: at &longs;i etiam ex BA <lb/>globus pendeat, additis momentis 37784, tota momentorum <lb/>&longs;umma e&longs;t 56288. Jam &longs;ummam hanc priori 143712 adde, &amp; <lb/>erit tota momentorum &longs;umma 200000: perinde atque &longs;i corpo&shy;<lb/>ris gravitas fui&longs;&longs;et duplicata. </s>

<s>Id quod deprehendes, quo&longs;cum&shy;<lb/>que dem&ugrave;m declinationis angulos &longs;tatueris &longs;iv&egrave; majores, &longs;iv&egrave; <lb/>minores; &longs;emper enim eandem &longs;ummam momentorum om&shy;<lb/>nium invenies 200000: &amp; funiculus minoris declinationis plus <lb/>momentorum &longs;u&longs;tinebit, t&ugrave;m quia Sinus Ver&longs;us majoris incli&shy;<lb/>nationis plani major e&longs;t, tum quia Sinus Rectus alterius anguli <lb/>declinationis majoris item major e&longs;t. </s></p><p type="main">

<s>H&aelig;c tamen ut veritati congruant, ita &longs;ol&ugrave;m accipienda &longs;unt, <lb/>ut momenta &longs;ingula ex utr&acirc;que funiculorum declinatione orta <lb/>particulatim &longs;umantur: pondus &longs;cilicet ex utroque &longs;u&longs;pen&longs;um <lb/>perinde hactenus con&longs;ideratum e&longs;t, ac &longs;i momenta ip&longs;a de&longs;cen&shy;<lb/>dendi in diver&longs;as partes abeuntia momentum quoddam ex <lb/>utri&longs;que temperatum non con&longs;tituerent; re autem ipsa quod ex <lb/>iis componitur momentum, non ex ip&longs;orum momentorum ad&shy;<lb/>ditione conflatur, &longs;ed ex ip&longs;is temperatur. </s>

<s>Si enim mobile &longs;it <lb/>ubi A, impetum ver&ograve; cum tali <lb/><figure id="fig21"></figure><lb/>directione habeat, qu&acirc; deferri <lb/>po&longs;&longs;it &aelig;quabiliter per rectam <lb/>AB, alio autem impetu feratur <lb/>&aelig;quabiliter directum in C, no&shy;<lb/>tum omnibus e&longs;t motum, qui ex <lb/>AB &amp; AC componitur, non fieri ex earum additione, &longs;ed tem&shy;<lb/>perari in lineam AD, qu&aelig; dimetiens e&longs;t parallelogrammi, quod <lb/>ex earumdem linearum AB, AC longitudine, ac mutu&acirc; incli&shy;<lb/>natione formam de&longs;umit. </s>

<s>Qu&acirc; in re plurimum intere&longs;t, quam <lb/>invicem habeant inclinationem directiones motuum in diver&longs;a <lb/>abeuntium; qu&ograve; enim acutiorem angulum con&longs;tituunt, e&ograve; lon&shy;<lb/>gi&ugrave;s provehitur mobile, ut AB, AC in acutum angulum <pb pagenum="104"/>co&euml;untibus mobile ex A in D venit: qu&ograve; ver&ograve; obtu&longs;ior fuerit <lb/>angulus, e&ograve; etiam brevius e&longs;t iter ip&longs;ius mobilis, ut contingit, <lb/>&longs;i ex B directum per rectas BA, BD ad obtu&longs;um angulum <lb/>con&longs;titutas moveatur, &longs;i&longs;titur enim in C, &amp; brevior e&longs;t diame&shy;<lb/>ter BC qu&agrave;m AD, ut ex 24. lib. 

1. &longs;atis manife&longs;tum e&longs;t geo&shy;<lb/>metris, &amp; ip&longs;a motuum natura po&longs;tulat; qui nimirum &longs;ibi in&shy;<lb/>vicem magis adver&longs;antur, magi&longs;que in diver&longs;a abeunt, &longs;e ma&shy;<lb/>gis elidunt, id quod fit ex angulo obtu&longs;o DBA; qui ver&ograve; mi&shy;<lb/>n&ugrave;s in diver&longs;a abeunt, id quod fit ex angulo acuto CAB, &longs;e pa&shy;<lb/>riter min&ugrave;s elidunt. </s></p><p type="main">

<s>Sint itaque, ut pri&ugrave;s, funiculi BA, CA, ex quibus A pon&shy;<lb/>dus &longs;u&longs;penditur: ducatur ad BA perpendicularis AR, &amp; e&longs;t <lb/>planum inclinatum, in quo de&longs;cendendi momentum e&longs;t ut <lb/>DA; &longs;imiliter ad CA perpendicularis AG ducatur referens <lb/>planum inclinatum, in quo de&longs;cendendi momentum e&longs;t AE. </s>

<s><lb/>Sumatur igitur AR quidem ip&longs;i AD &aelig;qualis, AG ver&ograve; ip&longs;i <lb/>AE pariter &aelig;qualis, &longs;i funiculi BA, &amp; CA &aelig;quales fuerint; <lb/>&longs;in autem in&aelig;quales &longs;int, fiat angulus DBH &aelig;qualis angulo <lb/>declinationis ECA, &amp; &longs;umpt&acirc; BH &aelig;quali ip&longs;i BA, duca&shy;<lb/>tur ad BD perpendicularis HI, eritque ut EA ad AC, <lb/>ita IH ad HB, hoc e&longs;t ad AB; ac propterea ip&longs;i IH, qu&aelig; <lb/>refert momentum AE, &longs;umatur AG &aelig;qualis. </s>

<s>Ex quo fit cor&shy;<lb/>pus A &longs;u&longs;pen&longs;um h&acirc;c ratione momenta de&longs;cendendi habe&shy;<lb/>re in diver&longs;as partes abeuntia AR, AG: perfecto igitur paral&shy;<lb/>lelogrammo ARNG, ex duobus illis momentis temperatur <lb/>momentum AN. </s></p><p type="main">

<s>Ip&longs;ius autem AN longitudinem inve&longs;tigare non e&longs;t diffici&shy;<lb/>le; cum enim noti &longs;upponantur anguli declinationum DBA, <lb/>ECA, angulus RAG conflatur ex eorum complementis, <lb/>quippe qui &aelig;qualis e&longs;t duobus angulis inclinationis planorum <lb/>AR, &amp; AG. </s>

<s>Porr&ograve; ex hypothe&longs;i &longs;unt angulus DBA gr. </s>

<s>22. <lb/>12&prime;, &amp; angulus ECA gr. </s>

<s>54. 35&prime;: jungantur &longs;imul, &amp; eorum <lb/>&longs;umma gr. </s>

<s>76. 47&prime; auferatur ex gr. </s>

<s>180, ut re&longs;iduum gr. </s>

<s>103. <lb/>13&prime; &longs;it angulus RAG, cui &aelig;qualis e&longs;t oppo&longs;itus RNG; ac <lb/>proinde notus e&longs;t angulus G, qui e&longs;t &longs;uo oppo&longs;ito R &aelig;qualis, <lb/>uterque &longs;cilicet gr. </s>

<s>76. 47&prime; qu&aelig; e&longs;t &longs;umma angulorum decli&shy;<lb/>nationis. </s>

<s>Sunt igitur in triangulo AGN nota latera AG, <lb/>GN (e&longs;t enim ex 34. lib. 

1. GN oppo&longs;ito lateri AR &aelig;quale) <pb pagenum="105"/>un&acirc; cum angulo G comprehen&longs;o, &amp; ex Trigonometri&acirc; inno&shy;<lb/>te&longs;cit tertium latus AN. </s>

<s>Quare cum latus AG &longs;it ex &longs;upe&shy;<lb/>ri&ugrave;s con&longs;titutis 81496, &amp; GN, hoc e&longs;t AR, 37784, fiat ut <lb/>laterum AG, GN &longs;umma 119280 ad eorumdem differen&shy;<lb/>tiam 43712, ita &longs;emi&longs;umm&aelig; angulorum ad ba&longs;im, hoc e&longs;t <lb/>gr. </s>

<s>51. 36 1/2 Tangens 126205 ad 46249 Tangentem gr. </s>

<s>24. 49&prime; 2/5 <lb/>differenti&aelig; infra, vel &longs;upra eandem &longs;emi&longs;ummam. </s>

<s>E&longs;t igitur <lb/>angulus GAN gr. </s>

<s>26. 47&prime; (3/10). In triangulo itaque AGN noti <lb/>&longs;unt duo anguli A, &amp; G, ac latus GN angulo A oppo&longs;i&shy;<lb/>tum; igitur ut anguli A gr. </s>

<s>26. 47&prime; (3/10) Sinus 45070 ad anguli G <lb/>gr. </s>

<s>76. 47&prime; Sinum 97351, ita latus GN 37784 ad latus AN <lb/>81613. </s></p><p type="main">

<s>Ex quibus apparet de&longs;cendendi momentum, quod compo&shy;<lb/>nitur ex momentis in planis inclinatis, non e&longs;&longs;e 119280 ex eo&shy;<lb/>rum &longs;umm&acirc;, &longs;ed ita temperari, ut long&egrave; minus &longs;it, videlicet &longs;o&shy;<lb/>l&ugrave;m 81613. </s></p><p type="main">

<s>Methodo e&acirc;dem operantes deprehendemus ponderis in H <lb/>con&longs;tituti, ac ex funiculis BH, CH &longs;u&longs;pen&longs;i momentum ita <lb/>componi ex momento HI bis &longs;umpto (&longs;i quidem anguli decli&shy;<lb/>nationum DBH, ECH &amp; funiculi &aelig;quales &longs;int) ut in unum <lb/>ex utroque nimirum HI &amp; HO temperatum HS coale&longs;cat. </s>

<s><lb/>Unde con&longs;tabit qu&ograve; majores fu&eacute;rint declinationum anguli, e&ograve; <lb/>longiorem futuram lineam HS, atque ade&ograve; etiam majus mo&shy;<lb/>mentum de&longs;cendendi; plana &longs;iquidem inclinata acutiorem <lb/>angulum con&longs;tituunt. </s>

<s>Quam momentorum varietatem pau&shy;<lb/>l&ograve; inferi&ugrave;s manife&longs;to experimento comprobabimus: ubi con&longs;ta&shy;<lb/>bit pondus h&acirc;c ratione &longs;u&longs;pen&longs;um ex duobus funiculis plus ha&shy;<lb/>bere aliquando momenti ad de&longs;cendendum, qu&agrave;m in perpen&shy;<lb/>diculari &longs;u&longs;pen&longs;ione. </s></p><p type="main">

<s>Quemadmodum ver&ograve; de momentis de&longs;cendendi in planis <lb/>inclinatis ratiocinati &longs;umus, ita pariter in unum coale&longs;cere di&shy;<lb/>cenda &longs;unt momenta, quibus funiculi pondus retinentes ip&longs;um <lb/>quodammodo avellere conantur &agrave; plano inclinato, ne illud ur&shy;<lb/>geat; h&aelig;c enim pariter momenta in diver&longs;a abeunt &longs;ecun&shy;<lb/>d&ugrave;m ip&longs;am funiculorum directionem. </s>

<s>Sunt autem momenta <lb/>illa Sinus Ver&longs;i angulorum inclinationis planorum; qui haben&shy;<lb/>tur, &longs;i Sinus Recti complementorum, hoc e&longs;t angulorum de-<pb pagenum="106"/><figure id="fig22"></figure><lb/>clinationis funiculorum, de&shy;<lb/>mantur ex Radio. </s>

<s>Itaque ex <lb/>BA auferatur BF ip&longs;i DA <lb/>&aelig;qualis, &amp; e&longs;t FA Sinus Ver&shy;<lb/>&longs;us anguli inclinationis: po&longs;ita <lb/>e&longs;t autem declinatio DBA <lb/>gr.22. 12&prime;, igitur FA e&longs;t parti&shy;<lb/>cularum 62216; &amp; declinatio <lb/>ECA gr. </s>

<s>54. 35&prime;; igitur fact&acirc; <lb/>CG &aelig;quali ip&longs;i AE, remanet <lb/>GA particularum 18504, quarum CA e&longs;t 100000. Quare ut <lb/>habeantur particul&aelig; eju&longs;dem rationis cum particulis AF, fiat <lb/>ut CA ad AG, ita BA ad AH, &amp; e&longs;t AH particularum 18504 <lb/>homologarum particulis AF. </s>

<s>Perficiatur parallelogrammum <lb/>AHIF; &amp; quia funiculus CA retrahit &agrave; plano inclinato juxta <lb/>momentum ac directionem HA, funiculus ver&ograve; BA retrahit &agrave; <lb/>plano inclinato &longs;ecund&ugrave;m momentum ac directionem FA, di&shy;<lb/>rectionibus in diver&longs;a abeuntibus, temperatur ex his momentis <lb/>momentum AI diameter parallelogrammi. </s></p><p type="main">

<s>Porr&ograve; in diametri AI inve&longs;tigatione methodus e&longs;t eadem, <lb/>qu&acirc; paul&ograve; ant&egrave; utebamur: Cum enim tres anguli BAD, BAC, <lb/>CAE &longs;int duobus Rectis &aelig;quales, anguli ver&ograve; BAD, CAE <lb/>noti &longs;int, quippe complementa angulorum declinationis DBA, <lb/>ECA, innote&longs;cit reliquus FAH, qui &aelig;qualis e&longs;t &longs;umm&aelig; an&shy;<lb/>gulorum declinationis. </s>

<s>E&longs;t igitur FAH gr.76.47&prime;, ac proinde <lb/>angulus AFI gr.103.13&prime; notus e&longs;t, un&acirc; cum lateribus FA 62216 <lb/>&amp; FI 18504. Fiat igitur ut laterum &longs;umma 80720 ad eorum&shy;<lb/>dem differentiam 43712, ita angulorum ad ba&longs;im AI &longs;emi&longs;um&shy;<lb/>m&aelig; gr. </s>

<s>38. 23&prime;1/2. Tangens 79235 ad 42907 Tangentem dif&shy;<lb/>ferenti&aelig; infra vel &longs;upra eandem &longs;emi&longs;ummam, hoc e&longs;t gr. </s>

<s>23. <lb/>13&prime;.1/2 dempta igitur h&aelig;c differentia ex &longs;emi&longs;&longs;umm&acirc; gr.38.23&prime; 1/2, <lb/>reliquum facit angulum FAI gr.15.10&prime;. </s>

<s>Fiat dem&ugrave;m ut anguli <lb/>FAI gr.15.10&prime;. </s>

<s>Sinus 26163 ad anguli AFI gr. </s>

<s>103. 13&prime;. </s>

<s>hoc e&longs;t <lb/>ad &longs;upplementi gr.76.47&prime;. </s>

<s>Sinum 97351, ita latus FI 18504 <lb/>ad ba&longs;im AI 68852. </s></p><p type="main">

<s>Inventa itaque momenta compo&longs;ita t&ugrave;m in planis inclinatis, <lb/>t&ugrave;m in plana inclinata, dividantur juxta Rationem momento-<pb pagenum="107"/>rum &longs;implicium, ut innote&longs;cat, quid demum cuique fi<gap/><lb/>tribuendum &longs;it in pondere retinendo. </s>

<s>Momentum de&longs;cenden&shy;<lb/>di compo&longs;itum inventum e&longs;t &longs;u&longs;peri&ugrave;s 81613, &longs;implicia &longs;unt <lb/>81496, &amp; 37784. Fiat ut igitur ut &longs;implicium momentorum <lb/>&longs;umma 119280 ad corum alterutrum, puta ad 37784, ita mo&shy;<lb/>mentum compo&longs;itum 81613 ad aliud, &amp; provenit 25852 pars <lb/>illius momenti pertinens ad funiculum CA, qui retinet pon&shy;<lb/>dus; cujus vis de&longs;cendendi e&longs;t DA 37784. Reliqua autem mo&shy;<lb/>menti 81613 pars 55761 pertinet ad funiculum BA retinentem <lb/>pondus, cujus vis de&longs;cendendi e&longs;t EA 81496. Pari ratione fiat <lb/>ut Sinuum Ver&longs;orum angulorum inclinationis &longs;implicium <lb/>62216, atque 18504 &longs;umma 80720 ad corum alterutrum, pu&shy;<lb/>ta ad 18504, ita momentum compo&longs;itum inventum 68852 ad <lb/>aliud, &amp; provenit pro minori 15783, pro majori ver&ograve; 53069. <lb/>Quare funiculus BA minorem habens declinationem, &amp; plus <lb/>&longs;u&longs;tinet in &longs;uo plano magis inclinato, cui perpendicularis e&longs;t, <lb/>nimirum ut 53069, &amp; plus retinet in plano reliquo min&ugrave;s in&shy;<lb/>clinato, nimirum ut 55761: contra ver&ograve; funiculus CA, &amp; mi&shy;<lb/>nus &longs;u&longs;tinet, &longs;cilicet ut 15783, &amp; minus retinet &longs;cilicet ut <lb/>25852. Funiculus itaque BA exercet vires ut 108830, &amp; fu&shy;<lb/>niculus CA ut 41635, &amp; totum corporis &longs;u&longs;pen&longs;i momentum <lb/>e&longs;t 150465. </s></p><p type="main">

<s>Non &longs;ola autem momenta de&longs;cendendi in planis inclinatis <lb/>con&longs;iderari oportere, &longs;ed &amp; ea, qu&aelig; e&longs;&longs;ent advers&ugrave;s plana <lb/>ip&longs;a inclinata, uti dictum e&longs;t, ex eo apert&egrave; conficitur, qu&ograve;d <lb/>ubi funiculi concurrerent ad acuti&longs;&longs;imum angulum, vix quic&shy;<lb/>quam virium in retinendo pondere exercere opus e&longs;&longs;et; te&shy;<lb/>nui&longs;&longs;imum quippe, e&longs;&longs;et momentum, quod ex parvis mo&shy;<lb/>mentis per acuti&longs;&longs;imorum angulorum Sinus Rectos definitis <lb/>componeretur: &longs;i ver&ograve; nihil pr&aelig;terea momenti addendum e&longs;&shy;<lb/>&longs;et; &agrave; magn&acirc; gravitatione, qu&aelig; in perpendiculari e&longs;t, ad fer&egrave; <lb/>nullam tran&longs;itus e&longs;&longs;et, facta vel modic&acirc; &agrave; perpendiculo decli&shy;<lb/>natione; atque ade&ograve; vix intenti e&longs;&longs;e deberent funiculi: id quod <lb/>manife&longs;to experimento adver&longs;atur. </s></p><p type="main">

<s>Illud po&longs;trem&ograve; h&icirc;c o&longs;tendendum &longs;upere&longs;t, plus &longs;cilicet in&shy;<lb/>e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e momenti ad de&longs;cendendum corpori ex duobus funi&shy;<lb/>culis invicem inclinatis &longs;u&longs;pen&longs;o, qu&agrave;m &longs;i ex unico ad per&shy;<lb/>pendiculum pendeat. </s>

<s>Orbiculo circ&agrave; &longs;uum axem C ver&longs;atili, <pb pagenum="108"/><figure id="fig23"></figure><lb/>ac &longs;ecund&ugrave;m extremam <lb/>oram excavato, in&longs;eratur <lb/>funiculus AFB, ex quo <lb/>&aelig;qualia hinc, &amp; hinc <lb/>pondera A, &amp; B pen&shy;<lb/>deant: nullus plan&egrave; &longs;e&shy;<lb/>quitur motus, quia utrum&shy;<lb/>que ex perpendiculo pen&shy;<lb/>det, &amp; quant&acirc; vi alterum conatur deor&longs;um, pari nu&longs;u alterum <lb/>repugnat, ne elevetur. </s>

<s>Qu&aelig;renti igitur, quantum momenti <lb/>pondus B habeat ad de&longs;cendendum, utique re&longs;pondebis omni&shy;<lb/>n&ograve; par e&longs;&longs;e momento ponderis A. </s>

<s>Jam ver&ograve; &longs;it funiculus AFD, <lb/>qui in D religetur, &amp; ponderi A &longs;umatur &aelig;quale pondus E, <lb/>vel poti&ugrave;; ip&longs;um B transferatur in E, &amp; funiculo AFD ad&shy;<lb/>nectatur in H; ut &longs;int qua&longs;i duo funiculi DH, FH. </s>

<s>Qu&aelig;ro <lb/>quantum ad deicendendum momenti habeat pondus E, hoc e&longs;t <lb/>pondus B in H tran&longs;latum, quod e&longs;t &aelig;quale ponderi A: &longs;i tan&shy;<lb/>tumdem habet momenti, quantum pondus A, plan&egrave; manebit <lb/>immotum, intento funiculo FD; at &longs;i E de&longs;cendens cogat <lb/>a&longs;cendere pondus A, utique plus momenti habet qu&agrave;m A, hoc <lb/>e&longs;t, plu&longs;qu&agrave;m B perpendiculariter pendens. </s>

<s>Id quod re ips&acirc; <lb/>contingit; &amp; quidem t&agrave;m certo experimento, ut non &longs;ol&ugrave;m <lb/>pondus E pr&aelig;valeat ponderi A, &longs;i &longs;it ei &aelig;quale, ver&ugrave;m etiam &longs;i <lb/>minus &longs;it eodem pondere A. </s>

<s>Non igitur hoc ab&longs;urdum e&longs;t, <lb/>quod con&longs;titutam &agrave; nobis momentorum hypothe&longs;im con&longs;equa&shy;<lb/>tur, &longs;ed poti&ugrave;s ip&longs;i natur&aelig; no&longs;tra con&longs;entit hypothe&longs;is, cui ro&shy;<lb/>bur adjicit experientia; nec ex eo capite perperam philo&longs;opha&shy;<lb/>ti videmur, qu&ograve;d in perpendiculo minus momenti, qu&agrave;m ex <lb/>duplici funiculo &longs;u&longs;pen&longs;um pondus habere dicendum &longs;it. </s></p><p type="main">

<s>Ex his, qu&aelig; de corpore ex binis funiculis &longs;u&longs;pen&longs;o hactenus <lb/>di&longs;putata &longs;unt, non difficilis erit conjectura eorum, qu&aelig; dicen&shy;<lb/>da &longs;int, &longs;i ex tribus aut quatuor &longs;u&longs;pendatur, &longs;iv&egrave; illi immedia&shy;<lb/>t&egrave; adnectantur ip&longs;i ponderi, &longs;iv&egrave; funiculus unus demum in plu&shy;<lb/>ra capita dividatur, ex quibus fiat &longs;u&longs;pen&longs;io: neque enim his <lb/>diuti&ugrave;s ad nau&longs;eam immorandum cen&longs;eo. <pb pagenum="109"/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT XVI.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Tractiones ac elevationes obliqu&aelig; expenduntur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>PRoxima e&longs;t iis, qu&aelig; hactenus di&longs;putata &longs;unt, pr&aelig;&longs;ens in&shy;<lb/>ve&longs;tigatio gravitationis corporum, &longs;ive nis&ucirc;s, quo motui <lb/>re&longs;i&longs;tunt, c&ugrave;m obliqu&egrave; in plano aliquo trahuntur, aut elevan&shy;<lb/>tur: &longs;icut enim toto conatu repugnant elevanti ad perpendicu&shy;<lb/>lum, &amp; ab&longs;trahenti &agrave; plano, cui in&longs;ident, ita pro majori, aut <lb/>minori obliquitate tractionis aut elevationis magis etiam, aut <lb/>min&ugrave;s, ob&longs;i&longs;tere experimur. </s>

<s>Et prim&ugrave;m quidem &longs;uper plano <lb/><figure id="fig24"></figure><lb/>inclinato AB duo pondera <lb/>pror&longs;us &aelig;qualia, &amp; &longs;imilia <lb/>intelligantur po&longs;ita in B <lb/>&amp; C, atque linea CE &longs;it <lb/>horizonti BE perpendicu&shy;<lb/>laris, ac pondus C filo DC <lb/>ad perpendiculum &longs;u&longs;pen&shy;<lb/>datur, ita tamen, ut con&shy;<lb/>tingat planum in C, &amp; &longs;it <lb/>recta DE. </s>

<s>Item ex D <lb/>puncto ducatur filum DB, <lb/>ut &longs;ur&longs;um trahatur B pon&shy;<lb/>dus incumbens plano in&shy;<lb/>clinato, dum pariter pon&shy;<lb/>dus C &longs;ur&longs;um rect&acirc; trahi&shy;<lb/>tur, &amp; &agrave; plano avellitur: horum autem funiculorum trahatur <lb/>ex D pars &aelig;qualis. </s>

<s>Quando igitur C venerit in V, &aelig;quali men&shy;<lb/>&longs;ur&acirc; BP multatum intelligitur filum DB, &amp; remanet longi&shy;<lb/>tudo DP, hoc e&longs;t DO; pondus enim, cum filum in D trahe&shy;<lb/>retur, ex B venit in O. </s>

<s>Duct&acirc; itaque line&acirc; ON horizonti pa&shy;<lb/>rallel&acirc;, erit EN altitudo perpendicularis, ad quam a&longs;cendit <lb/>pondus B in plano inclinato interea, dum pondus C venit in V, <lb/>aut E venit in M, e&longs;t enim EM a&longs;&longs;umpta ip&longs;i CV &aelig;qualis. </s>

<s><lb/>Quare cum pondus B obliqu&egrave; trahitur &longs;uper planum inclina-<pb pagenum="110"/>tum, minorem &longs;ubit violentiam, qu&agrave;m cum ab illo perpendi&shy;<lb/>culari elevatione avellitur. </s></p><p type="main">

<s>Hoc tamen ita intelligendum e&longs;t, ut ob&longs;ervetur alia e&longs;&longs;e <lb/>momenta, c&ugrave;m tractionis linea parallela e&longs;t ip&longs;i plano inclina&shy;<lb/>to, ac c&ugrave;m in planum inclinatum cadit obliqua, ut h&icirc;c li&shy;<lb/>nea DB. </s>

<s>Si enim in plano inclinato &longs;umatur BR &aelig;qualis <lb/>perpendiculari EM, gravitatio per rectam BC, &longs;eu per li&shy;<lb/>neam eidem parallelam, ad gravitationem in perpendiculo <lb/>CE e&longs;t reciproc&egrave; ut EC ad BC, &longs;eu ut ES ad BR aut EM, <lb/>ex &longs;uperi&ugrave;s dictis cap.13. At ver&ograve; cum tractio obliqua e&longs;t, <lb/>gravitatio e&longs;t ut EN ad EM, &longs;iv&egrave; ut BO ad BX: punctum <lb/>autem O altius e&longs;t puncto R, ac proptere&agrave; in huju&longs;modi <lb/>obliqu&acirc; tractione plus violenti&aelig; infertur ponderi, qu&agrave;m in <lb/>tractione parallel&acirc;, plus enim a&longs;cendit. </s>

<s>Porr&ograve; lineam BO <lb/>longiorem e&longs;&longs;e line&acirc; BR e&longs;t manife&longs;tum; &longs;iquidem duo la&shy;<lb/>tera DO, OB per 20. lib.1. majora &longs;unt reliquo DB: e&longs;t <lb/>autem ex hypothe&longs;i DP ip&longs;i DO &aelig;qualis, ergo reliqua <lb/>BP minor e&longs;t, qu&agrave;m BO: &longs;ed &amp; ip&longs;i BP, hoc e&longs;t ip&longs;i <lb/>EM, &aelig;qualis a&longs;&longs;umpta e&longs;t BR; igitur BR minor e&longs;t qu&agrave;m <lb/>BO. </s>

<s>Id quod etiam hinc con&longs;tat, quia in triangulo I&longs;o&shy;<lb/>&longs;cele DOP angulus OPB infra ba&longs;im major e&longs;t recto, <lb/>cum &longs;it deinceps angulo DPO ad ba&longs;im acuto; ergo per <lb/>19.lib.1. latus BO majus e&longs;t latere BP, hoc e&longs;t BR; igi&shy;<lb/>tur etiam EN major e&longs;t qu&agrave;m ES, &amp; plus difficultatis <lb/>percipitur in obliqu&acirc; h&acirc;c tractione, qu&agrave;m in tractione pa&shy;<lb/>rallel&agrave;. </s></p><p type="main">

<s>Similiter intelligatur pondus C elevatum fui&longs;&longs;e ex D <lb/>(quod punctum D concipiatur mult&ograve; altius, qu&agrave;m in pr&aelig;&shy;<lb/>&longs;enti &longs;chemate) ad perpendiculum altitudine &aelig;quali ip&longs;i ET, <lb/>pondus ver&ograve; B &aelig;quali tractione funiculi veni&longs;&longs;e ex B in G, <lb/>dempt&acirc; &longs;cilicet longitudine BF ip&longs;i ET &aelig;quali, atque <lb/>ade&ograve; DF, DG &aelig;quales &longs;unt: ip&longs;i autem ET &aelig;qualis &longs;u&shy;<lb/>matur BI; qu&aelig; &longs;imili ratione demon&longs;tratur brevior, qu&agrave;m <lb/>BG: ex quo pariter &longs;it h&icirc;c etiam ad majorem altitudi&shy;<lb/>nem perpendicularem EH elevari, qu&agrave;m &longs;i tractio pa&shy;<lb/>rallela fui&longs;&longs;et plano inclinato, &amp; elevatio ad altitudi&shy;<lb/>nem EL. </s></p><p type="main">

<s>Ex his manife&longs;tum e&longs;t plus virium requiri ad trahendum <pb pagenum="111"/>pondus idem per lineam DB, aut DO, aut DG obli&shy;<lb/>quas, qu&agrave;m per lineam plani inclinati BC, aut illi paral&shy;<lb/>lelam: dum enim per obliquas illas lineas fit tractio, pon&shy;<lb/>dus quidem non omnin&ograve; ab&longs;trahitur &agrave; plano, &longs;icut in tractio&shy;<lb/>ne perpendiculari, &longs;ed nec omnin&ograve; incumbit plano, &longs;i&shy;<lb/>cut in tractione parallel&acirc; ip&longs;i plano; ac propterea, qu&ograve; ma&shy;<lb/>gis tractio ad perpendicularem accedit, e&ograve; majorem inve&shy;<lb/>nit in pondere re&longs;i&longs;tentiam. </s>

<s>Patet autem altitudinum per&shy;<lb/>pendicularium EH, EL differentiam HL majorem e&longs;&longs;e, <lb/>qu&agrave;m &longs;it altitudinum perpendicularium EN, ES differen&shy;<lb/>tia NS. </s>

<s>Comparatis enim triangulis i&longs;o&longs;celibus DPO, <lb/>DFG, anguli ad ba&longs;im PO majores &longs;unt angulis ad ba&longs;im <lb/>FG, quia angulus PDO minor e&longs;t angulo FDG: ergo <lb/>angulus BPO, qui e&longs;t infra ba&longs;im, minor e&longs;t angulo <lb/>BFG infra ba&longs;im. </s>

<s>Fiat igitur ip&longs;i BPO &aelig;qualis angulus <lb/>BFK, ac proinde K cadit inter puncta I &amp; G. </s>

<s>Sunt ergo <lb/>triangula BPO, BFK habentia angulum ad B communem <lb/>&aelig;quiangula, &amp; &longs;imilia, ac per 4. lib.6. ut PB, hoc e&longs;t BR, <lb/>ad BO, ita FB, hoc e&longs;t BI, ad BK; &amp; invertendo, ac <lb/>dividendo, &amp; iter&ugrave;m invertendo ut BR ad RO, ita BI <lb/>ad IK. </s>

<s>Atqui IG major e&longs;t quam IK, ergo per 8.lib.5. <lb/>Ratio BI ad IG minor e&longs;t Ratione BI ad IK, hoc e&longs;t BR <lb/>ad RO. </s>

<s>Cum itaque per 2. lib.6. ut BR ad RO, ita ES <lb/>ad SN; &amp; ut BI ad IG, ita EL ad LH, major e&longs;t Ra&shy;<lb/>tio ES ad SN, qu&agrave;m EL ad LH, &amp; permutando major <lb/>e&longs;t Ratio ES ad EL, qu&agrave;m SN ad LH; e&longs;t autem ES <lb/>minor qu&agrave;m EL, ergo etiam SN mult&ograve; minor e&longs;t qu&agrave;m <lb/>LH; ac proinde quo magis &agrave; perpendiculari recedet obli&shy;<lb/>qua tractio, momentum ponderis magis accedit ad momen&shy;<lb/>tum eju&longs;dem in plano inclinato per tractionem parallelam, <lb/>hoc e&longs;t, minore differenti&acirc; hoc excedit. </s>

<s>Momentum igitur <lb/>perpendicularis tractionis ad momentum obliqu&aelig; tractionis <lb/>minorem Rationem habet, qu&agrave;m ad momentum tractionis pa&shy;<lb/>rallel&aelig; plano inclinato. </s></p><p type="main">

<s>Ex his ob&longs;ervare e&longs;t aliquod paradoxum, pondus &longs;cilicet obli&shy;<lb/>qu&acirc; h&acirc;c elevatione tractum plus moveri, qu&agrave;m potentiam tra&shy;<lb/>hentem; h&aelig;c enim movetur &longs;ecund&ugrave;m men&longs;uram funiculi <lb/>tracti, hoc e&longs;t BP &longs;eu BR illi &aelig;qualis, o&longs;ten&longs;um e&longs;t autem <pb pagenum="112"/>BR minorem e&longs;&longs;e qu&agrave;m BO. </s>

<s>Id quod etiam manife&longs;tum e&longs;t, <lb/>&longs;i tractio obliqua non ab&longs;trahat pondus &agrave; plano, &longs;ed qua&longs;i il&shy;<lb/><figure id="fig25"></figure><lb/>lud advers&ugrave;s planum trahat. </s>

<s><lb/>Sit enim planum AB, &longs;uper <lb/>quo globus C, &amp; funiculus <lb/>obliquus DC; ex D autem <lb/>pendeat ad perpendiculum <lb/>&aelig;quale pondus E. </s>

<s>Uterque fu&shy;<lb/>niculus pariter trahatur, &amp; <lb/>cum E venerit in F, &aelig;qualis <lb/>pars CG decedit funiculo <lb/>DC; remanet autem longitu&shy;<lb/>do DG &aelig;qualis longitudini <lb/>DH, &amp; centrum globi C ve&shy;<lb/>nit in H. </s>

<s>Dico CH motum <lb/>globi majorem e&longs;&longs;e &longs;upra CG <lb/>motum potenti&aelig; trahentis. </s>

<s><lb/>Ducatur enim recta GH; e&longs;t <lb/>I&longs;o&longs;celes DGH, ergo angulus HGC infra ba&longs;im major e&longs;t <lb/>recto; ergo CH per 19.lib.1. major e&longs;t qu&agrave;m CG. </s>

<s>Ip&longs;i autem <lb/>CH &aelig;qualem e&longs;&longs;e di&longs;tantiam contactuum RS manife&longs;tum <lb/>e&longs;t, quia ex centris H &amp; C rect&aelig; cadunt in S &amp; R ad angu&shy;<lb/>los rectos, atque ade&ograve; &longs;unt parallel&aelig;: &longs;unt &aelig;quales CR &amp; HS, <lb/>ut pote Radij eju&longs;dem globi; igitur per 33.lib.1. CH, &amp; RS <lb/>&aelig;quales &longs;unt &amp; parallel&aelig;. </s>

<s>Quare &longs;iv&egrave; centrum &longs;pectetur, &longs;iv&egrave; <lb/>puncta contactuum, perinde e&longs;t; &longs;emper enim major e&longs;t glo&shy;<lb/>bi motus motu potenti&aelig; trahentis; &amp; quia RS major e&longs;t qu&agrave;m <lb/>CG, hoc e&longs;t qu&agrave;m motus, qui fieret in ip&longs;o plano inclinato <lb/>tractione parallel&acirc;, hinc e&longs;t quod huju&longs;modi obliqu&acirc; tractio&shy;<lb/>ne ad majorem altitudinem perpendicularem pari tempore tra&shy;<lb/>hitur, major&eacute;mque proptere&agrave; violentiam &longs;ubiens majoribus <lb/>indiget viribus, qu&agrave;m &longs;i tractione parallel&acirc; elevaretur. </s></p><p type="main">

<s>Sed jam trahatur iterum funiculus ita, ut ip&longs;i CG prim&aelig; <lb/>tractioni &aelig;qualis &longs;it &longs;ecunda tractio HL; &amp; crit centrum globi <lb/>in M, &amp; &aelig;quales DM, DL. </s>

<s>Anguli MDH, HDC &longs;i di&shy;<lb/>cantur &aelig;quales, etiam per 3.lib.6. ut MD ad DC ita MH <lb/>ad HC: e&longs;t igitur MH minor qu&agrave;m HC, major tamen qu&agrave;m <lb/>HL, quia &longs;ubten&longs;a e&longs;t angulo MLH obtu&longs;o, ut pote infra ba-<pb pagenum="113"/>&longs;im I&longs;o&longs;celis MDL. </s>

<s>Atqui ex hypothe&longs;i anguli MDL, HDG <lb/>&longs;unt &aelig;quales; ergo I&longs;o&longs;celium anguli infra ba&longs;es, hoc e&longs;t MLH, <lb/>HGC &longs;unt &aelig;quales: angulus autem extermus MHL major e&longs;t <lb/>interno HCD, hoc e&longs;t HCG, per 16.lib.1. igitur reliquus <lb/>HML minor e&longs;t reliquo CHG. </s>

<s>Itaque in duobus triangulis, <lb/>angulis CGH, HLM ex hypothe&longs;i o&longs;ten&longs;is &aelig;qualibus &longs;ub&shy;<lb/>tenditur illi quidem majus latus CH, huic ver&ograve; minus HM, <lb/>&amp; angulis in&aelig;qualibus CHG majori, HML minori &aelig;quale <lb/>latus CG, HL: id quod omnin&ograve; ab&longs;urdum e&longs;&longs;e con&longs;tat ex <lb/>doctrin&acirc; &amp; Canone Sinuum; &longs;ubten&longs;&aelig; &longs;iquidem in&aelig;quales an&shy;<lb/>gulorum &aelig;qualium &longs;unt in circulis in&aelig;qualibus, major in majori <lb/>circulo, minor in minori, in quibus utique fieri non pote&longs;t, ut <lb/>angulorum in&aelig;qualium &longs;ubten&longs;&aelig; &longs;int &aelig;quales. </s>

<s>Non igitur fieri <lb/>pote&longs;t ut fact&aacute; &longs;ecunda tractione HL &aelig;quali priori CG, angu&shy;<lb/>lus MDH &aelig;qualis &longs;it angulo HDC; alioquin triangulum <lb/>HLM (cujus ba&longs;is HM ex hypothe&longs;i arguitur minor ba&longs;e <lb/>CH, qu&aelig; tamen &longs;unt angulis ad G &amp; L &aelig;qualibus &longs;ubten&longs;&aelig;) <lb/>e&longs;&longs;et in circulo minore, qu&agrave;m &longs;it circulus, in quo e&longs;&longs;et triangu&shy;<lb/>lum CGH; in circulo autem minore, angulo minori HML <lb/>&longs;ubten&longs;a HL e&longs;&longs;et &aelig;qualis ip&longs;i CG &longs;ubten&longs;&aelig; angulo majori <lb/>CHG in circulo majore. </s></p><p type="main">

<s>Quod &longs;i dicatur angulus MDH minor, qu&agrave;m HDC, ergo <lb/>angulus MLH infra ba&longs;im minor e&longs;t angulo HGC infra ba&shy;<lb/>&longs;im: atqui angulus MHL externus major e&longs;t <expan abbr="inter&ntilde;o">internno</expan> HCG; <lb/>igitur reliquus angulus LMH vel e&longs;t &aelig;qualis angulo GHC, <lb/>vel illo minor, vel illo major. </s>

<s>Sit &aelig;qualis: quoniam &aelig;qualibus <lb/>lineis CG, HL &longs;ubtenduntur, &longs;unt in circulis &aelig;qualibus; ergo <lb/>c&ugrave;m angulus MHL major &longs;it angulo HCG, etiam oppo&longs;itum <lb/>latus ML majus e&longs;t qu&agrave;m HG: ergo I&longs;o&longs;celes MDL habens <lb/>angulum minorem &longs;ub brevioribu lateribus habet majorem <lb/>ba&longs;im, &amp; I&longs;o&longs;celes HDG habens angulum majorem &longs;ub late&shy;<lb/>ribus <expan abbr="l&otilde;gioribus">longioribus</expan> habet <expan abbr="brevior&etilde;">breviorem</expan> ba&longs;im; id quod e&longs;t manife&longs;t&egrave; <expan abbr="ab-&longs;urd&utilde;">ab&shy;<lb/>&longs;urdum</expan>, ut patet ex 24. &amp; 25.lib.1.Fieri igitur non pote&longs;t, ut anguli <lb/>LMH, GHC &longs;int &aelig;quales, &longs;i MDH minor e&longs;t qu&agrave;m HDC. </s></p><p type="main">

<s>Quandoquidem igitur LMH, GHC non &longs;unt &aelig;quales, dica&shy;<lb/>tur angulus LMH minor qu&agrave;m GHC, &amp; quia &aelig;qualibus li&shy;<lb/>neis HL, CG &longs;ubtenduntur, triangulum HLM e&longs;t in circulo <lb/>majore, triangulum ver&ograve; CHG in minore. </s>

<s>Cum autem angu-<pb pagenum="114"/>lus MHL, ex &longs;&aelig;pi&ugrave;s dictis, &longs;it major qu&agrave;m HCG, etiam &longs;ub&shy;<lb/>ten&longs;a illius, ut pot&egrave; in circulo majori, &longs;cilicet ML major e&longs;t <lb/>qu&agrave;m HG &longs;ubten&longs;a anguli minoris in circulo minori: atque <lb/>hinc idem quod pri&ugrave;s, &longs;equitur ab&longs;urdum angulum verticalem <lb/>MDL, ex hypothe&longs;i minorem, &amp; brevioribus lateribus com&shy;<lb/>prehen&longs;um ba&longs;im habere majorem, qu&agrave;m &longs;it ba&longs;is anguli verti&shy;<lb/>calis HDG majoris &longs;ub lateribus longioribus. </s></p><p type="main">

<s>Sed neque dici pote&longs;t angulus HML major qu&agrave;m CHG; <lb/>quia, &longs;i MDL minor e&longs;t qu&agrave;m HDG, angulus DML ad ba&shy;<lb/>&longs;im I&longs;o&longs;celis major e&longs;t qu&agrave;m DHG pariter ad ba&longs;im; ergo &longs;i <lb/>DML majori addatur major HML, &amp; DHG minori adda&shy;<lb/>tur minor CHG, erit totus DMH major toto angulo DHC, <lb/>internus &longs;cilicet major externo, contra 16.lib.1. Si igitur an&shy;<lb/>gulus HML comparatus cum angulo CHG non pote&longs;t e&longs;&longs;e <lb/>&aelig;qualis, neque minor, neque major, fact&acirc; hypothe&longs;i anguli <lb/>MDL minoris qu&agrave;m HDC, nece&longs;&longs;ari&acirc; con&longs;ecutione confici&shy;<lb/>tur angulum MDL non e&longs;&longs;e minorem angulo HDG. </s></p><p type="main">

<s>Cum itaque angulus MDL neque &aelig;qualis, neque minor &longs;it <lb/>angulo HDG, &longs;equitur quod &longs;it major: igitur &amp; angulus in&shy;<lb/>fra ba&longs;im MLH major e&longs;t angulo HGC; item angulus MHL <lb/>major e&longs;t qu&agrave;m HCG; ergo HML reliquus minor e&longs;t reliquo <lb/>CHG: at i&longs;tis &aelig;quales line&aelig; HL, CG &longs;ubtenduntur, igitur <lb/>triangulum HML e&longs;t in majore circulo, ac proinde angulo <lb/>MLH majori, qu&agrave;m CGH, etiam majus latus &longs;ubtenditur: <lb/>quapropter MH, hoc e&longs;t SN, illi parallela &amp; &aelig;qualis, major <lb/>e&longs;t qu&agrave;m CH, hoc e&longs;t RS: atque ade&ograve; ad majorem altitudi&shy;<lb/>nem elevatur per SN, qu&agrave;m per RS fact&acirc; &aelig;quali tractione, &longs;eu <lb/>&aelig;quali motu potenti&aelig; trahentis. </s>

<s>Ex quo &amp; manife&longs;tum e&longs;t pro <lb/>majori obliquitate &amp; rece&longs;&longs;u tractionis &agrave; paralleli&longs;mo cum pla&shy;<lb/>no inclinato etiam trahenti difficultatem augeri. </s></p><p type="main">

<s>Facil&egrave; ex dictis colliges, quanto laboris compendio Rom&aelig; <lb/>altioribus rotis in&longs;truantur birota (antiquis Ci&longs;ia dicebantur) <lb/>ade&ograve; ut unicus equus temoni applicitus, illumque &longs;ubjecto pla&shy;<lb/>no proxim&egrave; parallelum &longs;ervans, dum clivum a&longs;cendit, ingentia <lb/>pondera trahat, quibus &longs;an&egrave; par non e&longs;&longs;et, &longs;i rotarum axis mi&shy;<lb/>n&ugrave;s &agrave; &longs;ubjecto plano di&longs;taret, &amp; equitractio e&longs;&longs;et obliqua &longs;ur&shy;<lb/>&longs;um: quamvis, ut ali&agrave;s &longs;uo loco explicabitur, ip&longs;a rotarum am&shy;<lb/>plitudo plurimum conferat. </s>

<s>Similiter in navium tractione, qu&aelig; <pb pagenum="115"/>adver&longs;o flumine deducuntur fune ab&longs;idi mali conjuncto, ali&shy;<lb/>quid juvare funis longitudinem, ut &longs;cilicet min&ugrave;s obliqua &longs;it <lb/>tractio, ex dictis confirmatur: quamvis enim tractiones in plano <lb/>inclinato confideraverimus, ut gravium elevationem expende&shy;<lb/>remus, aliquid etiam facit obliquitas tractionis in plano horizon&shy;<lb/>tali, cuju&longs;modi e&longs;t aqua, cui navis innatat; pars &longs;iquidem de&shy;<lb/>mer&longs;a ob&longs;tantem undam repellere debet; nec plan&egrave; inutile e&longs;t, <lb/>&longs;ecund&ugrave;m quam lineam dirigatur motus potenti&aelig; trahentis, vi <lb/>cujus impedimentum &longs;uperandum e&longs;t. </s></p><p type="main">

<s>Hactenus nobis de tractione &longs;ermo fuit, qu&aelig; motum inferens <lb/>non ni&longs;i &longs;patiis, per qu&aelig; motus e&longs;t, determinari potuit. </s>

<s>Quo&shy;<lb/>niam ver&ograve; in obliquis tractionibus non eandem &longs;emper analo&shy;<lb/>giam &longs;ervari, qu&aelig; in parallel&acirc; tractione eadem perpetu&ograve; e&longs;t, de&shy;<lb/>prehendimus, inquirendum &longs;upere&longs;t, qu&aelig; demum Ratio mo&shy;<lb/>mentorum &longs;it pro &longs;ingulis obliquitatibus, ut con&longs;tet, quibus vi&shy;<lb/>ribus retineri po&longs;&longs;it, ne in proclive labatur pondus, etiam&longs;i vires <lb/>ad illud ulteri&ugrave;s elevandum non &longs;uppetant. </s>

<s>Quamquam autem <lb/>pondera qua&longs;i molis expertia unico puncto expre&longs;&longs;imus in plano <lb/>ip&longs;o inclinato, ut in 1.fig.hujus cap. 

re tamen ver&acirc; centrum gra&shy;<lb/>vitatis attendendum e&longs;t, ut in 2. &longs;chemate, quod utique di&longs;tat &agrave; <lb/>plano, cui corpus grave incumbit: hujus ver&ograve; di&longs;tantiam nulla <lb/>certior men&longs;ura definit, qu&agrave;m linea ex eo cadens in &longs;ubjectum <lb/>planum ad angulos rectos, h&aelig;c quippe omnium brevi&longs;&longs;ima e&longs;t. <lb/><figure id="fig26"></figure><lb/>Sit igitur planum inclinatum AB, <lb/>cui impo&longs;itus globus centrum ha&shy;<lb/>bet gravitatis C, &amp; contingit pla&shy;<lb/>num in D; ac propterea etiam, qu&aelig; <lb/>&agrave; centro ad contactum ducitur <lb/>recta CD, di&longs;tantiam determinat, <lb/>cum &longs;it plano perpendicularis ex <lb/>18.lib.3. Jam recta CE parallela <lb/>plano ducatur, &amp; &longs;it linea &longs;u&longs;pen&shy;<lb/>&longs;ionis, quam claritatis grati&acirc; paral&shy;<lb/>lelam vocemus: &amp; per D punctum, <lb/>in quod cadit linea di&longs;tanti&aelig; cen&shy;<lb/>tri gravitatis tran&longs;eat perpendicu&shy;<lb/>laris horizonti linea FD qu&aelig; in G <lb/>&longs;ecat lineam CE. </s>

<s>Con&longs;tat trian-<pb pagenum="116"/>gulum DGC fimile e&longs;&longs;e triangulo BAS: quia enim GD pa&shy;<lb/>rallela e&longs;t line&aelig; AS pariter perpendiculari ad horizontem, an&shy;<lb/>guli SAB, ADG alterni &aelig;quales &longs;unt per 27.lib.1. Et quo&shy;<lb/>niam angulus CDA ex con&longs;tractione e&longs;t rectus, complemen&shy;<lb/>tum CDG &aelig;quale e&longs;t angulo complementi ABS; anguli ver&ograve; <lb/>DCG, BSA &longs;unt recti, hic quidem ex hypothe&longs;i, ille autem <lb/>propter linearum CE, DA paralleli&longs;mum: igitur reliquus <lb/>CGD reliquo BAS &aelig;qualis e&longs;t; ac proptere&agrave; per 4. lib. 

6. ut <lb/>BA ad AS, ita DG ad GC. </s>

<s>Quoniam itaque, &longs;i pondus in <lb/>plano inclinato ad pondus in perpendiculari &longs;it ut inclinata BA <lb/>ad perpendicularem AS, corum momenta &aelig;qualia &longs;unt, &amp; <lb/>&aelig;quiponderant, etiam globus &aelig;qualia ad de&longs;cendendum habet <lb/>momenta, ac potentia habeat vires ad retinendum in parallel&acirc; <lb/>EC, &longs;i globi gravitas ad potentiam retinendum &longs;it ut DG ad <lb/>GC. </s>

<s>Verum quidem e&longs;t globum non per lineam FD, &longs;ed per <lb/>CT &agrave; centro gravitatis perpendicularem horizonti deor&longs;um ni&shy;<lb/>ti: Sed quia CT ip&longs;i FD parallela e&longs;t, triangulum CTD <lb/>triangulo DGC &longs;imile e&longs;t &amp; &aelig;quale; atque ade&ograve; par&ugrave;m in&shy;<lb/>tere&longs;t, utr&ugrave;m lineis DG, GC, an ver&ograve; lineis CT, TD eadem <lb/>Ratio exponatur. </s></p><p type="main">

<s>Sed jam retineatur globus per rectam CH; utique perinde &longs;e&shy;<lb/>cund&ugrave;m eam directionem &longs;e habet, atque &longs;i e&longs;&longs;et planum HCK; <lb/>globus enim &longs;u&longs;tinetur per lineam DC, &amp; retinetur ex H, ac <lb/>proinde &longs;ecund&ugrave;m <expan abbr="rect&atilde;">rectam</expan> HCK conatur deor&longs;um co &longs;itu: quam&shy;<lb/>quam &longs;ubjecti plani inclinatio ob&longs;taret, ne &longs;ecund&ugrave;m rectam <lb/>HCK procederet, &longs;i &longs;ibi dimitteretur, &amp; alia atque alia plana <lb/>con&longs;tituerentur. </s>

<s>Planum itaque illud HC declinat &agrave; perpen&shy;<lb/>diculari, cum qu&acirc; con&longs;tituit angulum CID &aelig;qualem externo <lb/>KCT propter paralleli&longs;mum perpendicularium FD, CT per <lb/>27. lib. 

1. qui utique CID minor e&longs;t externo CGD per 16. <lb/>lib. 

1. &amp; quidem differentia anguli ICG per 32.lib.1. Fiat <lb/>ergo angulus BAP &aelig;qualis angulo CIG; quia BAS o&longs;ten&longs;us <lb/>e&longs;t &aelig;qualis ip&longs;i CGD, remanet PAS &aelig;qualis angulo ICG. </s>

<s><lb/>Quare BPA externus &aelig;qualis e&longs;t duobus internis, &longs;cilicet recto <lb/>PSA, &amp; acuto SAP, per 32.lib.1. igitur idem angulus BPA <lb/>&aelig;qualis e&longs;t toti angulo DCI. </s>

<s>Sunt itaque &aelig;quiangula &amp; &longs;imi&shy;<lb/>lia duo triangula BAP &amp; DIC, atque per 4.lib.6. ut BA ad <lb/>AP, ita DI ad IC. </s>

<s>Atqui pondera &longs;uper BA &amp; AP, qu&aelig; &longs;int <pb pagenum="117"/>ut BA ad AP, &aelig;quiponderant ex dictis cap. 

13. ergo etiam <lb/>&aelig;qualium momentorum e&longs;t globus, &amp; potentia retinens per <lb/>HC, &longs;i globus ad potentiam &longs;it ut DI ad IC, hoc e&longs;t ut CN <lb/>ad ND, &longs;i ex D intelligatur exire DN parallela ip&longs;i HC. </s></p><p type="main">

<s>E&acirc;dem ratione &longs;i linea obliqua, per quam globus retinetur, <lb/>&longs;it infra parallelam CE, ut &longs;i &longs;it CX, o&longs;tendetur globi gravita&shy;<lb/>tem ad potentiam retinentem e&longs;&longs;e ut DQ ad QC, e&longs;t enim <lb/>qua&longs;i planum inclinatum faciens cum perpendiculari angulum <lb/>DQC majorem interno DGC, hoc e&longs;t majorem angulo BAS <lb/>illi &aelig;quali. </s>

<s>Fiat igitur angulo DQC &aelig;qualis angulus BAY: <lb/>&amp; quia ABY &aelig;qualis e&longs;t angulo CDQ, ut &longs;uperi&ugrave;s dictum <lb/>e&longs;t, triangula BAY, DQC &longs;unt &aelig;quiangula &amp; &longs;imilia, ac per <lb/>4.lib.6. ut BA ad AX, ita DQ ad QC: ergo quia pondera &longs;u&shy;<lb/>per BA, &amp; AY, qu&aelig; &longs;int in Ratione BA ad AY, &aelig;quiponde&shy;<lb/>rant, etiam globi &amp; potenti&aelig; retinentis momenta &aelig;qualia &longs;unt, <lb/>&longs;i fuerint ut DQ ad QC. </s></p><p type="main">

<s>Hic autem tria ob&longs;ervanda occurrunt. </s>

<s>Primum e&longs;t, qu&ograve;d <lb/>Rationes pr&aelig;dict&aelig; momentorum potenti&aelig; retinentis compara&shy;<lb/>t&aelig; ad pondus idem, quamvis pro divers&acirc; obliquitate aliis atque <lb/>aliiis lineis explicentur DQ ad QC, &amp; DG ad GC, DI ad <lb/>IC, omnes tamen exponuntur comparat&egrave; ad eandem BA in <lb/>triangulo BAY; in quo ip&longs;&aelig; quoque inter &longs;e invicem compara&shy;<lb/>ri po&longs;&longs;unt. </s>

<s>Secundum e&longs;t, qu&ograve;d &longs;i obliquitas t&agrave;m &longs;upra, qu&agrave;m <lb/>infra parallelam CE &aelig;qualis &longs;it, hoc e&longs;t angulus ICG &aelig;qualis <lb/>&longs;it angulo GCQ, momenta potenti&aelig; retinentis in H &amp; X <lb/>&aelig;qualia &longs;unt; inter &longs;e &longs;iquidem &longs;unt ut AP, &amp; AY, qu&aelig; line&aelig; <lb/>&aelig;quales &longs;unt; nam anguli PAS, YAS &aelig;quales &longs;unt ex hypo&shy;<lb/>the&longs;i, &amp; con&longs;tructione, anguli autem ad S &longs;unt recti &amp; latus <lb/>AS e&longs;t utrique triangulo commune; ergo etiam per 26.lib.1.la&shy;<lb/>tera AP &amp; AY &aelig;qualia &longs;unt. </s>

<s>Tertium e&longs;t, qu&ograve;d in line&aacute; CE <lb/>parallel&acirc; minus virium exigitur ad retinendum globum, qu&agrave;m <lb/>in c&aelig;teris: nam &amp; linea AS vires potenti&aelig; repr&aelig;&longs;entans om&shy;<lb/>nium minima e&longs;t, utpote perpendicularis. </s></p><p type="main">

<s>Ex his &amp; illud colligitur, quod &longs;i linea, &longs;ecund&ugrave;m quam <lb/>pondus retinetur in plano inclinato, &longs;it parallela horizonti, <lb/>eadem e&longs;t philo&longs;ophandi methodus. </s>

<s>Si enim &longs;uper plano in&shy;<lb/>clinato AB &longs;it pondus tangens in C, cujus gravitatis centrum <lb/>&longs;it D, &amp; linea retentionis DE horizonti parallela, ducatur <pb pagenum="118"/><figure id="fig27"></figure><lb/>CF perpendicularis horizonti; &amp; Rati<gap/><lb/>ponderis ad vires retinentes erunt ut CF <lb/>ad FD. </s>

<s>Fiat enim angulus BAH &aelig;qua&shy;<lb/>lis angulo CFD, qui utique e&longs;t rectus, <lb/>cum DE ex hypothe&longs;i &longs;it horizonti pa&shy;<lb/>rallela, FC ver&ograve; perpendicularis: ergo <lb/>&longs;uper AB, AH &aelig;quiponderant pondera, <lb/>qu&aelig; &longs;int ut AB ad AH; paria igitur &longs;unt <lb/>momenta, &longs;i pondus ad vires potenti&aelig; re&shy;<lb/>tinentis in e&acirc;dem Ratione &longs;it ut AB ad AH, hoc e&longs;t ut CF ad <lb/>FD. </s>

<s>Quia enim BAH angulus e&longs;t rectus per 8.lib.6. e&longs;t ut <lb/>BA ad AH, ita BG ad GA; e&longs;t autem BG ad GA ut CF ad <lb/>FD; quia nimirum FC perpendicularis horizonti e&longs;t paralle&shy;<lb/>la ip&longs;i AG, &amp; anguli BAG, FCA alterni &longs;unt &aelig;quales per <lb/>27.lib.1. DCA ver&ograve; e&longs;t rectus ex hypothe&longs;i; igitur &amp; DCF <lb/>complementum recti &aelig;quale e&longs;t angulo ABG: utrumque <lb/>triangulum e&longs;t rectangulum; ergo ut BG ad GA, ita CF <lb/>ad FD. </s></p><p type="main">

<s>Hinc apparet fieri po&longs;&longs;e, ut ad retinendum pondus in tali &longs;i&shy;<lb/>tu aliquando plus virium requiratur, qu&agrave;m ad &longs;u&longs;tinendum il&shy;<lb/>lud in perpendiculari; quando videlicet ex inclinatione plani <lb/>AB con&longs;equitur lineam CF minorem e&longs;&longs;e qu&agrave;m FD: imm&ograve; <lb/>cre&longs;cit retinendi difficultas, &longs;i adhuc retentio fiat per lineam <lb/>inferiorem horizontali DE, qu&aelig; cum perpendiculari CF con&shy;<lb/>&longs;tituat angulum DIC obtu&longs;um; cum enim cre&longs;ceret linea DI <lb/>&longs;upra DF, &amp; IC decre&longs;ceret infra FC, e&longs;&longs;et minor Ratio pon&shy;<lb/>deris in perpendiculo ad potentiam obliqu&egrave; retinentem, <lb/>qu&aelig; proinde major e&longs;&longs;e deberet, ut fieret momentorum &aelig;qua&shy;<lb/>litas. </s></p><p type="main">

<s>Concipe autem &longs;ublatum triangulum totum BAH, &amp; DC <lb/>e&longs;&longs;e columnam, qu&aelig; in eodem &longs;itu inclinata retineri debeat: <lb/>jam &longs;atis con&longs;tat ex dictis, qu&acirc; ratione di&longs;poni oporteat funes, <lb/>ut qui funium extremitates tenent, minus laboris impendant. </s>

<s><lb/>Non e&longs;t tamen eadem funis retinentis, &amp; fulcri &longs;u&longs;tentantis <lb/>ratio: in &longs;upponendis enim fulcris illud poti&longs;&longs;im&ugrave;m attenditur, <lb/>qu&ograve;d fulcrum ip&longs;um integrum permaneat, citr&agrave; &longs;ci&longs;&longs;ionis aut <lb/>fractionis periculum; id quod habetur, qu&ograve; magis perpendicu&shy;<lb/>lari ad horizontem &longs;itui proximum collocatur; par&ugrave;m &longs;cilicet <pb pagenum="119"/>intere&longs;t, quanto conatu &longs;ubjectam tellurem urgeat mod&ograve; certi <lb/>&longs;imus de fulcri ip&longs;ius firmitate. </s>

<s>C&aelig;ter&ugrave;m &longs;i tu ip&longs;e fu&longs;tem <lb/>manu tenens cogaris inclinatam columnam &longs;u&longs;tinere, punctum <lb/>autem &longs;u&longs;tentationis, cui fulcrum applicatur, magis &agrave; &longs;ub&shy;<lb/>jecto plano di&longs;tet, vel &longs;altem non min&ugrave;s, qu&agrave;m centrum gra&shy;<lb/>vitatis column&aelig;, experieris minori conatu opus e&longs;&longs;e, &longs;i ful&shy;<lb/>crum axi column&aelig; perpendiculare &longs;it, qui &longs;itus re&longs;pondet re&shy;<lb/>tentioni parallel&aelig; plano inclinato, majorem ver&ograve; adhiben&shy;<lb/>dum e&longs;&longs;e conatum, &longs;i fulcrum cum eodem axe acutum aut ob&shy;<lb/>tu&longs;um angulum con&longs;tituat; id quod obliquis elevationibus <lb/>re&longs;pondet. </s></p><p type="main">

<s>Qu&ograve;d &longs;i infra centrum gravitatis applicetur fulcrum, jam <lb/>con&longs;tat hoc ita e&longs;&longs;e collocandum, ut ei idem centrum im&shy;<lb/>mineat, alioquin aut columna corruet, aut multis viri&shy;<lb/>bus tibi contendendum erit, ut illam &longs;u&longs;tentes &agrave; lap&longs;u; &longs;i <lb/>tamen ea &longs;it complexio t&ugrave;m inclinationis, t&ugrave;m obicis co&shy;<lb/>lumn&aelig; pedem retinentis, ne excurrat, aut elevetur, t&ugrave;m po&shy;<lb/>&longs;itionis fulcri, ut aliquatenus &longs;u&longs;tineri columna po&longs;&longs;it, ne pror&shy;<lb/>s&ugrave;s ruat. </s></p><p type="main">

<s>Sed quoniam h&icirc;c column&aelig; mentio incidit, pr&aelig;&longs;tat ele&shy;<lb/>vationes corporum, qu&aelig; non tota elevantur, &longs;ed eorum <lb/>altera extremitas &longs;ubjecto alicui fulcro aut plano innititur, <lb/>altera elevatur aut &longs;u&longs;penditur, con&longs;iderare: neque enim h&icirc;c <lb/>reputanda &longs;unt momenta gravitatis perinde, ac &longs;i totum cor&shy;<lb/>pus elevaretur aut &longs;u&longs;penderetur, quemadmodum paul&ograve; an&shy;<lb/>te dicebatur; imm&ograve; ver&egrave; long&egrave; minora &longs;unt pro ratione <lb/>di&longs;tanti&aelig; &agrave; centro gravitatis, ut ex inferi&ugrave;s dicendis, ubi de <lb/>&aelig;quilibrio, atque de vecte &longs;ermo erit, con&longs;tabit. </s>

<s>Cavendum <lb/>autem plurimum e&longs;t ab &aelig;quivocationibus, qu&aelig; obrepere <lb/>po&longs;&longs;unt, ni&longs;i animum advertas ad gravitatem, &longs;iv&egrave; per totam <lb/>longitudinem, qu&aelig; movetur, aut ad motum incitari pote&longs;t, <lb/>diffu&longs;am, &longs;iv&egrave; qua&longs;i in unum punctum ibi collectam, ubi ele&shy;<lb/>vans applicatur, ut in vecte, aut libr&acirc;; hinc enim non mo&shy;<lb/>dica momentorum in&aelig;qualitas oritur. </s>

<s>Nam &longs;i puncto appli&shy;<lb/>cationis re&longs;pondeat centrum gravitatis, mult&ograve; majores ad <lb/>elevandum, aut &longs;u&longs;pendendum corpus requiruntur vires, <lb/>qu&agrave;m &longs;i centrum gravitatis &agrave; puncto applicationis aliquo in&shy;<lb/>tervallo &longs;ejungatur. </s></p><pb pagenum="120"/><figure></figure><p type="main">

<s>Hinc &longs;i &longs;it pri&longs;ma AB ho&shy;<lb/>rizontaliter collocatum, eju&longs;&shy;<lb/>que extremitas A innitatur <lb/>apici pyramidis, altera ver&ograve; <lb/>extremitas B &longs;u&longs;pendatur per&shy;<lb/>pendiculari funiculo CB, vel <lb/>&longs;u&longs;tentetur &longs;uppo&longs;ito ad <expan abbr="per-pendicul&utilde;">per&shy;<lb/>pendiculum</expan> fulcro DB, &aelig;qua&shy;<lb/>liter res &longs;e habet, &amp; pares requiruntur vires tam in &longs;u&longs;penden&shy;<lb/>te CB, qu&agrave;m in &longs;u&longs;tentante DB: h&aelig; tamen vires non pares <lb/>e&longs;&longs;e debent toti ponderi pri&longs;matis; &longs;ed quia centrum gravita&shy;<lb/>tis E ab utroque extremo &aelig;qualiter di&longs;tare &longs;upponitur, &longs;e&shy;<lb/>mi&longs;&longs;is tant&ugrave;m gravitatis percipitur in B. </s>

<s>Quod &longs;i in codem <lb/>horizontali &longs;itu retineatur pri&longs;ma &longs;iv&egrave; &agrave; &longs;u&longs;pendente obliquo <lb/>IB, &longs;iv&egrave; ab obliquo &longs;u&longs;tentante OB, utique retinentis, aut <lb/>&longs;u&longs;tentantis vires &aelig;quipollere debent viribus retinentis aut <lb/>&longs;u&longs;tentantis ad perpendiculum CB aut DB. </s>

<s>Quemadmo&shy;<lb/>dum igitur pondera illa &longs;uper BO &amp; BD &aelig;quiponderant, <lb/>qu&aelig; &longs;unt ut BO ad BD, ita vires, qu&aelig; &longs;ecund&ugrave;m ea&longs;dem <lb/>lineas ac directiones &aelig;qualem effectum pr&aelig;&longs;tare debent; in <lb/>e&acirc;dem Ratione BO ad BD e&longs;&longs;e oportet: Vires ergo retinen&shy;<lb/>tis BI obliqui ad vires retinentis CB ad perpendiculum &longs;unt <lb/>ut BO ad BD, hoc e&longs;t, duct&acirc; parallel&acirc; CI, ut IB ad CB, <lb/>propter triangulorum OBD, CBI &longs;imilitudinem. </s></p><p type="main">

<s>Ut autem non h&icirc;c perperam nos philo&longs;ophari innote&longs;cat, <lb/>finge &longs;ublatam ex A pyramidem, &amp; con&longs;titutam in G ita, <lb/>ut ex B ad perpendiculum dependeat pondus aliquod &aelig;qui&shy;<lb/>librium efficiens cum pri&longs;mate: quo perpendiculari pondere <lb/>&longs;ublato, ut pri&longs;ma horizontale permaneat, certum e&longs;t &longs;uper <lb/>plano inclinato BO requiri pondus, quod ad pondus per&shy;<lb/>pendiculare ex BD &longs;it ut BO ad BD: igitur &longs;i loco pon&shy;<lb/>deris applicentur &longs;ecund&ugrave;m eandem rectam lineam BO vires <lb/>alicujus viventis, &agrave; quo retineatur pri&longs;ma in eodem &longs;itu ho&shy;<lb/>rizontali, &longs;atis apparet conatum debere e&longs;&longs;e ut BO ad cona&shy;<lb/>tum, qui &longs;ecund&ugrave;m perpendicularem requireretur ut BD. </s>

<s><lb/>Sicut itaque conatus deor&longs;um trahens, cum fulcrum e&longs;t in <lb/>G citr&agrave; centrum gravitatis E, ex inclinatione line&aelig;, &longs;ecun&shy;<lb/>d&ugrave;m quam fit, de&longs;umitur, ita etiam conatus &longs;u&longs;pendens IB, <pb pagenum="121"/>aut &longs;ur&longs;um urgens OB, cum fulcrum e&longs;t in A ultr&agrave; centrum <lb/>gravitatis E, de&longs;umendus e&longs;t pariter ex inclinatione line&aelig;, &longs;e&shy;<lb/>cund&ugrave;m quam applicatur pri&longs;mati, comparat&egrave; ad conatum per&shy;<lb/>pendicularem CB, vel DB, habita &longs;emper ratione di&longs;tanti&aelig; <lb/>fulcri &agrave; centro gravitatis. </s></p><p type="main">

<s>Ne quid ver&ograve; dubitationis <lb/><figure id="fig28"></figure><lb/>&longs;uper&longs;it, utrum OB deor&longs;um, <lb/>&amp; IB &longs;ur&longs;um trahentium pa&shy;<lb/>res &longs;int vires &longs;ecund&ugrave;m can&shy;<lb/>dem rectam lineam OI, &longs;int <lb/>rotul&aelig; du&aelig; H &amp; F circa &longs;uum <lb/>axem ver&longs;atiles infix&aelig; extre&shy;<lb/>mitatibus regul&aelig;, aut tigilli, <lb/>&amp; ex funiculo rotularum ca&shy;<lb/>vitatibus in&longs;erto dependeant <lb/>&aelig;qualia pondera L &amp; G. </s>

<s>H&aelig;c <lb/>pondera &longs;ibi vici&longs;&longs;im &aelig;quipon&shy;<lb/>derare manife&longs;tum e&longs;t, quem&shy;<lb/>cumque tandem &longs;itum &longs;iv&egrave; <lb/>perpendicularem, &longs;iv&egrave; incli&shy;<lb/>natum, habeat regula, aut ti&shy;<lb/>gillus, cui rotul&aelig; infix&aelig; &longs;unt. </s>

<s>Sit libr&aelig; jugum AB &aelig;qualiter <lb/>in E divi&longs;um, circa quod punctum &longs;tabile moveri queat, &amp; <lb/>in A adnectatur funiculo HF: ex B autem dependeat pondus <lb/>D &aelig;quale ponderi G, &longs;ed ita obliqu&egrave; di&longs;po&longs;itum, ut linea BO <lb/>parallela &longs;it line&aelig; AF. </s>

<s>Submove pondus L, remanent G <lb/>&amp; D, quorum neutrum pr&aelig;valere pote&longs;t; &longs;unt enim &aelig;qualia <lb/>inter &longs;e, &amp; per lineas &longs;imiliter inclinatas AF, BO agunt. </s>

<s>Re&shy;<lb/>pone pondus L, &amp; amove pondus G, item removeatur pon&shy;<lb/>dus D, &amp; &longs;ur&longs;um ponatur &aelig;quale C; aio libr&aelig; jugum AB <lb/>adhuc retinere eumdem &longs;itum; quia &longs;cilicet pondera C &amp; D <lb/><gap/>i&longs;&longs;im &aelig;quiponderabant, &longs;icut etiam G &amp; L: igitur quantum <lb/>virium habebat pondus D ad &aelig;quiponderandum ip&longs;i G, tan&shy;<lb/>tumdem virium habet pondus C ad &aelig;quiponderandum ponde&shy;<lb/>ri L, hoc e&longs;t cidem ponderi G. </s>

<s>Siv&egrave; igitur in &longs;uperiori &longs;che&shy;<lb/>mate con&longs;iderentur vires deor&longs;um trahentes aut &longs;u&longs;tentantes <lb/>OB, &longs;ive retinentes IB, perinde e&longs;t, &amp; &aelig;qualium momento&shy;<lb/>rum cen&longs;end&aelig; &longs;unt. </s></p><pb pagenum="122"/><figure></figure><p type="main">

<s>Non jam horizontale &longs;it <lb/>pri&longs;ma AB, &longs;ed inclinatum, <lb/>&amp; puncto A &longs;tabili innixum: <lb/>momenta ad de&longs;cendendum, <lb/>ac proinde repugnantia ad <lb/>a&longs;cendendum, ut &longs;uperi&ugrave;s in&shy;<lb/>nuimus cap.14; &aelig;&longs;timanda <lb/>&longs;unt in plano DC inclinato, <lb/>quod cum AB angulos facit <lb/>rectos, &amp; cum horizonte AE <lb/>concurrit in puncto E. </s>

<s>Ducatur per B perpendicularis ad ho&shy;<lb/>rizontem FH, &amp; ex H ad BE perpendicularis HO. </s>

<s>Momen&shy;<lb/>ta gravitatis pri&longs;matis in perpendiculari ad momenta eju&longs;dem <lb/>in inclinat&agrave; &longs;unt reciproc&egrave; ut inclinata EB ad perpendicula&shy;<lb/>rem BH, hoc e&longs;t per 8.lib.6. ut HB ad BO, &longs;ive (duct&acirc; ex D <lb/>&longs;uper DB inclinatam perpendiculari DG &longs;ecante rectam HF <lb/>in F) ut BF ad BD, propter &longs;imilitudinem triangulorum OBH, <lb/>DBF. </s>

<s>Vires ergo retinentes in D ad vires retinentes in F &longs;unt <lb/>ut DB ad BF. </s></p><p type="main">

<s>Retineatur pri&longs;ma &longs;ecund&ugrave;m obliquam GB, qu&aelig; producta <lb/>u&longs;que ad Horizontalem concurrat in L. </s>

<s>Iterum ex L ad DE <lb/>cadat ad angulos rectos LC, qu&aelig; perpendicularem FH &longs;ecabiz <lb/>in I: e&longs;t autem IC parallela ip&longs;i HO; ac propterea per 4.lib.6. <lb/>ut HB ad BO, ita IB ad BC, &amp; per 11.lib.5. ut IB ad BC, <lb/>ita BF ad BD. </s>

<s>Ad retinendum igitur pri&longs;ma in eodem &longs;itu in&shy;<lb/>clinationis BAE per obliquam GB, vires &aelig;quipollentes viri&shy;<lb/>bus retinentibus in perpendiculari FB e&longs;&longs;e oportet ut BL ad <lb/>BI, quemadmodum retinentes per rectam DB &longs;unt ut BC. </s></p><p type="main">

<s>Quare dat&acirc; corporis inclinatione, cujus gravitas retinenda e&longs;t <lb/>in eodem &longs;itu, &longs;umatur eju&longs;dem axis tran&longs;iens per gravitatis <lb/>centrum, &amp; ad axis extremitatem mobilem ducatur ip&longs;i axi per&shy;<lb/>pendicularis DB, in qu&acirc; a&longs;&longs;umpto quolibet puncto D, ducatur <lb/>pr&aelig;dicto axi parallela DG, qu&aelig; &longs;ecans lineas qua&longs;libet obli&shy;<lb/>quas, &amp; perpendicularem ad Horizontem, dabit omnium obli&shy;<lb/>quarum &longs;u&longs;pen&longs;ionum Rationem: Sic recta DG &longs;ecans perpen&shy;<lb/>d cularem FB &amp; obliquam GB determinat Rationem virium in <lb/>utr&acirc;que &longs;u&longs;pen&longs;ione, ut &longs;cilicet &longs;int in Ratione BF ad BG, &amp; <lb/>&longs;ic de reliquis. </s></p><pb pagenum="123"/><p type="main">

<s>Qu&ograve;d &longs;i in gradibus data &longs;it inclinatio pri&longs;matis, &amp; funiculi <lb/>oblique &longs;u&longs;pendenti declinatio a perpendiculo, &longs;tatim ex tabu&shy;<lb/>lis Sinuum, aut etiam Secantium, apparebit Ratio qu&aelig;&longs;ita li&shy;<lb/>nearum: angulus enim, quem perpendicularis ad axem facit <lb/>cum perpendiculari ad Horizontem, &aelig;qualis e&longs;t angulo incli&shy;<lb/>nationis pri&longs;inatis; angulo &longs;iquidem BAE inclinationis pri&longs;ma&shy;<lb/>tis, &aelig;qualis e&longs;t angulus EBH per 8.lib.6. ac proptere&agrave; etiam <lb/>ex 15.lib.1. qui illi e&longs;t ad verticem DBF. </s>

<s>Hinc &longs;i inclinatio&shy;<lb/>nis angulus &longs;it gr. </s>

<s>36. DB ad BF erit ut Radius ad Secantem <lb/>gr. </s>

<s>36. vel ut Sinus gr.54. complementi gr.36. ad Radium. </s>

<s>At <lb/>angulus, quem facit linea obliqu&aelig; &longs;u&longs;pen&longs;ionis cum perpendi&shy;<lb/>culari ad horizontem tran&longs;eunte per pri&longs;matis punctum; in quo <lb/>&longs;u&longs;penditur, e&longs;t &aelig;qualis angulo, quem eadem &longs;u&longs;pen&longs;ionis li&shy;<lb/>nea facit cum perpendiculo tran&longs;eunte per aliud extremum <lb/>eju&longs;dem line&aelig; &longs;u&longs;pen&longs;ionis, cui applicatur potentia retinens: <lb/>du&aelig; enim perpendiculares pr&aelig;dict&aelig; &longs;unt inter &longs;e parallel&aelig;, &amp; <lb/>linea &longs;u&longs;pen&longs;ionis in eas incidens alternos angulos facit &aelig;quales <lb/>per 27.lib.1. Si igitur GB &agrave; &longs;uo perpendiculo, quod ex G in <lb/>horizontem cadat, declinat gr.25. etiam FBG e&longs;t gr.25. To&shy;<lb/>tus igitur angulus DBG e&longs;t aggregatum anguli inclinationis <lb/>pri&longs;matis, &amp; anguli declinationis funiculi &longs;u&longs;pendentis: igitur <lb/>DBG e&longs;t gr.61, &amp; po&longs;it&acirc; DB ut Radio, erit BG Secans gr.61. <lb/>Vel &longs;i comparanda &longs;it BG cum BF, qui angulus GFB ex&shy;<lb/>ternus per 32.lib.1. &aelig;qualis e&longs;t duobus internis oppo&longs;itis tran&shy;<lb/>guli DBF, erit GFB gr.126; at FBG e&longs;t gr.25, igitur FGB <lb/>e&longs;t gr.29. Quare BF ad BG e&longs;t ut Sinus gr. </s>

<s>29. ad Sinum <lb/>gr.126, hoc e&longs;t &longs;upplementi gr.54. </s></p><p type="main">

<s>Apparet ex his prim&ograve; minimas vires exerceri, &longs;i linea reten&shy;<lb/>tionis cadat ad perpendiculum in axem corporis elevati cum in&shy;<lb/>clinatione; quia &longs;cilicet cum in D &longs;it angulus rectus, recta BD <lb/>e&longs;t omnium linearum ex B puncto excuntium, &amp; in rectam <lb/>DG cadentium minima: qu&ograve; autem major fuerit obliquitas, <lb/>e&ograve; etiam majores vires requiri, quia longiores &longs;unt Secantes <lb/>angulorum majorum in B po&longs;ito Radio BD. </s></p><p type="main">

<s>Secund&ograve; fieri pote&longs;t, ut pare: vires requirantur, &longs;i linea re&shy;<lb/>tentionis faciat c&ugrave;m axe corporis elevati angulum acutum, ac <lb/>&longs;i faciat c&ugrave;m eodem angulum obtu&longs;um, ut &longs;i fuerit recta MB; <lb/>ip&longs;a enim pariter opponitur angulo recto BDM, ac proinde <pb pagenum="124"/>e&ograve; major e&longs;t qu&agrave;m recta BD, qu&ograve; fuerit major angulus MBD, <lb/>qui pote&longs;t e&longs;&longs;e &aelig;qualis angulo DBF, vel DBG; quo ca&longs;u <lb/>etiam ip&longs;a BM &aelig;qualis erit ip&longs;i BF aut BG. </s>

<s>Ex quo <gap/>ri&agrave;s <lb/>&longs;equitur, &longs;i &agrave; retinente obliqu&egrave; fiat tractio elevando magis ac <lb/>magis pri&longs;ma &longs;ic inclinatum, mutari &longs;ubinde momenta: hoc ta&shy;<lb/>men intercedit di&longs;erimen, quod trahentis linea initio applicata, <lb/>ut angulum faciat acutum cum axe pri&longs;matis, in ips&acirc; t<gap/>ione <lb/>&longs;emper majorem facit cum ip&longs;o axe angulum, donee venrat ad <lb/>angulum rectum con&longs;tituendum, ut &longs;i MB traheretur, donec <lb/>coincidat c&ugrave;m DB, qu&aelig; pariter moveri intelligatur: contr&agrave; <lb/>ver&ograve; trahentis linea applicata, ut cum axe faciat angulum ob&shy;<lb/>tu&longs;um, in ips&acirc; tractione magis adhuc obtu&longs;um angulum con&longs;ti&shy;<lb/>tuit, donec tractionis linea (&longs;i tamen fieri id po&longs;&longs;it) in unam <lb/>rectam lineam cum axe pri&longs;matis conveniat. </s>

<s>Quare in prim&acirc; <lb/>ill&acirc; tractione minuitur conatus, in hac &longs;ecunda augetur. <lb/><figure id="fig29"></figure></s></p><pb pagenum="125"/><figure></figure><p type="main">

<s><emph type="center"/>MECHANICORUM<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>LIBER SECUNDUS.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>De cau&longs;is motus Machinalis.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>INNOTUIT, opinor, quantum ad pr&aelig;&longs;ens in&longs;titu&shy;<lb/>tum &longs;atis e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it, centrum gravitatis ex iis, qu&aelig; <lb/>libro &longs;uperiore dicta &longs;unt: nunc propi&ugrave;s ad ip&longs;am <lb/>machinalem &longs;cientiam accedendum, quam Mecha&shy;<lb/>nicam dicimus. </s>

<s>H&aelig;c Geometri&aelig; &longs;ubjicitur; neque <lb/>enim, ut illa, puram corporum quantitatem moli&longs;que exten&shy;<lb/>&longs;ionem ab&longs;tract&egrave; con&longs;iderat, &longs;ed quatenus gravitati illigatam <lb/>aut levitati; nihil tamen &longs;olicita de ips&acirc; corporum materie, au&shy;<lb/>re&aacute;ne &longs;it, anlapidea. </s>

<s>Quamvis autem ea quoque Statices pars, <lb/>quam Hydro&longs;taticen indigitamus, &longs;e pariter in corporum gra&shy;<lb/>vitate con&longs;iderand&acirc; exerceat, aliam tamen &longs;ibi contemplatio&shy;<lb/>nem a&longs;&longs;umit; motum &longs;iquidem corporum &longs;ingulorum natur&aelig; <lb/>congruentem, pro humorum, in quos incurrunt, diver&longs;itate, <lb/>poti&longs;&longs;im&ugrave;m &longs;peculatur: Mechanice ver&ograve; eatenus &longs;ol&ugrave;m ingeni&shy;<lb/>tam corporibus propen&longs;ionem in motum aut quietem explorat, <lb/>ut earum facultati per&longs;pect&aelig; vim po&longs;&longs;it opportun&acirc; in&longs;trumento&shy;<lb/>rum machinatione inferre. </s>

<s>Quapropter ut cert&acirc; methodo ma&shy;<lb/>chinas oneribus movendis pares con&longs;truere valeamus, motus <lb/>machinalis cau&longs;as ant&egrave; cognitas habere nece&longs;&longs;e e&longs;t, qu&agrave;m ma&shy;<lb/>chinas ip&longs;as aggrediamur. </s>

<s>His porr&ograve; jactis fundamentis ope&shy;<lb/>ro&longs;um non erit in&aelig;dificare, &amp; machinarum &longs;ingularum vires, <lb/>&longs;iv&egrave; &longs;implices ill&aelig; &longs;int, &longs;iv&egrave; compo&longs;it&aelig;, exponere: ade&ograve; ut iis <lb/>rit&egrave; intellectis, qu&aelig; hoc &longs;ecundo libro di&longs;putabuntur, vix qui<gap/><lb/>quam in reliquo opere &longs;uper&longs;it difficultatis. <pb pagenum="126"/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT I.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Quem ad finem Machin&aelig; in&longs;truantur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>FInis, qu&ograve; demum unaqu&aelig;que actio refertur, primus animo <lb/>concipitur, pr&aelig;&longs;tituiturque, &amp; idonea ad agendum &longs;ub&longs;i&shy;<lb/>dia, qu&aelig; deligenda &longs;unt, moderatur. </s>

<s>Hinc ille primus nobis <lb/>in h&acirc;c contemplatione occurrit; quem &longs;cilicet ad finem ma&shy;<lb/>chin&aelig; in&longs;tituantur, in&longs;truant&uacute;rque, con&longs;iderandum; ut ad <lb/>hanc qua&longs;i regulam c&aelig;ter&aelig; cau&longs;&aelig; dirigantur, &amp; formentur. </s>

<s><lb/>Fort&egrave; dixerit qui&longs;piam magnific&egrave;, eo con&longs;ilio machinas &agrave; no&shy;<lb/>bis excogitatas, ut naturam arte vincamus; quemadmodum <lb/>enim &longs;cribit Antipho Po&ouml;ta apud Ari&longs;totelem in qu&aelig;&longs;t.Mechan. <lb/></s>

<s>&longs;ub initium, <foreign lang="greek">te/xnh| kratou=men, w)_n fu/s<gap/> nikw/meqa. </foreign></s>

<s>Sed hic plani&longs;&shy;<lb/>&longs;im&egrave; philo&longs;ophandi locus e&longs;t, non gloriandi in&longs;olenti&ugrave;s. </s>

<s>Quare <lb/>fatendum e&longs;t apert&egrave;, adhiberi machinas in &longs;ub&longs;idium infirmi&shy;<lb/>tatis; ut quod virium imbecillitas onus loco movere, aut omni&shy;<lb/>n&ograve;, aut ni&longs;i &aelig;gerrim&egrave; &longs;ola nequiret, illud demum facil&egrave;, qu&ograve; <lb/>libuerit, aut trahat, aut impellat, aut etiam expellat quantum&shy;<lb/>vis reluctans, &longs;i machina accedat. </s></p><p type="main">

<s>Dupliciter autem in&longs;ita corporibus gravitas ob&longs;i&longs;tit moventi, <lb/>&longs;i ab alio in alium locum transferenda fuerit: di&longs;paribus enim <lb/>momentis mora infertur motui, &longs;i hic fluido in corpore ac &longs;e&shy;<lb/>quaci, puta in a&euml;re aut aqu&acirc;, perficiatur, ac &longs;i &longs;upr&agrave; &longs;olidam <lb/>con&longs;i&longs;tentemque planitiem raptetur moles, &longs;ive Horizonti pa&shy;<lb/>rallela jaceat planities, &longs;ive molli aut ardu&acirc; inclinatione eriga&shy;<lb/>tur in clivum. </s>

<s>Et quidem &longs;i &longs;olidum in corpus non incumbat <lb/>onus, &longs;ed in a&euml;re &longs;u&longs;pen&longs;um pendeat, ac &longs;ur&longs;um trahere opor&shy;<lb/>teat, certos ad calculos revocari gravitatis momenta poterunt, <lb/>quibus machina proportione re&longs;pondeat: nam quamvis a&euml;r a&euml;ri <lb/>pr&aelig;&longs;tet tenuitate, non ea tamen e&longs;t in levitatibus differentia, ut <lb/>hinc in gravium corporum momentis di&longs;&longs;imilitudo notabilis <lb/>oriatur. </s>

<s>Quare &longs;icut laberetur turpiter, qui machinam &longs;axo ab <lb/>imo mariad &longs;ummam &longs;uperficiem elevando parem in&longs;trueret, &longs;i <lb/>null&acirc; fact&acirc; virium acce&longs;&longs;ione illud in a&euml;rem extrahi po&longs;&longs;e &longs;ibi <pb pagenum="127"/>per&longs;uaderet; ita nimis exigu&egrave; &amp; exiliter ad calculos revocaret <lb/>a&euml;rem, qui pro di&longs;pari ejus levitate modum machin&aelig; &longs;tatueret; <lb/>in materi&acirc; etenim, ex qu&acirc; machina componitur, nullus e&longs;t <lb/>huic minut&aelig; &longs;ubtilitati locus, qu&aelig; aciem omnem fugit, ni&longs;i <lb/>cum veritas in di&longs;putatione limatur. </s>

<s>Id quod de e&acirc; pariter <lb/>gravitationis in&aelig;qualitate dictum velim, qu&aelig; ex in&aelig;quali &agrave; cen&shy;<lb/>tro gravium di&longs;tanti&acirc; ortum habet, ut lib.1. cap. 

4. di&longs;putatum <lb/>e&longs;t: Quia in tantulo Spatio, in quo nos labor no&longs;ter exercet, <lb/>illa momentorum exuperantia &longs;ub &longs;en&longs;um non cadit. </s>

<s>Quo cir&shy;<lb/>ca &longs;atis &longs;up&eacute;rque habemus, qu&ograve;d moventis vires ac molis mo&shy;<lb/>vend&aelig; pondus reputantes ita inter &longs;e conferamus, ut virium <lb/>imbecillitas adhibit&acirc; machin&acirc; convale&longs;cat, &amp; repugnanti one&shy;<lb/>ris gravitati non re&longs;i&longs;tat mod&ograve;, &longs;ed &amp; pr&aelig;&longs;tare po&longs;&longs;it, null&acirc; aut <lb/>loci aut a&euml;ris habit&acirc; ratione. </s></p><p type="main">

<s>Ver&ugrave;m qu&agrave;m facile e&longs;t corporis gravitatem c&ugrave;m ex mate&shy;<lb/>ri&aelig; &longs;pecie, t&ugrave;m ex molis magnitudine inve&longs;tigare; t&agrave;m mul&shy;<lb/>tis difficultatibus impedita res e&longs;t, &longs;i examinandum &longs;it, <lb/>quant&ugrave;m ex mutuo corporum &longs;e contingentium tritu retardetur <lb/>motus: non enim qui&longs;quis pendulum in a&ouml;re majoris campan&aelig; <lb/>malleum pote&longs;t &agrave; perpendiculo dimovere, earum e&longs;t virium, ut <lb/>illum pariter in terr&acirc; jacentem propellere valeat: &amp; decennis <lb/>puer arrepto fune illigatam cymbam, modic&egrave; fiuctuante &longs;alo, <lb/>ad &longs;e trahit; quam vix, aut ne vix quidem, robu&longs;tioris lacerti <lb/>vir dimoveat, ubi areno&longs;o vado in&longs;ederit: cum tamen eadem aut <lb/>ligne&aelig; cymb&aelig; aut ferreo malleo gravitas innata permaneat. </s>

<s><lb/>E&longs;t autem t&ugrave;m &longs;ubjecti corporis con&longs;i&longs;tentis, t&ugrave;m impo&longs;iti one&shy;<lb/>ris movendi &longs;uperficies &longs;pectanda, quatenus &longs;e contingunt: <lb/>Nam &longs;i lapideum globum pondo 100 in planitie con&longs;titutum <lb/>non rotare modo, &longs;ed &amp; rect&acirc; urgere po&longs;&longs;is, non itidem cubum <lb/>pondere parem &amp; materi&acirc; &longs;imilem &aelig;quali facilitate urgebis; <lb/>quia &longs;cilicet globus tenui&longs;&longs;im&acirc; &longs;ui parte &longs;uppo&longs;itam planitiem <lb/>contingens minus invenit impedimenti ex proxim&egrave; &longs;ubjecti <lb/>corporis a&longs;peritate, qu&aelig; prominulas impo&longs;iti globi particulas re&shy;<lb/>moretur; at cubus long&egrave; pluribus &longs;ui partibus plano adh&aelig;ret, at&shy;<lb/>que ade&ograve; multiplicat&aacute; partium hujus in illius partes incurren&shy;<lb/>tium re&longs;i&longs;tenti&acirc;, augeri quoque movendi <expan abbr="difficultat&etilde;">difficultatem</expan> nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s></p><p type="main">

<s>Quoniam ver&ograve; obtineri nequit, ut corporum &longs;e contingen&shy;<lb/>tium &longs;uperficies &longs;int continuo l&aelig;vore lubric&aelig;, earum autem <pb pagenum="128"/>a&longs;peritates anomal&aelig; &longs;unt ac multiformes, re&longs;i&longs;tentia ind&egrave; pro&shy;<lb/>veniens &longs;ub certam legem non cadit; &longs;ed quantum conjectura <lb/>a&longs;&longs;equi valemus, illa potius ex antiquis experimentis &aelig;&longs;timanda <lb/>videtur, qu&agrave;m mathematicis ratiocinationibus indaganda. </s>

<s>In <lb/>hoc uno nimir&ugrave;m facem pr&aelig;ferre pote&longs;t Geometria, ut &longs;i reli&shy;<lb/>qua pror&longs;us paria &longs;int, nec alia &longs;it qu&agrave;m molis aut figur&aelig; di&longs;&longs;i&shy;<lb/>militudo, quantum ex hoc capite movendi difficultas augea&shy;<lb/>tur, minuaturve, innnote&longs;cat: c&aelig;ter&ugrave;m plen&egrave; atque perfect&egrave; <lb/>explicare, quantum re&longs;i&longs;tenti&aelig; ex a&longs;perarum &longs;uperficierum <lb/>conflictione oriatur, quis ni&longs;i temer&egrave; conetur? </s></p><p type="main">

<s>Po&longs;teriori huic malo, quod &longs;uperficierum aliqua a&longs;peritas <lb/>creat, occurritur, &longs;i pingui &longs;equac&iacute;que materi&acirc; oblit&aelig; lubri&shy;<lb/>c&aelig; fiant: Sic Automatis, rotarum &longs;e &longs;e mutu&aacute; collabellatione <lb/>mordentium conver&longs;ione, horas indicantibus velocitas conci&shy;<lb/>liatur, &longs;i quis denticulos oleo leviter perungat: &longs;ic plau&longs;trorum <lb/>tarditatem, equorumque laborem, ut imminuant aurig&aelig;, axes <lb/>rotar&uacute;mque modiolos axungi&acirc; illinunt; &amp; c&aelig;mentarij majora <lb/>&longs;axa attollentes, trochle&aelig; orbiculis &longs;apone perfricatis, qu&aelig;runt <lb/>laboris compendium. </s>

<s>Hinc Am&longs;telodami pa&longs;&longs;im ob&longs;ervatur <lb/>lubricas fieri trahas cerui&longs;i&aelig; doliis, &longs;imil&iacute;ve pondere, onu&longs;tas; <lb/>cum enim equus non procul abe&longs;t &agrave; ponte, in quem a&longs;cenden&shy;<lb/>dum e&longs;t, is, qui equum agit, centonem unguine delibutum <lb/>currenti trah&aelig; &longs;ub&longs;ternit, ut expre&longs;&longs;us ex centone pinguis hu&shy;<lb/>mor inficiat duo illa longiora tigna, quibus traha in&longs;i&longs;tit, ac <lb/>proinde lubrica machina facili&ugrave;s raptetur per vias lateribus <lb/>&longs;tratas. </s>

<s>Sic Dio lib.50. de Augu&longs;to loquens. <emph type="italics"/>Audivi eum trire&shy;<lb/>mes ex mari exteriore per murum in &longs;inum tran&longs;iuli&longs;&longs;e, &amp; loco Pa&shy;<lb/>langum, per quos ducerentur, tergoribus animalium recens c&aelig;&longs;orum <lb/>olco inunctis u&longs;um,<emph.end type="italics"/> Et Silius Ital. </s>

<s>lib.13.v.444. <lb/><emph type="italics"/>Lubrica roboreis aderant &longs;ub&longs;tramina plau&longs;tris, <lb/>Atque recens c&aelig;&longs;i tergo prolap&longs;a juvenci, <lb/>&AElig;quorcam rota ducebat per gramina puppim.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Ver&ugrave;m nec frequens e&longs;&longs;e pote&longs;t, nec commodum, remedium <lb/>hoc ex pingui liquore petitum; illud certius erit ad imminuen&shy;<lb/>dam moram ex tritu corporum ortam, quod ea &longs;e invicem <lb/>qu&agrave;m minim&ugrave;m contingant. </s>

<s>Quoniam ver&ograve; deducendi one&shy;<lb/>ris &longs;uperficiem amplam mutare &longs;&aelig;p&egrave; nequimus, aut illud rap&shy;<lb/>tandum trah&aelig; imponimus, qu&aelig; non ni&longs;i tigillis duobus l&aelig;viga-<pb pagenum="129"/>tis &longs;ubjectam planitiem tangit; aut in plau&longs;trum injicimus, cu&shy;<lb/>jus rot&aelig; &longs;olum calcantes dum convertuntur, axem tantum&shy;<lb/>modo terunt, compendio &longs;an&egrave; mirabili; nam dum rot&aelig; modio&shy;<lb/>lusaxem &longs;emel terit, pedes circiter viginti provehitur onus, aut <lb/>demum &longs;ublato corporum mutuo tritu cylindros, vel &longs;cytalas <lb/>illi &longs;ubjicimus, ut nihil noceat &longs;oli a&longs;peritas, ni&longs;i quatenus h&aelig;c <lb/>cylindrorum vel &longs;cytalarum conver&longs;ionem remoratur. </s></p><p type="main">

<s>Huc &longs;pectat id, quod non &longs;ine voluptate ob&longs;ervare aliouan&shy;<lb/>do contigit Bononi&aelig;. </s>

<s>Tres erant viri nec admodum robu&longs;ti, <lb/>qui ut aliquot ingentes &longs;accos farin&acirc; plenos in domum infer&shy;<lb/>rent, paratum habuerunt axem binis rotulis circiter &longs;e&longs;quipal&shy;<lb/>maribus in&longs;tructum; axi jungebatur cra&longs;&longs;iu&longs;culus temo &longs;acco&shy;<lb/>rum longitudinem vix &longs;uperans. </s>

<s>Erecto &longs;acco machinulam ap&shy;<lb/>plicabant, t&ugrave;m &longs;accum pariter cum temone reclinabant, &amp; ne <lb/>temoni incumbens juxt&agrave; longitudinem &longs;accus in alterutram <lb/>partem inclinaretur, duo hinc &amp; hinc retinebant pariter, ac <lb/>propellebant, ut tertium arrepto temone trahentem labore le&shy;<lb/>varent: H&acirc;c ratione alium atque alium &longs;accum tenui&longs;&longs;imo la&shy;<lb/>bore in domum importarunt; erectoque iterum temone delap&shy;<lb/>&longs;us e&longs;t ex machinul&acirc; &longs;accus, &longs;tetitque erectus. </s></p><p type="main">

<s>Ex his itaque con&longs;tat in machin&acirc; in&longs;truend&acirc; non &longs;ol&ugrave;m in&shy;<lb/>genit&aelig; corpori movendo gravitatis rationem habendam e&longs;&longs;e; <lb/>&longs;ed &amp; plani, &longs;uper quo illud deducendum e&longs;t, jacens-n<gap/> &longs;it? </s>

<s><lb/>an erectum? </s>

<s>l&aelig;ve, an a&longs;perum? </s>

<s>ampl&acirc;, an tenui &longs;uperficie <lb/>contingat? </s>

<s>hinc &longs;i quidem varia re&longs;i&longs;tenti&aelig; momenta exur&shy;<lb/>gunt. </s>

<s>Illud tamen plerumque contingit, quod &longs;i attollendo ad <lb/>perpendiculum oneri par fuerit machina, illa pariter &longs;ufficiat <lb/>ad onus idem &longs;uper plano horizontali, aut inclinato deducen&shy;<lb/>dum: vix enim fieri pote&longs;t (ni&longs;i &longs;umma &longs;it &longs;uperficierum &longs;e <lb/>contingentium a&longs;peritas) ut quantum re&longs;i&longs;tenti&aelig; demitur &agrave; <lb/>plano &longs;u&longs;tinente, tantumdem addatur ex mutuo prominentium <lb/>particularum conflictu. </s></p><p type="main">

<s>Quamquam &amp; ip&longs;a a&longs;peritas facit aliquod laboris compen&shy;<lb/>dium: nam lic&egrave;t continens ac perpetuus non &longs;it motus, &longs;ed al&shy;<lb/>tern&acirc; quiete interruptus &longs;uper arduo clivo, modico tamen co&shy;<lb/>natu prohibetur moles, ne prolap&longs;a &longs;i&longs;ipheum crect laborem; <lb/>quia a&longs;pera &longs;uper&longs;icies motui ob&longs;i&longs;tens efficit ne corporis gravi&shy;<lb/>tas deor&longs;um conetur pro plani inclinatione. </s>

<s>Satis igitur fuerit <pb pagenum="130"/>ab&longs;olut&aelig; oneris gravitati machinam ita re&longs;pondere, ut illi ad <lb/>perpendiculum &longs;u&longs;tollendo c&aelig;teroqui impares vires &longs;ufficiant: <lb/>qui enim valuerit, adhibit&acirc; machin&acirc;, molem attollere, poterit <lb/>illam pariter, eju&longs;dem machin&aelig; ope, in plano quocunque tra&shy;<lb/>here aut propellere; &longs;i maxim&egrave; cylindri aut rot&aelig; ei &longs;ubji&shy;<lb/>ciantur. </s></p><p type="main">

<s>H&icirc;c autem fort&egrave; nec &agrave; pr&aelig;&longs;enti in&longs;tituto alienum, nec lect<gap/>&shy;<lb/>ri injucundum accidat, &longs;i qu&aelig;, aliquando commini&longs;ci placuit, <lb/>&longs;ubjiciam, cum narrantem quendam audirem de campan&aacute; in&shy;<lb/>gentis ponderis facillim&egrave; agitat&acirc; &longs;ubjectis &aelig;neis rotulis, qu&aelig; <lb/>demum longo &aelig;vo confect&aelig; di&longs;&longs;ipat&aelig; fuere; &longs;ed quonam artifi&shy;<lb/>cio, qu&oacute;ve ordine di&longs;po&longs;it&aelig; fui&longs;&longs;ent, ennarrare omnin&ograve; non <lb/>poterat. </s>

<s>Quare mecum ip&longs;e reputans, qu&icirc; fieri id potui&longs;&longs;et, in <lb/>eam incidi &longs;ententiam, ut exi&longs;timarem gravi&longs;&longs;imam campanam <lb/>potui&longs;&longs;e facil&egrave; pul&longs;ari, imminut&acirc; re&longs;i&longs;tenti&acirc;, qu&aelig; oritur ex mu&shy;<lb/><figure id="fig30"></figure><lb/>tuo fulcri, &amp; axis tritu. </s>

<s>Sint <lb/>enim bin&aelig; rotul&aelig; B &amp; C ex <lb/>&aelig;re &longs;olido, quarum diameter <lb/>&longs;it in aliqu&acirc; Ratione multiplici <lb/>ad diametrum axis, cui cam&shy;<lb/>pana innititur. </s>

<s>Axis autem &longs;e&shy;<lb/>midiameter &longs;it AE, rotul&aelig; ve&shy;<lb/>r&ograve; BE in ratione dupl&acirc;; ergo <lb/>&amp; periph&aelig;ri&aelig; &longs;unt in e&acirc;dem Ratione: dum igitur punctum I <lb/>in H perficit quadrantem, convertit pariter rotulam; cujus pe&shy;<lb/>ripheri&aelig; &longs;emiquadranti co&aelig;quatur. </s>

<s>Quare &longs;i rotula infixa e&longs;&longs;et <lb/>axi, cujus &longs;emidiameter BG e&longs;&longs;et &aelig;qualis &longs;emidiametro AE, <lb/>fieret affrictus cum octante peripheri&aelig; axis rotul&aelig; B; &longs;ed quia <lb/>etiam in rotul&acirc; C fieret &aelig;qualis affrictus cum eju&longs;dem axe, jam <lb/>nihil fer&egrave; emolumenti haberetur, quia totus affrictus &aelig;qu&egrave; e&longs;&shy;<lb/>&longs;et, ac &longs;i quadrans EO in fulcro &longs;tabili &amp; cavo converteretur: <lb/>&amp; poti&ugrave;s laboris in agitand&acirc; campan&acirc; compendium e&longs;&longs;et, &longs;i ro&shy;<lb/>tul&aelig; fix&aelig; h&aelig;rerent, axis &longs;i quidem cylindricus cum &longs;it, &longs;ubjectas <lb/>rotulas in line&acirc; tangeret modico &longs;cilicet tritu; rotularum autem <lb/>axes concavis earum partibus congruunt in &longs;uperficie, qu&aelig; te&shy;<lb/>ritur, dum rotul&aelig; convertuntur: ni&longs;i fort&egrave; cylindrica axis <lb/>BG &longs;uperficies convexa paul&ograve; minor e&longs;&longs;et concav&acirc; rotul&aelig; <lb/>&longs;uperficie, e&aelig;que propterea &longs;ecund&ugrave;m lineam &longs;e continge-<pb pagenum="131"/>rent, ut ex 13. lib.3. facil&egrave; e&longs;t demon&longs;trare; id quod nec rar&ograve; <lb/>contingit. </s></p><p type="main">

<s>Verum non e&longs;t nece&longs;&longs;e rotulis B &amp; C t&agrave;m &longs;olidos axes dare; <lb/>nam &longs;iaxis AE toti campan&aelig; oneri ferendo par e&longs;t, bini &aelig;qua&shy;<lb/>les axes duplici ponderi re&longs;i&longs;tunt: &longs;atis igitur e&longs;&longs;et, &longs;i axes &longs;in&shy;<lb/>guli B &amp; C, oneris &longs;emi&longs;&longs;em &longs;u&longs;tinerent. </s>

<s>Cum ver&ograve; cylindro&shy;<lb/>rum re&longs;i&longs;tenti&aelig;, ne frangantur, &longs;int in triplicat&acirc; Raticne &longs;ua&shy;<lb/>rum diametrorum, &longs;ufficeret inter &longs;emidiametrum AE, &amp; ejus <lb/>&longs;emi&longs;&longs;em duas medias proportione continu&acirc; reperire, qu&aelig; enim <lb/>proxime minor e&longs;&longs;et ips&aacute; AE, e&longs;&longs;et &longs;ufficiens &longs;emidiameter cy&shy;<lb/>lindri &longs;ubduplam habentis &longs;oliditatem ac re&longs;i&longs;tentiam. </s>

<s>Sed <lb/>adhuc minor requiritur &longs;emidiameter, quia onus axes rotula&shy;<lb/>rum B &amp; C obliqu&egrave; premit; ex quo fit campan&aelig; gravitationem <lb/>in axes illos e&longs;&longs;e &longs;ecund&ugrave;m lineas AB, AC, non autem juxt&agrave; <lb/>perpendiculum AD: igitur ut AD ad AB, ita reciproc&egrave; gra&shy;<lb/>vitatio &longs;uper AB ad gravitationem &longs;uper AD: atqui gravita&shy;<lb/>tio in alterutrum axium, ut &longs;ummum &longs;ubdupla e&longs;t totius gra&shy;<lb/>vitationis; ergo gravitatio &longs;uper BA minor e&longs;t &longs;ubdupl&acirc;. </s>

<s>Qu&acirc; <lb/>autem Ratione minor &longs;it con&longs;tat. </s>

<s>Cum enim detur t&ugrave;m &longs;emi&shy;<lb/>diameter AE, t&ugrave;m etiam BE, nota e&longs;t tota BA, &amp; BD, pari&shy;<lb/>ter, ip&longs;i BE &aelig;qualis, nota e&longs;t; igitur ex 47 lib. 

1. etiam AD <lb/>innote&longs;cit, cujus &longs;cilicet quadratum habetur, &longs;i ex BA quadra&shy;<lb/>to dematur quadraturm BD. </s></p><p type="main">

<s>Cum itaque, ex hypothe&longs;i, BA &longs;it 3, cujus quadratum 9, &amp; <lb/>BD 2, cujus quadratum 4, remanet quadratum 5, eju&longs;que Ra. </s>

<s><lb/>dix 2. 23&Prime;. </s>

<s>e&longs;t recta DA: gravitatio igitur &longs;uper BA ad totam <lb/>campan&aelig; &longs;uper utrumque axem B, &amp; C, gravitationem e&longs;t <lb/>223 ad 600&prime;. </s>

<s>Quoniam ver&ograve; &longs;olidorum &longs;imilium re&longs;i&longs;tentia <lb/>e&longs;t in triplicat&acirc; Ratione laterum homologorum (in cylindris <lb/>autem diametrorum ratio habetur) qu&aelig;rantur duo medij pro&shy;<lb/>portionales numeri inter 600&Prime; &amp; 223&Prime;. </s>

<s>Id quod a&longs;&longs;equeris, &longs;i <lb/>cuju&longs;libet extremi quadratum ducas in alium extremum, pro&shy;<lb/>ducti enim Radix cubica e&longs;t terminus proximus illi numero, <lb/>cujus quadratum a&longs;&longs;ump&longs;i&longs;ti. </s>

<s>Primi igitur 600 quadratum <lb/>360000 duc in 223, &amp; producti 80280000, Radix cubica e&longs;t <lb/>431 1/3 proxim&egrave;: alterius ver&ograve; extremi 223 quadratum 49729 <lb/>ductum in 600 dat 29837400, cujus Radix cubica 310 proxi&shy;<lb/>m&egrave; e&longs;t alter medius. </s>

<s>Sunt igitur quatuor numeri 600. 431 1/<gap/>. <pb pagenum="132"/>31<gap/>. </s>

<s>223 continu&egrave; proportionales proxim&egrave;, &longs;pretis fractiuncu&shy;<lb/>lis. </s>

<s>Quare &longs;i &longs;iat ut 60<gap/>&prime; ad 431&Prime;, ita &longs;emidiameter AE ad BN, <lb/>erit h&aelig;c &longs;emidiameter qu&aelig;&longs;ita &longs;ufficienter re&longs;i&longs;tens. </s></p><p type="main">

<s>Quoniam itaque BE dupla e&longs;t ip&longs;ius AE, &amp; AE ad BN <lb/>facta e&longs;t ut 600 ad 431, erit BE ad BN ut 1200 ad 431; &amp; &longs;e&shy;<lb/>cund&ugrave;m hane eandem Rationem &longs;e habebunt &longs;emiquadrantes <lb/>ab illis de&longs;eripti. </s>

<s>Atqui octans peripheri&aelig; ex Radio BE &aelig;qua&shy;<lb/>lis e&longs;t quadranti ex Radio. </s>

<s>AE; igitur quadrans EO ad &longs;emi&shy;<lb/>quadrantem ex Radio BN e&longs;t pariter ut 1200 ad 431: Qui igi&shy;<lb/>tur affrictus axis campan&aelig; cum fulcro &longs;tabili &amp; cavo e&longs;&longs;et 1200, <lb/>rotul&aelig; B cum &longs;uo axe e&longs;t 431, cui &aelig;qualis e&longs;t alterius rotul&aelig; C <lb/>affiictus cum &longs;uo axe; ac proinde &longs;ubjectis rotulis, quarum dia&shy;<lb/>meter &longs;it tantum dupla diametri axis. </s>

<s>campan&aelig;, affrictus e&longs;t ut <lb/>862, ad affrictum qui e&longs;&longs;et ut 1200. Si itaque rotularum dia&shy;<lb/>meter ad campan&aelig; axem. </s>

<s>non tant&ugrave;m dupla, &longs;ed vel tripla, <lb/>vel quadrupla &longs;it, mult&ograve; minor erit affrictus, majorque in agi&shy;<lb/>tanda campan&acirc; facilitas. </s></p><p type="main">

<s>Quamvis autem i&longs;t&acirc; con&longs;imiliv&egrave; diligenti&acirc; indu&longs;tri&acirc;que plu&shy;<lb/>rimum imminui po&longs;&longs;it particularum conflictus, qu&aelig; &longs;e vici&longs;&longs;im <lb/>terentes moram atque impedimentum motui inferrent; non illa <lb/>tamen ex eo propri&egrave; ver&eacute;que dicitur motio machinalis, qu&ograve;d <lb/>in&longs;trumento atque apparatu aliquo perficiatur, ni&longs;i, &longs;pectat&acirc; <lb/>dumtaxat oneris gravitate, potentia illi movendo c&aelig;teroqui im&shy;<lb/>par, &longs;ub&longs;idium &longs;ibi comparet ex machin&acirc;. </s>

<s>Machina autem non <lb/>idem e&longs;t, &longs;i plen&egrave; atque perfect&egrave; interpretari velis, ac in&longs;tru&shy;<lb/>mentum; licet enim machina omnis in&longs;trumentum &longs;it, non ta&shy;<lb/>men in&longs;trumentum quodlibet machin&aelig; vocabulum continu&ograve; <lb/>&longs;ortitur, &longs;i motionem aliquaten&ugrave;s juvet; &longs;ed illud pr&aelig;tere&agrave; ef&shy;<lb/>ficiat nece&longs;&longs;e e&longs;t, quod ejus ope naturalem ac in&longs;itam vim cor&shy;<lb/>poris loco dimovendi &longs;uperet vis minor extrin&longs;ec&ugrave;s adhibita. </s>

<s><lb/>Cum erg&ograve; onus h&aelig;rere in &longs;alebr&acirc;, non ex in&longs;it&acirc; vi, &longs;ed ex proxi&shy;<lb/>mi etiam atque continentis corporis a&longs;peritate proveniat, &amp; <lb/>in&longs;trumenta, quibus hoc tantummodo impedimentum tollitur, <lb/>idem plan&egrave; efficiant, quod pinguis humor lubricum parans iter; <lb/>neque h&aelig;c machin&aelig; magis dici po&longs;&longs;unt, qu&agrave;m centones ungui&shy;<lb/>ne delibuti, &longs;i rit&egrave; &longs;ub&longs;ternantur, neque motus propterea inter <lb/>machinales numerandus videtur, quorum h&icirc;c cau&longs;as ye&longs;tigare <lb/>nobis propo&longs;itum e&longs;t. </s>

<s>Quamquam negandum non &longs;it h&aelig;c pari-<pb pagenum="133"/>ter ad mechanicam contemplationem pertmere; quippe qu&aelig; <lb/>machinis, pr&aelig;cipuo nimirum mechanices &longs;copo. </s>

<s>affinia &longs;unt; <lb/>etiam&longs;i ad illas non velut &longs;ubject&aelig; partes ad genus revocentur: <lb/>&amp; in&longs;trumentis huju&longs;modi &longs;i machin&aelig; appellationem tribuere <lb/>placuerit, non admodum de nomine di&longs;putabo; res enim h&icirc;c <lb/>&longs;pectatur, non verba penduntur. </s></p><p type="main">

<s>Sed neque h&icirc;c di&longs;putare velim, utr&ugrave;m in motuum machina&shy;<lb/>lium cen&longs;um irrepant, an ver&ograve; iis rit&egrave; annumerandi &longs;int motus <lb/>illi, quos &longs;ur&longs;um deor&longs;um, ultr&ograve; citr&oacute;que perficiendos eatenus <lb/>expedit&egrave;, nec exiguo laboris compendio, molimur, quatenus <lb/>cos intervallis ita di&longs;tinguimus, ut nos quidem corpus deprima&shy;<lb/>mus, ut adducamus, ab alio ver&ograve; extollatur, aut reducatur: in <lb/>his &longs;iquidem &longs;&aelig;p&egrave; nihil e&longs;t, quod no&longs;tram imminuat operam, <lb/>&longs;i motiones &longs;ingul&aelig; attendantur; quamquam motui univer&longs;o <lb/>adjumentum importat continens illa conat&ucirc;s no&longs;tri, alienique <lb/>&longs;ub&longs;idij, vici&longs;&longs;itudo. </s>

<s>Hinc &longs;i quis <lb/><figure id="fig31"></figure><lb/>ad contundendam in &aelig;neo morta&shy;<lb/>rio A contumacem aliquam mate&shy;<lb/>riam graviore pi&longs;tillo ferreo opus <lb/>habeat, haud dubium quin ei mul&shy;<lb/>t&acirc; lacertorum vi contendendum <lb/>&longs;it, ut illum extollat; cumque ope&shy;<lb/>ro&longs;ius multo &longs;it inflexum corpus <lb/>erigere, qu&agrave;m erectum inclinare, <lb/>mult&oacute;que mole&longs;tius brachia tanto <lb/>pondere pregravata attollere, qu&agrave;m <lb/>eorum gravitati ob&longs;ecundando de&shy;<lb/>primere, &longs;atis con&longs;tat, quantum &longs;i&shy;<lb/>bi laboris detractum eat, &longs;i &longs;uperio&shy;<lb/>re in loco tran&longs;ver&longs;um tigillum <lb/>CD circa axem E ver&longs;atilem &longs;tatuat, parib&uacute;&longs;que intervallis <lb/>hinc ex C pendeat fune &longs;u&longs;pen&longs;us pi&longs;tillus B, hinc ver&ograve; in D <lb/>plumbea ma&longs;&longs;a adnectatur, qu&acirc; ita pi&longs;tillus pr&aelig;ponderetur, ut, <lb/>nemine hunc retinente aut deprimente, illa aliquanto gravior <lb/>in &longs;ubjectum prodeuntis &egrave; pariete tigni caput G recidens &longs;pon&shy;<lb/>te &longs;ub&longs;idat. </s>

<s>Omnis &longs;cilicet extollendi pi&longs;tilli labore &longs;ublato, <lb/>vel &longs;olum brachiorum pondus pi&longs;tillo additum &longs;atis e&longs;&longs;e ali&shy;<lb/>quando poterit ad leviu&longs;cul&egrave; tundendam materiam, licebitque <pb pagenum="134"/>mod&ograve; contento, mod&ograve; remi&longs;&longs;o conatu opus urgere. </s>

<s>Id quod <lb/>pariter continget, &longs;i oper&acirc; un&acirc; opus duplex efficere placuerit; <lb/>nam &longs;i ex D plumbe&aelig; ma&longs;&longs;&aelig; loco alius pendeat &aelig;que, ac plum&shy;<lb/>bum, gravis pi&longs;tillus, pondere pr&aelig;pollens elevabit pi&longs;tillum B, <lb/>ali&aacute;mque vici&longs;&longs;im in altero &longs;ubjecto mortario conteret mate&shy;<lb/>riam &longs;ponte &longs;u&acirc; cadens: cumque pi&longs;tillorum gravitates non ad&shy;<lb/>modum inter &longs;e di&longs;pares &longs;int, neque multum laboris eum &longs;ubi&shy;<lb/>re nece&longs;&longs;e erit, cui pi&longs;tillum B deprimendi munus incumbit. </s></p><p type="main">

<s>Qu&acirc; in re, &longs;i motus univer&longs;us ita tribuatur in partes, ut tun&shy;<lb/>dentis quidem motiones &longs;ingul&aelig; &longs;eor&longs;im &longs;pectentur, non ille <lb/>profect&ograve; &longs;e juvari &longs;entit, quippe quem, pr&aelig;ter vires ad commi&shy;<lb/>nuendam materiam nece&longs;&longs;arias, conatum quoque adhibere <lb/>oportet ad vincendam pr&aelig;ponderantis plumbi, aut pi&longs;tilli gra&shy;<lb/>vitatem. </s>

<s>C&aelig;ter&ugrave;m &longs;i totius mot&ucirc;s, qui Ar&longs;i pariter con&longs;tat ac <lb/>The&longs;i, habeatur ratio, inficiari nemo poterit, minus multo la&shy;<lb/>boris impendi, qu&agrave;m &longs;i h&aelig;c omnia &longs;ublata intelligantur. </s>

<s>Qua&shy;<lb/>re nec incongruum pror&longs;us videatur mot&ucirc;s machinalis voca&shy;<lb/>bulum, cum ver&longs;atilis tigillus CD ad libr&aelig; Rationes manife&longs;t&ograve; <lb/>revocetur, quam cert&egrave; ex machinarum albo nemo expungit, ni&shy;<lb/>&longs;i qui &longs;olas quinque facultates, &amp; qu&aelig; ex his componuntur, ma&shy;<lb/>chinas indigitare voluerit, &amp; libram ad vectem referri po&longs;&longs;e <lb/>pernegarit. </s></p><p type="main">

<s>Nec di&longs;&longs;imilis ineunda videtur dicendi ratio, &longs;i quid alternis <lb/>ciendum motibus &longs;ic di&longs;ponitur, ut, cum prim&ugrave;m quidem mo&shy;<lb/>vetur, corpus aliud vi flectatur, quod po&longs;tmodum facultate <lb/>ela&longs;tic&acirc;, &longs;e re&longs;tituens illud vici&longs;&longs;im moveat; quemadmodum <lb/>pa&longs;&longs;im in eorum officinis videre e&longs;t, qui rudes arborum, aut <lb/>elephantini dentis particulas in toreumata elaborant: prim&ugrave;m <lb/>enim artifex pede &longs;ubjectum vectem premens, toreuma in gy&shy;<lb/>rum ducit, ha&longs;tul&aacute;mque &longs;uperiore in loco po&longs;itam pariter in&shy;<lb/>flectit; qu&aelig; &longs;ibi mox &longs;uam reparans rectitudinem, funiculum&shy;<lb/>que cylindrulo ver&longs;atili circumplicatum retrahens, illud iterum <lb/>&longs;ua per ve&longs;tigia ver&longs;at, ut accurat&egrave; exqui&longs;it&eacute;que tornetur. </s>

<s>Sic <lb/>aliquid &longs;ubtiliter ac delicat&egrave; &longs;ecturus, ut &longs;errulam rect&acirc; addu&shy;<lb/>cas, reduc&aacute;&longs;que, oper&aelig; tant&ugrave;m &longs;emi&longs;&longs;em tibi re&longs;ervans, arcum <lb/>intentum ex adver&longs;o &longs;tatuito, ac medio nervo &longs;errulam alliga&shy;<lb/>to; hac enim adduct&acirc; magis flectetur arcus, qui &longs;e &longs;e mox re&longs;ti&shy;<lb/>tuens illam vici&longs;&longs;im reducet. </s></p><pb pagenum="135"/><p type="main">

<s>H&aelig;c &longs;an&egrave; laboris in movendo compendia ex ela&longs;mate, vel ex <lb/>anti&longs;acomate petita, quemadmodum &amp; ea, qu&aelig; mutuum cor&shy;<lb/>porum tritum atque conflictum minuunt, ut pote Mechanico <lb/>artificio con&longs;tituta, eumdemque in finem ac machin&aelig;, quibus <lb/>hoc nomen pr&aelig;cipu&egrave; tribuitur, videlicet in infirm&aelig; potenti&aelig; <lb/>&longs;ub&longs;idium excogitata, e&longs;to illis primas deferant, non tamen <lb/>omnin&ograve; rejicerem, &longs;i in machinarum cen&longs;u prodirent, ii&longs;que <lb/>&longs;e peterent ad&longs;cribi. </s>

<s>Triplicem enim in &longs;peciem tribui po&longs;&longs;e vi&shy;<lb/>detur univer&longs;um machinarum genus: Prima eas complectitur <lb/>facultates, quarum ope motui facilitas conciliatur, quocum&shy;<lb/>que tandem ex capite &longs;iv&egrave; tantummodo ex in&longs;it&acirc; in corporibus <lb/>gravitate, &longs;iv&egrave; non ex e&acirc; dumtaxat, &longs;ed ex partium a&longs;peritate <lb/>movendi difficultas con&longs;urgat. </s>

<s>Altera e&longs;t, qu&aelig; mutuam qui&shy;<lb/>dem corporum &longs;e contingentium conflictionem minuit, &longs;ed ad <lb/>vincendam oneris gravitatem ip&longs;i potenti&aelig; momenta non addit. </s>

<s><lb/>Tertia dem&ugrave;m eatenus per &longs;e, quia talis e&longs;t, moventem juvat, <lb/>quatenus ejus operam alternam efficit, cum tamen neque gra&shy;<lb/>vitatem vincat, neque quod ex partium triru impedimentum <lb/>oritur, extenuet, ni&longs;i cum alterutra, aut utraque &longs;uperiori &longs;pe&shy;<lb/>cie, amico f&oelig;dere copuletur. </s>

<s>Alternam autem operam appel&shy;<lb/>lo, cum in motu ex duplici motione compo&longs;ito alterutram effi&shy;<lb/>cit potentia, &longs;iv&egrave; ill&aelig; &longs;ibi invicem adver&longs;antes &longs;uccedant, ut <lb/>Ar&longs;is ac The&longs;is, Adductio atque Reductio, &longs;iv&egrave; in unam tem&shy;<lb/>perentur, ut cum premere &longs;imul oportet ac agitare: &longs;ic plana <lb/>vitra expolientes in &longs;pecula, inter ip&longs;a, &amp; lacunar bacillum in&shy;<lb/>flectunt, qui &longs;e re&longs;tituere tentans vi ela&longs;tic&acirc;, &longs;peculum valid&egrave;, <lb/>quantum opus e&longs;t, admovet atque applicat ad &longs;ubjectum pla&shy;<lb/>num, ade&ograve; ut ad artificem &agrave; pre&longs;&longs;u immunem nil aliud &longs;pectet, <lb/>qu&agrave;m &longs;peculum urgere, retrahere, contorquere. </s>

<s>Ver&ugrave;m ta&shy;<lb/>met&longs;i de his omnibus in hac tractione pa&longs;&longs;im &longs;e offeret dicendi <lb/>locus, primus tamen di&longs;putationis no&longs;tr&aelig; &longs;copus erit prima illa <lb/>&longs;pecies, ip&longs;&aelig; nimirum facultates, quarum poti&longs;&longs;imum momen&shy;<lb/>ta expendimus, cum mot&ucirc;s machinalis cau&longs;as inquirimus. <pb pagenum="136"/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT II.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Impet&ugrave;s motum proxim&egrave; e&longs;&longs;icientis natura <lb/>explicatur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>QUicquid movetur, qualecumque e&longs;t, cau&longs;am habeat mo&shy;<lb/>ventem nece&longs;&longs;e e&longs;t, ut hoc quidem &longs;ponte &longs;u&acirc;, illud ve&shy;<lb/>r&ograve; alien&acirc; vi ex alio in alium locum migret. </s>

<s>Suopte ingenio mo&shy;<lb/>ventur t&ugrave;m corpora gravia aut levia, ut &longs;i extr&agrave; pr&aelig;&longs;criptum <lb/>&longs;ibi &agrave; natur&acirc; locum con&longs;tituta fuerint, &longs;uo qu&aelig;que ordine di&longs;&shy;<lb/>ponantur; t&ugrave;m rara aut den&longs;a, ut &longs;i per vim h&aelig;c extenuata fue&shy;<lb/>rint, illa concreverint, natur&aelig; &longs;tatum &longs;ibi reparent; t&ugrave;m ani&shy;<lb/>mantia, quibus cum &agrave; natur&acirc; tributum &longs;it, ut &longs;e, vitam, cor&shy;<lb/>pu&longs;que tueantur, &longs;timulos admovet appetitus, ut ea declinent, <lb/>qu&aelig; nocitura videantur, omniaque, qu&aelig; &longs;int ad vivendum ne&shy;<lb/>ce&longs;&longs;aria, acquirant, &amp; parent. </s>

<s>Vi extrin&longs;ecus impre&longs;s&acirc; locum <lb/>mutant, qu&aelig;cumque in motu non &longs;erviunt natur&aelig;, &longs;ed alieno <lb/>reguntur arbitrio; ut iis contingit, qu&aelig; raptantur, pelluntur, in <lb/>gyrum ducuntur, projiciuntur, &amp; hujus generis motibus <lb/>cientur. </s></p><p type="main">

<s>Quoniam ver&ograve; gravium, &amp; levium celeritatem natur&acirc; ur&shy;<lb/>gente incitari, jaculorum autem, ac mi&longs;&longs;ilium, motum u&longs;que <lb/>e&ograve; &longs;en&longs;im langue&longs;cere, ut plan&egrave; deficiat, ob&longs;ervamus; etiam&longs;i <lb/>moventi natur&aelig;, qu&aelig; ex Philo&longs;ophi decretis &longs;ub&longs;tantia e&longs;t, mo&shy;<lb/>t&ucirc;s originem ultimam tribuamus, jure tamen optimo aliquid <lb/>natur&aelig; ip&longs;i ac motui, interjectum agno&longs;cimus (Impetum no&shy;<lb/>minamus) cujus intentionem ac remi&longs;&longs;ionem velocitas ac tar&shy;<lb/>ditas con&longs;equatur. </s>

<s>Cum enim eadem de&longs;cendentis lapidis na&shy;<lb/>tura per&longs;everet, nec illa in &longs;u&acirc; pote&longs;tate &longs;it, aut optione delat&acirc;, <lb/>ut eligat utrum velit, motum arbitrio &longs;uo incitare, aut remit&shy;<lb/>tere valeat; qui fieri po&longs;&longs;it, ut de&longs;cendens velocitatem augeat, <lb/>ni&longs;i ei, quem prim&ugrave;m produxit, alium atque alium momentis <lb/>&longs;ingulis impetum adjiciat? </s>

<s>Illud cert&egrave; extr&agrave; omnem controver&shy;<lb/>&longs;iam po&longs;itum videtur, naturam gravem &longs;ponte &longs;u&acirc; non a&longs;cen-<pb pagenum="137"/>dere: quid ergo illud e&longs;t, quod eburneum globulum in &longs;ub&shy;<lb/>jectam rupem delap&longs;um re&longs;ilire cogit, aut &longs;ibi relictum plum&shy;<lb/>bum ex fune &longs;u&longs;pen&longs;um ultr&agrave; perpendiculum, natur&aacute; repugnan&shy;<lb/>te, &longs;ur&longs;um provehit, &amp; e&ograve; quidem alti&ugrave;s, qu&ograve; ex altiore loco <lb/>globulus aut plumbum deciderunt? </s>

<s>ni&longs;i quia conceptus natur&acirc; <lb/>procurante impetus pergit motum efficere, ips&acirc; etiam natur&acirc; <lb/>quantum pote&longs;t, ob&longs;i&longs;tente. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i corpus alien&acirc; vi longi&ugrave;s <lb/>emi&longs;&longs;um moveatur, extrin&longs;ec&ugrave;s impetum imprimi nece&longs;&longs;e e&longs;t: <lb/>quem &longs;an&egrave; non concipit, ubi prim&ugrave;m &agrave; projiciente &longs;ejunctum <lb/>fuerit; nihil enim prode&longs;&longs;<gap/>t ad longiorem lapidis jactum fun&shy;<lb/>dam iterum ac terti&ograve; circumducere, ni&longs;i alium atque alium im&shy;<lb/>petum lapis conciperet, quandi&ugrave; funditori adh&aelig;rens un&acirc; cum <lb/>ip&longs;o movetur. </s></p><p type="main">

<s>Qu&aelig;cumque igitur moventur, impetum habent, quo ferun&shy;<lb/>tur; cui &longs;atis probabili conjectura, proxima vis motum efficien&shy;<lb/>di tribuenda videtur. </s>

<s>Id quod in projectis quidem, ii&longs;que om&shy;<lb/>nibus, qu&aelig; natur&acirc; repugnante moventur, ita manife&longs;tum e&longs;t, <lb/>ut id pluribus demon&longs;trare non oporteat; nulla &longs;iquidem ade&longs;t <lb/>in&longs;ita mot&ucirc;s cau&longs;a; ab impetu igitur illo extrin&longs;ec&ugrave;s impre&longs;&longs;o <lb/>motum effici nece&longs;&longs;e e&longs;t. </s>

<s>At in c&aelig;teris, quibus &longs;e movendi <lb/>principium ine&longs;t, neme jure negaverit aut in motu impetum <lb/>acquiti, aut velocitatis incrementum ex impetus acce&longs;&longs;ione ori&shy;<lb/>ri: qu&icirc; enim fieret, ut excurrentes objectam fo&longs;&longs;am ampliore <lb/>&longs;altu tran&longs;ilirent facili&ugrave;s, qu&agrave;m nullo pr&aelig;cedente cur&longs;u, &longs;i in <lb/>cur&longs;u ip&longs;o conceptus impetus non augeretur? </s>

<s>Jam ver&ograve; &longs;i &longs;e&shy;<lb/>cundo temporis momento incitatur magis motus, qu&agrave;m primo, <lb/>urgente &longs;cilicet etiam impetu, quem corpus priore motu acqui&shy;<lb/>&longs;ivit; hic utique impetus, quem nunc gignere non pote&longs;t <lb/>prior motus, cum perierit, extitit pariter cum priore motu: <lb/>natura igitur movens priore momento &amp; motum effecit &amp; im&shy;<lb/>petum. </s>

<s>Atqui impetum ex eorum &longs;altem genere e&longs;&longs;e, qu&aelig; mo&shy;<lb/>tum efficiant, con&longs;tat ex velociore motu po&longs;terioribus momen&shy;<lb/>tis, natur&acirc; pror&longs;us immutat&acirc;, factoque impet&ucirc;s incremento: <lb/>contr&agrave; ver&ograve; motu, qu&acirc; motus e&longs;t, impetum non augeri &longs;atis <lb/>indicant mi&longs;&longs;ilia, quorum velocitas, dum moventur, &longs;en&longs;im <lb/>elangue&longs;cit. </s>

<s>Igitur &amp; priore illo temporis momento non mo&shy;<lb/>tus impetum; &longs;ed impetus motum proxim&egrave; effecit; impetum <lb/>autem procreavit innata movendi vis; cui id circo motio tri-<pb pagenum="138"/>buitur, quia id illa gignit, quod proxim&egrave; motus con&longs;equitur, <lb/>&amp; ad motum efficiendum natura de&longs;tinavit. </s>

<s>Quid? </s>

<s>qu&ograve;d mo&shy;<lb/>tui per &longs;e, quia ex alio in alium locum continuata migratio e&longs;t, <lb/>efficientiam &aelig;gr&egrave; tribuere po&longs;&longs;umus: quippe qui, cum in <lb/>fluxione con&longs;i&longs;tat, ita ut locus loco, &longs;eu potius, ut &longs;chol&aelig; lo&shy;<lb/>quuntur, Ubicatio Ubicationi, priori &longs;cilicet pereunti &longs;uccedat <lb/>po&longs;terior &aelig;qu&egrave; fugax, inferioris not&aelig; cen&longs;endus e&longs;t qu&agrave;m im&shy;<lb/>petus natur&acirc; &longs;u&acirc; aliquandi&ugrave; permanens: labentia enim &longs;tanti&shy;<lb/>bus deteriora e&longs;&longs;e, c&aelig;teris paribus, quis neget? </s>

<s>effectum au&shy;<lb/>tem caus&acirc; pr&aelig;&longs;tabiliorem e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;e ip&longs;a originis notio &longs;ua&shy;<lb/>det, ne quid effectus habeat, quod non acceperit, aut aliquid <lb/>cau&longs;a dederit, quo ip&longs;a careret. </s>

<s>Non igitur impetum motus, <lb/>&longs;ed motum impetus efficit. </s></p><p type="main">

<s>Porr&ograve; cum definitas ad agendum vires unaqu&aelig;que cau&longs;a ob&shy;<lb/>tineat, certa e&longs;t impet&ucirc;s men&longs;ura, qu&aelig; cum innat&acirc; movendi <lb/>facultate ita ad&aelig;quatur, ut eo qua&longs;i termino circum&longs;cripta cen&shy;<lb/>&longs;enda &longs;it potentia movens, nec unquam validiore conatu po&longs;&longs;it <lb/>&longs;e ip&longs;a urgere; &longs;i tamen omnem impetum antecedente motu a&longs;&shy;<lb/>&longs;umptum mente &longs;ecernas. </s>

<s>Et quidem omne animal (quippe <lb/>cui ine&longs;t appetitio &amp; declinatio naturalis ejus, quod natur&aelig; ac&shy;<lb/>commodatum e&longs;t, aut infen&longs;um) non &longs;emper univer&longs;am illam <lb/>impet&ucirc;s men&longs;uram exequitur, &longs;ed ut vult, ita utitur motu &longs;ui <lb/>corporis, quem aucto aut diminuto impetu mod&ograve; intendit, mo&shy;<lb/>d&ograve; remittit, pro ut interiore motu, rerumque appetitu &longs;imula&shy;<lb/>tur. </s>

<s>Contr&agrave; ver&ograve; inanimum non &longs;uo arbitrio mot&ucirc;s intentio&shy;<lb/>nem moderatur, &longs;ed natur&aelig; juribus ob&longs;equens nihil pr&aelig;termit&shy;<lb/>tit impet&ucirc;s, &amp; quantum eniti pote&longs;t, opportunum in locum, &longs;i&shy;<lb/>bique &agrave; natur&acirc; con&longs;titutum, contendit. </s>

<s>Cave tamen exi&longs;times <lb/>parem e&longs;&longs;e lapidis eju&longs;dem, &amp; in a&euml;re, &amp; in aqu&acirc; de&longs;cendentis <lb/>impetum: natura &longs;cilicet ex medio dividendo, in quo perficien&shy;<lb/>dus e&longs;t motus, metitur impet&ucirc;s modum. </s></p><p type="main">

<s>Sed quoniam non pauca &longs;unt, qu&aelig; motui &longs;&aelig;p&egrave; adver&longs;antur, <lb/>hinc e&longs;t non &longs;emper eandem e&longs;&longs;e corporis &longs;e moventis velocita&shy;<lb/>tem, quamvis pari impetu producto connitatur: deteritur nimi&shy;<lb/>rum tantum impetus, quantum &longs;atis e&longs;t ad impedimentum &longs;ub&shy;<lb/>movendum. </s>

<s>Siv&egrave; enim objectum corpus propellendum &longs;it, &longs;iv&egrave; <lb/>medij particul&aelig; locum &aelig;gr&egrave; dantes divellend&aelig; aut compri&shy;<lb/>mend&aelig; &longs;int, &longs;iv&egrave; connexam molem pariter rapi oporteat, &longs;iv&egrave; <pb pagenum="139"/>quid aliud huju&longs;modi ad&longs;it, cui ni&longs;i vis inferatur, ut ex alio <lb/>in alium locum migret pr&aelig;ter naturam, irritus reddatur corpo&shy;<lb/>ris in motum propen&longs;i conatus; &longs;atis con&longs;tat illud motu agitan&shy;<lb/>dum e&longs;&longs;e exteri&ugrave;s: atque ade&ograve; quantum impetus illi imprimi&shy;<lb/>tur oppo&longs;it&aelig; propen&longs;ioni &aelig;quale, motui tantumdem &longs;ub&shy;<lb/>trahitur. </s></p><p type="main">

<s>In iis &longs;an&egrave;, qu&aelig; alien&acirc; vi extrin&longs;ec&ugrave;s moventur, quia infi&shy;<lb/>nit&egrave; progredi non licet, aliqua demum origo deprehenditur, <lb/>cui naturalis &longs;it motus: natura &longs;iquidem vis e&longs;t ciens motus in <lb/>corporibus nece&longs;&longs;arios; ita tamen certis tenetur legibus uni&shy;<lb/>ver&longs;itatis rerum concinnitatem &longs;pectantibus, ut ne ab iis di&longs;ce&shy;<lb/>dat, &longs;ingularibus corporibus vim aliquam inferri permittat, ubi <lb/>adver&longs;is propen&longs;ionibus inter &longs;e confligentibus validior pr&aelig;&longs;tat <lb/>imbecilliori. </s>

<s>Sic quia nefas e&longs;t aut corpora inanitatibus inter&shy;<lb/>jectis conci&longs;a hiare, aut unum in proximi corporis locum, ni&longs;i <lb/>eo recedente, penetrare, aut diverticula flexione&longs;que in motu <lb/>&longs;ponte qu&aelig;rere; ide&ograve; &amp; liquor in longiore &longs;iphonis, aut &longs;piri&shy;<lb/>talis diabetis, crure de&longs;cendens continuum liquorem in brevio&shy;<lb/>re crure a&longs;cendere cogit, totumque ex va&longs;e demum exhaurit; &amp; <lb/>rapid&egrave; lap&longs;us torrens &longs;axa rapit, objecta&longs;que moles disjicit; &amp; <lb/>ad perpendiculum cadens lapis &longs;ubjectum vitrum comminuit, <lb/>&longs;uique ve&longs;tigium in terr&acirc; validi&ugrave;s pre&longs;s&acirc; relinquit. </s>

<s>Ver&ugrave;m il&shy;<lb/>lud firmum ac perpetuum e&longs;t, qu&ograve;d ubi plus violenti&aelig; opus e&longs;t, <lb/>parem conatum languidior motus con&longs;equitur. </s>

<s>Id quod in <lb/><figure id="fig32"></figure><lb/>&longs;iphone ABC ob&longs;ervare in promptu e&longs;t, ex <lb/>cujus o&longs;culo C in&aelig;qualis aqu&aelig; copia de&shy;<lb/>fluit paribus temporis intervallis: qu&ograve; enim <lb/>magis aqu&aelig; &longs;uperficies in va&longs;e deprimitur, <lb/>e&ograve; lenti&ugrave;s aqua ex &longs;iphone dilabitur: <lb/>quamvis &longs;cilicet aqu&aelig; crus BC implentis <lb/>pares &longs;int &longs;emper ad de&longs;cendendum vires, &longs;i <lb/>nihil, aut &longs;altem non in&aelig;qualiter, repugnet, <lb/>aqu&aelig; tamen crus BD brevius, &amp; BI longius, &amp; BA adhuc <lb/>longius implentis di&longs;par e&longs;t in afcen&longs;u repugnantia; ac pro&shy;<lb/>pterea cum earumdem virium BC minor &longs;it Ratio ad majorem <lb/>re&longs;i&longs;tentiam BI, qu&agrave;m ad minorem BD, languidior quoque <lb/>motus e&longs;t de&longs;cendentis aqu&aelig; ex BC, c&ugrave;m graviorem aquam <lb/>BI, qu&agrave;m c&ugrave;m min&ugrave;s gravem BD &longs;urs&ugrave;m trahere oporter. </s>

<s>At <pb pagenum="140"/>&longs;i externum &longs;iphonis crus it&agrave; decurtatum &longs;it in E, ut o&longs;culum E <lb/>&amp; aqu&aelig; in va&longs;e &longs;uperficies I paribus ab&longs;int ab Horizonte inter&shy;<lb/>vallis, aquam ide&ograve; h&aelig;rere, nec amplius ex E fluere con&longs;tat, <lb/>quia aqu&aelig; BE ad de&longs;cendendum propen&longs;ionem, par aqu&aelig; BI <lb/>repugnantia, ne a&longs;cendat, elidit. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i demum aquam in <lb/>va&longs;e imminuas, ut ejus &longs;uperficies paul&ograve; infra I, atque ade&ograve; <lb/>infra E o&longs;culum deprimatur, non jam aqua h&aelig;ret in E, &longs;ed &longs;ua <lb/>per ve&longs;tigia in EB remeare cogitur, pr&aelig;ponderat&acirc; nimirum <lb/>majore gravitate aqu&aelig; implentis crus paulo longi&ugrave;s qu&agrave;m BI, <lb/>atque ade&ograve; qu&agrave;m BE, quod illi ex hypothe&longs;i con&longs;tituimus <lb/>&aelig;quale; tant&oacute;que veloci&ugrave;s ab aqu<gap/> interioris cruris raperetur <lb/>exterior, quant&ograve; depre&longs;&longs;ior facta fui&longs;&longs;et in va&longs;e aqu&aelig; &longs;uper&shy;<lb/>ficies. </s></p><p type="main">

<s>Hinc itaque fit, ut pro vari&acirc; corporis motui ob&longs;i&longs;tentis re&shy;<lb/>pugnanti&acirc; mod&ograve; plus, mod&ograve; minus impet&ucirc;s reliquum &longs;it, quo <lb/>mot&ucirc;, celeritas aut tarditas perficiatur. </s>

<s>Et &longs;i tanta &longs;it eorum <lb/>omnium, qu&aelig; motui moram inferunt, ob&longs;i&longs;tentia, ut ad eam <lb/>vincendam plus impet&ucirc;s nece&longs;&longs;e &longs;it, qu&agrave;m pro potenti&aelig; facul&shy;<lb/>tate, tunc nullus efficitur motus, quo corpus ex loco in locum <lb/>transferatur, &longs;ed aliqua ex peregrino impetu fit partium com&shy;<lb/>pre&longs;&longs;io, aut di&longs;tractio; neque enim omnes corporis particul&aelig; <lb/>homogene&aelig; &longs;unt, aut ita compact&aelig; citr&agrave; omnes poros, ut nul&shy;<lb/>la tenuiorum particularum compre&longs;&longs;io aut di&longs;tractio con&longs;equi <lb/>po&longs;&longs;it. </s>

<s>Quod &longs;i ea &longs;it corporis per vim movendi natura aut po&longs;i&shy;<lb/>tio, ut nullum plan&egrave; &longs;iv&egrave; lationis, &longs;iv&egrave; rotationis, &longs;iv&egrave; vibratio&shy;<lb/>nis, &longs;iv&egrave; con&longs;tipationis, &longs;iv&egrave; dilatationis motum concipere po&longs;&shy;<lb/>&longs;it, aut violento in &longs;tatu permanere languido illo impetu, quem <lb/>vis extrin&longs;eca efficere valeret, nullum quoque impetum reci&shy;<lb/>pit; quippe qui idcirc&ograve; imprimeretur, ut motum pr&aelig;ter natu&shy;<lb/>ram efficeret, aut ut naturalem motum retunderet, aut etiam <lb/>pror&longs;us impediret. </s>

<s>Quemadmodum enim &longs;i corporis alicujus <lb/>&longs;pecificam gravitatem in aqu&acirc; mutari non po&longs;&longs;e con&longs;tet, infer&shy;<lb/>re continu&ograve; licet, corpus idem neque raritatem neque den&longs;ita&shy;<lb/>tem in aqu&acirc; a&longs;&longs;&ugrave;mere po&longs;&longs;e; ex his &longs;iquidem &longs;pecific&aelig; gravita&shy;<lb/>tis mutatio oriretur: ita pariter ubi nihil haberi pote&longs;t eorum, <lb/>qu&aelig; impetum extrin&longs;ec&ugrave;s impre&longs;&longs;um nece&longs;&longs;ari&ograve; con&longs;equuntur, <lb/>impetum quoque abe&longs;&longs;e non immerit&ograve; conjectamus. </s></p><p type="main">

<s>Si quis tamen animum diligenti&ugrave;s adverrat, manife&longs;t&ograve; de-<pb pagenum="141"/>prehendet corpus idem magis repugnare motui, &longs;i celeri&ugrave;s mo&shy;<lb/>vendum &longs;it, min&ugrave;s ver&ograve;, &longs;i tardi&ugrave;s: &longs;ic ferre&aelig; an&longs;&aelig; cubiculi <lb/>o&longs;tio infix&aelig; magnetem armatum applicui, &amp; &longs;iquidem paul&ograve; <lb/>veloci&ugrave;s magnetem traherem, disjungebatur ab ans&acirc;; at len&shy;<lb/>ti&ugrave;s trahentem &longs;ub&longs;equebatur o&longs;tium, magnetis &longs;cilicet vim <lb/>non &longs;uperans, ubi lent&egrave; res peragebatur. </s></p><p type="main">

<s>An non oneri, quod potentia pr&aelig; &longs;ui tenuitate propellere <lb/>non po&longs;&longs;e videtur, motus, qui momentis &longs;ingulis &longs;en&longs;um om&shy;<lb/>nem fugiat, conciliari pote&longs;t, ade&ograve; ut, &longs;i illa quidem con&longs;tan&shy;<lb/>ter urgeat, elap&longs;o dem&ugrave;m longo temporis intervallo appareat? </s>

<s><lb/>Sic incumbentem glebam tenerrimus na&longs;centis frugis caulicu&shy;<lb/>lus tandem di&longs;cutit; duri&longs;&longs;ima marmora &longs;cindens caprificus lo&shy;<lb/>co movet; &amp; &aelig;dificia &longs;ub&longs;edi&longs;&longs;e, ac in&aelig;quabile &longs;olum pre&longs;&longs;i&longs;&longs;e, <lb/>rim&aelig; dem&ugrave;m loquuntur. </s>

<s>Tota igitur corporis, quod pr&aelig;ter <lb/>naturam movendum e&longs;t, repugnantia metienda e&longs;t, qu&acirc; ex <lb/>principio ip&longs;o motum detrectante, qu&acirc; ex mot&ucirc;s celeritate, aut <lb/>tarditate: ade&ograve; ut pro vari&acirc; horum connexione di&longs;par movendi <lb/>difficultas oriatur. </s></p><p type="main">

<s>Ex quo fit impetu eodem moveri celeri&ugrave;s po&longs;&longs;e corpus, quod <lb/>minorem &longs;ubit violentiam, tardi&ugrave;s ver&ograve;, cui vis major infer&shy;<lb/>tur, &amp;, &longs;i eadem &longs;it reciproc&egrave; Ratio tarditatis ad velocitatem, <lb/>qu&aelig; e&longs;t minoris violenti&aelig; ad majorem violentiam, parem fore <lb/>utrobique movendi difficultatem, c&ugrave;m par &longs;it repugnantia, qu&aelig; <lb/>ex mot&ucirc;s t&ugrave;m &longs;pecie, t&ugrave;m intentione componitur. </s>

<s>Si enim mo&shy;<lb/>les aliqu&acirc; tant&acirc; vi raptetur, ut, quo tempore decies arteria pul&shy;<lb/>&longs;um edit, pa&longs;&longs;um unum conficiat; quantum virium adhiberi <lb/>oporteat, ut paribus temporis momentis ad tres pa&longs;&longs;us eadem <lb/>moles promoveatur? </s>

<s>utique, &longs;i c&aelig;tera omnia paria &longs;int, triplo <lb/>majorem conatum adhibendum concedes, inten&longs;ione exten&shy;<lb/>&longs;ionom compen&longs;ante: nam quemadmodum iter&ugrave;m ac terti&ograve; re&shy;<lb/>petendus fui&longs;&longs;et prior ille conatus ad &aelig;quale &longs;emper &longs;patium pa&shy;<lb/>ri tarditate percurrendum; ita quamvis conatui conatus non <lb/>&longs;uccedat, triplici tamen conatu opus erit, ut tempore eodem <lb/>motus ille triplo major perficiatur. </s>

<s>Nonn&egrave; &amp; agricol&aelig; terram <lb/>&longs;ubigentes fo&longs;&longs;ione glebarum, tam multiplices adhibent operas, <lb/>qu&agrave;m breviori tempore opus ab&longs;olvere meditantur? </s>

<s>E&ograve; igitur <lb/>magis re&longs;i&longs;tit corpus motui, qu&ograve; celeri&ugrave;s agitandum e&longs;t; con&shy;<lb/>tr&agrave; ver&ograve; min&ugrave;s repugnat, qu&ograve; tardi&ugrave;s. </s></p><pb pagenum="142"/><p type="main">

<s>Quare &longs;i duo &longs;int corpora, quorum alterum alteri pr&aelig;&longs;tet <lb/>triplo majori gravitate, atque h&aelig;c pari celeritate attollenda &longs;int, <lb/>di&longs;parem exigunt conatum pro gravitatis Ratione: &longs;i par &longs;it eo&shy;<lb/>rum gravitas, motus autem alterius reliquo triplo velocior e&longs;&longs;e <lb/>debeat, in&aelig;qualem pariter exigunt conatum, &longs;ed pro ratione <lb/>velocitatis: &longs;i dem&ugrave;m &amp; di&longs;par &longs;it gravitas, &amp; in&aelig;qualis velo&shy;<lb/>citas, eam e&longs;&longs;e con&longs;tat repugnantiam, qu&aelig; t&ugrave;m ex gravitate, <lb/>t&ugrave;m ex velocitate componitur; atque ade&ograve; &longs;i corpus alterum <lb/>triplo gravius triplo etiam veloci&ugrave;s movendum e&longs;&longs;et, noncuplex <lb/>e&longs;&longs;et ejus repugnantia; &longs;in autem triplo levius triplo majori <lb/>velocitate qu&agrave;m corpus triplo gravius, moveretur, par e&longs;&longs;et eo&shy;<lb/>rum ob&longs;i&longs;tentia, paremque conatum exigerent. </s></p><p type="main">

<s>Hinc &longs;atis apert&egrave; con&longs;tat, dat&acirc; tum re&longs;i&longs;tentiarum, tum velo&shy;<lb/>citatum Ratione, &longs;i gravitas altera nota &longs;it, reliquam facil&egrave; inno&shy;<lb/>te&longs;cere: &longs;i nimir&ugrave;m nota gravitas per &longs;uam velocitatem ducatur, <lb/>&amp; in dat&acirc; Ratione re&longs;i&longs;tentiarum reperiatur huic producto ter&shy;<lb/>minus homologus; quo per ignot&aelig; gravitatis velocitatem da&shy;<lb/>tam divi&longs;o, prodibit Quotiens index qu&aelig;&longs;it&aelig; gravitatis. </s>

<s>Sint <lb/>duo corpora in&aelig;qualia, &amp; ad ea movenda requiratur conatus <lb/>in Ratione &longs;e&longs;quialter&acirc;, motus autem eorum &longs;int ut 7 ad 8, &amp; <lb/>illud quod min&ugrave;s re&longs;i&longs;tit, moveturque velocitate ut 7, numeret <lb/>gravitatis libras 4. Reliqui corporis validi&ugrave;s re&longs;i&longs;tentis, cujus <lb/>velocitas e&longs;t ut 8, gravitas &longs;ic invenietur. </s></p><p type="main">

<s>Libr&aelig; 4 ducantur per numerum &longs;u&aelig; velocitatis 7, &amp; fit 28. <lb/>Quia igitur re&longs;i&longs;tenti&aelig; &longs;unt, ut 2 ad 3 ex hypothe&longs;i, &amp; unius <lb/>corporis re&longs;i&longs;tenti&acirc;, qu&aelig; ex gravitate &amp; mot&ucirc;s velocitate com&shy;<lb/>ponitur, e&longs;t 28, fiat ut 2 ad 3, ita 28 ad aliud, &amp; erit 42 re&shy;<lb/>&longs;i&longs;tentia alterius corporis compo&longs;ita ex ejus velocitate &amp; gravi&shy;<lb/>tate. </s>

<s>Atqui velocitas nota e&longs;t 8; igitur divis&acirc; tot&acirc; re&longs;i&longs;tenti&acirc; <lb/>42 per 8; prodibit quotiens 5 1/4 index qu&aelig;&longs;it&aelig; gravitatis. </s>

<s>Quare <lb/>ad movendas libras 5 1/4 velocitate ut 8, requiritur conatus &longs;e&longs;&shy;<lb/>quialter conat&ucirc;s nece&longs;&longs;arij ad movendas libras 4 velocitate <lb/>ut 7. Eadem e&longs;to de reliquis ac &longs;imilibus conjectura. </s></p><p type="main">

<s>Ex his pr&aelig;terea manife&longs;tum e&longs;t corporis per vim dimovendi <lb/>re&longs;i&longs;tentiam ex &longs;ol&acirc; natur&acirc;, &amp; principio in&longs;ito, quod motui re&shy;<lb/>pugnat, ab&longs;olut&egrave; definiri non po&longs;&longs;e; motum &longs;i quidem ab omni <lb/>prors&ugrave;s celeritatis aut tarditatis men&longs;ur&acirc; &longs;ejungere non po&longs;&longs;u&shy;<lb/>mus; idcirc&ograve; non ni&longs;i habit&acirc; ratione celeritatis, aut tarditatis, <pb pagenum="143"/>ex quibus re&longs;i&longs;tentia componitur, re&longs;i&longs;tentia ip&longs;a innote&longs;cere <lb/>poterit. </s>

<s>Quare &amp; impetus &agrave; facultate movendi principium ha&shy;<lb/>bente productus major &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t, qu&agrave;m dimoti corperis <lb/>repugnantia; qu&aelig; varia prors&ugrave;s c&ugrave;m &longs;it, nunc quidem majo&shy;<lb/>rem, nunc ver&ograve; minorem impetum exigit, ut ab eo vincatur; <lb/>nam &longs;i pares confiigerent vires, &agrave; neutr&acirc; parte &longs;taret victoria. </s></p><p type="main">

<s>Quod autem ad ip&longs;am mot&ucirc;s originem &longs;pectat, ea, qu&aelig; vi&shy;<lb/>vunt, ab iis, qu&aelig; vit&acirc; omnino carent, &longs;ecernenda &longs;unt: h&aelig;c <lb/>enim (&longs;cilicet non viventia) propterea motum expetunt, ut <lb/>violentiam, quam &longs;ubeunt, excutiant, nec unquam &agrave; loco, &longs;eu <lb/>&longs;tatu, &longs;ecund&ugrave;m naturam opportuno &longs;ponte recedunt; quem&shy;<lb/>admodum eunti per &longs;ingula con&longs;tabit. </s>

<s>Sic gravibus &amp; levibus <lb/>&longs;uis in locis quietem natura indixit, non motum; nec deor&shy;<lb/>&longs;um conantur aut &longs;ur&longs;um, ni&longs;i alieno in loco, hoc e&longs;t, in me&shy;<lb/>dio di&longs;pari gravitate aut levitate pr&aelig;dito con&longs;titut&acirc;: &longs;ic qu&aelig;&shy;<lb/>cumque ela&longs;tic&acirc; facultate pollent, motum non moliuntur, ni&longs;i <lb/>cum &longs;ibi naturalem partium figuram, &longs;itumque reparare opor&shy;<lb/>tet. </s>

<s>At motum, cujus origo vita e&longs;t, natura perficit, etiam&longs;i <lb/>nulla pr&aelig;ce&longs;&longs;erit violentia: &longs;ic &longs;tirpes dum augentur, &amp; cre&longs;&shy;<lb/>cunt, earum particul&aelig; locum mutant; &longs;ic vitali facultate in&shy;<lb/>fluentibus per nervos in <expan abbr="animali&utilde;">animalium</expan> mu&longs;culos &longs;piritibus, quos ani&shy;<lb/>males vocant, intenduntur mu&longs;culi, motu&longs;que membrorum con&shy;<lb/>&longs;equitur: quamvis ante motum nec &longs;tirpis particul&aelig;, nec anima&shy;<lb/>lis membra vim <expan abbr="ull&atilde;">ullam</expan> &longs;ubierint in loco minim&egrave; congruo retenta. </s></p><p type="main">

<s>Qu&aelig;cunque igitur ob id ip&longs;um in motum prona &longs;unt, quia <lb/>vim patiuntur, impetum illic&ograve; concipiunt, ac vis iis illata e&longs;t, <lb/>quo naturalem locum, &longs;eu &longs;tatum, recipere valeant, lic&egrave;t &longs;&aelig;p&egrave; <lb/>irrito conatu, ni&longs;i quaten&ugrave;s adver&longs;o hoc impetu illatam ab ob&shy;<lb/>&longs;i&longs;tente violentiam retundunt, vim aliquam illi vici&longs;&longs;im infe&shy;<lb/>rentes. </s>

<s>Sic onera bajulorum humeros, quibus &longs;u&longs;tinentur, <lb/>premunt, aut penduli brachij; ex quo &longs;u&longs;penduntur, mu&longs;cu&shy;<lb/>los ac ligamenta fatigant: id quod pariter in corpore inanimo <lb/>cernere licet; quemadmodum enim ex diuturn&acirc; prementis <lb/>deor&longs;um ponderis, ac mu&longs;culorum &longs;urs&ugrave;m urgentium luct&acirc;, <lb/>di&longs;&longs;ipatis &longs;piritibus, la&longs;&longs;itudo in animali oritur, ita pariter &longs;ub&shy;<lb/>jectum a&longs;&longs;erem long&acirc; temporis mor&acirc; pondus curvat, aut etiam <lb/>dem&ugrave;m frangit, &amp; funem, ex quo pendet, non intendit &longs;ol&ugrave;m, &longs;ed <lb/>ctiam tandem aliquando corrupto particularum nexu disjicit. </s></p><pb pagenum="144"/><p type="main">

<s>Quo id autem pacto contingat, explicare opero&longs;um non fue&shy;<lb/>rit funiculi texturam con&longs;ideranti; ex tenui&longs;&longs;imis &longs;cilicet linei <lb/>aut cannabini corticis long&acirc; maceratione, &amp; plurim&acirc; tun&longs;ione <lb/>extenuati particulis in &longs;piram contortis filum coh&aelig;ret; ex filis <lb/>autem plu&longs;culis in &longs;piram pariter contortis funiculus, &amp; pluri&shy;<lb/>bus funiculis cra&longs;&longs;iores rudentes conflantur: quod &longs;i di&longs;&longs;olvatur <lb/>omnis &longs;pira, non coh&aelig;rent funiculi aut fili partes. </s>

<s>Spira di&longs;&shy;<lb/>&longs;olvitur fact&acirc; in contrarium revolutione; qu&ograve; autem laxioribus <lb/>gyris flectitur, e&ograve; facili&ugrave;s villi &longs;inguli ex c&aelig;teris, quibus im&shy;<lb/>plicantur, extrahuntur; &amp; uno ab aliorum communione &longs;e&shy;<lb/>juncto, amplitudo &longs;patij faciliorem exitum proximis relinquit: <lb/>ex quo fit facili&ugrave;s &longs;emper ac facili&ugrave;s po&longs;&longs;e funiculum frangi; <lb/>filo enim uno rupto, aut extracto, facilior e&longs;t in contrarium re&shy;<lb/>volutio, &amp; &longs;pira fit amplior, ac reliqua fila facili&ugrave;s extrahun&shy;<lb/>tur. </s>

<s>Ob&longs;ervamus autem non rar&ograve; appen&longs;um ex funiculo pon&shy;<lb/>dus aliquandiu in gyrum contorqueri; dum &longs;cilicet &longs;u&acirc; gravi&shy;<lb/>tate deor&longs;um connitens intendit funiculum, contorta fila in <lb/>contrarium revolvuntur. </s>

<s>Sed &amp;, quamvis nulla fieret in con&shy;<lb/>trarium revolutio, &longs;atis con&longs;tat ex ill&acirc; inten&longs;ione funiculum <lb/>di&longs;trahi, ac produci; atque ade&ograve; &longs;piram laxiorem ficri, paula&shy;<lb/>timque unum aut alterum villum educi, locumque fieri vapo&shy;<lb/>ribus, qui proximum villum corrumpentes faciliori &longs;ci&longs;&longs;ioni pa&shy;<lb/>rant, atque ade&ograve;, &longs;erpente lue, dem&ugrave;m non tot integri &longs;uper&shy;<lb/>&longs;unt villi, qui po&longs;&longs;int ponderis gravitati ob&longs;i&longs;tere, quin dif&shy;<lb/>fringantur. </s>

<s>Ex quo &longs;atis apparet &longs;u&longs;pen&longs;um pondus, lic&egrave;t non <lb/>omnin&ograve; de&longs;cendat, impetum tamen concipere, quo retinenti <lb/>repugnat, &amp; vim aliquam vici&longs;&longs;im infert. </s></p><p type="main">

<s>Nec ab&longs;imili ratione in reliquis vim patientibus contingere <lb/>ob&longs;ervabimus, ea &longs;cilicet moliri illic&ograve; naturalis &longs;tat&ucirc;s repara&shy;<lb/>tionem, aliquidque efficere, lic&egrave;t tenui&longs;&longs;imum, quod demum <lb/>appareat, ubi temporis mor&acirc; augmentum ceperit. </s>

<s>Sic ha&longs;tam <lb/>per vim inflexam &longs;i continu&ograve; dimittas, illa &longs;e&longs;e re&longs;tituit, facul&shy;<lb/>tate ela&longs;tic&acirc;; at &longs;i dies aliquot, aut etiam diuti&ugrave; per vim &longs;i&shy;<lb/>nuata perman&longs;erit, &longs;ibi dimi&longs;&longs;a antiquam rectitudinem non re&shy;<lb/>parat; elanguit nimir&ugrave;m facultas ela&longs;tica, qu&aelig; ex violent&acirc; par&shy;<lb/>ticularum compre&longs;&longs;ione aut di&longs;tractione oriebatur. </s>

<s>C&ugrave;m enim <lb/>prim&ugrave;m ha&longs;ta flectitur, particul&aelig; concavam curvatur&aelig; partem <lb/>re&longs;picientes comprimuntur, contra ver&ograve;, qu&aelig; convexam re&longs;pi-<pb pagenum="145"/>ciunt, di&longs;trahuntur; quare t&ugrave;m qu&aelig;, rar&aelig;, t&ugrave;m qu&aelig; den&longs;&aelig; fact&aelig; <lb/>&longs;unt, dum vim illic&ograve; prors&ugrave;s excutere conantur, con&longs;pirant, ut <lb/>pri&longs;tinam ha&longs;t&aelig; rectitudinem moliantur: Quod &longs;i id non li&shy;<lb/>cuerit, h&aelig; quidem aliam ex angu&longs;tiis evadendi, qu&acirc; facilior <lb/>patet via, rationem tentant, ita ut dem&ugrave;m &longs;ubtili&longs;&longs;imas in ru&shy;<lb/>gas cri&longs;pentur, ill&aelig; ver&ograve; &longs;e&longs;e ad angu&longs;tiora &longs;patia &longs;en&longs;im reci&shy;<lb/>pientes mutuum nexum &longs;olvunt, tenui&longs;&longs;imo&longs;que poros relin&shy;<lb/>quunt, aut &longs;i qui pri&ugrave;s interjecti fuerint, ampli&ugrave;s hiare per&shy;<lb/>mittunt. </s>

<s>Id quod ubi jam contigerit, fru&longs;tr&agrave; &longs;ubmoves, qu&aelig; <lb/>admoveras impedimenta; &amp; &longs;pont&egrave; curvaturam ha&longs;ta &longs;ervat, <lb/>ni&longs;i fort&egrave; particulis omnibus adhuc per tempus non licuerit <lb/>vim totam excutere; tunc enim &longs;e &longs;e languidi&ugrave;s re&longs;tituunt, pro <lb/>ratione reliqu&aelig; violenti&aelig;. </s>

<s>Hinc patet arcum, qu&ograve; fuerit con&shy;<lb/>tentus atque adductus vehementi&ugrave;s, remitti aliquando, &amp; ma&shy;<lb/>nualium tormentorum rotas interdum laxari oportere, ne vis <lb/>ela&longs;tica languidior facta min&ugrave;s utilis fiat. </s></p><p type="main">

<s>Ex his igitur paul&ograve; enucleati&ugrave;s explicatis, in quibus longio&shy;<lb/>re temporis fluxu motum aliquem tardi&longs;&longs;imum contigi&longs;&longs;e, at&shy;<lb/>que ade&ograve; etiam impetum jam tum ab initio &longs;tatim fui&longs;&longs;e pro&shy;<lb/>ductum con&longs;tat, conjecturam in reliquis capio, &amp; ab iis impe&shy;<lb/>tum concipi &longs;tatuo, qu&aelig; aut loco naturali dimota, aut incon&shy;<lb/>gruam partium po&longs;itionem nacta id repetunt, quod natura exi&shy;<lb/>git. </s>

<s>Motus autem non pro impet&ucirc;s tantum, &longs;ed &amp; pro re&shy;<lb/>&longs;i&longs;tenti&aelig; modo con&longs;equitur. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT III.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Qu&acirc; ratione &longs;emel conceptus impetus pereat.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>UT impet&ucirc;s natura, quam inquirimus, explicati&ugrave;s atque <lb/>di&longs;tincti&ugrave;s innote&longs;cat, ex quo pariter, qu&aelig; corpora, qu&acirc;&shy;<lb/>ve ratione, impetum re&longs;puant, intelligamus, h&icirc;c nobis e&longs;t <lb/>ve&longs;tigandum, qu&acirc; ratione conceptum &longs;emel impetum abji&shy;<lb/>ciant: hinc nimirum in uberiorem ip&longs;ius re&longs;i&longs;tenti&aelig; notitiam <lb/>venientes ad explicandam mot&ucirc;s machinalis cau&longs;am propi&ugrave;s <lb/>accedemus. </s></p><pb pagenum="146"/><p type="main">

<s>Et &longs;an&egrave; conceptum impetum, natur&acirc; &longs;u&acirc;, nec flabilem &longs;em&shy;<lb/>per permanere, nec ad unicum temporis punctum durare, &longs;a&shy;<lb/>tis con&longs;tat: &longs;iv&egrave; enim &longs;pont&egrave; profluat ex natur&acirc; debitum &longs;ibi <lb/>locum qu&aelig;rente, &longs;iv&egrave; alien&acirc; vi impre&longs;&longs;us &longs;uo loco corpus ex&shy;<lb/>trudat, perpetuus e&longs;&longs;e nequit; omnis &longs;cilicet motus terminum <lb/>habeat nece&longs;&longs;e e&longs;t; nam &longs;i violentus quidem e&longs;t, perennis uti&shy;<lb/>que non e&longs;t; &longs;in autem naturalis, quem violentus pr&aelig;ce&longs;&longs;erit, <lb/>certis definitur terminis; &agrave; loco enim, in quo quietem natura <lb/>indixit, corpus infinito intervallo non abe&longs;t, ac proinde ubi <lb/>eum attigerit, dem&ugrave;m conquie&longs;cet, nec impetu perpetuo opus <lb/>erit, c&ugrave;m motum ce&longs;&longs;are oporteat. </s>

<s>Sed neque temporis mo&shy;<lb/>mento circum&longs;cribi impetum &longs;iv&egrave; in naturali motu acqui&longs;itum, <lb/>&longs;ive in violento imprelium, plura &longs;unt, qu&aelig; palam faciunt: ut <lb/>enim reliqua &longs;ileam null&aelig; e&longs;&longs;ent funependulorum ofcillatio&shy;<lb/>nes, nullus emi&longs;&longs;&aelig; &longs;agitt&aelig; motus, &longs;i conceptus impetus illic&ograve; <lb/>periret. </s></p><p type="main">

<s>In duo autem veluti genera tribuendus e&longs;t Impetus ex natu&shy;<lb/>r&acirc; dimanans; alius Innatus, &longs;eu qua&longs;i in&longs;itus, alius Acqui&longs;itus <lb/>dicitur, Innatum, &longs;eu qua&longs;i in&longs;itum, voco, non quem corpus <lb/>jugiter obtineat, &longs;ive &longs;uo in loco, &longs;ive in alieno quie&longs;cat; &longs;ed <lb/>eum, qui facultati &longs;e movendi pr&aelig;cis&egrave; re&longs;pondet, nullo facto <lb/>per continuam adjectionem incremento: quandi&ugrave; enim corpus <lb/>ita &longs;imili &longs;ecund&ugrave;m gravitatem corpore circumfunditur, ut na&shy;<lb/>turali in loco con&longs;i&longs;tere dicendum &longs;it, quare conctur motum: <lb/>conatum autem h&icirc;c ab impetu non di&longs;tinguo: &longs;atis igitur citr&agrave; <lb/>quemlibet impetum &longs;uo &longs;e tutatur in loco per hoc, quod c&aacute; fa&shy;<lb/>cultate &longs;it pr&aelig;ditum, qu&aelig; in contrariam partem conniti valeat <lb/>illic&ograve;, ac vis inferri c&aelig;perit. </s>

<s>Hinc nullum aqu&aelig; impetum tri&shy;<lb/>buo intr&agrave; aquam con&longs;i&longs;tenti; &longs;ed tunc &longs;ol&ugrave;m c&ugrave;m &longs;itula plena <lb/>&egrave; lacu extrahitur, ea aqu&aelig; pars impetum habet, qu&aelig; &longs;upr&agrave; &longs;ub&shy;<lb/>jectam lac&ucirc;s &longs;uperficiem a&ouml;re circumfuia motum expetit, quo <lb/>&longs;uum repetat locum repugnans &longs;u&longs;tinenti. </s>

<s>Impetum hunc, qui <lb/>naturali &longs;e movendi facultati re&longs;pondet, &amp; e&longs;t ip&longs;a gravitatio, <lb/>&longs;eu naturalis ad de&longs;cen&longs;um propen&longs;io, Innatum voco, &amp; is e&longs;t, <lb/>cui extrin&longs;eca cau&longs;a repugnat motum impediens. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i &longs;u&longs;&shy;<lb/>pen&longs;um corpus &longs;ibi relinquatur, ita &longs;uum in locum contendit, <lb/>ut vis naturalis &aelig;qu&egrave; &longs;emper ad agendum applicata, nec impe&shy;<lb/>dita, momentis &longs;ingulis novum impetum acquirat, qui propterea <pb pagenum="147"/>Acqui&longs;itus dicitur, &amp; po&longs;terior priori additus inten&longs;ionem ef&shy;<lb/>ficit: &longs;apienti &longs;an&egrave; natur&aelig; in&longs;tituto; nam &longs;i corpora per &longs;e ip&longs;a <lb/>ac &longs;u&acirc; &longs;ponte mota non accelerarent; &longs;ed naturalis motus pla&shy;<lb/>ne &aelig;quabilis e&longs;&longs;et, tard&egrave; nimis locum &longs;uum con&longs;equerentur; <lb/>atque ade&ograve; augendus continu&ograve; fuit impetus, ut &amp; motus in&shy;<lb/>crementum acciperet: at &longs;i innatus impetus vald&egrave; <expan abbr="int&etilde;&longs;us">inten&longs;us</expan> e&longs;&longs;et, <lb/>corpora nonni&longs;i &aelig;gerrim&egrave; ali&ograve; transferri, aut alieno in loco re&shy;<lb/>tineri pro animalium, &amp; hominis utilitate po&longs;&longs;ent; finge &longs;cili&shy;<lb/>cet animo tibiam tanto impetu innato repugnare, ne attollatur, <lb/>quanto impetu in a&euml;re ex 200 pa&longs;&longs;uum altitudine de&longs;cenderet; <lb/>quanto id tibi e&longs;&longs;et incommodo? </s>

<s>Quare peropportunum acci&shy;<lb/>dit, ut vehemens non e&longs;&longs;et &longs;ingularum particularum impetus <lb/>innatus, qui tamen ubi motum efficeret, nov&acirc; acce<gap/>one po&longs;&shy;<lb/>&longs;et augeri. </s></p><p type="main">

<s>Quod ad impetum Innatum &longs;pectat, quem &agrave; gravitatione <lb/>ips&aacute; &amp; proxima motus exigentia non &longs;ejungo, utique fru&longs;tr&agrave; <lb/>e&longs;&longs;et, &longs;i omni pror&longs;us effectu careret; impetus autem motum <lb/>aut efficit, aut &longs;altem exigit: propterea illum &longs;tatim perire au&shy;<lb/>tumo, ac fuerit corpus in loco &longs;uo: Id quod hoc deprehendes <lb/>experimento. </s>

<s>Scrobem defo&longs;s&acirc; humo alt&egrave; excavato; &longs;itulam <lb/>aqu&aelig; pienam, &amp; noti ponderis, intr&agrave; illam &longs;u&longs;pendito; t&ugrave;m <lb/>aquam in &longs;crobem tant&acirc; copi&acirc; derivato; ut &longs;itulan u&longs;quequa&shy;<lb/>que circumplectatur: illic&ograve; evane&longs;cet totius aqu&aelig; pri&ugrave;s in &longs;itu&shy;<lb/>l&acirc; gravitantis pondus, quin &amp; &longs;itula ip&longs;a pro gravitatum &longs;ecun&shy;<lb/>d&ugrave;m &longs;peciem di&longs;&longs;imilitudine levior apparebit, ut ex Hydro&longs;ta&shy;<lb/>ticis con&longs;tat. </s>

<s>Periit ergo innatus impetus, quo aqua &longs;itulam <lb/>replens de&longs;cen&longs;um moliebatur. </s></p><p type="main">

<s>At impetum Acqui&longs;itum non continu&ograve; perire, ac e&ograve; ventum <lb/>fuerit, ubi quie&longs;cendum e&longs;&longs;et, hinc &longs;altem di&longs;ces, quod <lb/>ligneum globum aqu&aelig; c&aelig;teroqui innataturum &longs;i in &longs;ublime at&shy;<lb/>tollas, &amp; ex ill&acirc; altitudine cadere permittas, infr&agrave; aqu&aelig; &longs;uper&shy;<lb/>ficiem de&longs;cendere, ac penit&ugrave;s immergi videbis; quamquam <lb/>po&longs;tea emergat, &amp; ubi aliquoties &longs;ub&longs;ultaverit, dem&ugrave;m pro <lb/>gravitatum aqu&aelig;, &amp; ligni di&longs;paritate emer&longs;us quie&longs;eat. </s>

<s>Qu&aelig; <lb/>&longs;an&egrave; immer&longs;io, ni&longs;i Acqui&longs;itus impetus adhuc duraret, omnin&ograve; <lb/>non contingeret. </s>

<s>Ver&ugrave;m nihil rem per &longs;e &longs;atis ab&longs;tru&longs;am &aelig;qu&egrave; <lb/>in lucem evocat, ac funependulorum motus; plumbum enim <lb/>ex filo &longs;u&longs;pen&longs;um, &amp; &agrave; perpendiculo dimotum, ita de&longs;cendens <pb pagenum="148"/>arcum de&longs;cribit, ut fer&egrave; parem arcum, &amp; vix (aut fort&egrave; ne vix <lb/>quidem) minori tempore a&longs;cendens de&longs;cribat. </s>

<s>Cui autem, re&shy;<lb/>pugnante plumbi gravitate &agrave; natur&aacute; in&longs;it&acirc;, tribuatur a&longs;cen&longs;us, <lb/>ni&longs;i impetui acqui&longs;ito dum de&longs;cenderet, adhuc po&longs;t de&longs;cen&longs;um <lb/>duranti? </s>

<s>Quemadmodum ver&ograve; in de&longs;cen&longs;u po&longs;teriores mot&ucirc;s <lb/>partes prioribus velociores &longs;unt, fact&acirc; nimirum novi impet&ucirc;s <lb/>acce&longs;&longs;ione, ita ex oppo&longs;ito a&longs;cen&longs;us ex celeritate in tarditatem <lb/>de&longs;init, fact&acirc; acqui&longs;iti impet&ucirc;s dece&longs;&longs;ione continu&acirc;, donec ita <lb/>elanguerit, ut gravitas ip&longs;a &longs;uperet, &amp; iterum de&longs;cendens al&shy;<lb/>ternas vibrationes efficiat. </s>

<s>Perit igitur Acqui&longs;itus impetus non <lb/>totus &longs;imul; &longs;ed &longs;en&longs;im extenuatur; idque non ali&acirc; ratione, <lb/>qu&agrave;m qu&acirc; proportione impeditur motus, quocumque tandem <lb/>ex capite impedimenta oriantur. </s>

<s>Cum enim impetus contra&shy;<lb/>rium impetum non habeat, &longs;i pr&aelig;ci&longs;a quidem impet&ucirc;s natura <lb/>&longs;pectetur (quippe qui unus &amp; idem contrariorum motuum ori&shy;<lb/>go e&longs;t, ut ex funependulis ultr&ograve; citr&oacute;que &longs;ponte vibratis &amp; ex <lb/>pil&acirc; lu&longs;ori&acirc; deor&longs;um cadente, ac vi concepti impet&ucirc;s &longs;ur&longs;um <lb/>re&longs;iliente, con&longs;tat) reliquum e&longs;t, ut pereat pro ratione eorum, <lb/>qu&aelig; aut motui corporis ob&longs;i&longs;tunt, aut illud ali&ograve; quoquomodo <lb/>dirigunt. </s></p><p type="main">

<s>Pr&aelig;&longs;tat autem h&icirc;c funependuli <lb/><figure id="fig33"></figure><lb/>motum paul&ograve; attenti&ugrave;s con&longs;iderare. </s>

<s><lb/>Sit plumbeus globulus B filo AB <lb/>connexus clavo in A. </s>

<s>Si globulo li&shy;<lb/>ceret, qu&acirc; impetus innatus urget vi&acirc;, <lb/>de&longs;cendere, utique rectam BC per&shy;<lb/>curreret; &longs;ed funiculo retinente co&shy;<lb/>gitur arcum BK de&longs;cribere, ade&ograve; ut <lb/>&longs;emper in alio &amp; alio plano inclinato <lb/>con&longs;titutus, alia, &amp; alia habeat gra&shy;<lb/>vitatis momenta, ut lib. 

1. cap. 

15 explicatum e&longs;t; h&aelig;c autem <lb/>&longs;unt pro Ratione Sinuum angulorum declinationis &agrave; perpendi&shy;<lb/>culo AK. </s>

<s>Quare totum momentum, quod in B e&longs;&longs;et ut AB, <lb/>fingulis momentis in de&longs;cen&longs;u libero per rectam BC paribus <lb/>&longs;altem incrementis augeretur (Quicquid &longs;it an etiam pro Ra&shy;<lb/>tione duplicat&acirc; temporum, de quo alias di&longs;putabimus) &longs;ed <lb/>cum &agrave; rectitudine deflectat, cum venerit in D, non additur <lb/>momentum ut EF, &longs;ed ut ED; &longs;imiliter in G momentum non <pb pagenum="149"/>e&longs;t ut HI, &longs;ed ut HG. </s>

<s>Augetur igitur impetus in de&longs;cen&longs;u <lb/>BK non omnin&ograve; pro Ratione <expan abbr="momentor&utilde;">momentorum</expan> temporis, quo motus <lb/>durat, &longs;ed pro Ratione momentorum gravitatis, qu&aelig; &longs;ubinde <lb/>obtinet minora &amp; minora; pars <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> impet&ucirc;s ab in&longs;it&acirc; globuli <lb/>gravitate producti deteritur in intendendo filo, quo retinetur. </s>

<s><lb/>Q<gap/>ropter ubi in K venerit per arcum BK, non tantum ha&shy;<lb/>bet impet&ucirc;s, quantum &longs;i per lineam perpendicularem arcui <lb/>BK &aelig;qualem de&longs;cendi&longs;&longs;et; in motu enim ad perpendiculum <lb/>cum nihil retineat aut impediat, totus impetus ad de&longs;cen&longs;um <lb/>urget veloci&ugrave;s, qu&agrave;m ubi repugnat aliquid. </s>

<s>Ex quo fit quod, <lb/>c&ugrave;m arcus BK ad Radium AB, hoc e&longs;t ad BC &aelig;qualc<gap/><lb/>proxim&egrave; ut 11 ad 7, ex Cyclometricis, mult&ograve; plus t<gap/><lb/>percurrendo arcu BK, qu&agrave;m in rect&acirc; BC, in&longs;umit<gap/><lb/>&longs;cilicet movetur qu&agrave;m in perpendiculari, qu&aelig; ad BC<gap/> ut <lb/>11 ad 7. manente itaque, quamdiu corpus natur&aacute; urg<gap/><lb/>vetur, impetu acqui&longs;ito, qui re&longs;i&longs;tentiam exced<gap/><lb/>de&longs;cens&ucirc;s in K totus impetus e&longs;t ut aggregatum om<gap/><lb/>nuum Quadrantis: at in perpendiculari BC in fin<gap/><lb/>in C e&longs;&longs;et ut aggregatum omnium parallelarum ip&longs;i AB<gap/><lb/>Quadrato AC; ac propterea (in re Phy&longs;ic&acirc; &longs;i liceat <gap/><lb/>metrizantibus per Indivi&longs;ibilia ratiocinari) erit impetus pe<gap/><lb/>cum BK acqui&longs;itus ad impetum per rectam BC acqui&longs;i<gap/><lb/>Quadrans ABK ad Quadratum AC, hoc e&longs;t ut 11 ad <gap/><lb/>iis qu&aelig; in Cyclometri&acirc; demon&longs;trantur. </s></p><p type="main">

<s>Quoniam ver&ograve; ubi ad perpendiculum AK globulus de&longs;cen&shy;<lb/>dens venerit, nihil objicitur, quod motum pror &ugrave;s impediar, <lb/>quin ad ea&longs;dem partes pergat ferri ex pr&aelig;concepti impet&ucirc;s di&shy;<lb/>rectione, non &longs;i&longs;tit in perpendiculo; &longs;ed ulteri&ugrave;s pergens a&longs;cen&shy;<lb/>dit, nec ni&longs;i per arcum circ&agrave; centrum A, funiculo &longs;cilicet reti&shy;<lb/>nente. </s>

<s>Sed jam repugnat a&longs;cen&longs;ui gravitas plumbi, non qui&shy;<lb/>dem quantum in perpendiculo KA, ver&ugrave;m pro ratione Sinuum <lb/>angulorum declinationis; qui cum &longs;emper a&longs;cendendo cre&longs;&shy;<lb/>cant, major e&longs;t etiam momentorum gravitatis Ratio nitentium <lb/>contr&agrave; impetum de&longs;cendendo acqui&longs;itum. </s>

<s>Quare tantum abe&longs;t, <lb/>ut novus &longs;ingulis temporis punctis impetus &longs;ur&longs;um directus pro&shy;<lb/>ducatur, ut potius ex eo tantumdem dematur, quanta e&longs;t <lb/>a&longs;cendentis plumbi repugnantia. </s>

<s>Hinc e&longs;t a&longs;cen&longs;um initio ve&shy;<lb/>lociorem e&longs;&longs;e, quia adhuc multus e&longs;t impetus acqui&longs;itus, &amp; pro <pb pagenum="150"/>Sinuum declinationis brevitate, exigua illius pars deteritur, <lb/>atque ade&ograve; motus efficitur celerior: quia ver&ograve; diminuto &longs;en&longs;im <lb/>impetu, &amp; auctis <expan abbr="c&otilde;trari&aelig;">contrari&aelig;</expan> gravitatis <expan abbr="mom&etilde;tis">momentis</expan> pro Sinuum decli&shy;<lb/>nationis <expan abbr="increm&etilde;to">incremento</expan>, minor fit ip&longs;ius impet&ucirc;s ad <expan abbr="contrari&utilde;">contrarium</expan> ni&longs;um <lb/>Ratio, tardior &longs;equitur motus, &amp; plus acqui&longs;iti impet&ucirc;s perit, do&shy;<lb/>nec dem&ugrave;m pror&longs;us evanuerit, &amp; &longs;uperante gravitate glo<gap/>us <lb/>iterum de&longs;cendat. </s>

<s>Quamvis autem &longs;i po&longs;itio &longs;ola &longs;pectetur, ii&longs;&shy;<lb/>dem Reciproce gradibus minui videatur impetus, quibus fuit <lb/>auctus, totidemque momentis temporis, ita ut quantum po&longs;tre&shy;<lb/>mo temporis puncto acce&longs;&longs;it, tantumdem primo decedat, adhuc <lb/>tamen aliqua e&longs;t ob&longs;i&longs;tenti&aelig; appendicula ex a&euml;re dividendo, ac <lb/>propterea paulo ampli&ugrave;s extenuatur impetus acqui&longs;itus, qu&agrave;m <lb/>pro Ratione incrementi Sinuum declinationis: qu&ograve; autem ve&shy;<lb/>locior e&longs;t motus, magis etiam a&euml;r dividendus comprimitur, <lb/>den&longs;at&uacute;&longs;que plus ob&longs;i&longs;tit qu&agrave;m rarus; qu&ograve;d &longs;i medium non fue&shy;<lb/>rit compre&longs;&longs;ionis capax, &longs;altem &aelig;quali tempore plures medij <lb/>partes &longs;cinduntur, qu&agrave;m in motu tardiori, ac propterea etiam <lb/>multiplex e&longs;t medij re&longs;i&longs;tentia: Ex quo fit arcum a&longs;cens&ucirc;s pau&shy;<lb/>l&ograve; minorem &longs;emper e&longs;&longs;e arcu de&longs;cens&ucirc;s, &amp;, cum vici&longs;&longs;im glo&shy;<lb/>bus remaneat ex humiliore loco ac pri&ugrave;s de&longs;cendens, brevio&shy;<lb/>rem pariter &longs;ecundi a&longs;cens&ucirc;s arcum perfici, atque ita deinceps, <lb/>ut &longs;ervat&acirc; e&acirc; in motu &longs;emper minori reciprocando con&longs;tanti&acirc; <lb/>demum quie&longs;cat in perpendiculo. </s></p><p type="main">

<s>At, inquis, dura magis ob&longs;i&longs;tunt corpori, ej&uacute;&longs;que motum <lb/>validi&ugrave;s impediunt, qu&agrave;m mollia, qu&aelig; dum &longs;e comprimi pa&shy;<lb/>tiuntur, &amp; loco pauli&longs;per cedunt, motui aliquantul&ugrave;m &amp; ex <lb/>parte ob&longs;ecundant: &longs;i igitur pro Ratione impedimenti debili&shy;<lb/>tatur acqui&longs;itus impetus, minus detrahitur impet&ucirc;s corpori, <lb/>quod ex alto decidens &agrave; &longs;ub&longs;tratis paleis excipitur, qu&agrave;m &longs;i ad <lb/>&longs;axum allideretur; vehementi&ugrave;s igitur &agrave; luto qu&agrave;m &agrave; &longs;&agrave;xo re&shy;<lb/>flecteretur, contr&agrave; qu&agrave;m docet experientia. </s></p><p type="main">

<s>Fateor eburneum globum &longs;egni&ugrave;s re&longs;ilire delap&longs;um in gle&shy;<lb/>bam humore perfu&longs;am, qu&agrave;m in marmor; non tamen his con&shy;<lb/>&longs;equens e&longs;t, ut impet&ucirc;s acqui&longs;iti diminutioni alius &longs;tatuendus <lb/>&longs;it modus, qu&agrave;m ex impedimento: ubi enim globus cadens ex&shy;<lb/>timam &longs;ubjecti corporis &longs;uperficiem attigerit, non quie&longs;eit, &longs;ed <lb/>pergit moveri, aut deor&longs;um comprimendo corpus molle, aut <lb/>illic&ograve; &longs;urs&ugrave;m reflexum &agrave; duro. </s>

<s>Ita autem &agrave; corpore molli ex-<pb pagenum="151"/>cipitur, ut lic&egrave;t hoc cedat, impediat tamen &amp; remoretur mo&shy;<lb/>tum; ac proinde qu&ograve; magis cedit &longs;ubjectum corpus, e&ograve; diuti&ugrave;s <lb/>movetur globus cum ip&longs;o, vel intr&agrave; ip&longs;um; atque interea plus <lb/>impet&ucirc;s perit: quid igitur mirum, &longs;i languidi&ugrave;s po&longs;tea re&longs;iliat, <lb/>cum exigua impet&ucirc;s portio reliqua &longs;it? </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i <expan abbr="dur&utilde;">durum</expan> e&longs;&longs;et &longs;ub&shy;<lb/>jectum corpus, impetu nondum debilitato reflecteretur vali&shy;<lb/>di&ugrave;s. </s>

<s>Hinc fieri pote&longs;t ade&ograve; molle e&longs;&longs;e &longs;ubjectum corpus, ut <lb/>dum illud penetrat decidens globus, tantum impet&ucirc;s deper&shy;<lb/>dat, ut, quod reliquum fit, non &longs;atis &longs;it ad vincendam in&longs;itam <lb/>globo gravitatem, qui propterea neque re&longs;ilire valeat. </s>

<s>Quam&shy;<lb/>vis itaque corpus molle min&ugrave;s ob&longs;i&longs;tat qu&agrave;m durum, diuti&ugrave;s <lb/>tamen re&longs;i&longs;tit; &amp; per aliquot momenta aliqueties diminutus <lb/>impetus minore men&longs;ur&acirc;, e&ograve; decrementi venire pote&longs;t, ut ma&shy;<lb/>gis imminutus demum fuerit, qu&agrave;m &longs;i unico momento magis <lb/>ob&longs;titi&longs;&longs;et corpus durum. </s>

<s>C&aelig;ter&ugrave;m paribus momentis plus pe&shy;<lb/>rit impet&ucirc;s ex alli&longs;ione ad corpus durum, qu&agrave;m ad molle, quip&shy;<lb/>pe quod magis opponitur motui. </s>

<s>Porr&ograve; huic rei explicand&aelig; <lb/>&longs;imilitudo aliqua peti po&longs;&longs;et ex luce, cui &longs;an&egrave; &longs;i contingat per <lb/>medium diaphanum quidem, &longs;ed den&longs;um, pergere, languidi&ugrave;s <lb/>mult&ograve; reflectitur &agrave; &longs;peculo, in quod incurrit, &longs;i den&longs;ioris me&shy;<lb/>dij longior fuerit tractus, qu&agrave;m &longs;i brevior, perinde atque e&ograve; <lb/>min&ugrave;s reflectitur corpus, qu&ograve; molliori magi&longs;que &longs;ub&longs;identi cor&shy;<lb/>pori occurrit. </s>

<s>&longs;ed quoniam qu&aelig; de luce dicenda e&longs;&longs;ent, fort&egrave; ob&shy;<lb/>&longs;curiora acciderent, ab huju&longs;modi &longs;imilitudine <expan abbr="prud&etilde;">prudem</expan>, ab&longs;tinco. </s></p><p type="main">

<s>Sed ex illud e&longs;t in durorum corporum colli&longs;ione ob&longs;ervan&shy;<lb/>dum, quod aliqua particularum compre&longs;&longs;io aliquando contin&shy;<lb/>git &longs;iv&egrave; in alterutro, &longs;iv&egrave; in utr&oacute;que, qu&aelig; &longs;e facultate ela&longs;tic&acirc; <lb/>re&longs;tituentes motum reflexum juvant: id autem manife&longs;to ex&shy;<lb/>perimento con&longs;tat in pil&acirc; ex gummi, ut vocant, Indico, qu&aelig; <lb/>ad terram cli&longs;a frequenti&longs;&longs;im&egrave; &longs;ub&longs;ultat; at ubi in corpus molle <lb/>incidit, neque hujus neque illius partes violentam compre&longs;&longs;io&shy;<lb/>nem &longs;ubeunt, quam &longs;e&longs;e re&longs;tituentes excutere debeant. </s>

<s>Sic &amp; <lb/>pil&aacute; in &longs;ph&aelig;ri&longs;terio ludentes &longs;atis n&ocirc;runt eam validi&ugrave;s re&longs;lecti <lb/>objecto recticulo, qu&agrave;m ligneo batillo; intenti &longs;cilicet nervi ex <lb/>contortis &longs;iccati&longs;que animalium inte&longs;tinis reticulum con&longs;tituen&shy;<lb/>tes c&ugrave;m pil&aelig; ictum excipiunt, flectuntur quidem aliquantu&shy;<lb/>lum; &longs;ed illic&ograve; &longs;ibi pri&longs;tinam rectitudinem reparantes pilam ex&shy;<lb/>cutiunt (id quod ligneo ba&longs;tillo non contingit) novoque hoc <pb pagenum="152"/>impetu auctus reliquus pil&aelig; impetus motum quoqu&egrave; efficit <lb/>majorem: qu&ograve;d &longs;i in reticulo flaccidi, &amp; remi&longs;&longs;i &longs;int nervi, lan&shy;<lb/>guid&egrave; pila reflectitur. </s></p><p type="main">

<s>Ad quandam autem reflexionis &longs;peciem pertinere cen&longs;enda <lb/>e&longs;t concu&longs;&longs;io, &longs;ive vibratio, aliquarum &longs;altem corporis partium, <lb/>ubi totum ex reliquo impetu re&longs;ilire nequit: &longs;ic corpus ita at&shy;<lb/>tollens, ut &longs;ummis pedibus innitaris, po&longs;tmodum recidens in <lb/>talos, e&ograve; validiorem partium concu&longs;&longs;ionem percipies, qu&ograve; ve&shy;<lb/>loci&ugrave;s recides. </s>

<s>Simile quid etiam in inanimis contingere ratio <lb/>&longs;uadet, neque enim ita &longs;emper &longs;olida aut pror&longs;us homogenea <lb/>tota moles e&longs;t, ut null&aelig; omnin&ograve; partes concuti valeant: quin <lb/>etiam alli&longs;i corporis partes, &longs;i non ade&ograve; tenaci vinculo inter &longs;e <lb/>coh&aelig;reant, ex reliquo impetu ali&aelig; ali&ograve; di&longs;tract&aelig; de&longs;iliunt. </s></p><p type="main">

<s>Hinc, docente natur&acirc;, ex alto de&longs;ilientes ubi terram pedi&shy;<lb/>bus attigerint, genua antror&longs;um inflectunt, qua&longs;i calcaneis in&shy;<lb/>&longs;e&longs;&longs;uri, ne conceptus ex &longs;altu impetus &longs;uperiorem corporis par&shy;<lb/>tem deor&longs;um validi&ugrave;s urgens &longs;ubjectas tibias, &amp; genua ita pre&shy;<lb/>mat, ut inde divi&longs;io aliqua membrorum, aut o&longs;&longs;ium luxatio, aut <lb/>nervorum &longs;eu tendinum nimia di&longs;ten&longs;io dolorem gignat: hoc <lb/>autem valet illa genuum inflexio ad extenuandum impetum, <lb/>quod &amp; flexili molliti&acirc; &longs;ub&longs;idens terra uligino&longs;a, &longs;i quando la&shy;<lb/>pis in eam ex alto deciderit. </s>

<s>Sic Atlas Sinicus pag. </s>

<s>123. in XI. </s>

<s><lb/>Provinci&acirc; Fokion, ubi &longs;ermo e&longs;t de flumine Min, quod vio&shy;<lb/>lento cur&longs;u per &longs;axa volvitur, ait naves, quibus ibi navigatur, <lb/>ex diverbio vocari <emph type="italics"/>Papyraceas, eo qu&ograve;d tenuibus ac minime re&shy;<lb/>&longs;i&longs;tentibus con&longs;tent a&longs;&longs;eribus, im&ograve; ne clavis quidem compaginatis; <lb/>&longs;ed vimine quodam lenti&longs;&longs;imo; unde tamct&longs;i in &longs;axa impingat na&shy;<lb/>vis, &longs;ap&egrave; tamen minim&egrave; rumpitur, quia vix re&longs;i&longs;tit.<emph.end type="italics"/></s><s> Et pag.127. <lb/>de catadupis aquarum in flumine per quod ad Jenping naviga&shy;<lb/>tur loquens ait. <emph type="italics"/>Cum naves tran&longs;eunt, ne cum aqu&acirc; decidentes <lb/>f actionis incurrant periculum, &longs;cit&egrave; pramittunt naut&aelig; aliquot &longs;tra&shy;<lb/>minis &longs;o&longs;ces, ad quos navis levi&ugrave;s impingat, ac tran&longs;eat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Jam ver&ograve; ad impetum extrin&longs;ec&ugrave;s impre&longs;&longs;um mentem ocu&shy;<lb/><gap/>e intendente, non illum &longs;emper momento perire animad&shy;<lb/><gap/> aut illic&ograve;, ac externus agitator ce&longs;&longs;at. </s></p><p type="main">

<s><gap/> nim tit, ut concitato navigio, c&ugrave;m vela naut&aelig; con&shy;<lb/><gap/>ut remiges inhibuerunt, retineat tamen ip&longs;a navis <lb/><gap/>ur&longs;um &longs;uum, intermi&longs;&longs;o ventorum incur&longs;u, puls&uacute;ve <pb pagenum="153"/>remorum? </s>

<s>ni&longs;i quia navis, etiam nullo impellente, vi impre&longs;s&acirc; <lb/>urgetur. </s>

<s>Quid rhedam cur&longs;u procedente facili&ugrave;s qu&agrave;m initi&ograve; <lb/>promovet, equis licet languidius connitentibus? </s>

<s>curve onus <lb/>aliquod ingens protrudentes, aut trahentes hoc maxim&egrave; ca&shy;<lb/>vent, ne contentionem illam quies interrumpat, experienti&acirc; <lb/>&longs;atis edocti incitatum &longs;emel minori labore propelli, qu&agrave;m com&shy;<lb/>moveri quie&longs;cens? </s>

<s>ni&longs;i quia reliquus ex priore motu impetus <lb/>adhuc per&longs;everans po&longs;teriorem motum juvat. </s>

<s>Hoc tamen tria <lb/>h&aelig;c differunt, qu&ograve;d onus, ce&longs;&longs;antibus iis, qui protrudebant, <lb/>con&longs;i&longs;tit illic&ograve; (ni&longs;i fort&egrave; volubilitatem habens, aut &longs;ubjectis <lb/>cylindris innixum, adhuc modicum quid volvi aut progredi <lb/>pergat) rheda currentes equo, &longs;ubita funium abruptione dis&shy;<lb/>junctos &longs;equitur ad pa&longs;&longs;us aliquot non ade&ograve; multos pro vi&aelig; <lb/>&aelig;quabilitate pr&aelig;cedenti&longs;que velocitatis ratione; navigium ver&ograve; <lb/>&longs;ubmi&longs;&longs;is antennis, remi&longs;que ce&longs;&longs;atione torpentibus aliquandiu, <lb/>intervallo non &longs;an&egrave; contemnendo, provehitur. </s>

<s>Oneris &longs;cilicet <lb/>motui, cui volubilitatem neque ars, neque natura dederit, im&shy;<lb/>pedimento e&longs;t ip&longs;a extremitas a&longs;pera &longs;ubjectam planitiem &longs;ale&shy;<lb/>bris quand&oacute;que non carentem contingens, gravita&longs;que ita va&shy;<lb/>lid&egrave; premens, ut major futurus e&longs;&longs;et partium tritus, qu&agrave;m pro <lb/>impet&ucirc;s modo, qui reliquus e&longs;&longs;et, &longs;uperari po&longs;&longs;et: Id quod cur&shy;<lb/>renti rhed&aelig; idcirc&ograve; non contingere planum e&longs;t, quia lic&egrave;t <lb/>nihilo levior &longs;it qu&agrave;m onus protru&longs;um, min&ugrave;s tamen rotarum <lb/>modioli leniter cum axibus confligentes motum retardant. </s>

<s>At <lb/>navis &longs;ponte &longs;u&acirc; innatans, ventorum incur&longs;ione, remor&uacute;mve <lb/>pul&longs;u diuti&ugrave;s acta, vix, aut fort&egrave; ne vix quidem, mole &longs;u&acirc; re&shy;<lb/>luctatur, ni&longs;i quatenus diffindenda e&longs;t aqua; nec &longs;in&egrave; multo fa&shy;<lb/>cilitatis compendio, prior &longs;iquidem unda, quam prora impel&shy;<lb/>lens excitat, aliam ante &longs;e urget ad ea&longs;dem partes: propterea <lb/>impre&longs;&longs;us navi impetus modicum nactus impedimentum di&ugrave; <lb/>durat, ill&aacute;mque promovet. </s>

<s>Quare idem de impetu extrin&longs;ec&ugrave;s <lb/>a&longs;&longs;umpto dicendum e&longs;t, quod de acqui&longs;ito; nimir&ugrave;m minui pro <lb/>Ratione eorum, qu&aelig; in&longs;tituto motui ob&longs;i&longs;tunt, aut ctiam pror&shy;<lb/>s&ugrave;s perire. </s></p><p type="main">

<s>Pr&aelig;ter ea autem qu&aelig; utrique motui t&ugrave;m naturali, t&ugrave;m vio&shy;<lb/>lento &aelig;qu&egrave; opponuntur, (cuju&longs;modi e&longs;t medium dividendum, <lb/>objecti corporis occur&longs;us, aut contingentis tritus atque con&shy;<lb/>flictus, retinaculum, quod certo limite motum definiat, &amp; alia <pb pagenum="154"/>id genus) illa e&longs;t externo impul&longs;ui peculiaris repugnantia, <lb/>qu&aelig; ex inh&aelig;rente corpori gra vitate oritur, &longs;ive illi innatus im&shy;<lb/>petus, &longs;ive acqui&longs;itus modum &longs;tatuat. </s>

<s>Neque id &longs;impiiciter <lb/>tant&ugrave;m, &longs;ed comparat&egrave; con&longs;iderandum e&longs;t, quam &longs;cilicet in <lb/>plagam impul&longs;us motum dirigat, &amp; quatenu gravitatis pro&shy;<lb/>pen&longs;ioni opponatur. </s>

<s>Quemadmodum enim qui in pil&acirc; aroma&shy;<lb/>ta pin&longs;unt, nihil repugnantem, quin &amp; impul&longs;ui ob&longs;ecundan&shy;<lb/>tem, experiuntur pi&longs;tilli gravitatem deprimentes; contr&agrave; ver&ograve; <lb/>attollentes fatigat eadem gravitas direct&ograve; deor&longs;um urgens; me&shy;<lb/>dium autem quiddam tenet in ob&longs;i&longs;tendo, &longs;i motio tran&longs;ver&longs;a <lb/>contingat; &longs;icut experiri licet, &longs;i ex funiculo pendens idem <lb/>pi&longs;tillus &agrave; perpendiculo dimoveatur; minore enim conatu opus <lb/>e&longs;t: ita qu&ograve; min&ugrave;s in oppo&longs;itam gravitati plagam dirigitur im&shy;<lb/>pul&longs;us, e&ograve; etiam diuti&ugrave;s per&longs;everat minus habens impedimenti. </s>

<s><lb/>Hinc e&longs;t quod gravitas &aelig;quabiliter toto corpore fu&longs;a &longs;i aut ex <lb/>centro &longs;u&longs;pendatur, aut coni apici in&longs;i&longs;tat, levi negotio, ac &longs;a&shy;<lb/>tis di&ugrave;, in gyrum convertitur; innatum videlicet gravitatis im&shy;<lb/>petum vis ip&longs;a &longs;u&longs;pendens aut &longs;u&longs;tentans elidit; nihil ver&ograve; im&shy;<lb/>pul&longs;um remoratur pr&aelig;ter aut funiculi &longs;u&longs;pendentis &longs;piras paul&ograve; <lb/>&longs;pi&longs;&longs;iores, aut tritum cum &longs;ubjecto cono, a&euml;ri&longs;que dividendi <lb/>re&longs;i&longs;tentiam; qu&aelig; tamen &longs;i tollatur in corpore orbiculari circ&agrave; <lb/>centrum commoto, etiam longior fit conver&longs;io. </s>

<s>Sic ferream <lb/>&longs;agittam palmarem cra&longs;&longs;iu&longs;culam in&longs;tar ac&ucirc;s magnetic&aelig; in <lb/>&aelig;quilibrio con&longs;titutam levi&longs;&longs;imo impul&longs;u ac diuti&longs;&longs;im&egrave; in gy&shy;<lb/>rum agi ob&longs;ervavi; vix enim acuti&longs;&longs;imum verticem, cui innite&shy;<lb/>batur, terebat, &amp; a&euml;ris intr&agrave; eumdem gyrum circumducti mo&shy;<lb/>dica erat re&longs;i&longs;tentia. </s>

<s>Id autem multo luculenti&ugrave;s apparet in <lb/>verticillo, cujus axem perpolito alveolo in&longs;i&longs;tentem extremo <lb/>pollice ac indice leviter comprimens, ac paul&ograve; celeri&ugrave;s vertens, <lb/>e&ograve; diuturniori vertigine contorqueri videbis, qu&ograve; pauciores <lb/>minore&longs;que offenderit in &longs;ubject&acirc; tabul&acirc; a&longs;peritates, ad quasal&shy;<lb/>li&longs;us paulul&ugrave;m inclinetur, aut ali&ograve; reflectatur. </s></p><p type="main">

<s>Qu&ograve;d &longs;i magnetis polo rit&egrave; armato chalybeum axiculum <lb/>congruo verticulo in&longs;tructum admoveris, ut plan&egrave; &agrave; magnete <lb/>&longs;u&longs;pendatur, t&ugrave;m &longs;ummis digitis opportun&egrave; axem terentibus <lb/>vertiginem ei delicat&egrave; ac molliter conciliaveris, miraculi loco <lb/>tibi erit t&agrave;m diuturna conver&longs;io; quippe cui non &longs;ubjectialveoli <lb/>a&longs;peritates &longs;altitare cogentes, non gravitas ip&longs;a premens, tritum-<pb pagenum="155"/>que augens, non &longs;u&longs;pendentis funiculi violenta contortio ob&shy;<lb/>&longs;i&longs;tunt, mot&uacute;mve aliquatenus impedientes impre&longs;&longs;um impe&shy;<lb/>tam imminuunt; &longs;ed magnetico radio &longs;u&longs;pen&longs;us intra &longs;e perpe&shy;<lb/>tu&ograve; volvitur l&aelig;vi&longs;&longs;imum chalybem magnetis polo adh&aelig;rentem <lb/>leni&longs;&longs;im&egrave; terens. </s></p><p type="main">

<s>Illud etiam in motu, qui ab extrin&longs;eco provenit, con&longs;ide&shy;<lb/>randum e&longs;t, qu&ograve;d contingere pote&longs;t duos ade&longs;&longs;e motores, qui <lb/>corporis motum in diver&longs;as partes dirigant: quare alter alteri <lb/>ob&longs;i&longs;tit, &amp; motus ex duplici directione compo&longs;itus is e&longs;t, qui <lb/>non re&longs;pondeat men&longs;ur&aelig; duplicis illius impet&ucirc;s, &longs;i &longs;inguli in&shy;<lb/>tegr&egrave; accipiantur. </s>

<s>Con&longs;tat enim, &longs;i &aelig;quabili &amp; &aelig;quali cona&shy;<lb/>ru urgeant corpus, moveri aut per diametrum Quadrati, &longs;i di&shy;<lb/>rectiones &longs;int ad angulum rectum con&longs;titut&aelig;; aut per Diago&shy;<lb/>nalem lineam Rhombi, &longs;i directiones obliqu&aelig; &longs;int: &longs;i ver&ograve; <lb/>&aelig;quabiles quidem &longs;int, &longs;ed in&aelig;quales conatus, per diametrum <lb/>Rectanguli aut Rhomboidis moveri, pro ut ad rectum aut obli&shy;<lb/>quum angulum directiones &longs;ibi invicem re&longs;pondent. </s>

<s>Semper <lb/>autem minor e&longs;t motus qu&agrave;m pro duorum illorum impul&longs;uum <lb/>ratione; diameter &longs;iquidem brevior e&longs;t aggregato duorum <lb/>adjacentium laterum. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i &aelig;quabiles non &longs;int impetus, <lb/>vel &longs;altem alter &aelig;quabilis &longs;it, alter acceleratus aut retardatus, <lb/>linea curva de&longs;cribitur; qu&aelig; pariter minor e&longs;t duabus rectis, <lb/>qu&aelig; vi &longs;ingulorum impetuum de&longs;criberentur; ab illis &longs;i qui&shy;<lb/>dem continetur. </s></p><p type="main">

<s>H&icirc;c tamen advertendus animus e&longs;t, &amp; ob&longs;ervare oporter <lb/>&aelig;quabilem impul&longs;um (&longs;i continuus &longs;it, nec morulis inter&shy;<lb/>ruptus) e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;e, ni&longs;i ab animali &longs;emper &aelig;qualiter conan&shy;<lb/>te efficiatur; quia gravium de&longs;cen&longs;us naturaliter acceleratur; <lb/>ela&longs;mata ver&ograve; dum &longs;e re&longs;tituunt, &longs;emper languidi&ugrave;s &longs;ingulis <lb/>momentis conantur, &longs;i quidem virtus ela&longs;tica con&longs;ideretur: <lb/>quamqu&agrave;m po&longs;teriore momento quod e&longs;t reliquum prioris im&shy;<lb/>pet&ucirc;s, inten&longs;ionem efficit additum po&longs;teriori lic&egrave;t remi&longs;&longs;o. </s>

<s><lb/>Vix igitur contingere pote&longs;t motum unum &agrave; duplici impetu <lb/>extrin&longs;ec&ugrave;s impre&longs;&longs;o fieri per lineam rectam ni&longs;i corpus &agrave; du&shy;<lb/>plici motore &aelig;quabiliter urgeatur. </s></p><p type="main">

<s>Cum itaque impetus acqui&longs;itus, aut aliund&egrave; impre&longs;&longs;us, &longs;it <lb/>qualitas propter motum in&longs;tituta, qu&aelig; non ni&longs;i in motu pro&shy;<lb/>ducitur, ita pariter ni&longs;i in motu, &amp; cum motu non con&longs;erva-<pb pagenum="156"/>tur. </s>

<s>Quare &longs;i corpus c&ograve; deveniat, ut nullo pror&longs;us pacto agi&shy;<lb/>tari queat, aut interiore motu cieri, quo momento impeditur <lb/>motus, ne &longs;it, co momento impetus perit, ce&longs;&longs;ante videlicet <lb/>causa effectiva al ejus con&longs;ervatione co ip&longs;o quod ce&longs;&longs;at finis, <lb/>propter quem impetus e&longs;t. </s>

<s>Quod &longs;i impedimentum occurrat <lb/>non prors&ugrave;s motum tollens (ut &longs;i globus in plano horizontali <lb/>rotatus veniat ad planum inclinatum, per quod ex concepto <lb/>impetu a&longs;cendat) tunc pro ratione impedimenti extenuatur <lb/>impetus, donec tandem pereat. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT IV.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Qu&acirc; ratione vis movendi cum impedimentis <lb/>comparetur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>MOtus omnis nec in oppo&longs;itas, nec in diver&longs;as plagas, &longs;ed <lb/>per certam lineam dirigitur; unico quippe in loco, non <lb/>in pluribus, eodem temporis puncto e&longs;&longs;e pote&longs;t corpus. </s></p><p type="main">

<s>Nihil igitur motui moram &amp; impedimentum inferre pote&longs;t, <lb/>ni&longs;i direct&ograve; aut obliqu&egrave; illi &longs;ecund&ugrave;m eam lineam, per quam <lb/>in&longs;tituendus e&longs;&longs;et, ant&egrave;, pon&egrave;, ad dextram, ad l&aelig;vam, &longs;ur&longs;um, <lb/>deor&longs;um opponatur. </s>

<s>Si enim duo corpora e&aacute;dem pergerent vi&acirc;, <lb/>&amp; maxim&acirc; velocitatis, aut tarditatis con&longs;piratione con&longs;entirent, <lb/>tunc neque po&longs;terius ab eo quod ant&egrave; e&longs;t, traheretur, neque <lb/>prius &agrave; po&longs;teriore urgeretur, neque alterum alteri impedimen&shy;<lb/>to e&longs;&longs;et. </s>

<s>Hinc manife&longs;tum e&longs;t non po&longs;&longs;e impedimentum &longs;upe&shy;<lb/>rari, quin ei vis aliqua inferatur. </s></p><p type="main">

<s>Rem porr&ograve; univer&longs;am duas in partes tribuere po&longs;&longs;umus, ut <lb/>duplex Re&longs;i&longs;tenti&aelig; genus &longs;tatuatur; Formalem alteram, alte&shy;<lb/>ram Activam &longs;chol&aelig; vocarent. </s>

<s>Corpus enim, quod ob&longs;tat, aut <lb/>retinet, &longs;i motum prors&ugrave;s nullum conetur in&longs;tituto aut de&longs;ti&shy;<lb/>nato motui adver&longs;antem, re&longs;i&longs;tit quidem, &longs;ed Formaliter; nihil <lb/>&longs;cilicet efficit, quo repugnet, &longs;ed &longs;uo tant&ugrave;m &longs;e tutatur in loco: <lb/>Sin autem &amp; contr&agrave; nitatur, aut retrahat, jam non ob&longs;i&longs;tit &longs;o&shy;<lb/>l&ugrave;m, ne loco per vim dimoveatur; &longs;ed etiam impetum in con-<pb pagenum="157"/>trariam plagam directum efficit, cujus vi motum impedit, ac <lb/>proptere&agrave; Activ&egrave; re&longs;i&longs;tit. </s>

<s>Huic autem verbo, cum <emph type="italics"/>Re&longs;i, lere<emph.end type="italics"/> di&shy;<lb/>cimus, &longs;ubjecta notio e&longs;t, in caus&aacute; e&longs;&longs;e ne motus fiat, aut &longs;al&shy;<lb/>tem non ea velocitate, qu&aelig; virtuti movendi non impedit&aelig; c&aelig;&shy;<lb/>teroqui re&longs;ponderet. </s>

<s>Sic paries, in quem incurris, tibi re&longs;i&longs;tit <lb/>Formaliter, ne procedas, &amp; aqua &longs;tagnans, cui collo tenus im&shy;<lb/>mergeris, progredienti re&longs;i&longs;tit Formaliter, ne velociter, &longs;icut <lb/>intra a&euml;rem movearis pro ratione impetus, quo conaris progre&shy;<lb/>di: qui ver&ograve; occurrens te repellit, ut &longs;i coneris contra ictum <lb/>fluvij, non Formaliter tant&ugrave;m, &longs;ed etiam Activ&egrave; re&longs;i&longs;tit; non <lb/>&longs;ol&ugrave;m enim ob&longs;tat, quia ejus in locum &longs;uccedere non potes, <lb/>ni&longs;i cum loco dimoveas, &longs;ed etiam tibi adver&longs;um impetum im&shy;<lb/>primit, ut te loco extrudat. </s></p><p type="main">

<s>Cum itaque impedimenta mot&ucirc;s externo impetu &longs;ubmoven&shy;<lb/>da &longs;int, virtus autem movendi certa &longs;it ac definita, con&longs;tat vi&shy;<lb/>resomnes, qu&aelig; in corpore promovendo, &longs;i nihil ob&longs;taret, exer&shy;<lb/>cerentur, duas in partes di&longs;trahi, ad movendum &longs;cilicet cor&shy;<lb/>pus, &amp; ad tollenda impedimenta, Concipit igitur impetum, <lb/>qui motum efficiat, &amp; ob&longs;tanti corpori impetum imprimit, ut <lb/>loco cedat. </s>

<s>Quid igitur mirum, &longs;i di&longs;tractis viribus languidior <lb/>&longs;equatur metus? </s>

<s>Quia ver&ograve; qu&ograve; majori velocitate corpus <lb/>ob&longs;tans propellendum e&longs;t, aut trahendum, majori quoque im&shy;<lb/>petu impre&longs;&longs;o opus habet, pal&agrave;m e&longs;t majorem quoque in pro&shy;<lb/>pellente, aut &longs;ecum rapiente, impetum requiri, ut majorem re&shy;<lb/>&longs;i&longs;tentiam vincens &longs;e ip&longs;um pariter moveat. </s></p><p type="main">

<s>Hic autem quid monui&longs;&longs;e oporteat vim re&longs;i&longs;tendi &longs;uperan&shy;<lb/>dam e&longs;&longs;e &agrave; virtute movendi? </s>

<s>quis enim ambigat, an, &longs;i pares <lb/>ill&aelig; fuerint, nullus futurus &longs;it motus? </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i impedimentum <lb/>prors&ugrave;s immotum advers&ugrave;s conantem per&longs;tat, nullum pariter <lb/>recipit impetum; qui &longs;cilicet, etiam &longs;i pri&ugrave;s fui&longs;&longs;et, motu ce&longs;&shy;<lb/>&longs;ante periret. </s>

<s>Hinc in animali defatigatio membrorum oritur, <lb/>quando prors&ugrave;s in irritum conatus cadit; impetus enim, quem <lb/>concipit, ut &aelig;qualem motum imprimeret impedimento, &longs;i hoc <lb/>&longs;uperari po&longs;&longs;et, in animali ip&longs;o motum aliquem efficit, &longs;ed quia <lb/>progredi vetatur ab o&longs;tante aut retinente impedimento, impe&shy;<lb/>tus ille non totius animalis motum ulteri&ugrave;s promovet; &longs;ed mem&shy;<lb/>brorum partes alias comprimit, alias di&longs;tendit, unde &amp; dolor <lb/>aliquis, &amp; la&longs;&longs;itudo provenit. </s>

<s>At &longs;i corpus, cui motus debetur, <pb pagenum="158"/>c&ugrave;m inanimum &longs;it, nequeat impetum, quemadmodum animan&shy;<lb/>tes, ex arbitrio temperare, &amp; quia &longs;olidum e&longs;t ac durum, nul&shy;<lb/>lam pati compre&longs;&longs;ionem aut di&longs;tentionem partium po&longs;&longs;it, &longs;icut <lb/>&amp; corpus ob&longs;tans aut retinens compre&longs;&longs;ionem omnem aut <lb/>di&longs;tentionem re&longs;puit; tunc nullum concipit aut imprimit im&shy;<lb/>petum pr&aelig;ter innatam gravitationem, aut levitationem, c&ugrave;m <lb/>per vim in loco non debito detineatur. </s>

<s>Ex hoc conjecturam ca&shy;<lb/>pere licet de eo, quod contingit, quando virtute movendi re&shy;<lb/>&longs;i&longs;tentiam vincente impedimentum &longs;ubmovetur; impediri vi&shy;<lb/>delicet, ne producatur motus, juxta re&longs;i&longs;tenti&aelig; modum atque <lb/>men&longs;uram; qu&aelig; &longs;icuti non qu&acirc;libet minim&acirc; vi &longs;uperari pote&longs;t, <lb/>ita majori cedit. </s></p><p type="main">

<s>Ver&ugrave;m quonam id pacto contingat, ut explicare conemur, <lb/>illud ob&longs;erva, qu&ograve;d &longs;i corpus idem quadruplo veloci&ugrave;s moveri <lb/>debeat, ac moveretur pri&ugrave;s cert&acirc; impet&ucirc;s men&longs;ur&acirc;, utique qua&shy;<lb/>druplo majorem impetum exigit, ut pro impet&ucirc;s inten&longs;ione <lb/>aut remi&longs;&longs;ione velocior aut tardior &longs;equatur motus. </s>

<s>At &longs;i cor&shy;<lb/>pus aliud movendum quadruplo gravius exhibeatur, in hoc im&shy;<lb/>petus ille quadruplex &longs;ubquadruplam efficiet inten&longs;ionem, ac <lb/>propterea etiam motum habebit tardiorem, &longs;i c&aelig;tera &longs;int paria, <lb/>pro impet&ucirc;s inten&longs;ione. </s>

<s>Si c&aelig;tera, inquam, &longs;int paria; &longs;&aelig;p&egrave; <lb/>enim a&euml;r, aut aqua plus velociori motui re&longs;i&longs;tunt, qu&agrave;m tardio&shy;<lb/>ri, &amp; moles major efficit, ut non omnin&ograve; velocitas inten&longs;ioni <lb/>impet&ucirc;s re&longs;pondeat. </s>

<s>H&aelig;c tamen nune mente &longs;ecernamus, per&shy;<lb/>inde atque &longs;i nihil officerent motui. </s></p><p type="main">

<s>Quoniam igitur motus ab omni velocitatis aut tarditatis men&shy;<lb/>&longs;ur&acirc; &longs;ejungi nequit, finge corpus per vim movendum huju&longs;&shy;<lb/>modi e&longs;&longs;e, ut &longs;pectat&acirc; mole &longs;eu materi&acirc;, ac &longs;pecific&acirc; gravitate, <lb/>ad percurrendum &longs;patium pa&longs;&longs;uum 100 unius hor&aelig; quadrante, <lb/>indigeret impetu, cujus inten&longs;io e&longs;&longs;et particularum 4 in &longs;ingu&shy;<lb/>lis corporis movendi partibus: molem autem, exempli grati&acirc;, <lb/>di&longs;tinctam concipe in particulas 100 minimas. </s>

<s>Quare &longs;pectat&acirc; <lb/>t&ugrave;m exten&longs;ione t&ugrave;m inten&longs;ione impet&ucirc;s, nece&longs;&longs;e e&longs;t illi &agrave; mo&shy;<lb/>tore imprimi impet&ucirc;s particulas 400. Qu&ograve;d &longs;i corporis per vim <lb/>movendi moles ac materia e&longs;&longs;et quadruplex alterius, &longs;i nimi&shy;<lb/>rum ratione materi&aelig; exten&longs;ionis particulas haberet 400, jam <lb/>impetus idem &longs;ubquadruplam efficeret inten&longs;ionem, &amp; &longs;ingul&aelig; <lb/>impet&ucirc;s particul&aelig; &longs;ingulis corporis particulis ine&longs;&longs;ent; atque <pb pagenum="159"/>ade&ograve; etiam hujus velocitas e&longs;&longs;et &longs;ubquadrupla prioris velocita&shy;<lb/>tis: partamen utrobique e&longs;&longs;et, illud quidem veloci&ugrave;s, hoc tar&shy;<lb/>di&ugrave;s movendi difficultas, cum in utroque particulas 400 impe&shy;<lb/>t&ucirc;s produci oporteret; utriu&longs;que enim impet&ucirc;s exten&longs;iones &amp; <lb/>inten&longs;iones e&longs;&longs;ent Reciproc&egrave; in eadem Ratione. </s>

<s>In corpore <lb/>itaque, ex quo motus originem ducit, tanta vis movendi ine&longs;&longs;e <lb/>debet, ut &amp; corpori impedienti, quod &longs;ubmovetur, congruen&shy;<lb/>tem motui impetum imprimat, hoc e&longs;t particulas 400, &amp; ip&longs;um <lb/>&longs;e pariter promoveat: nihil enim accepto extrin&longs;ec&ugrave;s impetu <lb/>agitatur &agrave; motore prors&ugrave;s immoto, ut eunti per &longs;ingula patebit. </s></p><p type="main">

<s>Jam ver&ograve; quoniam idem corpus mod&ograve; remi&longs;&longs;i&ugrave;s, mod&ograve; con&shy;<lb/>citati&ugrave;s moveri pro impet&ucirc;s inten&longs;ione videmus, probabilis <lb/>conjectura e&longs;t in iis, qu&aelig; non &longs;uo arbitrio, &longs;ed natur&aelig; reguntur <lb/>imperio, totum impetum produci, qui virtuti efficiendi re&longs;pon&shy;<lb/>det: h&aelig;c autem in impedimento, cujus re&longs;i&longs;tentia vincitur, <lb/>impetum e&acirc; inten&longs;ionis men&longs;ur&acirc; imprimit, qu&aelig; illi mot&ucirc;s ve&shy;<lb/>locitatem conciliet ip&longs;ius corporis moventis velocitati con&shy;<lb/>gruentem, ade&ograve; ut movendi facultas totas &longs;uas vires exerat <lb/>partim impetum imprimens &longs;ubmovendo impedimento, partim <lb/>motum e&longs;&longs;iciens in ip&longs;o corpore: ex quo fit quod e&ograve; remi&longs;&longs;iorem <lb/>motum in &longs;e motor efficiat, qu&ograve; major &longs;ecund&ugrave;m inten&longs;ionem <lb/>impetus impeditur ab impedimento. </s>

<s>Sic plumbeus globus bili&shy;<lb/>bri, &longs;i, funiculo excavat&aelig; volubilis orbiculi curvatur&aelig; in&longs;erto, <lb/>connectatur cum globulo &longs;ubdupl&aelig; gravitatis, non e&aacute; veloci&shy;<lb/>tate de&longs;cendit, qua de&longs;cenderet &longs;ibi relictus ab&longs;que ull&acirc; appen&shy;<lb/>dice; veloci&ugrave;s tamen movetur, qu&agrave;m &longs;i e&longs;&longs;et globuli adjuncti <lb/>tant&ugrave;m &longs;e&longs;quialter; quia &longs;cilicet ut ad &aelig;qualem velocitatem <lb/>temperentur motus t&ugrave;m impedimenti &longs;ur&longs;um, t&ugrave;m corporis mo&shy;<lb/>ventis deor&longs;um, minor inten&longs;iv&egrave; impetus impediendus e&longs;t &agrave; glo&shy;<lb/>bulo &longs;ubduplo qu&agrave;m &agrave; &longs;ub&longs;e&longs;quialtero; ac propterea major e&longs;t <lb/>&longs;ecund&ugrave;m inten&longs;ionem reliquus impetus motum efficiens con&shy;<lb/>citatiorem. </s></p><p type="main">

<s>Qu&ograve;d autem &agrave; globo de&longs;cendente imprimatur impetus glo&shy;<lb/>bulo, quem &longs;ur&longs;um trahit, hinc con&longs;tat, quod &longs;i globulus ille <lb/>non &longs;it admodum gravis, t&ugrave;m demum &longs;ub&longs;ilit, ubi globus ve&shy;<lb/>lociter de&longs;cendens &longs;ubjectum planum attigerit: quid enim il&shy;<lb/>lum &longs;ub&longs;ilire cogeret quie&longs;cente jam globo, &agrave; quo trahebatur, <lb/>ni&longs;i adhuc aliquid impre&longs;&longs;i impet&ucirc;s remaneret? </s>

<s>At qu&ograve;d im-<pb pagenum="160"/>pre&longs;&longs;us h&icirc;c impetus non ab ip&longs;o motore, &longs;ed ab impetu, quem <lb/>ille concepit, proxim&egrave; efficiatur, hinc &longs;ibi &longs;uadent plures, quia <lb/>ex alter&acirc; parte impetum ab impetu produci po&longs;&longs;e manife&longs;tum <lb/>videtur ex percu&longs;&longs;ionibus projectorum, ut c&ugrave;m globus pro&shy;<lb/>jectus in quie&longs;centem globum impactus illum trudit; ex alter&acirc; <lb/>cau&longs;am proximam effectui homogeneam congruenter natur&aelig; <lb/>&longs;tatuimus; &longs;ic enim &amp; calorem in nobis &agrave; calore poti&ugrave;s qu&agrave;m &agrave; <lb/>&longs;ub&longs;tanti&acirc; ignis proxim&egrave; produci exi&longs;timamus. </s>

<s>Sed quid de <lb/>percu&longs;&longs;ionum impetu dicendum &longs;it, &longs;uo loco con&longs;tabit inferi&ugrave;s. </s></p><p type="main">

<s>Motoris dem&ugrave;m velocitatem inten&longs;ioni impet&ucirc;s concepti <lb/>non re&longs;pondere experimur, cum vald&egrave; conantes ut onus rapte&shy;<lb/>mus; par&ugrave;m progredimur; at &longs;i funis ex improvi&longs;o abrumpa&shy;<lb/>tur, illic&ograve; corruimus, impetu &longs;cilicet concepto motum validi&ugrave;s <lb/>efficiente, ubi de&longs;ierit impetum oneri, quod raptabatur, im&shy;<lb/>primere. </s></p><p type="main">

<s>Hinc fit qu&ograve;d, &longs;i ea fuerit corporum di&longs;po&longs;itio, ut impedi&shy;<lb/>mentum tard&egrave; &longs;ubmovendum &longs;it, ac proinde remi&longs;&longs;iore impetu <lb/>opus habeat, qui &longs;ibi imprimatur; corpus ver&ograve;, cui motus <lb/>omnis tribuitur, non &aelig;quali tarditate cum impedimento ferri <lb/>nece&longs;&longs;e &longs;it, &longs;ed veloci&ugrave;s pr&aelig; illo moveri po&longs;&longs;it, hoc &longs;an&egrave; e&ograve; mi&shy;<lb/>n&ugrave;s habet re&longs;i&longs;tenti&aelig;, qu&ograve; minorem in intentione impet&ucirc;s men&shy;<lb/>&longs;uram impedimento eidem imprimere debet, ut illud &longs;ubmo&shy;<lb/>veatur. </s>

<s>Contr&agrave; ver&ograve; &longs;i ita fuerint di&longs;po&longs;ita, ut impedimentum <lb/>veloci&ugrave;s pr&aelig; ip&longs;o motore moveri oporteat, mult&ograve; magis re&longs;i&longs;tit, <lb/>qu&agrave;m &longs;i pariter moverentur, plus enim impet&ucirc;s imprimendum <lb/>e&longs;t, ut motus con&longs;equatur. </s></p><p type="main">

<s>Hacten&ugrave;s re&longs;i&longs;tentiam poti&longs;&longs;im&ugrave;m Formalem, impedimento <lb/>nihil in adver&longs;um conante, contemplati &longs;umus; jam ad Acti&shy;<lb/>vam tran&longs;eamus, cum &longs;cilicet duo corpora invicem aut omni&shy;<lb/>n&ograve;, aut ex parte repugnant, quia motum in diver&longs;as aut oppo&shy;<lb/>&longs;itas plagas directum moliuntur. </s>

<s>In medio va&longs;e aqu&acirc; pleno &longs;ta&shy;<lb/>tuatur lignea tabella cra&longs;&longs;iu&longs;cula, eique lapis imponatur: dum <lb/>illa conatur a&longs;cendere, hic de&longs;cendere, &longs;e invicem urgent; &longs;ed <lb/>cum &longs;e vici&longs;&longs;im permeare nequeant, &longs;i paribus quidem viribus <lb/>confligant, &longs;ine motu con&longs;i&longs;tunt; &longs;in autem imparibus, aut <lb/>ambo a&longs;cendunt, aut ambo de&longs;cendunt, pro ut &longs;ive tabell&aelig; le&shy;<lb/>vitas, &longs;ive lapidis gravitas oppo&longs;itam vicerit. </s>

<s>Quod &longs;i lapis ta&shy;<lb/>bell&aelig; non impo&longs;itus, &longs;ed &longs;uppo&longs;itus, arct&egrave; tamen connexus <pb pagenum="161"/>fuerit, adhue contrarios motus conantur, non &longs;e tamen invi&shy;<lb/>cem urgent, &longs;ed vici&longs;&longs;im retrahunt, quandi&ugrave; vinculum non <lb/>revellatur, aut rumpatur. </s>

<s>Hic ver&ograve; &longs;ubdubitet qui&longs;piam, <lb/>utr&ugrave;m corpora, qu&aelig; contrario ni&longs;u reluctantur, &longs;ibi vici&longs;&shy;<lb/>&longs;im impetum imprimant, nec ne, aut &aelig;qualem, &longs;i pares fue&shy;<lb/>rint vires, aut, &longs;i impares, in&aelig;qualem: Quando enim ob vi&shy;<lb/>rium &aelig;qualitatem utrumque corpus con&longs;i&longs;tit, codem pacto <lb/>quies &longs;equitur, &longs;i unumquodque &longs;uam gravitationem aut levi&shy;<lb/>tationem &longs;ervans nihil alteri imprimat, ac &longs;i lignea tabella levi&shy;<lb/>tans partem impet&ucirc;s &longs;ur&longs;um directi conferat impo&longs;ito lapidi, &agrave; <lb/>quo gravitante vici&longs;&longs;im recipiat tantumdem impet&uacute;s deor&longs;um <lb/>directi; ex quo fiat, ut lapis habens concepti ac innati impe&shy;<lb/>t&ucirc;s deor&longs;um directi vires &aelig;quales viribus impet&ucirc;s &longs;ur&longs;um di&shy;<lb/>recti con&longs;i&longs;tat, idemque in ligne&acirc; tabell&acirc; contingat. </s>

<s>C&ugrave;m ve&shy;<lb/>r&ograve; in&aelig;quales fuerint vires, id quod validius e&longs;t, eodem modo <lb/>&longs;uperat, &longs;ive nihil contrarij impet&ucirc;s ab infirmiore oppo&longs;ito re&shy;<lb/>cipiat, &longs;ed minorem motum vi &longs;ui impet&ucirc;s producat pro ratio&shy;<lb/>ne virium, quibus &longs;uperat; &longs;iv&egrave; partem impet&ucirc;s contrarij reci&shy;<lb/>piat, qu&aelig; proprij impet&ucirc;s vires attenuet. </s></p><p type="main">

<s>Quotidianum e&longs;t hujus &aelig;qualitatis aut in&aelig;qualitatis experi&shy;<lb/>mentum in iis, qu&aelig; innatant humori; h&aelig;c enim humori im&shy;<lb/>po&longs;ita, quia in a&euml;re gravitant, de&longs;cendunt; pars ver&ograve; immer&longs;a <lb/>levitat in humore; pr&aelig;gravata tamen &agrave; reliqu&acirc; parte extante <lb/>deor&longs;um adhuc urgetur, donec inter partem immer&longs;am &amp; ex&shy;<lb/>tantem fiat &aelig;quilibrium, &amp; tantumdem pars immer&longs;a levitet in <lb/>humore, ac extans gravitat in a&euml;re. </s>

<s>Sic ma&longs;&longs;a plumbea argento <lb/>vivo impo&longs;ita de&longs;cendit, donec molis plumbe&aelig; pars (2/13) extet; e&longs;t <lb/>enim &longs;pecifica plumbi gravitas ad &longs;pecificam mercurij gravita&shy;<lb/>tem ut 11 ad 13. levitat itaque plumbum in mereurio ut 2, gra&shy;<lb/>vitat in a&euml;re ut 11; igitur plumbe&aelig; ma&longs;&longs;&aelig; partes 11 levitantes <lb/>fingul&aelig; ut 2 parem habent conatum &longs;ur&longs;um, ac partes 2 gra&shy;<lb/>vitantes &longs;ingul&aelig; ut 11 conantur deor&longs;um. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i ita depri&shy;<lb/>meretur plumbum, ut ejus partes 12 immergerentur, &amp; una <lb/>extaret; jam unica pars gravitans ut 11 vinceretur &agrave; partibus <lb/>12 levitantibus &longs;ingulis ut 2, ac propterea adhuc pars una <lb/>emergeret: quemad modum &longs;i quatuor partes extarent, &amp; no&shy;<lb/>vem immergerentur, harum levitas 18 ab illarum gravitate 44 <lb/>vinceretur, ide&oacute;que adhuc du&aelig; immergerentur. </s></p><pb pagenum="162"/><p type="main">

<s>Jam &longs;i dixeris &agrave; partis immer&longs;&aelig; levitantis momentis 18 impe&shy;<lb/>diri momenta 18 partis extantis gravitantis, ade&ograve; ut &longs;uper&longs;int <lb/>tant&ugrave;m vires juxt&agrave; exce&longs;&longs;um gravitatis, &longs;cilicet momentorum <lb/>26, juxta quem exce&longs;&longs;um impetum imprimat parti immer&longs;&aelig;, ut <lb/>deprimatur, tunc autem cum paria &longs;uerint levitatis atque gra&shy;<lb/>vitatis momenta, jam non invicem agere, &longs;ed &longs;e vici&longs;&longs;im impe&shy;<lb/>dire, probabilior forta&longs;&longs;e videatur alicui philo&longs;ophandi ratio <lb/>h&icirc;c, ubi direct&egrave; &longs;ibi invicem adver&longs;antur directiones; alteruter <lb/>enim aut neuter impetus movet oppo&longs;irum corpus. </s>

<s>Ver&ugrave;m <lb/>quoniam ubi line&aelig; directionum mot&ucirc;s non &longs;unt in directum <lb/>po&longs;it&aelig;; &longs;ed inclinationem habent, motus mixtus, qui &longs;equitur, <lb/>ex utroque impetu unum motum temperari indicat, in eam fe&shy;<lb/>ror &longs;ententiam, ut exi&longs;timem duo corpora obliqu&egrave; &longs;ibi invicem <lb/>repugnantia vici&longs;&longs;im imprimere, &amp; recipere impetum in diver&shy;<lb/>&longs;as plaga directum pro modo virtutis uniu&longs;euju&longs;que, ade&ograve; ut <lb/>&longs;i paria &longs;int momenta, medius plan&egrave; inter utramque directio&shy;<lb/>nem &longs;equatur motus, &longs;i di&longs;paria, &longs;equatur pro modo exce&longs;s&ucirc;s. </s></p><p type="main">

<s>Fieri autem hane mutuam impet&ucirc;s communicationem hinc <lb/>apparet, qu&ograve;d &longs;i duo corpora, quorum virtus movendi ut AB <lb/><figure id="fig34"></figure><lb/>&amp; AC, inloco, ubi A, con&longs;ti&shy;<lb/>tuta moveri c&oelig;perint, alterum <lb/>quidem, quod ad dexteram e&longs;t, <lb/>cum directione AB, alterum <lb/>ver&ograve;, quod ad &longs;ini&longs;tram, cum di&shy;<lb/>rectione AC, ita &longs;e impediunt, <lb/>ut quod ad l&aelig;vam e&longs;t, urgeat reliquum, ne per rectam AB proce&shy;<lb/>dat; hoc ver&ograve; quod ad <expan abbr="dexter&atilde;">dexteram</expan> e&longs;t, illud impediat, ne per rectam <lb/>AC incedat; &longs;ed propellat ita, ut ambo habeant directionem <lb/>mixtam AD. </s>

<s>H&aelig;c autem line&aelig; AD cum major &longs;it &longs;ingulis <lb/>lateribus AB, AC in rectangulo, aut rhomboide, ut quadra&shy;<lb/>to, aut rhombo, cav&egrave; n&egrave; putes &longs;ingulis corporibus &longs;upra pro&shy;<lb/>prium impet&ucirc;s modum factam e&longs;&longs;e aliquam ab externo impetu <lb/>virium acce&longs;&longs;ionem: qu&icirc; enim fieri po&longs;&longs;it, ut corpus nullo re&shy;<lb/>pugnante po&longs;&longs;it certo tempore percurrere lineam AB, dimi&shy;<lb/>nutis ver&ograve; impet&ucirc;s viribus ex re&longs;i&longs;tenti&agrave;, pari tempore longio&shy;<lb/>rem lineam AD percurrat? </s>

<s>An quia recipiat &agrave; corpore re&shy;<lb/>pugnante impetum, cujus acce&longs;&longs;ione augeatur proprius impe&shy;<lb/>tus, qui reliquus e&longs;t? </s>

<s>At &longs;i propter virium &aelig;qualitatem percur-<pb pagenum="163"/>rant Quadrati diametrum, utique tantumdem alterum ab alte&shy;<lb/>ro recipit impet&uacute;s, quantum tribuit: igitur non e&longs;t major vis <lb/>impetus, qu&agrave;m &longs;i nihil repugnaret: ex quo fit neque motum ve&shy;<lb/>lociorem e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e, ut pari tempore diametrum percurrant, <lb/>quo &longs;ingula de&longs;eriberent latus Quadrati. </s></p><p type="main">

<s>Non igitur ex ill&agrave; mutu&aacute; impetus in divers&acirc; directi commu&shy;<lb/>nicatione fit in &longs;ingulis corporibus impet&ucirc;s inten&longs;io major (&longs;i <lb/>propri&egrave; loquendum &longs;it, habent enim impetus illi, conceptus <lb/>&longs;cilicet, &amp; impre&longs;&longs;us, directionem diver&longs;am) qu&agrave;m ferat pro&shy;<lb/>pria &longs;ingulorum virtus: id autem poti&longs;&longs;im&ugrave;m con&longs;tat, quando <lb/><expan abbr="&longs;ingulor&utilde;">&longs;ingulorum</expan> directiones vald&egrave; obtu&longs;um <expan abbr="angul&utilde;">angulum</expan> con&longs;tituunt; cor&shy;<lb/>pora enim in motu breviorem Rhombi aut Rhomboidis <expan abbr="diame-tr&utilde;">diame&shy;<lb/>trum</expan> de&longs;cribunt, qu&aelig; linea aliquando minor e&longs;t &longs;ingulis lateribus. </s></p><p type="main">

<s>Finge itaque corpus, quod percurreret AB, nullo impedi&shy;<lb/>mento prohiberi, quin moveatur e&aacute;dem velocitate per AD; <lb/>utique &longs;ol&ugrave;m &aelig;quale &longs;patium AI decurreret, impediret tamen, <lb/>ne aliud corpus habens directionem AC, illique perpetu&ograve; <lb/>adh&aelig;rens, decurreret juxta &longs;uam directionem &longs;patium &aelig;quale <lb/>ip&longs;i AC; &longs;ed tant&ugrave;m EI, hoc e&longs;t Sinum anguli BAD loco <lb/>Tangentis eju&longs;dem anguh, po&longs;ito Radio AI. </s></p><p type="main">

<s>Firge iterum alterum corpus habens directionem AC e&acirc;&shy;<lb/>dem velocitate moveri per AD; utique non ni&longs;i &longs;patium AF, <lb/>ip&longs;i AC &aelig;quale, motu dimetiretur, prohiberetque, ne reli&shy;<lb/>quum corpus habens directionem AB, illique perpetu&ograve; adh&aelig;&shy;<lb/>rens, progrederetur ni&longs;i in F, hoc e&longs;t &longs;patio &aelig;quali ip&longs;i BD; <lb/>&longs;ed vers&ugrave;s B non procederet ni&longs;i juxta men&longs;uram AG mino&shy;<lb/>rem ips&acirc; AC. </s>

<s>Atqui utrumque &longs;uam habet directionem, &amp; <lb/>non per AD, &longs;eque vici&longs;&longs;im impediunt; igitur dum &longs;imul mo&shy;<lb/>ventur, neque &longs;ub&longs;i&longs;tunt in F, neque veniunt in I; &longs;ed medio <lb/>loco con&longs;i&longs;tunt, puta in O. </s></p><p type="main">

<s>Dixeris forta&longs;&longs;e AO &aelig;qualem ip&longs;i AE ita, ut &longs;it &longs;icut DB <lb/>ad BA, ita IE ad EA, hoc e&longs;t ad AO, aut AO e&longs;&longs;e medio <lb/>loco proportionalem inter AF &amp; AI, hoc e&longs;t inter AC &amp; AB <lb/>men&longs;uras virium impet&ucirc;s &longs;ingulorum corporum. </s>

<s>Hoc tamen <lb/>&longs;ecundo loco propo&longs;itum non facil&egrave; admi&longs;erim, quia ubi &aelig;qua&shy;<lb/>les &longs;unt virtutes movendi, medio loco proportionalis e&longs;t &aelig;qua&shy;<lb/>lis &longs;ingulis extremis, ac propterea utrumque corpus impeditum <lb/>&aelig;que velociter moveretur, ac non impeditum. </s>

<s>Primum ver&ograve;, <pb pagenum="164"/>quod &longs;cilicet AO &aelig;qualis &longs;it ip&longs;i AE, gratis a&longs;&longs;eritur; neque <lb/>enim potior ulla apparet ratio, cur ad in&longs;tituendam analogiam <lb/>a&longs;&longs;umatur poti&ugrave;s IE, qu&agrave;m qu&aelig;libet alia minor linea cadens <lb/>inter G &amp; E. </s>

<s>Ego autem libenti&ugrave;s pro&longs;iteor me ne&longs;cire, qu&agrave; <lb/>Ratione analogia h&aelig;c in&longs;tituatur, quam aliquid certi divinan&shy;<lb/>do &longs;tatuere. </s></p><p type="main">

<s>Ver&ugrave;m quamvis non utrumque corpus veloci&ugrave;s moveatur <lb/>qu&agrave;m pro &longs;u&acirc; virtute, alterum tamen quod urgetur, &longs;eu rapitur <lb/>&agrave; validiori, pote&longs;t, fact&acirc; impet&ucirc;s acce&longs;&longs;ione, plus &longs;patij percur&shy;<lb/>rere, qu&agrave;m pro &longs;uis viribus: impeditur &longs;iquidem motus non ab&shy;<lb/>&longs;olut&egrave;, &longs;ed juxt&agrave; eam directionem. </s>

<s>Hinc fit corpus habens di&shy;<lb/>rectionem &amp; velocitatem AC minorem velocitate AB promo&shy;<lb/>veri ultr&agrave; punctum F in linea mixti mot&ucirc;s AD. </s></p><p type="main">

<s>At inquis: an &longs;i naut&aelig; remis incumbant, veli&longs;que obliquis <lb/>ventum excipiant, tardior erit motus, qu&agrave;m &longs;i navis vel &agrave; &longs;olis <lb/>remigibus, vel &agrave; &longs;olo vento impelleretur? </s>

<s>contrarium &longs;an&egrave; vi&shy;<lb/>detur experientia evincere. </s>

<s>Ver&ugrave;m &longs;i rem attenti&ugrave;s con&longs;ideres, <lb/>aliam plan&egrave; e&longs;&longs;e rationem deprehendes, cum duo corpora &longs;e <lb/>moventia vici&longs;&longs;im &longs;e impediunt, aliam c&ugrave;m unum &agrave; duplici ex&shy;<lb/>trin&longs;eco impetu in diver&longs;a directo impellitur: de illis hacten&ugrave;s <lb/>&longs;ermo fuit, neque ulla ratio &longs;uadere pote&longs;t velocius &agrave; tardiore <lb/>incitari, quamquam tardius &agrave; velociore urgeatur, ut dictum e&longs;t. </s></p><p type="main">

<s>At &longs;i unum corpus &agrave; duobus &aelig;qualis aut in&aelig;qualis virtutis <lb/>impetum recipiat, utique magis inten&longs;us, vel &longs;i inten&longs;ionem <lb/>propri&egrave; dictam neges, cert&egrave; major e&longs;t impetus, qu&agrave;m &longs;i ab al&shy;<lb/>terutro tant&ugrave;m reciperet impetum: quare nil mirum, &longs;i ea mo&shy;<lb/>t&ucirc;s velocitas con&longs;equatur, qu&aelig; utrumque impetum &longs;ingillatim <lb/>&longs;umptum vincat, quamvis utroque &longs;imul &longs;umpto minor &longs;it, quia <lb/>habent directiones oppo&longs;itas, ut alibi explicabitur. </s>

<s>Hinc e&longs;t <lb/>navim veloci&ugrave;s agi velis remi&longs;que, qu&agrave;m &longs;i aut &longs;ol&acirc; ventorum <lb/>vi, aut &longs;ol&acirc; remigum ope propelleretur, &amp; cymbam, dum &longs;e&shy;<lb/>cundo flumine rapitur, &longs;imulque remis ad alteram ripam im&shy;<lb/>pellitur, veloci&ugrave;s moveri, qu&agrave;m aut in &longs;tagno e&acirc;dem remigum <lb/>oper&acirc;, aut &agrave; flumine ce&longs;&longs;antibus remis ageretur. </s>

<s>Quemadmo&shy;<lb/>dum enim neque ventus remos impellit, neque ab his ventus <lb/>impellitur, ita neque &longs;e vici&longs;&longs;im immediat&egrave; impediunt, aut &longs;ibi <lb/>mutu&ograve; repugnant; atque ade&ograve; non e&longs;t h&icirc;c eadem philo&longs;ophan&shy;<lb/>di ratio, ac cum duo corpora &longs;ibi invicem immediat&egrave; re&longs;i&longs;tunt, <pb pagenum="165"/>&amp; alterum alterius vires extenuat impediens, ne juxt&agrave; propri&aelig; <lb/>virtutis men&longs;uram motum concipiat. </s></p><p type="main">

<s>Ex his qu&aelig; hacten&ugrave;s dicta &longs;unt, illud &longs;atis con&longs;tare videtur, <lb/>qu&ograve;d animal eaten&ugrave;s in motu difficultatem ac re&longs;i&longs;tentiam per&shy;<lb/>cipit, quaten&ugrave;s multum impet&ucirc;s concipere debet, ex quo mu&longs;&shy;<lb/>culorum contentio oritur, neque tamen ea &longs;equitur mot&ucirc;s ve&shy;<lb/>locitas, qu&aelig; tanto impetui re&longs;ponderet, dum &longs;ubmovendo im&shy;<lb/>pedimento maximam virium partem impendit impetum impri&shy;<lb/>mens: unde fit plurimum influentis &longs;pirit&ucirc;s animalis ab&longs;umi in <lb/>t&agrave;m diuturn&acirc;, vel t&agrave;m valid&acirc; mu&longs;culorum contentione, ac <lb/>proinde la&longs;&longs;itudinem &longs;equi, atque aliquando etiam contento&shy;<lb/>rum mu&longs;culorum dolorem, cum id non contingat &longs;ine aliqu&acirc; <lb/>partium compre&longs;&longs;ione aut di&longs;tentione. </s>

<s>Qu&ograve; igitur veloci&ugrave;s <lb/>moveri pote&longs;t animal pro ratione concepti impet&ucirc;s, e&ograve; mino&shy;<lb/>rem percipit in &longs;ubmovendo impedimento difficultatem; &amp; <lb/>quidem maxim&egrave; &longs;i altern&acirc; contentionis ac remi&longs;&longs;ionis mu&longs;cu&shy;<lb/>lorum vici&longs;&longs;itudine labor mite&longs;cat. </s></p><p type="main">

<s>Curio&longs;i&ugrave;s autem inquirenti, quam Rationem habeat motoris <lb/>impetus ad impetum corpori, quod movetur, quatenus move&shy;<lb/>tur, impre&longs;&longs;um, ut aliquatenus &longs;atisfaciam, a&longs;&longs;ero ut minimum <lb/>duplam e&longs;&longs;e, non quidem inten&longs;iv&egrave;, aut exten&longs;iv&egrave; &longs;ed enti&shy;<lb/>tativ&egrave;. </s>

<s>Quaten&ugrave;s, inquam, movetur, hoc e&longs;t quatenus vinci&shy;<lb/>tur ejus re&longs;i&longs;tentia: c&aelig;ter&ugrave;m potentia movens in &longs;e producit, &amp; <lb/>in mobili &aelig;qualem impetum; &longs;ed quemadmodum ubi calor fri&shy;<lb/>gori permi&longs;cetur illud vincens, non percipitur ni&longs;i quatenus <lb/>excedit vim frigoris, ita impetus oneri impre&longs;&longs;us eatenus mo&shy;<lb/>vet, quaten&ugrave;s eju&longs;dem re&longs;i&longs;tentiam &longs;uperat: Hunc autem ex&shy;<lb/>ce&longs;&longs;um &longs;ubduplum impet&ucirc;s motoris &longs;atis probabili conjectur&acirc; <lb/>affirmo. </s>

<s>Illud enim hoc mihi &longs;uadet, qu&ograve;d motoris virtutem <lb/>metitur exce&longs;&longs;us impet&ucirc;s, quem ille habet &longs;upr&agrave; impedimenti <lb/>re&longs;i&longs;tentiam: re&longs;i&longs;tenti&aelig; autem modus, ut &longs;&aelig;pi&ugrave;s dictum e&longs;t, <lb/>ex velocitate mot&ucirc;s, qu&aelig; concilianda e&longs;t gravitati corporis &longs;ub&shy;<lb/>movendi, de&longs;umitur; hoc enim ide&ograve; re&longs;i&longs;tit partibus ex gr.100 <lb/>impet&ucirc;s, quia &longs;i &longs;ol&ugrave;m fuerint 100 partes impet&ucirc;s, fieri non po&shy;<lb/>te&longs;t ut moveatur tant&acirc; velocitate, &longs;ed pluribus impet&ucirc;s parti&shy;<lb/>bus indiget: exce&longs;&longs;us igitur virtutis motoris &aelig;qualis e&longs;t ut mi&shy;<lb/>nimum re&longs;i&longs;tenti&aelig; mobilis; atque ade&ograve; tota virtus motoris, hoc <lb/>e&longs;t impetus ab eo conceptus, &aelig;quivalet t&ugrave;m re&longs;i&longs;tenti&aelig; mobi-<pb pagenum="166"/>lis juxta men&longs;uram requi&longs;itam ad motum, qui &longs;equitur, t&ugrave;m <lb/>principio mot&ucirc;s eju&longs;dem mobilis: atqui motus hic &aelig;qualis e&longs;t <lb/>motui, cui illud re&longs;i&longs;tit, totus igitur impetus motoris duplus e&longs;t <lb/>impet&ugrave;s, qui motum efficit in mobili, quatenus movetur. </s></p><p type="main">

<s>Hinc e&longs;t eodem conatu motoris di&longs;parem effici motum, &longs;i <lb/>potentia &aelig;qualiter moveatur cum mobili, ut con&longs;tat: quia ni&shy;<lb/>mirum impetus mobili impre&longs;&longs;us in&aelig;qualem habet inten&longs;io&shy;<lb/>nem, quamvis entitativ&egrave; &aelig;qualis &longs;it. </s>

<s>Si enim tota motoris vir&shy;<lb/>tus &longs;it 20, &amp; decem impet&ucirc;s particulas re&longs;i&longs;tentiam &longs;uperantes <lb/>mobili imprimat, in quo inten&longs;io fiat ut 1, in mobili gravitatis <lb/>&longs;e&longs;quialter&aelig;, particul&aelig; e&aelig;dem decem impet&ucirc;s inten&longs;ionem ef&shy;<lb/>ficiunt ut 2/3; quare &amp; hujus motus erit &longs;ub&longs;e&longs;quialter, ac pro&shy;<lb/>inde motor, qui &aelig;qualiter cum mobili movetur, etiam tardio&shy;<lb/>rem habet motum, qu&agrave;m c&ugrave;m motum priori mobili conci&shy;<lb/>liabat. </s></p><p type="main">

<s>Patet igitur ex his nunquam fieri po&longs;&longs;e, ut corpus grave mi&shy;<lb/>noris aut &aelig;qualis virtutis alterum moveat ita, ut plan&egrave; in velo&shy;<lb/>citate con&longs;entiant; illud enim corpus min&ugrave;s aut &aelig;qu&egrave; grave <lb/>concipere non pote&longs;t impetum, qui &amp; &longs;ibi ad motum &longs;ufficiat, <lb/>&amp; alteri impetum imprimat: finge &longs;cilicet animo fui&longs;&longs;e impe&shy;<lb/>tum impre&longs;&longs;um corpori &aelig;qu&egrave; vel magis gravi; h&icirc;c utique cum <lb/>non excedat re&longs;i&longs;tentiam mobilis, nullum efficere pote&longs;t mo&shy;<lb/>tum; igitur neque impre&longs;&longs;us fuit impetus, ne &longs;it omnin&ograve; inuti&shy;<lb/>lis. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i e&acirc; ratione di&longs;ponantur ut motor veloci&ugrave;s moveri <lb/>po&longs;&longs;it qu&agrave;m mobile, jam fieri pote&longs;t, ut &agrave; minore majus movea&shy;<lb/>tur: nam &longs;i motor cert&acirc; qu&acirc;dam velocitate movere po&longs;&longs;it pon&shy;<lb/>dus unius libr&aelig; motu &longs;ibi &aelig;quali, eodem conatu &amp; e&aacute;dem ve&shy;<lb/>locitate &longs;e movens movebit pondus centum librarum, &longs;i hoc ita <lb/>&longs;it di&longs;po&longs;itum, ut centuplo tardi&ugrave;s moveatur: quia nimirum <lb/>idem entitativ&egrave; impetus in hoc pondere centuplo remi&longs;&longs;ior, <lb/>qu&agrave;m in pondere unius libr&aelig;, &longs;ufficit ad motum centuplo tar&shy;<lb/>diorem. </s>

<s>Motus &longs;iquidem centum librarum &longs;ubcentuplus in ve&shy;<lb/>locitate, &aelig;qualis e&longs;t motui unius libr&aelig; centuplo in velocitate; <lb/>&longs;i enim libra percurrit centum &longs;patij digitos &longs;ibi &longs;uccedentes in <lb/>longitudine, pari tempore centum libr&aelig; percurrunt quidem <lb/>unicum digitum longitudinis &longs;patij, centum tamen &longs;patia digi&shy;<lb/>talia percurrunt, &longs;ingul&aelig; &longs;cilicet libr&aelig; digitum. <pb pagenum="167"/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT V.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>In quo Machinarum vires &longs;it&aelig; &longs;int.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>POtentiam oneri movendo c&aelig;teroqui imparem pr&aelig;&longs;tare po&longs;&shy;<lb/>&longs;e, &longs;i machina adhibeatur, quotidiano experimento di&longs;ci&shy;<lb/>mus; ade&ograve; ut ip&longs;a unica pluribus potentiis machin&acirc; de&longs;titutis <lb/>virtute &aelig;qualis &longs;it, &amp; qu&aelig; pondus &longs;olitarium ac &longs;implex loco <lb/>pror&longs;us movere non poterat, ubi &longs;e ad machinam applicuerit, <lb/>jam non ponderi tant&ugrave;m, &longs;ed &amp; machin&aelig; motum conciliet. </s>

<s><lb/>Quid ergo illud &longs;it, ex quo huju&longs;modi virium incrementum <lb/>oritur, h&icirc;c perve&longs;tigandum e&longs;t; &amp; ad illud cau&longs;&aelig; genus revo&shy;<lb/>catur, quam Schol&aelig; Formalem appellant; e&longs;t &longs;cilicet ratio, per <lb/>quam fit, ut &longs;it, atque dicatur Machina: hoc autem incremen&shy;<lb/>tum virium, ut ex dicendis con&longs;tabit, ex machin&aelig; figur&acirc; pen&shy;<lb/>det &longs;ecund&ugrave;m quam potenti&aelig;, &amp; ponderis motus &longs;ibi invicem <lb/>pro rat&acirc; portione re&longs;pondent. </s></p><p type="main">

<s>A machin&acirc; qu&acirc; machina e&longs;t, potenti&aelig; moventis vires non <lb/>augeri certum e&longs;t; nihil enim illi interioris virtutis impertitur, <lb/>&amp; qu&acirc; machina e&longs;t, ab omni innat&acirc; gravitate &longs;ejuncta intelli&shy;<lb/>gitur: vectis &longs;iquidem, ferreus &longs;it, &longs;ive ligneus, machin&aelig; ra&shy;<lb/>tionem non immutat, &longs;i &longs;ola intercedat materi&aelig; gravioris aut <lb/>levioris di&longs;paritas. </s></p><p type="main">

<s>Qu&ograve;d &longs;i facili&ugrave;s ferreo vecte tricubitali deor&longs;um premens at&shy;<lb/>tollas &longs;axum, qu&agrave;m &longs;i ligneo vecte pariter tricubitali utaris <lb/>(quia nimirum ferreus vectis habet &longs;ibi adnexam ex gravi ma&shy;<lb/>teri&acirc;, qu&acirc; con&longs;tat, potentiam, qu&aelig; deor&longs;um urgendo te juvat, <lb/>ut &longs;axum attollatur,) id plan&egrave; e&longs;&longs;e extra vectis naturam, qu&acirc; <lb/>vectis e&longs;t, manife&longs;tum erit, &longs;i non deor&longs;um, &longs;ed &longs;ur&longs;um, aut &agrave; <lb/>l&aelig;v&acirc; in dextram connitendum &longs;it, ut duo connexa disjungas; <lb/>tunc enim ferrei vectis gravitas &longs;a&longs;tentanda laborem poti&ugrave;s <lb/>creabit, qu&agrave;m ut pr&aelig; &longs;imili ligneo vecte motum hunc facilio&shy;<lb/>rem reddat. </s>

<s>Quare pr&aelig;ter Mechanic&aelig; facnltatis in&longs;titutum <lb/>machinis accidit, ut gravitate &longs;u&acirc; potenti&aelig; moventis vires ad&shy;<lb/>augeant, non quidem illam immutando, facto interiore virtu-<pb pagenum="168"/>tis additamento; &longs;ed aliam potentiam, qu&aelig; conjunctis cum illi <lb/>viribus agat, con&longs;ociando. </s></p><p type="main">

<s>Sed &amp; illud animadvertendum e&longs;t, vix unquam fieri po&longs;&longs;e, <lb/>ut potentia movens nihil pror&longs;us impedimenti &agrave; machina reci&shy;<lb/>piat: &longs;iv&egrave; enim machin&aelig; ip&longs;ius pars aliqua gravis elevanda e&longs;t; <lb/>&longs;iv&egrave; membrorum, in qu&aelig; machina di&longs;tribuitur, invicem con&shy;<lb/>fligentium, &longs;eque vici&longs;&longs;im terentium a&longs;peritas ob&longs;i&longs;tit; &longs;ive mo&shy;<lb/>tus (ut machin&aelig; ip&longs;i, cui applicatur potentia, ob&longs;ecundet) &agrave; <lb/>&longs;u&acirc; directione inflectitur; &longs;iv&egrave; quid huju&longs;modi intercedit, quod <lb/>aliquid de mot&ucirc;s velocitate imminuat, qu&aelig; c&aelig;teroqui concep&shy;<lb/>tum potenti&aelig; ab omni machin&acirc; ab&longs;olut&aelig; impetum con&longs;equere&shy;<lb/>tur. </s>

<s>Ex his tamen aliqua &longs;unt, qu&aelig; ita motui potenti&aelig; offi&shy;<lb/>ciunt, ut ad retinendum onus juvent; hujus &longs;iquidem gravitas <lb/>min&ugrave;s advers&ugrave;s potentiam valet, &longs;i &amp; ip&longs;um, quia machin&aelig; il&shy;<lb/>ligatum &agrave; recto in centrum gravium tramite deflectere, vel <lb/>mutuum partium &longs;e terentium conflictum vincere cogatur, ut <lb/>vim potenti&aelig; inferat. </s>

<s>Ver&ugrave;m h&aelig;c, quamvis, ubi res ad praxim <lb/>deducitur, per incuriam di&longs;&longs;imulanda non &longs;int, &longs;ub &longs;taticam <lb/>con&longs;iderationem h&icirc;c non cadunt, ubi machinarum vires ex&shy;<lb/>penduntur; harum enim figura perind&egrave; attenditur, atque &longs;i <lb/>nihil adjumenti, nihil detrimenti ex materi&acirc; accederet. </s></p><p type="main">

<s>Ad rem itaque propi&ugrave;s accedentibus recolenda &longs;unt ea, qu&aelig; <lb/>in &longs;uperioribus hujus libri capitibus di&longs;putata &longs;unt, proximam <lb/>videlicet mot&ucirc;s effectricem cau&longs;am impetum e&longs;&longs;e &longs;ive ab inte&shy;<lb/>riore virtute manantem in iis, qu&aelig; &longs;ponte &longs;u&acirc; moventur, &longs;iv&egrave; <lb/>extrin&longs;ec&ugrave;s aliunde impre&longs;&longs;um iis, qu&aelig; natur&acirc; repugnante per <lb/>vim cientur: ex cujus impet&ucirc;s inten&longs;ione, quaten&ugrave;s omnem <lb/>re&longs;i&longs;tentiam &longs;uperat, motuum velocitas oritur: nunquam autem <lb/>&agrave; velocitate aut tarditate motum &longs;ejungi po&longs;&longs;e certum e&longs;t, quip&shy;<lb/>pe qui nec &longs;in&egrave; &longs;patio per quod decurratur, nec &longs;in&egrave; partium <lb/>&longs;ibi cert&acirc; lege &longs;uccedentium continuatione ac &longs;erie intelli&shy;<lb/>gi pote&longs;t. </s>

<s>Quare &amp; re&longs;i&longs;tenti&aelig; momenta t&ugrave;m ex corporis <lb/>movendi gravitate, t&ugrave;m ex velocitate componi &longs;&aelig;pi&ugrave;s innui&shy;<lb/>mus, ut hinc innote&longs;cat fieri facil&egrave; po&longs;&longs;e, ut, &longs;icut eju&longs;dem <lb/>gravitatis re&longs;i&longs;tentia in&aelig;qualis e&longs;t, &longs;i velocitate in&aelig;quali mo&shy;<lb/>venda &longs;it, &amp; gravitatum in&aelig;qualium di&longs;paria &longs;unt re&longs;i&longs;tenti&aelig; <lb/>momenta, &longs;i Ratio, qu&aelig; ex gravitatum &amp; velocitatum Ratio&shy;<lb/>nibus componitur, &longs;it Ratio In&aelig;qualitatis, quia gravior velo-<pb pagenum="169"/>ci&ugrave;s, min&ugrave;s gravis tardi&ugrave;s movetur; ita gravitatum in&aelig;qualium <lb/>par &longs;it re&longs;i&longs;tentia, &longs;i qu&aelig; inter gravitates intercedit Ratio, ea&shy;<lb/>dem reciproc&egrave; inter velocitates inveniatur. </s>

<s>Quemadmodum <lb/>enim qu&aelig;cumque calori adver&longs;antur, vehementiorem quidem <lb/>validi&longs;&longs;im&egrave; re&longs;puunt, tenui&longs;&longs;imum ver&ograve; facillim&egrave; admittunt; <lb/>haud di&longs;pari ratione pondera, &longs;i veloci&ugrave;s incitare velis, im&shy;<lb/>pensi&ugrave;s reluctantur, minimo ac tardi&longs;&longs;imo motui levi&longs;&longs;im&egrave; ob&shy;<lb/>&longs;i&longs;tunt. </s></p><p type="main">

<s>Quoniam igitur natur&acirc; definitum e&longs;t, quantam gravitatem, <lb/>quant&aacute;que velocitate, pro cert&acirc; impre&longs;&longs;i impet&ucirc;s men&longs;ur&acirc;, mo&shy;<lb/>vere po&longs;&longs;it Potentia concepto impetu, qui pro rat&acirc; portione <lb/>re&longs;pondeat impetui quem illa oneri imprimit, ut Potentia, &amp; <lb/>onus &aelig;quali velocitate moveantur; &longs;atis con&longs;tat eandem impe&shy;<lb/>t&uacute;s men&longs;uram parem e&longs;&longs;e movendo oneri graviori, &longs;i qu&aacute; Ra&shy;<lb/>tione po&longs;terior h&aelig;c gravitas priorem gravitatem vincit, e&acirc;dem <lb/>Reciproc&egrave; Ratione prioris velocitas po&longs;terioris tarditatem &longs;u&shy;<lb/>peret; utrobique &longs;cilicet par e&longs;t re&longs;i&longs;tentia, ac proinde ab e&acirc;&shy;<lb/>dem potenti&acirc; vinci pote&longs;t. </s>

<s>C&ugrave;m enim ea, qu&aelig; &longs;imul &aelig;qualiter <lb/>moventur, &aelig;quali impetu ferantur; &longs;i Potentia t&agrave;m tard&egrave; mo&shy;<lb/>veretur ac pondus per machinam, indigeret impetu ex. </s>

<s>gr. </s>

<s>&longs;ub&shy;<lb/>quintuplo ejus quo illa movetur quintuplo veloci&ugrave;s ac ip&longs;um <lb/>Pondus. </s>

<s>Ver&ugrave;m impetus h&icirc;c &longs;ubquintuplus ineptus e&longs;&longs;et ad <lb/>oneris re&longs;i&longs;tentiam quintuplo fer&egrave; majorem vincendam; &longs;ed &longs;o&shy;<lb/>lum &longs;uperare po&longs;&longs;et ac movere 1/5 ponderis. </s>

<s>Quinque igitur im&shy;<lb/>petus huic &aelig;quales po&longs;&longs;unt totam re&longs;i&longs;tentiam &longs;uperare. </s>

<s>Cum <lb/>itaque in motu quintuplo velociori Potenti&aelig; &longs;it ver&egrave; impetus <lb/>quintuplus, poterit etiam elevare pondus, quod e&longs;t quintuplo <lb/>majus, qu&agrave;m &longs;it 1/5 ip&longs;ius. </s>

<s>Ver&ugrave;m h&iacute;c ubi de mot&ucirc;s velocitate <lb/>&longs;ermo e&longs;t, non is quidem ab&longs;olut&egrave; accipiendus e&longs;t; &longs;ed qu&acirc; <lb/>parte gravium natur&aelig; repugnat: &longs;i enim plumbeus globus <lb/>A ex C dependeat funiculo CA, &amp; circ&agrave; ver&longs;atilem or&shy;<lb/>biculum B &longs;tabili axi infixum ducatur filum connectens <lb/>globos A &amp; D, cettum quidem e&longs;t globum A, &longs;i u&longs;que ad <lb/>B perveniat, tantumdem &longs;patij in arcu AB percurrere, <lb/>non tamen tantumdem a&longs;cendere, quantum globus D &longs;e&shy;<lb/>cund&ugrave;m rectam BD de&longs;cendit; &longs;ed a&longs;cen&longs;um metitur AE, <lb/>nimirum Sinus Ver&longs;us arc&ucirc;s AB, qui minor e&longs;t codem <lb/>arcu (arcus &longs;iquidem major e&longs;t rect&acirc; AB line&acirc; ip&longs;um &longs;ub-<pb pagenum="170"/><figure id="fig35"></figure><lb/>tendente, qu&aelig; oppo&longs;ita <lb/>recto angulo E major e&longs;t <lb/>qu&agrave;m trianguli ba&longs;is AE) <lb/>ac propterea re&longs;i&longs;tenti&aelig; <lb/>momenta non ea &longs;unt, qu&aelig; <lb/>ex velocitate mot&ucirc;s AB, <lb/>&longs;ed AE, &amp; ips&acirc; globi A <lb/>gravitate componuntur. </s>

<s>Ex <lb/>quo fit globum D quam&shy;<lb/>vis minorem po&longs;&longs;e globo A <lb/>graviori pr&aelig;&longs;tare, ac illum <lb/>ad certam altitudinem ele&shy;<lb/>vare, ut cuilibet experiri <lb/>licet, cum tamen illi a&longs;cen&shy;<lb/>&longs;um &longs;uo de&longs;cen&longs;ui &aelig;qualem <lb/>nullaten&ugrave;s conciliare po&longs;&longs;it. </s>

<s><lb/>Qu&ograve;d &longs;i idem globus A ex breviore funiculo HA dependeat, <lb/>experimento con&longs;tat opus e&longs;&longs;e globo D gravitatem addere, ut <lb/>valeat illum per arcum AF elevare ad eandem altitudinem <lb/>AE: magis quipp&egrave; laborio&longs;um e&longs;t breviore motu AF, qu&agrave;m <lb/>longiore motu AB ad eandem altitudinem a&longs;cendere; atque <lb/>ade&ograve; plus virium in D requiritur, ut globo A majorem impetum <lb/>imprimat, ex cujus inten&longs;ione plus &longs;ingulis temporis momentis <lb/>a&longs;cendat in hoc po&longs;teriore motu, qu&agrave;m in priore. </s>

<s>Ne tamen <lb/>motui globi D tribue men&longs;uram arc&ucirc;s AB &longs;ed rect&aelig; AB. </s></p><p type="main">

<s>Sicut autem ubi potenti&aelig; &amp; oneris &aelig;quales e&longs;&longs;e debent mo&shy;<lb/>tus, potenti&aelig; vires gravitate oneris majores e&longs;&longs;e oportet, ut vim <lb/>illi inferant; ita pariter ubi potentia &amp; onus in motuum velo&shy;<lb/>citate di&longs;&longs;entiunt, &amp; illa quidem veloci&ugrave;s, hoc tardi&ugrave;s move&shy;<lb/>tur, nece&longs;&longs;e e&longs;t majorem e&longs;&longs;e Rationem Potenti&aelig; ad Onus (licet <lb/>illa minor &longs;it onere) qu&agrave;m &longs;it Ratio tarditatis hujus ad illius <lb/>velocitatem; ut &longs;cilicet ratio Potenti&aelig; ad onus, qu&aelig; ex mo&shy;<lb/>tuum, &amp; virium Rationibus componitur, &longs;it Ratio majoris in&aelig;&shy;<lb/>qualitatis. </s>

<s>Sit ex. </s>

<s>gr. </s>

<s>Ratio mot&ucirc;s Potenti&aelig; ad motum Oneris <lb/>ut 3 ad 2; &longs;i Ratio virium potenti&aelig; ab&longs;olut&egrave; &longs;umpt&aelig; ad gravi&shy;<lb/>tatem oneris &longs;it Reciproc&egrave; ut 2 ad 3, Ratio ex his Rationibus <lb/>compo&longs;ita e&longs;t &AElig;qualitatis, &longs;cilicet 1 ad 1, &amp; motus nullus &longs;e&shy;<lb/>quitur; mult&ograve; min&ugrave;s &longs;i fuerit Ratio minor qu&agrave;m 2 ad 3; prove-<pb pagenum="171"/>niret enim Ratio minoris In&aelig;qualitatis: debet ergo e&longs;&longs;e major <lb/>Ratione 2 ad 3. Sit ex hypothe&longs;i Ratio 4 ad 5; jam Ratio com&shy;<lb/>po&longs;ita ex Rationibus 3 ad 2, &amp; 4 ad 5, e&longs;t Ratio 6 ad 5 majoris <lb/>In&aelig;qualitatis. </s></p><p type="main">

<s>Neque hoc ita dictum intelligas, qua&longs;i motus ip&longs;e Potenti&aelig;, <lb/>eju&longs;que velocitas, efficiendi vim haberet; &longs;ed ex ips&aacute; majore <lb/>potenti&aelig; velocitate innote&longs;cit impetum, qui radix e&longs;t mot&ucirc;s, <lb/>minus invenire impedimenti ex onere, quod min&ugrave;s re&longs;i&longs;tit, eo <lb/>qu&ograve;d tardi&ugrave;s movendum e&longs;t, qu&agrave;m &longs;i &aelig;qualem velocitatis gra&shy;<lb/>dum cum potenti&acirc; &longs;ortiri deberet. </s>

<s>Quare lic&egrave;t potentia minor <lb/>&longs;it, ac pauciores entitativ&egrave; particulas impet&uacute;s producere valeat, <lb/>qu&agrave;m potentia major, &longs;atis in aperto e&longs;t fieri po&longs;&longs;e, ut potentia <lb/>major majorem inveniens re&longs;i&longs;tentiam nequeat impetum im&shy;<lb/>primere, ac movere onus, quod movebitur &agrave; minore potenti&acirc;, <lb/>&longs;i onus idem min&ugrave;s re&longs;i&longs;tat, cum &longs;it tardi&ugrave;s movendum: impe&shy;<lb/>tus enim &agrave; minore potenti&acirc; oneri impre&longs;&longs;us &longs;atis e&longs;t ad vincen&shy;<lb/>dam minorem hanc re&longs;i&longs;tentiam; cum tamen potentia major <lb/>non &longs;atis habeat virtutis, ut eam impet&uacute;s men&longs;uram oneri im&shy;<lb/>primat, qu&aelig; majorem illius re&longs;i&longs;tentiam &longs;uperaret. </s></p><p type="main">

<s>In eo igitur totum Mechanices artificium con&longs;i&longs;tit, ut &longs;ua <lb/>in&longs;trumenta ita di&longs;ponat, loci&longs;que congruis ita Potentiam, &amp; <lb/>Onus collocet, ut Potenti&aelig; motus velocior &longs;it pr&aelig; motu Oneris: <lb/>t&ugrave;m horum motuum Ratione attent&egrave; per&longs;pect&acirc; definies, qu&aelig;&shy;<lb/>nam Potentia datum Onus movere, vel quodnam Onus &agrave; dat&acirc; <lb/>Potenti&acirc; moveri queat; &longs;i nimirum Potenti&aelig; vires ad oneris <lb/>gravitatem majorem habeant Rationem, qu&agrave;m &longs;it Ratio mot&ugrave;s <lb/>Oneris ad motum Potenti&aelig;. </s>

<s>Neque enim Machina aut Poten&shy;<lb/>ti&aelig; vires auget, aut oneris gravitatem minuit, &longs;ed Ponderis re&shy;<lb/>&longs;i&longs;tentiam ad Potenti&aelig; virtutem accommodat. </s></p><p type="main">

<s>Phy&longs;ica autem cau&longs;a h&aelig;c e&longs;t, quia impetus &agrave; Potenti&acirc; pro&shy;<lb/>ductus, qui in onere minori movendo &aelig;que velociter cum po&shy;<lb/>tenti&acirc; <expan abbr="major&etilde;">majorem</expan> haberet inten&longs;ionem, in onere majore &longs;ed tardi&ugrave;s <lb/>movendo minorem quidem habet inten&longs;ionem, &longs;ed qu&aelig; &longs;atis e&longs;t <lb/>pro minore <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;tia">re&longs;i&longs;tentia</expan>. </s>

<s>Fac enim oneris particulas graves e&longs;&longs;e 20, <lb/>illique &agrave; <expan abbr="Pot&etilde;ti&acirc;">Potenti&acirc;</expan> <expan abbr="aliqu&atilde;to">aliquanto</expan> graviore imprimi particulas 100 impe&shy;<lb/>t&ucirc;s, quibus vincitur Oneris re&longs;i&longs;tentia: inten&longs;io in &longs;ingulis par&shy;<lb/>ticulis gravitatis e&longs;t particularum impet&ucirc;s 5, juxt&agrave; quam inten&shy;<lb/>&longs;ionis men&longs;uram &longs;equitur motus &aelig;que velox Potenti&aelig; &amp; oneris, <pb pagenum="172"/>hujus quidem per vim &longs;urs&ugrave;m; illius ver&ograve; juxt&agrave; naturam deor&shy;<lb/>&longs;um. </s>

<s>Sit adhuc eadem Potentia; &longs;ed offeratur Onus, cujus <lb/>particul&aelig; gravitatis &longs;int non jam 20; &longs;ed 50: Potenti&aelig; virtuse&longs;t <lb/>eadem; quapropter non ni&longs;i re&longs;i&longs;tentiam vincere pote&longs;t, cui <lb/>vincend&aelig; &longs;ufficiant particul&aelig; 100 impetus; h&aelig; autem in One&shy;<lb/>re graviore ut 50 efficerent &longs;ol&ugrave;m inten&longs;ionem ut 2: Non igitur <lb/>Potentia &amp; onus &aelig;qu&egrave; veloci motu, qui re&longs;pondeat inten&longs;ioni <lb/>ut quinque, &longs;icuti pri&ugrave;s, moveri poterunt; &longs;ed ut onus moveri <lb/>po&longs;&longs;it, impet&uacute;mque &agrave; potenti&acirc; recipere, opus e&longs;t ita illud col&shy;<lb/>locare, ut qu&ograve; magis Ratione gravitati re&longs;i&longs;tit; c&ograve; min&ugrave;s ra&shy;<lb/>tione tarditatis mot&ucirc;s re&longs;i&longs;tat, &longs;eque e&acirc; ratione temperent du&aelig; <lb/>h&aelig; re&longs;i&longs;tenti&aelig;, ut una confletur re&longs;i&longs;tentia non major ill&acirc;, qu&aelig; <lb/>oriebatur ex onere gravi ut 20 &aelig;qualiter movendo: id quod <lb/>fiet, &longs;i motus Potenti&aelig;, quaten&ugrave;s machin&aelig; applicatur, ad mo&shy;<lb/>tum oneris &longs;it ut 5 ad 2 in Reciproc&acirc; Ratione inten&longs;ionum im&shy;<lb/>pet&ucirc;s producti. </s>

<s>Quare motus Potenti&aelig; ad motum oneris e&longs;t <lb/>duplus &longs;e&longs;quialter, quemadmodum po&longs;terior h&aelig;c oneris gravi&shy;<lb/>tas ut 50 e&longs;t prioris gravitatis ut 20 dupla &longs;e&longs;quialtera: atque <lb/>hinc manife&longs;tum e&longs;t particulas gravitatis 50 re&longs;i&longs;tentes ut 2 ra&shy;<lb/>tione mot&ucirc;s comparati cum motu potenti&aelig;, requirere particu&shy;<lb/>las 100 impet&ucirc;s, quemadmodum particul&aelig; gravitatis 20 re&shy;<lb/>&longs;i&longs;tentes ut 5 ratione mot&ucirc;s comparati cum motu cju&longs;dem Po&shy;<lb/>tenti&aelig; requirunt particulas 100 impet&ucirc;s. </s>

<s>Quid igitur mirum, &longs;i <lb/>potentia eadem eodem conatu movet onus ut 50 velocitate ut 2, <lb/>quo conatu movet onus ut 20 velocitate ut 5? </s></p><p type="main">

<s>Servatur itaque perpetua qu&aelig;dam ju&longs;titia inter potenti&aelig; vi&shy;<lb/>res, oneris gravitatem, &longs;patia motuum, ac tempora; qu&ograve; enim <lb/>decre&longs;cunt potenti&aelig; vires, aut oneris gravitas augetur, e&ograve; bre&shy;<lb/>viora &longs;unt &longs;patia, &amp; longiora tempora motuum ip&longs;ius oneris; <lb/>&longs;ed ampliora &longs;patia motuum potenti&aelig; debilioris, qu&aelig; pr&aelig; one&shy;<lb/>re veloci&ugrave;s movetur. </s>

<s>Hinc dato onere graviori &longs;ubmovendo, <lb/>aut potentiam augeri, aut, &longs;i illa immutata permaneat, oneris <lb/>motum imminui, &longs;eu potenti&aelig; motum augeri nece&longs;&longs;e e&longs;t: Te&shy;<lb/>nui enim potenti&acirc; ingens pondus cit&ograve; moveri non pote&longs;t. </s></p><p type="main">

<s>Formalem igitur Machin&aelig; Rationem, qu&acirc; Machina e&longs;t, in eo <lb/>&longs;itam e&longs;&longs;e deprehendimus, qu&ograve;d ea figura &longs;it, qu&aelig; potenti&aelig;, <lb/>&amp; oneris motibus legem ita &longs;tatuat, ut Potentia velociter, Pon&shy;<lb/>dus lent&egrave; moveatur; &longs;ic enim fit, ut minor oneris re&longs;i&longs;tentia vir-<pb pagenum="173"/>tuti vim movendi, etiam&longs;i minorem, habenti pro rat&acirc; portio&shy;<lb/>ne re&longs;pondeat. </s>

<s>Satis igitur erit, ubi &longs;ingularum machmarum <lb/>vires expendend&aelig; erunt motuum inire rationes, qui ex machi&shy;<lb/>n&aelig; agitatione oriuntur: nam &longs;i Potentia pr&aelig; Onere veloci&ugrave;s <lb/>moveatur, oper&aelig; pretium faciet Machinator; mod&ograve; non ade&ograve; <lb/>tenuis &longs;it motuum Ratio, ut quiequid utilitatis ex machin&aelig; fi&shy;<lb/>gur&agrave; accedit, deferatur ex partium &longs;e terentium conflictu; nam <lb/>perinde e&longs;&longs;et, ac &longs;i oneri gravitas adderetur. </s></p><p type="main">

<s>Ex his liquet &agrave; non paucis plus oper&aelig; labori&longs;que con&longs;ump&shy;<lb/>tum, qu&agrave;m par e&longs;&longs;et, ut Ari&longs;toteli adh&aelig;rerent in referendis <lb/>machinarum viribus in circuli naturam plan&egrave; admirandam: <lb/><emph type="italics"/>Quapropter<emph.end type="italics"/> inquit initio <expan abbr="qq.">qque</expan> Mechan. <emph type="italics"/>non e&longs;t inconveniens ip&longs;um <lb/>m<gap/>raculorum omnium e&longs;&longs;e prmcipium. </s>

<s>Ea igitur qu&aelig; circ&agrave; libram fiunt, <lb/>ad circulum referuntur, qu&aelig; ver&ograve; circa ve<gap/>em, ad ip&longs;am libram; <lb/>alia autem fer&egrave; omnia, qu&aelig; circa mechanicas &longs;unt motiones, ad <lb/>vectem.<emph.end type="italics"/></s><s> Ni&longs;i enim fucum veritati faciamus, qu&aelig; demum mi&shy;<lb/>racula ita circulum &agrave; reliquo figurarum vulgo &longs;ecernunt, ut in <lb/>cum admiratio omnis corrivata confluat, nec ni&longs;i hinc in c&aelig;te&shy;<lb/>ras derivetur? </s>

<s>An qu&ograve;d linea eadem, qu&acirc; circuli ambitus de&shy;<lb/>finitur, omnis latitudinis expers, cava pariter atque convexa <lb/>amico f&oelig;dere copulat, qu&aelig; &longs;ibi invicem repugnant? </s>

<s>Cavum <lb/>&longs;i quidem &agrave; convexo, qu&aelig; recto interjecto di&longs;eriminantur, per&shy;<lb/>inde di&longs;&longs;idere cen&longs;emus, atque minus &agrave; majori, inter qu&aelig; &longs;ibi <lb/>adver&longs;antia id, quod &aelig;quale e&longs;t, intercedit. </s>

<s>At h&aelig;c ita vulga&shy;<lb/>ria &longs;unt, ut non Hyperbol&aelig; &longs;ol&ugrave;m, ac Parabol&aelig;, aut Nicome&shy;<lb/>dis Conchoidi, aut Archimedis Spiralibus, aut Dino&longs;trati <lb/>Quadratici, c&aelig;teri&longs;que omnibus extr&agrave; Geometricas leges cur&shy;<lb/>vis lineis communia &longs;int; ver&ugrave;m etiam in angulo quocumque <lb/>rectilineo facil&egrave; ab omnibus ob&longs;erventur; cum line&aelig; rect&aelig;, qui&shy;<lb/>bus inclinatis angulus con&longs;tituitur, hinc quidem &longs;ibi mutuis <lb/>nutibus annuere, hinc ver&ograve; abnuere videantur; quibus oppo&shy;<lb/>&longs;itis nutibus media pariter interjacet directa po&longs;itio, omni in&shy;<lb/>clinatione &longs;ubmot&acirc;. </s></p><p type="main">

<s>An ips&acirc; na&longs;centis Circuli exordia admiratione non carent, <lb/>qu&ograve;d &aelig;qu&egrave; ex Radij eju&longs;dem in centro &longs;ub&longs;i&longs;tentis quiete, ac <lb/>circumlati motu oriatur? </s>

<s>Sed quid h&aelig;c in circulo poti&ugrave;s &longs;u&longs;&shy;<lb/>piciamus, qu&agrave;m in Helice, cui gene&longs;is haud di&longs;par contingit? </s>

<s><lb/>Qu&ograve;d &longs;i circulo primas ide&ograve; deferendas exi&longs;timemus, qu&ograve;d <pb pagenum="174"/>in &longs;e recurrens peripheria ibi &longs;ui mot&ucirc;s terminum inveniat, <lb/>unde &longs;ump&longs;it exordium; &amp; circumacta, qu&aelig; ex adver&longs;o <lb/>&longs;unt, partes oppo&longs;itis cieat motibus, ita ut progredientibus <lb/>&longs;upremis infim&aelig; regrediantur, &amp; in ima detrudantur &longs;i&shy;<lb/>ni&longs;tr&aelig;, dextris in altiora provectis: Quid Ellip&longs;im pr&aelig;judi&shy;<lb/>cio repellimus? </s>

<s>cum &amp; h&aelig;c unico limite cavo pariter atque <lb/>convexo in &longs;e&longs;e redeunte circum&longs;cripta in contrarias partes <lb/>incitetur; nec &agrave; rect&acirc; tantummodo line&acirc; alternis auct&agrave; cre&shy;<lb/>mentis, imminut&aacute;que decrementis altero terminorum quie&longs;&shy;<lb/>cente, &longs;ed ettiam (quod ver&egrave; miraculo proximum e&longs;t) <lb/>utroque extremo flexilis line&aelig; in binis Ellip&longs;eos umbilicis <lb/>defixo ab ill&acirc; in alios, atque alios angulos &longs;inuata de&longs;&shy;<lb/>cribatur. </s></p><p type="main">

<s>At, inquis, in circulo &longs;emidiametri partes codem im&shy;<lb/>pellente circ&agrave; centrum agitat&aelig; ita di&longs;pari velocitate ferun&shy;<lb/>tur, ut earum tarditas aut concitatio intervallo, quo &longs;in&shy;<lb/>gul&aelig; &agrave; centro ab&longs;unt, &longs;it analoga. </s>

<s>Ver&ugrave;m &amp; hoc Ellip&longs;i, <lb/>ac plano Helicoidi aliquaten&ugrave;s pro &longs;uo modulo commune <lb/>e&longs;t; &longs;emidiametri enim circumact&aelig; puncta &agrave; centro remo&shy;<lb/>tiora veloci&ugrave;s feruntur. </s>

<s>Partes autem quie&longs;centi centro pro&shy;<lb/>piores cunctabundas moveri, natur&aelig; pro viribus oppo&longs;ita <lb/>di&longs;terminantis in&longs;tituto con&longs;entaneum e&longs;&longs;e nemo non videt, <lb/>qui tarditatem interjici videt quietem inter, ac mot&ucirc;s ve&shy;<lb/>locitatem. </s>

<s>Quare &longs;apienti&longs;&longs;imo con&longs;ilio factum, ut corum, <lb/>qu&aelig; firmo nexu invicem &longs;olidata &longs;ub&longs;i&longs;tunt, vel particu&shy;<lb/>l&aelig; omnes &aelig;quis pa&longs;&longs;ibus moveantur, vel &longs;i qua mor&aelig; di&longs;&shy;<lb/>pendium &longs;ubeat, finitimarum velocitas, &longs;ervat&acirc; aliqu&acirc; vi&shy;<lb/>cinitatis analogi&acirc; minuatur: ne &longs;cilicet &longs;olut&acirc; compage di&longs;&shy;<lb/>&longs;iliant. </s></p><p type="main">

<s>Qu&aelig; ver&ograve; ad explicandum, cur ea, qu&aelig; centro propiora <lb/>&longs;unt, tardi&ugrave;s in gyrum contorqueantur, Author illius libri <lb/>Qu&aelig;&longs;t. </s>

<s>mechan. </s>

<s>commini&longs;citur de duplici motu, naturali vi&shy;<lb/>delicet, ac pr&aelig;ter naturam, quibus feratur ea, qu&aelig; circu&shy;<lb/>lum de&longs;cribit linea (qua&longs;i breviorem lineam vis major &agrave; tra&shy;<lb/>hente centro illata magis &agrave; naturali motu, qui &longs;ecund&ugrave;m <lb/>Tangentem e&longs;t, deflecteret) ea &longs;unt, qu&aelig; facillim&egrave; cor&shy;<lb/>ruant, &amp; minim&egrave; cum Ari&longs;totelis doctrin&aacute; coh&aelig;reant, qui <lb/>lib. 

1. de C&aelig;lo. </s>

<s>&longs;umma 4. circularem motum &amp; &longs;implicem, &amp; <pb pagenum="175"/>naturalem, &amp; priorem recto di&longs;erti&longs;&longs;im&egrave; pronunciat; <emph type="italics"/>Perfectum <lb/>enim,<emph.end type="italics"/> inquit text. </s>

<s>12; <emph type="italics"/>prius natur&acirc; e&longs;t imper&longs;ecto; circulus autem <lb/>perfectorum e&longs;t, recta ver&ograve; linea nulla.<emph.end type="italics"/></s><s> Quis ergo in circulo <lb/>motus pr&aelig;ter naturam? <emph type="italics"/>nece&longs;&longs;arium e&longs;t,<emph.end type="italics"/> ait text. </s>

<s>8. <emph type="italics"/>e&longs;&longs;e ali&shy;<lb/>quod corpus &longs;implex, quod natum e&longs;t ferri circulari motu &longs;ecun&shy;<lb/>d&ugrave;m &longs;uam ip&longs;ius naturam.<emph.end type="italics"/></s><s> Ea cert&egrave; quibus in&longs;ita e&longs;t in mo&shy;<lb/>tum propen&longs;io, in gyrum aguntur, ut &longs;ydera; aut &longs;altem mo&shy;<lb/>tu in &longs;e recurrente circulum &aelig;mulantur, ut ex cerebri &amp; cor&shy;<lb/>dis &longs;y&longs;tole ac dia&longs;tole &longs;pirituum ac &longs;anguinis circuitio oritur; <lb/>aut plurium circularium motuum commixtione unum tempe&shy;<lb/>rant motum, ut animalia cum progrediuntur; o&longs;&longs;a &longs;iquidem, <lb/>quibus membra &longs;ub&longs;i&longs;tunt, ita &agrave; mu&longs;culis commoventur, ut <lb/>unumquod que &longs;ui motus centrum con&longs;tituat in e&acirc; finitimi o&longs;&longs;is <lb/>parte, cui &longs;iv&egrave; <foreign lang="greek">*kaq) e)na/r<gap/>rwsin</foreign>, &longs;ive <foreign lang="greek">kata/ dia)rqrwsin</foreign> flexili com&shy;<lb/>page in&longs;eritur. </s>

<s>At motu recto, ut pot&egrave; brevi&longs;&longs;imo, nihil fertur, <lb/>ni&longs;i cui ex natur&aelig; in&longs;tituto cedit quies certo in loco, &agrave; quo <lb/>ab&longs;tractum fuerit, e&oacute;que &longs;ibi redditum &longs;pont&egrave; remigrat. </s>

<s>Nihil <lb/>igitur pr&aelig;ter naturam in circuli motu deprehendi pote&longs;t, ex <lb/>quo di&longs;par illa intimarum atque extimarum partium velocitas <lb/>petenda &longs;it; cum vix alium natura per &longs;e expetat &longs;implicem <lb/>motum pr&aelig;ter circularem. </s>

<s>Cur autem qui &longs;ecund&ugrave;m rectam <lb/>extrem&aelig; &longs;emidiametro ad perpendiculum in&longs;i&longs;tentem lineam <lb/>fit motus, naturalis cen&longs;eatur? </s>

<s>An quia gravia &longs;uis nutibus ad <lb/>terr&aelig; centrum rect&acirc; feruntur? </s>

<s>Semidiametro igitur, ni&longs;i in <lb/>verticali plano con&longs;tituatur horizonti parallela, motus qui &longs;e&shy;<lb/>cund&ugrave;m lineam circuli Tangentem e&longs;t, pr&aelig;ter naturam con&shy;<lb/>tinget, quippe qui &agrave; rect&acirc;, qu&aelig; gravia in centrum dirigit, de&shy;<lb/>flectat: &amp; in circulo horizonti parallelo circumacta &longs;emidiame&shy;<lb/>ter nullo naturali motu agitabitur; nulla enim recta linea cir&shy;<lb/>culi Tangens in eo plano e&longs;t, qu&aelig; line&aelig; directionis gravium <lb/>congruat: &amp; tamen quemcumque demum &longs;itum circulus eju&longs;&shy;<lb/>que &longs;emidiameter obtineat, eandem &longs;emper motuum analo&shy;<lb/>giam &longs;ervant partes pro ratione intervalli &agrave; centro, citr&agrave; ullam <lb/>motuum naturalis, &amp; pr&aelig;ter naturam, commi&longs;tionem. </s></p><p type="main">

<s>Ver&ugrave;m mirifica &longs;it circuli natura; quid h&aelig;c ad explicandam <lb/>Mechanicarum motionum cau&longs;am? </s>

<s>an ut hanc ignotam fatea&shy;<lb/>mur, quia admirandam pr&aelig;dicamus? </s>

<s>&longs;ed unico argumento, <lb/>commenta huju&longs;modi disjiciamus. </s>

<s>Si minor potentia majori <pb pagenum="176"/>ponderi pr&aelig;valeat, null&uacute;&longs;que intercedat circularis motus, <expan abbr="cert&utilde;">certum</expan> <lb/>e&longs;t hoc virtutis <expan abbr="increm&etilde;tum">incrementum</expan> neque in Vectem, neque in libram <lb/>neque in Circulum referri po&longs;&longs;e: ade&oacute;que principium aliud e&longs;&longs;e <lb/>magis lat&egrave; patens, &agrave; circulo ab&longs;olutum: Atqui citr&agrave; omnem cir&shy;<lb/>cularem <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan> minor potentia pr&aelig;pollet graviori ponderi: Mani&shy;<lb/>fe&longs;tum e&longs;t igitur fru&longs;tr&agrave; ex circulo peti Mechanicarum motio&shy;<lb/>num principium; &longs;ed illud e&longs;&longs;e, quod &agrave; nobis indicatum e&longs;t, <lb/>quippe quod, ubicumque reperitur, hoc efficit, ut minor po&shy;<lb/>tentia majori ponderi motum conciliet, nec is unquam &longs;ine illo <lb/>contingit. </s></p><p type="main">

<s>A&longs;&longs;umptionis veritas ut innote&longs;cat, ingen&longs;que pondus tard&egrave; <lb/>movendum &agrave; tenui virtute &longs;ine circulari motu propelli po&longs;&longs;e <lb/>confirmem, non ego te in &longs;uburbanum campum deducam, ut <lb/>tenerrimo germini &longs;uppullulanti incumbentes glebas dem&ugrave;m <lb/>loco ce&longs;&longs;i&longs;&longs;e ob&longs;erves, aut marmora Me&longs;&longs;al&aelig; &longs;cindentem capri&shy;<lb/>ficum obtrudam, turre&longs;que long&acirc; annorum &longs;erie labefactatas <lb/>enatis fruticibus atque virgultis; ne mihi fort&egrave; herbe&longs;centes <lb/>cuneos obtrudas, quos ad vectem, &amp; circulum revocare velis. </s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sed age raptandus &longs;it in plano horizontali, aut inclinato, aut <lb/>etiam elevandus &longs;it ad perpendiculum cylindrus A. </s>

<s>Experire <lb/>prim&ugrave;m quanto labore id pr&aelig;&longs;tes illum trahens illigato fune <lb/>in C, &amp; arrept&acirc; extremitate funis B. </s>

<s>T&ugrave;m in B infixo firmi&shy;<lb/>ter paxillo ductarius funis alligetur; hic porr&ograve; in&longs;eratur annu&shy;<lb/>lo C optim&egrave; ferruminato, &amp; quoad ejus fieri poterit exqui&longs;it&egrave; <lb/>polito, atrept&aacute;que alter&acirc; funis extremitate D iterum trahe cy&shy;<lb/>lindrum, &amp; quant&ograve; minori labore id perficias, tu te ip&longs;e doce&shy;<lb/>bis. </s>

<s>At h&icirc;c nulla circuli vides miracula; h&icirc;c libra nulla; nullus <lb/>h&icirc;c vecti locus: motus enim t&ugrave;m potenti&aelig; trahentis, t&ugrave;m cy&shy;<lb/>lindri, rectus e&longs;t. </s>

<s>Facilitatis autem di&longs;erimen non ex ullo cir&shy;<lb/>culari motu, qui nu&longs;quam apparet, &longs;ed ex eo oritur, qu&ograve;d pri&shy;<lb/>m&ugrave;m potentia &amp; onus &aelig;qualiter moventur; po&longs;te&agrave; ver&ograve; cylin-<pb pagenum="177"/>dri velocitas &longs;ubdupla e&longs;t velocitatis potenti&aelig;; quia cum ex C <lb/>cylindrus venit in B funis ultr&agrave; B extenditur juxt&agrave; longitudi&shy;<lb/>nem CB u&longs;que in E; ac propterea motus potenti&aelig; duplus e&longs;t, <lb/>&longs;cilicet CE. </s></p><p type="main">

<s>Statue item in pariete puncta duo A &amp; B (quo autem majo&shy;<lb/>re intervallo disjuncta fuerint, res meli&ugrave;s &longs;uccedet) ibique <lb/>clavos rotundos nihil ha&shy;<lb/><figure id="fig36"></figure><lb/>bentes a&longs;peritatis infige. </s>

<s><lb/>T&ugrave;m pondera duo H &amp; <lb/>G &aelig;qualia a&longs;&longs;ume, e&aacute;que <lb/>funiculo nullis nodis a&longs;pe&shy;<lb/>ro, &longs;ive &longs;erico crudo, &longs;ive <lb/>crinibus equinis connexa <lb/>impone claviculis A &amp; B, <lb/>ut liber&egrave; ex iis depen&shy;<lb/>deant: &longs;u&acirc; autem gravitate <lb/>funiculum AB intentum Horizonti parallelum &longs;ervabunt, &amp; <lb/>neutro pr&aelig;valente ob gravitatis &aelig;qualitatem prors&ugrave;s immota <lb/>con&longs;i&longs;tent. </s>

<s>Elige jam pondus tertium I, quod alteri datorum <lb/>H &amp; G &aelig;quale &longs;it, aut etiam &longs;ingulis aliquant&ograve; minus; illud&shy;<lb/>que in E extento funiculo AB adnecte: &longs;tatim pondus I &longs;ecun&shy;<lb/>d&ugrave;m rectam EF de&longs;cendens videbis; pondera autem H &amp; G <lb/>per rectas HA, &amp; GB a&longs;cendentia, qu&acirc; men&longs;ur&acirc; funiculi in&shy;<lb/>flexi partes AF, BF &longs;imul &longs;umpt&aelig; excedunt rectam AB. </s>

<s>Nul&shy;<lb/>lus igitur motus circularis h&icirc;c e&longs;t; &longs;ed omnes recti ad perpendi&shy;<lb/>culum, &amp; tamen potentia I minor commovet majus pondus, <lb/>quod ex H &amp; G conflatur. </s></p><p type="main">

<s>Id autem ide&ograve; contingere, quia motus EF de&longs;cendentis I <lb/>major e&longs;t motu a&longs;cendentium H &amp; G, hinc manife&longs;tum e&longs;t, <lb/>qu&ograve;d pondus I u&longs;que ad certum terminum de&longs;cendit, ibique <lb/>&longs;ub&longs;i&longs;tit: qu&ograve;d &longs;i illud manu apprehen&longs;um adhuc deor&longs;um <lb/>trahens eleves pondera H &amp; G, ubi manum ind&egrave; ab&longs;traxeris, <lb/>pondera H &amp; G pr&aelig;valent, ac de&longs;cendentia elevant pondus I <lb/>ad certum illum terminum, ubi &longs;ponte &longs;ub&longs;titerat: quia nimi&shy;<lb/>rum ultr&agrave; illum terminum non jam major e&longs;t Ratio ponderis I <lb/>ad pondera HG, qu&agrave;m &longs;it Ratio motuum H &amp; G ad motum I. </s>

<s><lb/>H&aelig;c autem inferi&ugrave;s, ubi de libr&acirc; &amp; &AElig;quilibrio &longs;ermo erit, <lb/>paul&ograve; fu&longs;i&ugrave;s &amp; dilucidi&ugrave;s explicabuntur; nunc enim &longs;atis e&longs;t <pb pagenum="178"/>pro in&longs;titut&acirc; di&longs;putatione o&longs;tendi&longs;&longs;e minorem gravitatem pr&aelig;&shy;<lb/>pollere citr&agrave; omnem motum circularem. </s></p><p type="main">

<s>Ratum itaque e&longs;to ad nullum certum machin&aelig; genus c&aelig;tera <lb/>e&longs;&longs;e revocanda; &longs;ed omnibus commune e&longs;&longs;e principium, ex quo <lb/>vires de&longs;umunt; impet&ucirc;s &longs;cilicet &agrave; potenti&acirc; producti proportio <lb/>ad ponderis re&longs;i&longs;tentiam (qu&aelig; c&ograve; minor e&longs;t, qu&ograve; tardi&ugrave;s mo&shy;<lb/>veri debet) ea e&longs;t, qu&aelig; mot&ucirc;s facilitatem conciliat; nullus <lb/>quippe ade&ograve; tenuis impetus reperitur, cui lenti&longs;&longs;imus aliquis <lb/>motus non re&longs;pondeat, &longs;i intere&agrave; &agrave; velociori motu potentia non <lb/>prohibeatur. </s>

<s>Ubi autem de potenti&aelig; velocitate &longs;ermo e&longs;t, non <lb/>ea intelligatur, qu&aelig; e&longs;&longs;et, ubi pr&aelig;ter &longs;e nihil ip&longs;a moveret, ab&shy;<lb/>&longs;oluta ab omni re&longs;i&longs;tenti&acirc;; &longs;ed eam velocitatem intellige, qu&aelig; <lb/>comparat&egrave; dicitur, ubi ejus motus cum oneris motu confertur. </s>

<s><lb/>Semper tamen impetus, qui in Potenti&acirc; reperitur quaten&ugrave;s ex&shy;<lb/>cedit re&longs;i&longs;tentiam ponderis, majorem in e&acirc; intentionem ha&shy;<lb/>bet, qu&agrave;m in pondere, quamvis pares entitativ&egrave; &longs;int impetus <lb/>Potenti&aelig;, &amp; oneris. </s>

<s>H&aelig;c autem clari&ugrave;s patebunt lib.4. cap.1. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT VI.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Quid attendendum &longs;it in Machin&aelig; collocatione, <lb/>atque materie.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>QUamvis in&longs;tructarum Machinarum vires ad calculos revo&shy;<lb/>centur in&longs;pect&acirc; earum figur&acirc;, ut Potenti&aelig; atque oneris <lb/>motus invicem comparentur; quo tamen loco &amp; &longs;itu Machina <lb/>ip&longs;a collocetur, di&longs;piciendum e&longs;t, ut innote&longs;cat, quanta illi vis <lb/>inferatur t&ugrave;m ab oneris gravitate, t&ugrave;m &agrave; potenti&aelig; conatu: ex <lb/>hoc &longs;iquidem decernendum erit, qu&agrave;m &longs;olidam con&longs;trui opor&shy;<lb/>teat Machinam. </s>

<s>Quotus enim qui&longs;que e&longs;t, qui ignoret long&egrave; <lb/>&longs;olidiorem requiri machinam, &longs;i ex illa dependeat, aut illi in&shy;<lb/>cumbat onus, qu&agrave;m &longs;i non machin&aelig;; &longs;ed &longs;ubjecto plano, inni&shy;<lb/>tatur idem pondus, aut aliunde dependeat? </s>

<s>alia &longs;cilicet &longs;unt <lb/>gravitatis momenta contr&agrave; virtutem &longs;u&longs;tinentem etiam citr&agrave; <lb/>motum, alia ver&ograve; momenta, quatenus motui adver&longs;atur. <pb pagenum="179"/>Hinc oper&aelig; pretium fuerit non contemnendum, &longs;i res ita &agrave; <lb/>Machinatore di&longs;ponantur, ut pondus, qu&agrave;m minimum fieri <lb/>po&longs;&longs;it, &agrave; machin&acirc; &longs;u&longs;tineatur: h&acirc;c enim ratione fiet, ut lon&shy;<lb/>gi&ugrave;s avertatur periculum luxationis aut fractionis membrorum, <lb/>quibus machina di&longs;tinguitur, etiam&longs;i exilior illa fuerit; &amp; ma&shy;<lb/>chin&aelig; gravitas aliqua &longs;ubtrahetur, dum moles ip&longs;a minuitur, <lb/>atque proinde movendi oneris difficultas non augebitur ex ma&shy;<lb/>chin&aacute;; qu&aelig; etiam minore impendio parabitur. </s></p><p type="main">

<s>Sit exempli grati&acirc; pondus A, quod &longs;it trochle&acirc; attollendum <lb/>in D. </s>

<s>Poterit id duplici ratione fieri; prim&ugrave;m raptando illud in <lb/>plano Horizontali ita, ut ex B <lb/><figure id="fig37"></figure><lb/>veniat in C, t&ugrave;m alligat&acirc; tro&shy;<lb/>cle&acirc; in I illud attollendo ad <lb/>perpendiculum u&longs;que in D: <lb/>cum raptatur, totum incumbit <lb/>pondus &longs;ubjecto plano; cum at&shy;<lb/>tollitur, totum ex trochle&acirc; de&shy;<lb/>pendet. </s>

<s>At &longs;i trochle&acirc; utaris, <lb/>de cujus firmitate &longs;ubdubites, <lb/>&amp; loci di&longs;po&longs;itio ferat, ut po&longs;&shy;<lb/>&longs;it ex E &amp; H onus &longs;u&longs;pendere, <lb/>res facili&ugrave;s perficietur. </s>

<s>Ponde&shy;<lb/>ri enim A adnecte funem OE, <lb/>ex quo pendere po&longs;&longs;it in E, ac <lb/>pr&aelig;tere&agrave; tantumdem funis OS liber&egrave; vagantis; trochleam au&shy;<lb/>tem alliga in F: ubi ver&ograve; ope trochle&aelig; adduxeris pondus ex O <lb/>in G, t&ugrave;m funem OS liber&egrave; vagantem eleva, ac ben&egrave; inten&shy;<lb/>tum adnecte in H, ut jam pondus ex H dependeat ad perpen&shy;<lb/>diculum: Ex hoc fiet, ut re&longs;oluto fune OE, liber&eacute;que vagan&shy;<lb/>te, ope trochle&aelig; in F alligat&aelig; adducas pondus ex G in D mul&shy;<lb/>t&ograve; minori labore, qu&agrave;m &longs;i ex B in C illud rapt&acirc;&longs;&longs;es, &amp; ex C <lb/>in D &longs;u&longs;tuli&longs;&longs;es. </s>

<s>Con&longs;tat autem pondus idem min&ugrave;s conniti <lb/>advers&ugrave;s lineas FG aut FD, qu&agrave;m advers&ugrave;s perpendiculares <lb/>HG aut ID, ex iis qu&aelig; di&longs;putata &longs;unt lib. 

1. cap. 

15, ac <lb/>propterea etiam min&ugrave;s dubitari pote&longs;t de trochle&aelig; firmitate. </s></p><p type="main">

<s>Hoc autem compendium elevandi pondera perinde, atque <lb/>&longs;i per planum inclinatum attollerentur, ea &longs;cilicet &longs;u&longs;pendendo <lb/>atque obliqu&egrave; trahendo, ubi in praxim rit&egrave; deduxeris, appa-<pb pagenum="180"/>rebit quanto labori, &amp; qu&agrave;m magnis &longs;umptibus parcatur: cum <lb/>neque vincendus &longs;it partium tritus atque conflictus inter pon&shy;<lb/>dus, ac &longs;ubjectum planum, neque &longs;ternendum &longs;it multo robo&shy;<lb/>re planum ip&longs;um, quod oneri &longs;u&longs;tinendo non impar &longs;it. </s>

<s>At ubi <lb/>funem EO, quoad ejus fieri poterit, intenderis, aqu&aacute; largiter <lb/>imbuito; hoc enim fiet, ut &longs;e&longs;e contrahens etiam paul&ograve; inten&shy;<lb/>tior, atque ad de&longs;tinatum opus evadat aptior. </s></p><p type="main">

<s>Qu&aelig; cum ita &longs;int, alia &longs;e offert methodus elevandi pondera <lb/>non levi laboris compendio, &longs;i nimir&ugrave;m duplex adhibeatur <lb/><figure id="fig38"></figure><lb/>trochlea, altera quidem in A imminens pon&shy;<lb/>deri ad perpendiculum, altera ver&ograve; in B. </s>

<s><lb/>Adhibita igitur trochlea B elevabit pondus <lb/>ex C in D, ibique totum ex B pendebit: <lb/>t&ugrave;m vici&longs;&longs;im trochle&acirc; A utere, &amp; ex D in E <lb/>a&longs;cendet pondus, quod ibi totum ex A pen&shy;<lb/>debit: iterum igitur adhibe trochleam B, ut <lb/>ex E in F a&longs;cendat; atque vici&longs;&longs;im, adhibit&acirc; <lb/>trochle&acirc; A a&longs;cendet ex F in G; &amp; &longs;ic de&shy;<lb/>inceps. </s></p><p type="main">

<s>Ubi vides motum ponderis a&longs;cendentis per arcus CDEFG <lb/>majorem e&longs;&longs;e qu&agrave;m &longs;i rect&acirc; ad perpendiculum elevatum fui&longs;&longs;et <lb/>ex C in G. </s>

<s>Quia ver&ograve; altitudines perpendiculares &longs;ingulis ar&shy;<lb/>cubus re&longs;pondentes &longs;ubinde majores fiunt, propterea plus vi&shy;<lb/>rium &agrave; potentia movente adhibendum e&longs;t in progre&longs;&longs;u. </s>

<s>Qu&acirc; <lb/>autem Ratione altitudines ill&aelig; perpendiculares cre&longs;cant, faci&shy;<lb/>l&egrave; innote&longs;cet, &longs;i arcuum &longs;ingulorum Sinus ver&longs;os &longs;uis Radiis <lb/>re&longs;pondentes ad calculos revocaveris; arcus enim &longs;uperiores &amp; <lb/>plurium e&longs;&longs;e graduum, &amp; ex Radio minori, manife&longs;tum e&longs;t: <lb/>di&longs;tantia autem parallelarum AC, BD perpendicularium ea&shy;<lb/>dem &longs;emper e&longs;t; quapropter &amp; &aelig;quales line&aelig; &longs;unt Sinus Recti <lb/>arcuum in&aelig;qualium in circulis in&aelig;qualibus, videlicet arcuum <lb/>majorum in circulis minoribus. </s>

<s>Quamquam nec omnin&ograve; ne&shy;<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t it&agrave; &longs;ingulis tractionibus pondus attollere, ut ad per&shy;<lb/>pendiculum dependeat, &longs;i maxim&egrave; trochle&aelig; invicem non mo&shy;<lb/>dicum di&longs;tarent; &longs;ed &longs;ufficeret alternis operis trochleas agita&shy;<lb/>re, ut a&longs;cendens pondus mod&ograve; ad hoc, mod&ograve; ad illud perpen&shy;<lb/>diculum accederet, ita tamen ut ultr&oacute; citr&oacute;que tran&longs;grediatur <lb/>perpendiculum, quod medium cadit inter extremas AC &amp; BD; <pb pagenum="181"/>alioquin par non e&longs;&longs;et utriu&longs;que trahentis labor. </s>

<s>C&aelig;ter&ugrave;m <lb/>&longs;atius e&longs;t A &amp; B par&ugrave;m di&longs;tare. </s></p><p type="main">

<s>Ut autem exemplo aliquo res manife&longs;ta fiat, &longs;tatuamus alti&shy;<lb/>tudinem AC e&longs;&longs;e pedum 70, di&longs;tantiam ver&ograve; AB pedum 30, <lb/>cui &aelig;qualis e&longs;t ea, qu&aelig; ex D cadit perpendicularis in AC, &longs;ci&shy;<lb/>licet DS. </s>

<s>Quare in triangulo ASD rectangulo nota e&longs;t Hy&shy;<lb/>pothenu&longs;a AD, qu&aelig; &aelig;qualis e&longs;t ip&longs;i AC, &amp; nota e&longs;t Ba&longs;is <lb/>SD. </s>

<s>Atqui con&longs;tat Perpendiculum AS e&longs;&longs;e medio loco pro&shy;<lb/>portionale inter &longs;ummam atque differentiam Hypothenu&longs;&aelig; ac <lb/>ba&longs;is, &longs;cilicet inter 100 &amp; 40; igitur ducta prima in tertiam, <lb/>videlicet ducta &longs;umma in differentiam dabit 4000 Quadratum <lb/>Medi&aelig; (hoc e&longs;t perpendiculi AS) cujus Radix ped. </s>

<s>63 1/4 fer&egrave; <lb/>e&longs;t Perpendiculum AS. </s>

<s>Igitur elevatio CS e&longs;t ped. </s>

<s>6 3/4. </s></p><p type="main">

<s>Cum itaque BD &aelig;qualis &longs;it ip&longs;i AS (jungunt enim paral&shy;<lb/>lelas &aelig;quales AB &amp; SD) iterum in triangulo BVE rectangu&shy;<lb/>lo nota e&longs;t Hypothenu&longs;a BE ped. </s>

<s>63 1/4, &amp; Ba&longs;is EV e&longs;t ped. </s>

<s>30: <lb/>Quare inter &longs;ummam ped. </s>

<s>93 1/4, ac differentiam ped. </s>

<s>33 1/4 media <lb/>proportionalis ped. </s>

<s>55. 67&Prime;. </s>

<s>e&longs;t Perpendiculum BV; atque <lb/>ade&ograve; elevatio DV e&longs;t ped. </s>

<s>7. 58&Prime;. </s>

<s>major qu&agrave;m CS. </s>

<s>Et &longs;ic de <lb/>reliquis. </s></p><p type="main">

<s>At &longs;tatue di&longs;tantiam AB &longs;ol&ugrave;m ped. </s>

<s>20: reperies perpendi&shy;<lb/>culum AS vix excedere ped. </s>

<s>67; quare elevatio CS crit ped. </s>

<s>3 <lb/>fer&egrave;; ac propterea etiam Perpendiculum BV erit paul&ograve; majus <lb/>ped. </s>

<s>63. 94&Prime;; &amp; elevatio DV ped. </s>

<s>3. 06&Prime;; &amp; &longs;ic de c&aelig;teris. </s></p><p type="main">

<s>Potenti&aelig; ver&ograve; elevantis motum metitur differentia, qu&aelig; <lb/>inter lineas BC &amp; BD intercedit: quando autem di&longs;tantia <lb/>AB e&longs;t ped. </s>

<s>30, linea BC e&longs;t ped. </s>

<s>76. 15&Prime;; at cum e&longs;t ped. </s>

<s>20, <lb/>BC e&longs;t ped. </s>

<s>72 4/5. Cum igitur in primo ca&longs;u BD &longs;it ped. </s>

<s>63 1/4, <lb/>motus potenti&aelig; e&longs;t ped. (12 9/10); in &longs;ecundo autem ca&longs;u cum BD <lb/>&longs;it ped. </s>

<s>67; linea autem BC &longs;it ped. </s>

<s>72 4/5, motus potenti&aelig; e&longs;t <lb/>ped. </s>

<s>5 4/5. Quare in primo Ratio mot&ucirc;s Potenti&aelig; ad motum <lb/>ponderis e&longs;t (12 9/10) ad 6 3/4, in &longs;ecundo Ratio e&longs;t 5 4/5 ad 3: &amp; fact&acirc; <lb/>reductione ad alias denominationes, prima Ratio e&longs;t 86 ad 45, <lb/>&longs;ecunda Ratio e&longs;t 29 ad 15, qu&aelig; &longs;i ad eumdem denominato&shy;<lb/>rem 45 reducatur, erit 87 ad 45. Con&longs;tat autem majorem e&longs;&longs;e <lb/>Rationem 87 ad 45, qu&agrave;m 86 ad 45. per 8. l. </s>

<s>5. Majorem igi&shy;<lb/>tur Rationem habet motus Potenti&aelig; ad motum ponderis, quan-<pb pagenum="182"/>do A &amp; B min&ugrave;s di&longs;tant, qu&agrave;m cum &longs;eparantur intervallo ma&shy;<lb/>jore; atque ade&ograve; major e&longs;t etiam movendi facilitas. </s></p><p type="main">

<s>Qu&ograve;d &longs;i rei hujus minim&egrave; dubium experimentum &longs;umere <lb/>placeat, ip&longs;i&longs;que oculis rem totam &longs;ubjicere citr&agrave; omnem de&shy;<lb/><figure id="fig39"></figure><lb/>ludentis phanta&longs;i&aelig; &longs;u&longs;picio&shy;<lb/>nem, firmetur in A orbiculus <lb/>circ&agrave; &longs;uum axem ver&longs;atilis, &amp; <lb/>ex eo &aelig;qualia pondera D &amp; E <lb/>funiculo connexa dependeant <lb/>ad perpendiculum; qu&aelig; prop&shy;<lb/>ter gravitatis &aelig;qualitatem im&shy;<lb/>mota permanent. </s>

<s>T&ugrave;m in B <lb/>firmetur orbiculus circ&agrave; &longs;uum <lb/>axem pariter ver&longs;atilis, &amp; a&longs;&shy;<lb/>&longs;umatur pondus C ponderi E <lb/>&aelig;quale, cui adnectatur funi&shy;<lb/>culo EBC. </s>

<s>Si manu retineas <lb/>pondus C, ne gravitet, per&shy;<lb/>&longs;i&longs;tit pondus E in &longs;uo perpendiculo: jam manu retine <lb/>pondus D, ne pror&longs;us moveatur, ac dimitte pondus C, vi&shy;<lb/>debis hoc quidem de&longs;cendere, pondus ver&ograve; E a&longs;cendere, <lb/>donec ex B dependeat, &amp; in &aelig;quilibrio cum pondere C <lb/>&longs;ub&longs;i&longs;tat. </s>

<s>Iterum retine pondus C, &amp; dimitte pondus D, <lb/>pariterque pondus D de&longs;cendens videbis, E ver&ograve; adhuc <lb/>a&longs;cendens; &amp; &longs;ic deinceps u&longs;que e&ograve;, dum pondus E uni&shy;<lb/>cum ambobus D &amp; C &aelig;quipolleat, ut &longs;uperiori capite in&shy;<lb/>dicatum e&longs;t. </s>

<s>Id igitur quod &agrave; ponderibus D &amp; C pr&aelig;&longs;tatur, <lb/>&agrave; qu&acirc;libet potenti&acirc; &aelig;quali in D &amp; C con&longs;titut&acirc; pr&aelig;&longs;tari po&longs;&longs;e <lb/>manife&longs;tum e&longs;t. </s>

<s>Si itaque &longs;implicibus orbiculis fit, ut pondus <lb/>&aelig;quale po&longs;&longs;it pr&aelig;valere, mult&ograve; magis id fiet, &longs;i trochle&aelig; adhi&shy;<lb/>beantur. </s></p><p type="main">

<s>Ex his apparet, quid &amp; in c&aelig;teris machinarum generibus, <lb/>analogi&acirc; &longs;ervat&acirc;, dicendum &longs;it, ex quarum opportun&acirc; col&shy;<lb/>locatione facilitas movendi augentur. </s>

<s>Si enim, exempli gra&shy;<lb/>ti&acirc;, cubus A marmoreus elevandus fuerit vecte BC, mul&shy;<lb/>t&ograve; facili&ugrave;s id fiet, &longs;i ille &longs;upponatur cubo, qu&agrave;m &longs;i ex I ad <lb/>perpendiculum elevaretur eodem vecte &longs;u&longs;pen&longs;um: ex I &longs;ci&shy;<lb/>licet totus cubus &agrave; vecte &longs;u&longs;tineretur; at &longs;ubjectus vectis <pb pagenum="183"/>BC ita cubum &longs;u&longs;tentat, ut <lb/><figure id="fig40"></figure><lb/>etiam reliquo latere cubus <lb/>idem &longs;ubjecto plano incumbat. </s></p><p type="main">

<s>Quemadmodum autem non <lb/>quemlibet vectem cuilibet <lb/>oneri <expan abbr="elev&atilde;do">elevando</expan> parem e&longs;&longs;e om&shy;<lb/>nes intelligunt; &longs;ed habita ra&shy;<lb/>tione materi&aelig;, ex qu&acirc; con&longs;tat, <lb/>congrua &longs;oliditas ei tribuenda <lb/>e&longs;t; ita pariter in c&aelig;teris omnibus, qu&aelig; h&ugrave;c &longs;pectant (&longs;ive <lb/>&longs;int machinarum membra, &longs;ive paxilli &longs;int aut tigilli, quibus <lb/>machin&aelig; adnectuntur) materi&aelig; &longs;oliditatem attendendam e&longs;&longs;e <lb/>manife&longs;tum e&longs;t, ne frangantur. </s>

<s>Et quidem quod ad materiam <lb/>attinet, non omnium &longs;olidorum partes pari nexu coh&aelig;rent, <lb/>&longs;ed alia aliis fragiliora &longs;unt: &longs;ic lignum quernum difficili&ugrave;s <lb/>frangitur, qu&agrave;m fraxineum aut populcum: neque enim in <lb/>omni ligno &aelig;que opero&longs;a &longs;imili&longs;que &longs;taminum textura repe&shy;<lb/>ritur; cum etiam lignum idem quaqua ver&longs;um findi non po&longs;&shy;<lb/>&longs;it pari facilitate; permagni quippe intere&longs;t, recta ne juxt&agrave; <lb/>venarum ductum? </s>

<s>an obliqu&egrave;? </s>

<s>&longs;ectio facienda &longs;it. </s>

<s>Id quod <lb/>in ip&longs;is quoque lapidibus, atque marmoribus ob&longs;ervare quan&shy;<lb/>doque nece&longs;&longs;e e&longs;t, ubi non &aelig;qu&egrave; per omnes partes compacta <lb/>materia venas habet &longs;ci&longs;&longs;ioni maxim&egrave; obnoxias. </s>

<s>In metallis <lb/>pariter eorum natura con&longs;ideranda e&longs;t, molli&longs;ne illa &longs;it, ac <lb/>flexibilis? </s>

<s>an ver&ograve; dura? </s>

<s>ut eam, quam &longs;emel induit figu&shy;<lb/>ram, con&longs;tanter retineat. </s>

<s>Ex quo fit, ut pro materi&aelig; di&longs;&longs;i&shy;<lb/>militudine di&longs;par etiam cra&longs;&longs;ities requiratur: quis enim ne&longs;ciat, <lb/>quantum ligneum inter ac ferreum eju&longs;dem molis vectem in&shy;<lb/>ter&longs;it? </s></p><p type="main">

<s>Ver&ugrave;m illud poti&ugrave;s con&longs;iderandum videtur, quod ad &longs;oli&shy;<lb/>ditatem ip&longs;am &longs;pectat, etiam&longs;i materies diver&longs;a non &longs;it; pro <lb/>vari&acirc; enim cra&longs;&longs;itudine mutatur frangendi difficultas; &amp; quia <lb/>in mole majori plures in&longs;unt partes divi&longs;ioni re&longs;i&longs;tentes, fran&shy;<lb/>gendi pariter difficultas augetur pro Ratione multitudinis par&shy;<lb/>tium, &longs;i c&aelig;tera paria &longs;int. </s>

<s>Dubitare videlicet nemo pote&longs;t &agrave; <lb/>duplici partium dividendarum numero duplicem oriri re&longs;i&longs;ten&shy;<lb/>tiam. </s>

<s>Si c&aelig;tera, inquam, &longs;int paria; nam &longs;i filum &longs;ericum ut <lb/>rumpatur, requirit vim ut unum, &amp; decem fila &longs;erica paris <pb pagenum="184"/>cra&longs;&longs;itiei ac longitudinis parallela &longs;imul po&longs;ita requirant vim <lb/>decuplam; &longs;i in unum funiculum decem illa fila rit&egrave; contor&shy;<lb/>queantur, mult&ograve; majorem vim qu&agrave;m decuplam requiri, ut fu&shy;<lb/>niculus frangatur, manife&longs;tum e&longs;t: quemadmodum &amp; ligneus <lb/>tigillus multo validi&ugrave;s re&longs;i&longs;tit fractioni, qu&agrave;m virgarum fa&longs;ci&shy;<lb/>culus eidem tigillo &aelig;qualis; major e&longs;t enim particularum unio, <lb/>ubi in unum corpus coale&longs;cant, qu&agrave;m ubi plura minora corpo&shy;<lb/>ra con&longs;tituantur. </s></p><p type="main">

<s>Hinc &longs;i fuerint duo parallelepipeda quadrata A &amp; B, quorum <lb/>latera &longs;int in Ratione quadrupl&acirc;, altitudines ver&ograve; AC, &amp; BD <lb/><figure id="fig41"></figure><lb/>&aelig;quales; con&longs;tat ex 32. <lb/>l. </s>

<s>11 ea e&longs;&longs;e inter &longs;e ut ba&shy;<lb/>&longs;es; ba&longs;es autem &longs;unt qua&shy;<lb/>drata laterum; igitur pa&shy;<lb/>rallelepipedum B e&longs;t &longs;ede&shy;<lb/>cuplum parallelepipedi A. </s>

<s><lb/>Finge &longs;exdecim parallele&shy;<lb/>pipeda ip&longs;i A &aelig;qualia in <lb/>fa&longs;ciculum colligata, &amp; <lb/>&longs;ci&longs;&longs;ionem faciendam jux&shy;<lb/>ta lineam OS vi oneris in <lb/>O po&longs;iti: certum e&longs;t faci&shy;<lb/>li&ugrave;s frangi po&longs;&longs;e &longs;exdecim <lb/>illa parallelepipeda, qu&agrave;m <lb/>parallelepipedum B illis <lb/>omnibus &aelig;quale; ut enim &longs;cindatur, curvari oportet vi oneris <lb/>incumbentis; illa autem &longs;exdecim facili&ugrave;s curvantur qu&agrave;m <lb/>ip&longs;um B. </s>

<s>Id quod manife&longs;tum fiat, &longs;i virgam ex falicto <lb/>decerpens, eamque leniter inflectens ob&longs;erves, qu&acirc; quidem <lb/>parte virga curvata e&longs;t, tenerum corticem in rugas a&longs;&longs;urge&shy;<lb/>re atque cri&longs;pari, qu&acirc; ver&ograve; parte convexa e&longs;t, corticem <lb/>di&longs;trahi atque di&longs;tendi. </s>

<s>Ex quo facil&egrave; arguimus, quid durio&shy;<lb/>ribus corporibus contingat, qu&aelig; non ade&ograve; manife&longs;t&egrave; corru&shy;<lb/>gari po&longs;&longs;unt; flecti &longs;cilicet nequeunt, quin aliqua fiat inte&shy;<lb/>riorum partium compre&longs;&longs;io, &amp; exteriorum di&longs;tractio. </s>

<s>Hinc <lb/>in parallelepipedo B, quod flecti intelligitur, ut &longs;cindatur, <lb/>partes, qu&aelig; circa O, comprimuntur; qu&aelig; ver&ograve; circ&agrave; S, <lb/>di&longs;trahuntur: huic autem motioni repugnant omnes particu-<pb pagenum="185"/>l&aelig; vi nex&ucirc;s, quo unaqu&aelig;que cum &longs;ibi proxim&egrave; coh&aelig;rentibus <lb/>particulis colligatur. </s>

<s>Cum autem &longs;exdecim illa parallelepipe&shy;<lb/>da minora non &longs;int invicem connexa, quemadmodum particu&shy;<lb/>l&aelig; omnes parallelepipedi B in unam molem coaluerunt, con&longs;tat <lb/>pauciores nexus facili&ugrave;s, qu&agrave;m plures, di&longs;&longs;olvi. </s></p><p type="main">

<s>Hoc ver&ograve; ut pleni&ugrave;s atque aperti&ugrave;s explicetur, intellige &longs;o&shy;<lb/>lidum longiu&longs;culum RS in plures tenues laminas plano RI <lb/>parallelas divi&longs;um, &longs;ibi&shy;<lb/><figure id="fig42"></figure><lb/>que ita vici&longs;&longs;im con&shy;<lb/>gruentes, ut earum ex&shy;<lb/>tremitates con&longs;tituant <lb/>planum HI. </s>

<s>Omnes <lb/>ha&longs;ce laminas &longs;ecun&shy;<lb/>d&ugrave;m extremitates ful&shy;<lb/>cris impo&longs;itas pondus <lb/>&longs;uper DC con&longs;titutum <lb/>ade&ograve; premat, ut cur&shy;<lb/>vari aliquantulum cogantur. </s>

<s>Ob&longs;ervabis illic&ograve; extremitates <lb/>illas non jam ampli&ugrave;s in eandem planitiem HI ex&aelig;quari; &longs;ed <lb/>eas quidem laminas, qu&aelig; cavitatem &longs;pectant, magis curvari; <lb/>min&ugrave;s ver&ograve; eas, qu&aelig; convexitati re&longs;pondent, ac proptere&agrave; ex&shy;<lb/>tim&aelig; lamin&aelig; extremitatem ab extremitate intim&aelig; lamin&aelig;, qu&aelig; <lb/>ponderi impo&longs;ito coh&aelig;ret, magis recedere, qu&agrave;m interme&shy;<lb/>diarum extremitates. </s>

<s>Con&longs;tat itaque in hoc motu &longs;ingula&shy;<lb/>rum laminarum particulas, dum curvantur, non iis re&longs;pon&shy;<lb/>dere adh&aelig;rentis lamin&aelig; particulis, quas pri&ugrave;s contingebant, <lb/>c&ugrave;m omnis curvitatis expertes erant, atque facili&ugrave;s potui&longs;&longs;e <lb/>&longs;ingulas laminas moveri, quia nullo nexu invicem copulan&shy;<lb/>tur. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i ex iis unum &longs;olidum RS plan&egrave; integrum coa&shy;<lb/>le&longs;cat, manife&longs;tum e&longs;t planitiem HI permanere, ac propterea, <lb/>dum curvatur, nece&longs;&longs;e e&longs;t, ut interiores particul&aelig; invicem <lb/>connex&aelig; di&longs;trahantur, cum nequeant ali&aelig; ab aliis &longs;ecedere, <lb/>quemadmodum in laminis contingere ob&longs;ervavimus. </s>

<s>Hinc <lb/>oritur major &longs;olidi, qu&agrave;m laminarum, re&longs;i&longs;tentia, ne fran&shy;<lb/>gatur. </s>

<s>Non negarim tamen aliquando &longs;atius e&longs;&longs;e duobus me&shy;<lb/>diocribus tigillis uti, qu&agrave;m cra&longs;&longs;iore tigno illis &aelig;quali; quia <lb/>nimirum alterutro labem patiente rima&longs;v&egrave; agente, alter faci&shy;<lb/>li&ugrave;s integer per&longs;everat; in cra&longs;&longs;iore autem tigno, &longs;i rimam du-<pb pagenum="186"/>cere occ&oelig;perit, periculum e&longs;t, ne malum &longs;erpat juxta vena&shy;<lb/>rum aut fibrarum ductum. </s>

<s>C&aelig;terum &longs;ublato huju&longs;modi peri&shy;<lb/>culo, ubi reliqua paria &longs;int, cra&longs;&longs;iora corpora difficili&ugrave;s fran&shy;<lb/>guntur. </s></p><p type="main">

<s>Quare &longs;olidorum re&longs;i&longs;tentia, ne frangantur, major e&longs;t <lb/>quam pro Ratione &longs;ectionum; h&aelig;c &longs;iquidem Ratio &longs;ectionum <lb/>&longs;ervari quidem intelligitur, &longs;i lim&acirc; aut &longs;err&acirc; &longs;ecari corpora <lb/>oporteat; ill&aelig; enim tantummodo particul&aelig; re&longs;i&longs;tunt., qu&aelig; <lb/>&longs;ectionem admittunt; at ubi de fractione agitur, qu&aelig; pr&aelig;ter <lb/>motum particularum, qu&aelig; dividuntur, motum etiam aliquem <lb/>exigit aliarum, quas comprimi aut di&longs;trahi opus e&longs;t, plus, <lb/>min&ugrave;s, pro Ratione vicinitatis, long&egrave; alia e&longs;t Ratio, pro ut <lb/>compre&longs;&longs;io illa atque di&longs;tractio particularum facili&ugrave;s aut dif&shy;<lb/>ficili&ugrave;s perfici poterit. </s>

<s>Hoc autem ex ips&acirc; figur&acirc; poti&longs;&longs;im&ugrave;m <lb/>pendet: Solidi enim RS &longs;ectio CDE eadem quidem e&longs;t, &longs;i&shy;<lb/>v&egrave; illud circ&agrave; DE longiorem lineam, &longs;iv&egrave; circa CD brevio&shy;<lb/>rem, curvari debeat, ut frangatur; &longs;ed non eadem e&longs;t in <lb/>fractione CD ac in fractione DE frangendi difficultas; nam <lb/>cum propiores fint puncto D partes, qu&aelig; ad C, qu&agrave;m qu&aelig; <lb/>ad E &longs;it&aelig; &longs;unt, con&longs;tat has quidem magis cum circ&agrave; lineam <lb/>CD curvatur &longs;olidum, illas ver&ograve;, c&ugrave;m circ&agrave; lineam DE <lb/>curvatur, min&ugrave;s di&longs;trahi oportere, ut fractio &longs;equatur. </s>

<s>Qu&ograve; <lb/>autem magis di&longs;trahi debent particul&aelig;, qu&aelig; ex D ver &ucirc;s E <lb/>recedunt, magis interim comprimi nece&longs;&longs;e e&longs;t eas, qu&aelig; ad D <lb/>accedunt &longs;ecund&ugrave;m lineam RO in plano RI. </s>

<s>Major igi&shy;<lb/>tur e&longs;t difficultas, &longs;i circ&agrave; breviorem lineam CD curve&shy;<lb/>tur, &amp; fractio &longs;ecund&ugrave;m longiorem lineam DE &longs;equatur, <lb/>qu&agrave;m &longs;i contr&agrave; curvetur circ&agrave; longiorem DE, &amp; fractio &longs;it <lb/>juxt&agrave; breviorem CD. </s></p><p type="main">

<s>Jam igitur &longs;i duo &longs;olida invicem comparentur, qu&aelig; eju&longs;&shy;<lb/>dem &longs;int materi&aelig; eju&longs;demque longitudinis, &amp; in pari ab ex&shy;<lb/>tremitatibus di&longs;tanti&acirc; frangi oporteat, &longs;tatuatur in utroque <lb/>&longs;olido punctum fractionis, per quod intelligatur planum &longs;e&shy;<lb/>cans &longs;imiliter inclinatum, facien&longs;que in utroque &longs;olido &longs;uper&shy;<lb/>ficies, quas vocemus <emph type="italics"/>Ba&longs;es.<emph.end type="italics"/></s><s> Item planum per quod movetur <lb/>Potentia vim frangendi habens, ita productum intelligatur, ut <lb/>Ba&longs;ibus pr&aelig;dictis &longs;imili inclinatione occurrens de&longs;cribat &longs;ectio&shy;<lb/>num lineas, quas vocemus Cra&longs;&longs;ities. </s>

<s>Ut &longs;i fuerint duo &longs;oli-<pb pagenum="187"/>da CD &amp; EF &aelig;qualis longitu&shy;<lb/><figure id="fig43"></figure><lb/>dinis, parieti infixa &longs;ecund&ugrave;m <lb/>&aelig;quales partes CI &amp; EH, ut <lb/>in punctis I &amp; H fiat fractio, <lb/>ex hypothe&longs;i. </s>

<s>Si per ea puncta <lb/>agantur plana &longs;imiliter inclina&shy;<lb/>ta, erunt &longs;uperficies IL &amp; <lb/>HM, quas vocamus h&icirc;c <emph type="italics"/>Ba&longs;es.<emph.end type="italics"/><lb/>Jam in extremitatibus D &amp; F <lb/>&aelig;qu&egrave; remotis &agrave; punctis I &amp; H <lb/>&longs;int Potenti&aelig; vim frangendi habentes, &amp; per lineam mot&ucirc;s <lb/>huju&longs;modi Potentiarum intelligantur plana cum &longs;imili inclina&shy;<lb/>tione occurrentia ba&longs;ibus IL &amp; HM, ponamu&longs;que communes <lb/>horum planorum &longs;ectiones e&longs;&longs;e lineas parallelas, &amp; &aelig;quales li&shy;<lb/>neis IN &amp; HO; quas &longs;ectiones vocamus <emph type="italics"/>Cra&longs;&longs;ities<emph.end type="italics"/> &longs;olidorum, <lb/>atque pro earum men&longs;ur&acirc; u&longs;urpamus lineas IN &amp; HO. </s>

<s>Cum <lb/>itaque frangendi difficultas oriatur t&ugrave;m ex numero partium, <lb/>qu&aelig; &longs;eparand&aelig; &longs;unt, has autem ip&longs;&aelig; Ba&longs;es IL &amp; HM defi&shy;<lb/>niunt, t&ugrave;m ex violento motu di&longs;tractionis partium, qui ex ips&acirc; <lb/>&longs;olidorum cra&longs;&longs;itie IN, &amp; HO digno&longs;citur; illud con&longs;equens <lb/>e&longs;t, qu&ograve;d Re&longs;i&longs;tenti&aelig; &longs;olidorum Ratio ea &longs;it, qu&aelig; ex Ratione <lb/>Ba&longs;ium, &amp; Ratione Cra&longs;&longs;itierum componitur. </s>

<s>Hinc e&longs;t qu&ograve;d <lb/>&longs;i Ba&longs;es fuerint &longs;imiles, &amp; qu&aelig; e&longs;t Ratio laterum homologo&shy;<lb/>rum, ea etiam &longs;it Cra&longs;&longs;itierum Ratio, re&longs;i&longs;tenti&aelig; ad fractionem <lb/>invicem comparat&aelig; eruntin Ratione triplicat&acirc; laterum homo&shy;<lb/>logorum; ac propterea cylindrorum re&longs;i&longs;tentia ad fractionem <lb/>erit in Ratione triplicat&acirc; Diametrorum, &longs;eu Cra&longs;&longs;itierum. </s></p><p type="main">

<s>Hanc, de qu&acirc; hactenus nobis &longs;ermo fuit, <emph type="italics"/>Re&longs;i&longs;tentiam ab&longs;olu&shy;<lb/>tam<emph.end type="italics"/> dicimus, quam &longs;olidum habet, ne dividatur: qu&ograve; enim <lb/>plures partes debent pr&aelig;ter naturam comprimi, aut di&longs;trahi, <lb/>plures &longs;unt re&longs;i&longs;tenti&aelig;; &amp; qu&ograve; magis hoc motu debent mo&shy;<lb/>mento eodem pr&aelig;ter naturam moveri, e&ograve; etiam magis re&shy;<lb/>&longs;i&longs;tunt: qu&acirc; igitur ratione plures &longs;unt re&longs;i&longs;tentes, &amp; qu&acirc; Ra&shy;<lb/>tione magis re&longs;i&longs;tunt, tota re&longs;i&longs;tenti&aelig; ratio componitur; qu&aelig; <lb/>ex ips&acirc; corporis &longs;oliditate pendet, null&acirc; habit&acirc; ratione longi&shy;<lb/>tudinis ip&longs;ius &longs;olidi: Propterea <emph type="italics"/>Ab&longs;oluta<emph.end type="italics"/> dicitur. </s>

<s>Nam &longs;i lon&shy;<lb/>gitudines frangendorum corporum comparemus, qu&aelig; &longs;u&acirc; va&shy;<lb/>rietate mutant frangendi difficultatem, aut facilitatem, re-<pb pagenum="188"/>&longs;i&longs;tentia h&aelig;c dicenda erit <emph type="italics"/>Re&longs;pectiva<emph.end type="italics"/>; qu&aelig; aliquando ea e&longs;&longs;e <lb/>pote&longs;t, ut corpus majore re&longs;i&longs;tenti&acirc; ab&longs;olut&acirc; pr&aelig;ditum redda&shy;<lb/>tur magis obnoxium fractioni; longitudo &longs;iquidem auget fran&shy;<lb/>gendi facilitatem: ideo autem <emph type="italics"/>Re&longs;pectivam<emph.end type="italics"/> dicimus, quia com&shy;<lb/>parat&egrave; ad momenta potenti&aelig; &longs;umitur; h&aelig;c ver&ograve; momenta ex <lb/>vari&acirc; longitudine, &longs;eu di&longs;tantia &agrave; puncto fractionis pendere <lb/><figure id="fig44"></figure><lb/>manife&longs;tum e&longs;t. </s>

<s>Sit enim <lb/>&longs;olidum AB, quod ita <lb/>flectatur, ut fiat fractio <lb/>CD: Potentia movens in <lb/>B con&longs;tituta dum perficit <lb/>&longs;patium BE, di&longs;tractio par&shy;<lb/>ticularum &longs;olidi fit &longs;ol&ugrave;m <lb/>per &longs;patium CD (aut ve&shy;<lb/>ri&ugrave;s per CHD, nam etiam partes inter C &amp; H di&longs;trahuntur; <lb/>Sed h&icirc;c claritatis grati&acirc; &longs;ol&ugrave;m extrem&aelig; CD con&longs;iderantur) <lb/>quod e&longs;t multo minus &longs;patio BE &longs;ecund&ugrave;m Rationem HD ad <lb/>HE. </s>

<s>At &longs;i &longs;olidum frangendum &longs;it AF, aut &longs;i &longs;it totum AB, <lb/>tamen Potentia movens &longs;it &longs;ol&ugrave;m applicata in F, Potentia perfi&shy;<lb/>ciens &longs;patium FG (quod e&longs;t minus qu&agrave;m BE in Ratione HF <lb/>ad HB) major e&longs;&longs;e debet qu&agrave;m Potentia in B &longs;ecund&ugrave;m Ratio&shy;<lb/>nem Reciprocam motuum BE &amp; FG, ut &longs;equatur idem motus <lb/>di&longs;tractionis partium CD; nam ex 8. l. </s>

<s>5. minor e&longs;t Ratio FG <lb/>ad CD, qu&agrave;m &longs;it Ratio BE ad eandem CD. </s>

<s>Con&longs;tat igitur <lb/>&agrave; longitudine augeri facilitatem frangendi, ac proinde Re&shy;<lb/>&longs;i&longs;tentiam hanc Re&longs;pectivam e&longs;&longs;e &longs;ccund&ugrave;m Reciprocam Ra&shy;<lb/>tionem longitudinum. </s></p><p type="main">

<s>Ex quo obiter apparet, cur &longs;olida Horizonti perpendicularia <lb/>magis re&longs;i&longs;tant fractioni, &longs;i potenti&aelig; motus, &longs;eu conatus, &longs;it ad <lb/>perpendiculum Horizonti: quia videlicet in huju&longs;modi motu <lb/>ad perpendiculum &aelig;qualiter moveri oportet Potentiam cum <lb/>&longs;olidi particulis, qu&aelig; di&longs;trahi aut comprimi debent: ut autem <lb/>Potentia &longs;uperet vim re&longs;tititivam, aut major e&longs;&longs;e debet Ratio <lb/>mot&ucirc;s potenti&aelig; ad motum corporis re&longs;i&longs;tentis, qu&agrave;m &longs;it Ratio <lb/>virium re&longs;i&longs;tendi ad virtutem movendi, aut virtus movendi ab&shy;<lb/>&longs;olut&egrave; major e&longs;&longs;e debet vi re&longs;i&longs;tendi: Cum itaque in motu per&shy;<lb/>pendiculari intercedere non po&longs;&longs;it motuum in&aelig;qualitas, ne&shy;<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t virtutem movendi vehementer augeri, ut &longs;uperet vim, <pb pagenum="189"/>qu&acirc; particul&aelig; &longs;olidi invicem connex&aelig; repugnant, ne di&longs;tra&shy;<lb/>hantur, aut comprimantur. </s></p><p type="main">

<s>Hinc ex ha&longs;t&acirc; ad perpendiculum &longs;u&longs;pens&acirc; pendebit ingens <lb/>&longs;axum, &amp; tigillum perpendiculariter terr&aelig; in&longs;i&longs;tentem pre&shy;<lb/>met moles, pen&egrave; dixerim, immen&longs;a, citr&agrave; ha&longs;t&aelig; aut ti&shy;<lb/>gilli fractionem: quia omnes ha&longs;t&aelig; atque tigilli partes &amp; <lb/>&aelig;qualiter cum onere &longs;u&longs;pen&longs;o aut incumbente moveri de&shy;<lb/>berent, &amp; omnes &aelig;qualiter re&longs;i&longs;tunt di&longs;tractioni aut com&shy;<lb/>pre&longs;&longs;ioni: At &longs;i ad horizontem inclinata aut parallela fue&shy;<lb/>rint huju&longs;modi &longs;olida (ha&longs;ta videlicet atque tigillus) non <lb/>e&longs;t &aelig;qualis omnium partium di&longs;tractio aut compre&longs;&longs;io, mi&shy;<lb/>n&ugrave;s enim di&longs;trahuntur, qu&aelig; puncto H proxim&aelig; &longs;unt, quam <lb/>qu&aelig; ad D accedunt (concipe H in media cra&longs;&longs;itie) con&shy;<lb/>tr&agrave; ver&ograve; ill&aelig; magis, h&aelig; min&ugrave;s comprimuntur; quemad&shy;<lb/>modum neque motui di&longs;tractionis aut compre&longs;&longs;ionis e&longs;&longs;et <lb/>&aelig;qualis motus oneris deors&ugrave;m urgentis in ha&longs;t&aelig;, vel tigil&shy;<lb/>li non perpendicularium extremitate con&longs;tituti, &longs;ed mult&ograve; <lb/>major e&longs;&longs;et h&icirc;c oneris motus. </s>

<s>Quoniam ver&ograve; rerum natu&shy;<lb/>ra magis repugnat corporum penetrationi, ad quam quodam&shy;<lb/>modo accedere videtur compre&longs;&longs;io, qu&agrave;m corporum unito&shy;<lb/>rum divi&longs;ioni, ubi vacui metus ab&longs;it; hinc e&longs;t majorem <lb/>molem facili&ugrave;s &longs;u&longs;tineri &agrave; fulcro ad perpendiculum &longs;ubjecto, <lb/>qu&agrave;m &longs;u&longs;pendi ex &longs;olido perpendiculari citr&agrave; fractionis pe&shy;<lb/>riculum. </s>

<s>Quamvis negandum non &longs;it ad huju&longs;modi facili&shy;<lb/>tatem, quam experimur in &longs;u&longs;tinendo poti&ugrave;s, qu&agrave;m in re&shy;<lb/>tinendo onere, conferre plurimum, qu&ograve;d tellus, cui ful&shy;<lb/>crum infigitur, dem&ugrave;m non &longs;ub&longs;idit; at laqueare &longs;eu for&shy;<lb/>nix ex quo &longs;olidum pendet onere pr&aelig;gravatum, tantam <lb/>gravitatem non ita facil&egrave; ferre pote&longs;t. </s>

<s>Quare ad tollenda <lb/>in &longs;uperiores &aelig;dificiorum partes ingentia &longs;axa multo cau&shy;<lb/>ti&ugrave;s atque tuti&ugrave;s ij operantur, qui longam trabe<gap/>, aut plu&shy;<lb/>ra tigna rit&egrave; connexa, qua&longs;i navis malum rudentibus u&longs;&shy;<lb/>quequaque firmatum, ne &agrave; perpendiculo deflectat, &longs;ta&shy;<lb/>tuunt, cui &longs;uperiorem trochleam adnectant; qu&agrave;m qui tra&shy;<lb/>bem Horizonti parallelam parieti infigunt ad idem munus <lb/>pr&aelig;&longs;tandum; h&aelig;c &longs;iquidem horizonti parallela magis fractio&shy;<lb/>ni obnoxia e&longs;t, qu&agrave;m perpendicularis; pr&aelig;terquam quod <lb/>parietem aliquatenus labefactare pote&longs;t, cum habeat ratio-<pb pagenum="190"/>nem vectis in &longs;uperiora propellentis &longs;axo deor&longs;um urgente; <lb/>ni&longs;i huic periculo ex arte obviam eatur. </s></p><p type="main">

<s>Comparatis itaque invicem &longs;olidorum frangendorum lon&shy;<lb/>gitudinibus, hoc e&longs;t intervallis inter fractionum puncta &amp; <lb/>locum, ubi potentia vim frangendi habens con&longs;tituta intel&shy;<lb/>ligitur, qu&ograve; major e&longs;t longitudo, e&ograve; minor e&longs;t re&longs;i&longs;tentia <lb/>&longs;olidi, ne frangatur. </s>

<s>Qua propter ubi duo data &longs;olida con&shy;<lb/>ferantur, qu&aelig;cumque dem&ugrave;m illa &longs;int, non &longs;ol&ugrave;m eorum <lb/>Re&longs;i&longs;tentia Ab&longs;oluta, qu&aelig; ex Rationibus Ba&longs;ium, &amp; Cra&longs;&shy;<lb/>&longs;itierum componitur, attendenda e&longs;t, &longs;ed etiam Re&longs;i&longs;tentia <lb/>Re&longs;pectiva, qu&aelig; ex longitudinibus pendet: atque ade&ograve; <lb/>ad&aelig;quata Ratio re&longs;i&longs;tenti&aelig;, ne frangantur, ea e&longs;t, qu&aelig; <lb/>componitur ex Rationibus Ba&longs;ium &amp; Cra&longs;&longs;itierum atque ex <lb/>Ratione longitudinum Reciproc&egrave; &longs;umptarum: c&ugrave;m enim <lb/>longitudini majori re&longs;pondeat minor re&longs;i&longs;tentia, manife&longs;tum <lb/>e&longs;t longitudinum Rationem e&longs;&longs;e Reciproc&egrave; &longs;umendam, ut <lb/>re&longs;i&longs;tenti&aelig;, qu&aelig; ex illis oritur, Ratio habeatur. </s>

<s>Hinc e&longs;t <lb/>fieri aliquando po&longs;&longs;e, ut &longs;olidum cra&longs;&longs;ius min&ugrave;s re&longs;i&longs;tat <lb/>fractioni, qu&agrave;m &longs;ubtilius, &longs;i hoc breve &longs;it, illud ver&ograve; vald&egrave; <lb/>longum, &longs;i videlicet longitudo cra&longs;&longs;ioris ad longitudinem <lb/>&longs;ubtilioris Rationem habeat majorem, qu&agrave;m &longs;it ea, qu&aelig; ex <lb/>Rationibus Ba&longs;ium, &amp; Cra&longs;&longs;itierum componitur. </s>

<s>Sic &longs;i duo <lb/>fuerint cylindri, &amp; alter triplo cra&longs;&longs;ior fuerit reliquo, &longs;ed <lb/>etiam trigecuplo longior fuerit illo, min&ugrave;s etiam fractioni <lb/>re&longs;i&longs;tet; quia re&longs;i&longs;tentia ab&longs;oluta majoris cylindri ad mino&shy;<lb/>tem e&longs;t ut 27 ad 1, &longs;ed re&longs;i&longs;tentia Re&longs;pectiva eju&longs;dem ma&shy;<lb/>joris ad minoris re&longs;i&longs;tentiam pariter re&longs;pectivam e&longs;t ut 1 ad <lb/>30: Ratio ergo ex his Rationibus 27 ad 1, &amp; 1 ad 30 <lb/>Compo&longs;ita, e&longs;t Ratio 27 ad 30, hoc e&longs;t 9 ad 10, ac propterea <lb/>major cylindrus re&longs;i&longs;tit fractioni ut 9, minor ver&ograve; fractioni <lb/>re&longs;i&longs;tit ut 1<gap/>. </s></p><p type="main">

<s>De&longs;ine jam mirari, &longs;i quando paxillum maximis viribus <lb/>re&longs;i&longs;tere videris; quia nimir&ugrave;m potentia, qu&aelig; motum co&shy;<lb/>natur, proxim&egrave; applicata e&longs;t parieti aut plano, cui paxil&shy;<lb/>lus infigitur: qu&ograve;d &longs;i remotior illa fuerit, etiam min&ugrave;s hic <lb/>re&longs;i&longs;tet. </s>

<s>Sic defixo in terram paxillo AB, cui funis AC al&shy;<lb/>ligatur, experientia docet paxillum e&ograve; re&longs;i&longs;tere validi&ugrave;s, qu&ograve; <lb/>propi&ugrave;s ad A alligatur funis, debili&ugrave;s autem re&longs;i&longs;tere, qu&ograve; <pb pagenum="191"/>magis ad B accedit; <lb/><figure id="fig45"></figure><lb/>in A nimir&ugrave;m motus <lb/>potenti&aelig; trahentis vix <lb/>excederet motum pa&shy;<lb/>xilli, qui ibi flectere&shy;<lb/>tur ex hypothe&longs;i; at <lb/>fune in B po&longs;ito, po&shy;<lb/>tentia ibi con&longs;tituta, <lb/>&amp; per funem applica&shy;<lb/>ta mult&ograve; veloci&ugrave;s mo&shy;<lb/>veretur, qu&agrave;m paxilli <lb/>partes prop&egrave; A, qu&aelig; <lb/>ibi flecterentur. </s></p><p type="main">

<s>Qu&ograve;d &longs;i loci conditio, aut ip&longs;a oneris movendi con&longs;titutio <lb/>id exigat, ut funis prop&egrave; B alligetur, &amp; de paxilli AB firmi&shy;<lb/>tate dubitetur, paxillum alterum DE paul&ograve; remotiorem com&shy;<lb/>modo loco depange ita, ut funis prim&ugrave;m in D firmetur, de&shy;<lb/>inde circa B convolutus extendatur, pro ut operis faciendi ra&shy;<lb/>tio fieret. </s></p><p type="main">

<s>E&acirc;dem ratione &longs;i tigillus, ex quo onus dependere debet, pa&shy;<lb/>rieti &longs;it infixus, &amp; &longs;it GH, fractioni magis erit obnoxius, qu&ograve; <lb/>propi&ugrave;s accedet pondus ad H: <lb/><figure id="fig46"></figure><lb/>propterea aut ei &longs;ubjicitur brevior <lb/>tigillus IR omnin&ograve; contiguus, <lb/>aut &longs;upponitur fulcrum OS in&shy;<lb/>clinatum; quod fractionem e&ograve; va&shy;<lb/>lidi&ugrave;s impediet, qu&ograve; min&ugrave;s di&longs;ta&shy;<lb/>bunt H &amp; S, &amp; qu&ograve; acutior fue&shy;<lb/>rit angulus, quem fulcrum SO <lb/>cum pariete con&longs;tituit, &longs;eu, quod <lb/>e&ocirc;dem recidit, qu&ograve; magis ad <lb/>recti anguli quantitatem acce&shy;<lb/>det angulus GSO. </s>

<s>Qu&aelig; omnia <lb/>ita ex dictis aperta &longs;unt, ut ulte&shy;<lb/>riori explicatione non egeant. </s></p><p type="main">

<s>Sed &amp; illud h&icirc;c, ubi de Re&longs;i&longs;tenti&acirc; Re&longs;pectiv&acirc; &longs;ermo e&longs;t, <lb/>adjiciendum videtur, qu&ograve;d ex &longs;ol&acirc; majori longitudine h&aelig;c non <lb/>minuitur, ni&longs;i c&ugrave;m longitudo &longs;olidi ad perpendiculum in&longs;i&longs;tit <pb pagenum="192"/>Horizonti; tunc enim gravitas ip&longs;a &longs;olidi tota incumbit <lb/>&longs;ubjecto plano; &amp; tant&ugrave;m Potentia oblique atque in tran&longs;&shy;<lb/>ver&longs;um trahens applicata extremitati longioris &longs;olidi plus ha&shy;<lb/>bet momenti, qu&agrave;m applicata extremitate brevioris, quin <lb/>veloci&ugrave;s, &amp; facili&ugrave;s movetur &longs;ecund&ugrave;m Rationem longitu&shy;<lb/>dinum illarum. </s>

<s>At quando &longs;olida &longs;unt horizonti parallela, <lb/>aut ad illum ita inclinata, ut centrum gravitatis partis illius, <lb/>qu&aelig; erumpit ex corpore, cui &longs;olidum infigitur, non immi&shy;<lb/>neat ba&longs;i &longs;u&longs;tentationis, non &longs;ola longitudo attendenda e&longs;t, <lb/>&longs;ed &amp; ip&longs;a gravitas, qu&aelig; etiam nullo addito extrin&longs;eco mo&shy;<lb/>tore &longs;ua habet momenta, quibus deor&longs;um connititur. </s>

<s>Ex <lb/>quo fit pro majori gravitate etiam frangendi facilitatem au&shy;<lb/>geri, ip&longs;a nimirum gravitas e&longs;t potentia conjuncta, qu&aelig; au&shy;<lb/>getur pro ratione materi&aelig;; materia autem augetur pro ra&shy;<lb/>tione longitudinis (c&aelig;tera &longs;iquidem paria e&longs;&longs;e h&icirc;c claritatis <lb/>grati&acirc;, ponamus) ac propterea longius pri&longs;ma comparatum <lb/>cum breviori pri&longs;mate, eo qu&ograve;d majorem habeat gravita&shy;<lb/>tem, min&ugrave;s re&longs;i&longs;tit fractioni &longs;ecund&ugrave;m Reciprocam Ratio&shy;<lb/>nem longitudinum. </s>

<s>Atqui Ratio mot&ucirc;s huju&longs;modi Potenti&aelig; <lb/>conjunct&aelig; e&longs;t &longs;ecund&ugrave;m Rationem longitudinum, &amp; ex <lb/>dictis Ratio Re&longs;i&longs;tenti&aelig; in ordine ad huju&longs;modi motum e&longs;t <lb/>permutatim ac Reciproc&egrave; &longs;ecund&ugrave;m eandem longitudinum <lb/>Rationem: igitur Ratio duplicatur, &amp; re&longs;i&longs;tentia longioris <lb/>ad re&longs;i&longs;tentiam brevioris e&longs;t &longs;ecund&ugrave;m &longs;ubduplicatam Ratio&shy;<lb/>nem longitudinum reciproc&egrave; &longs;umptarum. </s>

<s>Id quod etiam <lb/>hinc con&longs;tat, quia c&ugrave;m &longs;ingula illius longirudinis puncta <lb/>&longs;uam habeant gravitatem, &longs;ua omnibus in&longs;unt momenta pro <lb/>Ratione di&longs;tanti&aelig; &agrave; puncto quod e&longs;t veluti centrum mot&ucirc;s; <lb/>ergo aggregata momentorum &longs;unt ut &longs;ectores ab illis longi&shy;<lb/>tudinibus tanquam &agrave; Radiis de&longs;cripti: &longs;unt autem &longs;imiles <lb/>&longs;ectores in duplicat&acirc; Ratione Radiorum. </s>

<s>Quare &longs;i longitudi&shy;<lb/>nes &longs;int ut 3 ad 2, Re&longs;i&longs;tentia re&longs;pectiva longioris ad re&longs;i&longs;ten&shy;<lb/>tiam brevioris e&longs;t ut 4 ad 9. Tota igitur &longs;olidorum re&longs;i&longs;ten&shy;<lb/>tia, ne frangantur, componitur ex Rationibus Ba&longs;ium, &amp; <lb/>Cra&longs;&longs;itierum, &amp; ex &longs;ubduplicat&acirc; Ratione longitudinum per&shy;<lb/>mutatim ac reciproc&egrave; &longs;umptarum. </s></p><p type="main">

<s>Ex his itaque, qu&aelig; de &longs;olidorum re&longs;i&longs;tenti&acirc;, ne frangan&shy;<lb/>tur, hacten&ugrave;s di&longs;putata &longs;unt, conjecturam facil&egrave; accipiet <pb pagenum="193"/>prudens machinator, qu&agrave;m &longs;olida &amp; cra&longs;&longs;a &longs;tatui debeant <lb/>qu&aelig;que machinarum membra, qu&oacute;ve loco collocanda &longs;int, <lb/>ut &amp; materia &amp; forma re&longs;pondeant fini, in quem machin&aelig; <lb/>de&longs;tinantur: neque enim &longs;atis e&longs;t concinno, &amp; eleganti dia&shy;<lb/>grammate machinam oculis repr&aelig;&longs;enta&longs;&longs;e, eju&longs;que vires ad <lb/>calculos revoc&acirc;&longs;&longs;e, quantum quidem ex machin&aelig; figur&acirc; col&shy;<lb/>ligitur, &longs;i dem&ugrave;m, in&longs;tituto motu machina pondere pr&aelig;gra&shy;<lb/>vata luxetur. </s></p><p type="main">

<s>Illud tamen pr&aelig;terea Machinator animadvertat, oportet, <lb/>quod &longs;pectat ad momenta virium, quas potentia movens <lb/>exercet; neque enim &longs;ola ponderis gravitas machinam, aut <lb/>corpus, cui machina alligatur, aut innititur, urget aut pre&shy;<lb/>mit, &longs;ed &amp; ip&longs;a potentia, dum advers&ugrave;s ip&longs;um pondus co&shy;<lb/>natur machinam movens, aliquando auget gravitatem ex <lb/>oppo&longs;it&acirc; parte, ade&ograve; ut &amp; huic &amp; ponderi re&longs;i&longs;tere debeat <lb/>machina, aut id, quod machinam retinet. </s>

<s>Si enim fuerit <lb/>vectis AB in&shy;<lb/><figure id="fig47"></figure><lb/>nixus &longs;uper ba&shy;<lb/>culum CD, ex <lb/>B pendeat glo&shy;<lb/>bus plumbeus <lb/>E, &amp; extremi&shy;<lb/>tas A quie&longs;cat <lb/>aliquo corpore <lb/>retinente, ut &longs;i <lb/>fuerit parieti in&shy;<lb/>fixa; &longs;olo globo E gravitante minus periculum &longs;ube&longs;t fractio&shy;<lb/>nis t&ugrave;m vectis, t&ugrave;m baculi CD &longs;u&longs;tentantis, qu&agrave;m &longs;i in A <lb/>&longs;it potentia F; cujus conatus deor&longs;um oppo&longs;itus conatui-de&shy;<lb/>or&longs;um ponderis E facili&ugrave;s curvitatem, aut etiam dem&ugrave;m <lb/>fractionem vectis efficere pote&longs;t in I, ut patet; imm&ograve; &amp; ba&shy;<lb/>culus CD &longs;u&longs;tentans vectem, non &longs;ol&ugrave;m momenta ponderis E, <lb/>&longs;ed &amp; momenta Potenti&aelig; F, qu&aelig; in I uniuntur, in &longs;e recipit; <lb/>atque ade&ograve; utri&longs;que ferendis par e&longs;&longs;e debet. </s></p><p type="main">

<s>Simile quiddam ob&longs;ervare e&longs;t, &longs;i ex orbiculo O, in clavo <lb/>M &longs;u&longs;pen&longs;o, circ&agrave; &longs;uum axem ver&longs;atili, dependeat pondus S, <lb/>&amp; Potentia in R deor&longs;um conata cogat pondus S a&longs;cendere: <lb/>certum e&longs;t enim ab axe orbiculi, &amp; &agrave; clavo M &longs;u&longs;tineri non <pb pagenum="194"/><figure id="fig48"></figure><lb/>&longs;ol&ugrave;m pondus S, &longs;ed &amp; Poten&shy;<lb/>tiam, qu&aelig; e&longs;t in R. </s>

<s>Contr&agrave; ve&shy;<lb/>r&ograve; &longs;i orbiculus V &longs;it adnexus pon&shy;<lb/>deri T, funis autem orbiculo in&shy;<lb/>&longs;ertus alligetur clavo in N, &amp; po&shy;<lb/>tentia P &longs;ur&longs;um trahat, con&longs;tat ab <lb/>axe quidem orbiculi &longs;u&longs;tineri &longs;o&shy;<lb/>lum pondus T; &agrave; clavo ver&ograve; N <lb/>non totum pondus T &longs;u&longs;tineri, <lb/>&longs;ed ejus &longs;emi&longs;&longs;em, nam etiam Po&shy;<lb/>tentia P &longs;u&longs;tinet pondus. </s>

<s>Validior <lb/>igitur e&longs;&longs;e debet clavus M qu&agrave;m <lb/>clavus N, hic enim ponderis &longs;e&shy;<lb/>mi&longs;&longs;em fert, ille ver&ograve; plus qu&agrave;m <lb/>duplum. </s>

<s>Potentia enim R major <lb/>e&longs;t pondere S. </s></p><p type="main">

<s>Qu&ograve;d &longs;i t&agrave;m pondera S &amp; T, <lb/>qu&agrave;m clavi M &amp; N, atque Po&shy;<lb/>tenti&aelig; R &amp; P non in plano Ver&shy;<lb/>ticali, &longs;ed in Horizontali con&longs;tituantur, certum e&longs;t pondera <lb/>S &amp; T non &longs;u&longs;pen&longs;a &longs;ed jacentia, nihil advers&ugrave;s clavos M &amp; <lb/>N; aut advers&ugrave;s &longs;uorum orbiculorum O &amp; V axes conari, im&shy;<lb/>m&ograve; neque advers&ugrave;s Potentias R &amp; P; quandoquidem toto ni&longs;u <lb/>plano &longs;ubjecto incumbunt, null&aacute;mque exercent Activam Re&shy;<lb/>&longs;i&longs;tentiam; &longs;ed Formalem tantummodo, qu&acirc; repugnent Po&shy;<lb/>tentiis moventibus: qu&aelig; quidem re&longs;i&longs;tentia, t&ugrave;m ex ip &acirc; pon&shy;<lb/>derum gravitate, t&ugrave;m ex attritu &longs;ubjecti plani componitur. </s>

<s><lb/>Clavorum igitur M &amp; N ea &longs;it, oportet, &longs;oliditas atque firmi&shy;<lb/>tas, qu&aelig; potentiarum R &amp; P conatibus re&longs;pondeat; ne forte <lb/>clavi ip&longs;i frangantur facili&ugrave;s, aut revellantur, qu&agrave;m pondera <lb/>&longs;uo loco dimoveantur. </s>

<s>Sed h&aelig;c innui&longs;&longs;e &longs;at fuerit, ut &longs;ingula <lb/>diligenter &agrave; machinatore circum&longs;picienda e&longs;&longs;e intelligatur; ne&shy;<lb/>que tamen in his ad nau&longs;eam diuti&ugrave;s immorandum. <pb pagenum="195"/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT VII.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Pr&aelig;&longs;tet-ne Machinam augere? </s>

<s>an componere.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>EX iis, qu&aelig; de Machinarum viribus di&longs;putata &longs;unt &longs;atis <lb/>liquet nullum dari finitum Pondus quod data Potentia mo&shy;<lb/>vere non po&longs;&longs;it &longs;i congruens machina adhibeatur: cum etenim <lb/>data &longs;it Ratio Ponderis ad Potentiam, eo artificio Machina <lb/>di&longs;ponatur, ut Ratione ill&acirc; dat&acirc; fiat major Ratio mot&ucirc;s Potenti&aelig; <lb/>ad motum Ponderis; &amp; Pondus cedet Potenti&aelig; moventi. </s>

<s>Sic <lb/>vici&longs;&longs;im &longs;i oblata fuerit machina, examinandus prim&ugrave;m e&longs;t lo&shy;<lb/>cus, ubi Potentia applicanda e&longs;t, ubi Pondu collocandum; <lb/>t&ugrave;m utriu&longs;que mot&ucirc;s rationes ineund&aelig;: &amp; pronunciabis majo&shy;<lb/>rem requiri rationem Potenti&aelig; ad Pondus, qu&agrave;m &longs;it Ratio mo&shy;<lb/>t&ucirc;s Ponderis ad motum Potenti&aelig;. </s>

<s>Sit enim ex. </s>

<s>gr. </s>

<s>motuum hu&shy;<lb/>ju&longs;modi Ratio, qu&aelig; e&longs;t 3 ad 8; Potentia vim movendi habens <lb/>ut 3 non movebit Pondus, cujus vis re&longs;i&longs;tendi, &amp; momentum, <lb/>&longs;it ut 8; &longs;ed opus e&longs;t, ut illa major &longs;it qu&agrave;m 3. At neque Po&shy;<lb/>tentiam augere potes, ut oportet, neque Ponderi quicquam de&shy;<lb/>trahere: vide igitur utrum fieri po&longs;&longs;it, ut mutetur in machin&acirc; <lb/>motuum Ratio, aut Potenti&aelig; motum augendo, aut ponderis <lb/>motum minuendo. </s></p><p type="main">

<s>Hinc manife&longs;tum e&longs;t machinam majorem non plus afferre <lb/>facilitatis pr&aelig; minore, &longs;i ill&aelig; quidem omnin&ograve; &longs;imiles fuerint <lb/>(mod&ograve; utraque &longs;atis &longs;olida &longs;it, ne fractioni &longs;it obnoxia) mo&shy;<lb/>tuum enim Ratio eadem e&longs;t in utr&aacute;que. </s>

<s>Sic Vectis 100 pal&shy;<lb/>morum &longs;i ita ab hypomochlio di&longs;tinguatur in partes ut hinc <lb/>palmos 20, hinc 80 relinquat, non majorem movendi faci&shy;<lb/>litatem pr&aelig;bebit, qu&agrave;m vectis palmorum quinque ita divi&shy;<lb/>&longs;us ab hypomochlio, ut hinc palmus unus, hinc ver&ograve; quatuor <lb/>relinquantur. </s>

<s>Ut igitur longior ille Vectis utilior accidat, &longs;i <lb/>hypomochlium quidem transferri queat, remove illud &agrave; Po&shy;<lb/>tenti&acirc;, &amp; admove Ponderi, motuumque Ratio augebitur; pa&shy;<lb/>tet &longs;cilicet majorem e&longs;&longs;e Rationem 85 ad 15, quam 80 ad 20: <lb/>Quod &longs;i ver&ograve; hypomochlium ita fixum &longs;it ac vecti adnexum, <pb pagenum="196"/>ut mutari loco nequeat, ab&longs;cinde palmos (5 15/17), ade&ograve; ut hinc &longs;int <lb/>palmi 80 ut pri&ugrave;s, hinc autem &longs;int palmi (14 2/17), &amp; eadem er&iacute;t <lb/>Ratio, qu&aelig; e&longs;t 85 ad 15. Quare breviore vecte plus ponderis <lb/>movebis, qu&agrave;m longiore; vis enim, qu&aelig; longiore illo 100 pal&shy;<lb/>morum movebat pondus librarum 100, breviore hoc palmo&shy;<lb/>rum (94 2/17) movebit libras 141 2/3: Quia quamvis in utroque Vecte <lb/>hypomochlium habente po&longs;t palmum octuage&longs;imum, Potentia <lb/>eodem &longs;emper motu moveatur, non tamen idem e&longs;t ponderis <lb/>motus, qui in minore vecte minor e&longs;t, in majore major, ac <lb/>proinde mot&ucirc;s Potenti&aelig; ad motum Ponderis Ratio major e&longs;t in <lb/>minore, minor in majore vecte. </s>

<s>Quod &longs;i dem&ugrave;m nec hypo&shy;<lb/>mochlium transferre, nec vecte mutilato uti liceat, licebit &longs;a&shy;<lb/>n&egrave; fu&longs;tem, vel quid &longs;imile, firmiter ad alligatum Vecti adjun&shy;<lb/>gere, potentiamque ab hypomochlio longi&ugrave;s removere: opor&shy;<lb/>teret autem additamentum huju&longs;modi e&longs;&longs;e palmorum 33 1/3; nam <lb/>ut 15 ad 85, ita 20 ad 113 1/3; ade&oacute;que totus vectis e&longs;&longs;et pal&shy;<lb/>morum 133 1/3. </s></p><p type="main">

<s>Porr&ograve; h&icirc;c ob&longs;erva, quant&ograve; facilius &longs;it ponderis motum mi&shy;<lb/>nuere, qu&agrave;m potenti&aelig; motum augere: in allato &longs;iquidem <lb/>exemplo, manente eodem potenti&aelig; motu, minuitur ponderis <lb/>motus decurtato vecte ac diminuto palmis (5 15/17); manente au&shy;<lb/>rem eodem ponderis motu augetur Potenti&aelig; motus acuto vecte <lb/>palmis 33 1/3: Quia nimirum in Ratione majoris In&aelig;qualitatis &longs;i <lb/>Con&longs;equens terminus minor minuatur, aut Antecedens termi&shy;<lb/>nus major augeatur, fit adhuc major In&aelig;qualitas; ut autem <lb/>eadem Ratio &longs;ervetur aucto Antecedente ac diminuto Con&longs;e&shy;<lb/>quente, manife&longs;tum e&longs;t, qu&aelig; pars Con&longs;equentis integri e&longs;t <lb/>con&longs;equens diminutus, eam debere e&longs;&longs;e partem Anteccdentis <lb/>aucti Antecedentem datum: atqui Antecedens datus e&longs;t major <lb/>dato Con&longs;equente; igitur plus addendum e&longs;t Antecedenti, <lb/>qu&agrave;m dematur Con&longs;equenti. </s>

<s>Sic data &longs;it Ratio 8 ad 6: Con&shy;<lb/>&longs;equens bifariam &longs;ecetur, eju&longs;que &longs;emi&longs;&longs;is fiat novus Con&longs;e&shy;<lb/>quens; erit Ratio 8 ad 3 majoris adhuc in&aelig;qualitatis; h&aelig;c enim <lb/>e&longs;t dupla &longs;uperbipartiens tertias, illa ver&ograve; erat &longs;ol&ugrave;m &longs;e&longs;qui&shy;<lb/>tertia. </s>

<s>Ut igitur retento priori Con&longs;equente 6 fit eadem Ratio <lb/>dupla &longs;uperbipartiens tertias, &longs;icut Con&longs;equens fuit bifariam <lb/>divi&longs;us, ita datus Antecedens 8 e&longs;t duplicandus, ut &longs;it Ratio <pb pagenum="197"/>16 ad 6: plus autem e&longs;t totus antecedens major qui additur, <lb/>qu&agrave;m &longs;it &longs;emi&longs;&longs;is Con&longs;equentis minoris qui demitur. </s>

<s>In re au&shy;<lb/>tem no&longs;tr&acirc; &longs;emper Ratio mot&ucirc;s Potenti&aelig; per machinam vali&shy;<lb/>dioris fact&aelig; ad motum dati ponderis e&longs;t Ratio Majoris in&aelig;qua&shy;<lb/>litatis: Quapropter &longs;atius e&longs;t Ponderis motum minuere, quam <lb/>potenti&aelig; motum auct&acirc; machin&acirc; augere. </s></p><p type="main">

<s>H&aelig;c quidem, qu&aelig; in vecte propo&longs;ita facil&egrave; ac in promptu <lb/>e&longs;t per&longs;picere, in c&aelig;teris pariter mechanicis Facultatibus, ut <lb/>in Trochleis, Cochle&acirc;, &amp; reliquis intelligenda &longs;unt, ut ex iis, <lb/>qu&aelig; inferi&ugrave;s dicentur, &longs;uo loco manife&longs;tum fiet. </s>

<s>Sed quoniam <lb/>ad ponderis motum extenuandum certos quo&longs;dam fines ip&longs;a <lb/>machinarum materia pr&aelig;&longs;cribit; neque enim quemadmodum <lb/>quantitatem omnem, &amp; corporum molem in &longs;ubtiliores, ac <lb/>&longs;ubind&egrave; &longs;ubtiliores partes mente concidimus, ita etiam id re <lb/>ips&acirc; perficere atque in praxim deducere po&longs;&longs;umus: propterea <lb/>ut plurimum cogimur Potenti&aelig; velociorem motum conciliare, <lb/>ut majorem obtineat Rationem ad motum Ponderis. </s>

<s>Quis ete&shy;<lb/>nim non inca&longs;&longs;um uti po&longs;&longs;it Vecte, cujus hypomochlium &agrave; <lb/>pondere &longs;atis gravi non ampli&ugrave;s di&longs;tet, qu&agrave;m per digiti &longs;emi&longs;&shy;<lb/>&longs;em? </s>

<s>aut Cochleam adhibere, cujus &longs;piras intervallum capilla&shy;<lb/>ceum &longs;ecernat? </s></p><p type="main">

<s>Ver&ugrave;m cum id duplici methodo pr&aelig;&longs;tare po&longs;&longs;imus, videlicet <lb/>aut Machinam ip&longs;am, &longs;pecie non mutat&acirc;, augentes, aut illam <lb/>ex pluribus membris componentes, &longs;ive eju&longs;dem generis &longs;int, <lb/>&longs;ive diver&longs;i; oper&aelig; pretium fuerit perpendere, maju&longs;-ne in <lb/>augmento? </s>

<s>an ver&ograve; in compo&longs;itione? </s>

<s>compendium inveniatur. <lb/><emph type="italics"/>Augmentum<emph.end type="italics"/> voco (ne ullus &longs;ub&longs;it &aelig;quivocandi locus) cum eju&longs;&shy;<lb/>dem Facultatis &longs;pecies immutata permanet, fact&acirc; folum partis <lb/>alicujus acce&longs;&longs;ione; ut &longs;i, quia Vectis ju&longs;to brevior e&longs;t, Poten&shy;<lb/>ti&aelig; ab hypomochlio di&longs;tantiam longiorem facias; cum Tro&shy;<lb/>chle&aelig; adhibeantur oneri movendo impares, amplificatis locu&shy;<lb/>lamentis orbiculorum numerum augeas; quia Cochlea ob &longs;pi&shy;<lb/>rarum raritatem min&ugrave;s valida e&longs;t qu&agrave;m oporteat, lineam ip&longs;am <lb/>ita inclines, ut &longs;pi&longs;&longs;ioribus &longs;piris circumducatur. </s>

<s>At ver&ograve; <emph type="italics"/>Com&shy;<lb/>po&longs;ita<emph.end type="italics"/> dicitur Machina, cum invalid&aelig; Facultati membra alia <lb/>adjiciuntur, aut generis eju&longs;dem, ut cum Vectis Vecti, Co&shy;<lb/>chle&aelig; Coehlea, Trochleis Throchle&aelig; adjunguntur; aut diver&shy;<lb/>&longs;i generis, ut cum facultates ip&longs;&aelig; permi&longs;centur, vecti trochleas, <pb pagenum="198"/>Cochle&aelig; vectem, Trochleis Cochleam, &amp; deinceps, adjun&shy;<lb/>gendo. </s>

<s>Prioris Compo&longs;itionis intr&agrave; idem genus &longs;pecimen ali&shy;<lb/>quod exhibui in <emph type="italics"/>Terr&acirc; Machinis mot&acirc;: Di&longs;&longs;ertat.<emph.end type="italics"/> 1. &amp; inferius <lb/>&longs;uis locis de e&acirc; redibit &longs;ermo: Po&longs;terioris autem Compo&longs;itionis <lb/>diver&longs;arum Facultatum, ubi de &longs;ingulis di&longs;purabimus, exem&shy;<lb/>pla aliqua &longs;ubjiciemus, ut di&longs;cat Tyro Machinarum vires rit&egrave; <lb/>ad calculos revocare, &longs;olertiamque machinandi acquirat. </s></p><p type="main">

<s>Quamvis autem qu&aelig;&longs;tio h&aelig;c mult&ograve; dilucidi&ugrave;s explicaretur, <lb/>&longs;i unamquamque Facultatem &longs;ingillatim attingeremus, qu&agrave;m <lb/>&longs;i un&acirc; comprehen&longs;ione omnia complectamur; h&icirc;c tamen <lb/>doctrin&aelig; ratio exigit, ut dimi&longs;&longs;is rivulis fontem ip&longs;um aperia&shy;<lb/>mus, ex quo in Machinam Compo&longs;itam vis major, qu&agrave;m in <lb/>Amplificatam, majore compendio derivatur. </s>

<s>Et quidem cum <lb/>res tota ex potenti&aelig; atque Ponderis motuum Ratione pendeat, <lb/>quamdiu in &longs;implici aliqu&acirc; facultate con&longs;i&longs;timus, motus Po&shy;<lb/>tenti&aelig; ad motum Ponderis &longs;implicem habet Rationem; &longs;i ver&ograve; <lb/>Facultas una cum ali&acirc; qu&acirc;piam facultate conjungitur, atque <lb/>connectitur, jam Potenti&aelig; motus ad motum ponderis eam ha&shy;<lb/>bet Rationem, qu&aelig; ex &longs;ingularum facultatum rationibus com&shy;<lb/>ponitur. </s>

<s>Voco autem <emph type="italics"/>&longs;ingularum Facultatum Rationem<emph.end type="italics"/> eam, qu&aelig; <lb/>inter ip&longs;os Potenti&aelig; ac Ponderis motus intercederet, &longs;i facul&shy;<lb/>tas illa &longs;olitaria adhiberetur; Atqui Ratio h&aelig;c motuum in &longs;in&shy;<lb/>gulis Facultatibus modum recipit ex Facultatis ip&longs;ius partibus, <lb/>quarum altera ad Potentiam, &agrave;d Pondus altera &longs;pectare vide&shy;<lb/>tur; ut per &longs;ingulas Facultates eunti con&longs;tabit. </s>

<s>In Vecte enim <lb/>Ponderis ab hypomochlio di&longs;tantia pertinet ad Pondus, Poten&shy;<lb/>ti&aelig; autem di&longs;tantia ab eodem hypomochlio penes potentiam <lb/>e&longs;t: In Trochleis ip&longs;arum Trochlearum di&longs;tantia Pondus re&longs;pi&shy;<lb/>cit; funis autem explicatio Potentiam: In Axe in Peritrochio <lb/>cra&longs;&longs;ities Axis Ponderi, Peritrochij amplitudo Potenti&aelig; tribui&shy;<lb/>tur: In Cuneo longitudo ad Potentiam &longs;pectat, cra&longs;&longs;ities ad <lb/>Pondus: In Cochle&acirc; dem&ugrave;m &longs;pir&aelig; circumduct&aelig; perimeter ad <lb/>Potentiam attinet, extremitatum &longs;piralis line&aelig; intervallum, ad <lb/>Pondus. </s>

<s>Manife&longs;tum e&longs;t igitur, ubi &longs;implex motuum Ratio in <lb/>&longs;ingulis Facultatibus augenda fuerit, manente e&acirc; parte, qu&aelig; <lb/>ad Pondus &longs;pectat, nece&longs;&longs;ari&ograve; ita augendam e&longs;&longs;e partem reli&shy;<lb/>quam, qu&aelig; Potenti&aelig; tribuitur, ut majori illi motuum Rationi <lb/>re&longs;pondeat. </s>

<s>Sic dato Vecte palmorum &longs;ex, quo potentia mo-<pb pagenum="199"/>veatur in quintupl&acirc; Ratione ad Pondus, &longs;i maneat eadem pon&shy;<lb/>deris ab hypomochlio di&longs;tantia, &amp; motuum Ratio e&longs;&longs;e debeat <lb/>vigecupla, &longs;atis con&longs;tat totum vectem requiri palmorum 21, ut <lb/>unus Ponderi cedat, Potenti&aelig; autem viginti. </s></p><p type="main">

<s>At ver&ograve; &longs;i motuum Ratio ex Rationibus componenda &longs;it, &longs;a&shy;<lb/>tisfuerit dat&aelig; Facultati minorem Rationem continenti, qu&agrave;m <lb/>oporteat, Facultatem aliam adjicere, cujus Ratio cum priori <lb/>Ratione compo&longs;ita qu&aelig;&longs;itam Rationem con&longs;tituat. </s>

<s>Sic dato <lb/>Vecti quintuplam rationem continenti adjunge aliam quamli&shy;<lb/>bet facultatem quadrupl&aelig; Rationis; ex quadrupl&acirc; enim Ratio&shy;<lb/>ne &amp; quintupl&acirc; componitur Ratio vigecupla qu&aelig;&longs;ita. </s>

<s>Ita au&shy;<lb/>tem &longs;ecunda h&aelig;c Facultas priori Facultati adnectenda e&longs;t, ut <lb/>quemadmodum duorum Magnetum oppo&longs;iti poli junguntur, <lb/>Au&longs;tralis videlicet unius Aquilonari alterius, &longs;ic duarum Fa&shy;<lb/>cultatum oppo&longs;it&aelig; partes connectantur, ut &longs;cilicet quo loco ad <lb/>priorem Facultatem applicanda e&longs;&longs;et Potentia, eidem admo&shy;<lb/>veatur locus Ponderi in &longs;ecund&acirc; Facultate de&longs;tinatus: proinde <lb/>&longs;iquidem &longs;e res habebit, atque &longs;i pondus diminutum pro Ra&shy;<lb/>tione prioris facultatis, videlicet &longs;ub quintuplum, in &longs;ecun&shy;<lb/>dam hanc Facultatem transferretur, in qu&acirc; ejus motus ad mo&shy;<lb/>tum Potenti&aelig; Rationem haberet &longs;ubquadruplam: re enim ve&shy;<lb/>r&acirc; duabus hi&longs;ce Facultatibus junctis, Potenti&aelig; motus vigecu&shy;<lb/>plus e&longs;t ad motum Ponderis; nam Pondus in vectis extremita&shy;<lb/>te alter&acirc; con&longs;titutum quintuplo tardi&ugrave;s movetur, qu&agrave;m reli&shy;<lb/>qua vectis extremitas; h&aelig;c autem po&longs;teriori Facultati loco <lb/>Ponderis adjuncta quadruplo tardi&ugrave;s movetur qu&agrave;m Poten&shy;<lb/>tia; igitur Ponderis motus vigecuplo tardior e&longs;t motu Po&shy;<lb/>tenti&aelig;. </s></p><p type="main">

<s>Statuamus exempli grati&acirc; &longs;ecundam hanc Facultatem Vecti <lb/>adjunctam e&longs;&longs;e pariter Vectem eju&longs;dem generis quinque pal&shy;<lb/>morum ita ab hypomochlio di&longs;tinctum in partes, ut h&aelig; in qua&shy;<lb/>drupl&acirc; &longs;int Ratione: Ecce quanto compendio rem a&longs;&longs;equamur; <lb/>id enim quod &longs;implici Vecte palmorum 21 pr&aelig;&longs;tandum e&longs;&longs;et, <lb/>compo&longs;itis vectibus duobus altero palmorum &longs;ex, altero palm. </s>

<s><lb/>quinque perficimus, &longs;ervat&acirc; &longs;emper e&acirc;dem Ponderis ab hypo&shy;<lb/>mochlio di&longs;tanti&acirc;, nimirum palmi unius. </s>

<s>H&aelig;c tamen de duo&shy;<lb/>bus hi&longs;ce vectibus dicta ita intelliges velim, ut ad motum &longs;im&shy;<lb/>pliciter pertineant; non ver&ograve; ad mot&ucirc;s quantitatem; &longs;atis enim <pb pagenum="200"/>&longs;cio non ad eam di&longs;tantiam promoveri po&longs;&longs;e Pondus adhibito <lb/>&longs;ecundo hoc vecte, ad quam promoveretur Vecte palmorum 21: <lb/>Ver&ugrave;m h&icirc;c &longs;ola movendi facilitas con&longs;ideratur. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i non <lb/>alterum Vectem adhibeas; &longs;ed aliud facultatis genus, ut Tro&shy;<lb/>chleas binis orbiculis in&longs;tructas, &amp; Vecti in loco Potenti&aelig; ad&shy;<lb/>nexas, mult&ograve; adhuc facili&ugrave;s movebitur Pondus, cujus motus <lb/>erit &longs;ubvigecuplus mot&ucirc;s Potenti&aelig; funem Trochlearum tra&shy;<lb/>hentis, &amp; tantus erit Ponderis motus, quantus e&longs;&longs;et, &longs;i extre&shy;<lb/>mitati Vectis palmorum &longs;ex apponeretur Potentia quadrupla <lb/>dat&aelig; Potenti&aelig;. </s>

<s>Idem plan&egrave; de c&aelig;teris dicendum Faculta&shy;<lb/>tibus. </s></p><p type="main">

<s>Hinc manife&longs;tum e&longs;t compo&longs;itis tribus, quatuorve, aut plu&shy;<lb/>ribus Facultatibus, Rationem Compo&longs;itam motus potenti&aelig; ad <lb/>motum Ponderis fieri mult&ograve; majorem; cui &longs;i &aelig;qualem Ratio&shy;<lb/>nem habere velimus unic&acirc; atque &longs;implici Facultate, hujus <lb/>magnitudinem aliquando enormem fieri nece&longs;&longs;e e&longs;&longs;et; ut &longs;uis <lb/>locis infr&agrave; declarabitur. </s></p><p type="main">

<s>In co igitur elucebit Machinatoris indu&longs;tria, &longs;i Facultates <lb/>ip&longs;as apt&egrave; congruenterque di&longs;ponat, atque permi&longs;ceat, &longs;pecta&shy;<lb/>t&acirc; materi&aelig; &longs;oliditate, &longs;patij amplitudine, Ponderis po&longs;itione, <lb/>Potenti&aelig; virtute, temporis ad movendum conce&longs;&longs;i opportuni&shy;<lb/>tate: h&aelig;c enim omnia attenti&longs;&longs;im&egrave; perpendenda &longs;unt; ne, dum <lb/>nimis &longs;ollicit&egrave; laborem imminuere &longs;tudet, motum plus &aelig;quo <lb/>imminuens, tardioremque efficiens temporis jacturam faciat, <lb/>aut totum &longs;patium machina implens in eas angu&longs;tias Potentiam <lb/>moventem conjiciat, ut motum expedit&egrave; perficere nequeat. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT VIII.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Cur majores Rot&aelig; motum juvent pr&aelig; minoribus.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>ONera &longs;i ex alio in alium locum deportanda fuerint, gemi&shy;<lb/>no labore opus e&longs;t, conatu videlicet, quo &longs;u&longs;tineantur, <lb/>&amp; impetu, quo transferantur: proptere&agrave; &longs;atius e&longs;t ita res di&longs;po&shy;<lb/>nere, ut vires omnes ad transferendum exerceantur, citr&agrave; co&shy;<lb/>natum &longs;u&longs;tinendi; ut e&acirc; ratione vel gravius onus vel idem mul-<pb pagenum="201"/>mult&ograve; facili&ugrave;s &agrave; potentia moveatur, qu&agrave;m &longs;i ea illud &longs;u&longs;tinere <lb/>pariter atque transferre cogeretur. </s>

<s>Quoniam ver&ograve; (cum one&shy;<lb/>ra &longs;ubjecto plano impo&longs;ita illud premant, atque t&ugrave;m onerum <lb/>t&ugrave;m &longs;ubjecti plani facies, qu&aelig; &longs;e invicem contingunt, non ita <lb/>l&aelig;ves &longs;int, ut partes omnes in rectum direct&aelig; nihil habeant <lb/>a&longs;peritatis; quin imm&ograve; ut plurimum, &amp; &longs;alebris impedita via <lb/>&longs;it, &amp; movendi corporis partes ali&aelig; pr&aelig; aliis extent atque emi&shy;<lb/>neant) ex mutuo prominentium particularum tritu atque con&shy;<lb/>flictu difficultas ad movendum criretur; idcirc&ograve; optimo con&longs;i&shy;<lb/>lio factum e&longs;t, ut oneribus ip&longs;is &longs;ubjiciantur Cylindri aut Rot&aelig;, <lb/>qu&aelig; dum in gyrum aguntur, conflictum illum partium tollunt, <lb/>qui vitari non po&longs;&longs;et, &longs;i onera &longs;uper plano raptarentur. </s>

<s>Hinc Ci&shy;<lb/>&longs;ia, Sarraca, Vehes, Carri &amp; genus omne plau&longs;trorum. </s>

<s>Id quod <lb/>etiam homines ip&longs;i, ut terre&longs;tre iter commodi&ugrave;s habeant, &amp; <lb/>minori jumentorum labore illud perficiant, qu&agrave;m &longs;i iis in&longs;i&shy;<lb/>dentes veherentur, &longs;uos in u&longs;us retulerunt: Hinc Belg&aelig; &longs;ua <lb/>e&longs;&longs;eda, Galli petorita &amp; rhedas, Hi&longs;pani pilenta, Itali carpen&shy;<lb/>ta; &amp; pro &longs;u&acirc; qui&longs;que voluntate diver&longs;a vehiculorum genera <lb/>excogit&acirc;runt, qu&aelig; &longs;ubjectis rotis aguntur: dum enim Rota <lb/>convertitur, eju&longs;que curvatur&aelig; partes aliis atque &longs;ubinde aliis <lb/>&longs;ubject&aelig; planitiei partibus aptantur, ade&oacute;que currus promove&shy;<lb/>tur, &longs;olus rot&aelig; modiolus axis ambitum axungi&acirc; lubricum terit; <lb/>ex quo tritu aut nulla aut levis mora motui infertur. </s></p><p type="main">

<s>Illud autem e&longs;t omnibus explorati&longs;&longs;imum, &amp; quotidiano ex&shy;<lb/>perimento confirmatum, quo majoribus rotis in&longs;tructi currus <lb/>(ni&longs;i di&longs;crimen aliquod in c&aelig;teris intercedat) mult&ograve; facili&ugrave;s <lb/>trahuntur, pa&longs;&longs;imque ob&longs;ervatur Rom&aelig; in vulgaribus illis vehi&shy;<lb/>culis (ab antiquis Ci&longs;iis aut parum aut nihil di&longs;tant) qu&aelig; cum <lb/>ex celeberrimi Architecti Bonarot&aelig; pr&aelig;&longs;cripto duas ingentes <lb/>rotas habeant, tantis ponderibus onu&longs;ta cernuntur, ut miracu&shy;<lb/>lo proximum videatur ab unico equo tam ingentia onera trahi <lb/>po&longs;&longs;e: id quod alibi neutiquam fieri pote&longs;t, ubi minoribus Rotis <lb/>vehicula huju&longs;modi in&longs;tructa long&egrave; minoribus oneribus defe&shy;<lb/>rendis paria &longs;unt, &longs;i unicus equus adhibeatur. </s></p><p type="main">

<s>Hujus rei cau&longs;am indaganti acquie&longs;cendum non e&longs;t iis, qui <lb/>illam ex rationibus Vectis petendam e&longs;&longs;e exi&longs;timant, perinde <lb/>atque &longs;i rot&aelig; majoris &longs;emidiameter e&longs;&longs;et longior Vectis, mino&shy;<lb/>ris ver&ograve; brevior; ac proptere&agrave; majore rot&acirc; facili&ugrave;s moveretur <pb pagenum="202"/>vehiculum onu&longs;tum, qu&agrave;m minore, quia &amp; longiore vecte fa&shy;<lb/>cili&ugrave;s pondera moventur, qu&agrave;m breviore. </s>

<s>Hoc, inquam, 1/4 <lb/>veritate abe&longs;&longs;e palam fiet, &longs;i animadvertamus potentiam tra&shy;<lb/>hentem medio temone applicatam e&longs;&longs;e axi, cui pariter axi in&shy;<lb/>nititur onus; atque ade&ograve; t&ugrave;m onus t&ugrave;m Potentiam concipi <lb/>qua&longs;i in Rot&aelig; centro, cujus &longs;emidiametri altera extremitas hy&shy;<lb/>pomochlij punctum de&longs;ignaret. </s>

<s>Atqui Vectis, in quo Potentia <lb/>&amp; onus ab hypomochlio eandem aut &aelig;qualem di&longs;tantiam ha&shy;<lb/>bent, par&ugrave;m aut nihil habet utilitatis: imm&ograve; in Vecte, qu&acirc; <lb/>vectis e&longs;t, tria puncta diver&longs;a tribuenda &longs;unt Potenti&aelig;, oneri, <lb/>&amp; Hypomochlio, ut infr&agrave;, ubi de Vecte di&longs;putabitur: in Rot&acirc; <lb/>autem duo tantummodo puncta con&longs;iderantur, &longs;cilicet cen&shy;<lb/>trum &amp; &longs;emidiametri extremitas. </s>

<s>Igitur in Rot&acirc; ratio Vectis <lb/>non invenitur, ide&oacute;que neque major Rota accipienda e&longs;t qua&shy;<lb/>&longs;i longior Vectis. </s>

<s>Aliund&egrave; itaque petendam e&longs;&longs;e cau&longs;am, cur <lb/>majores rot&aelig; pr&aelig; minoribus motum juvent, manife&longs;tum e&longs;t. </s></p><p type="main">

<s>Et prim&ugrave;m quidem, quod ad moram illam attinet, qu&aelig; ex <lb/>modioli Rot&aelig; atque axis tritu oritur, eam minorem e&longs;&longs;e in ma&shy;<lb/>joribu, Rotis, &longs;atis con&longs;t&agrave;t, &longs;i attendamus axis cra&longs;&longs;itiem, non <lb/>Rot&aelig; magnitudini re&longs;pondere, &longs;ed oneris gravitati, quam opus <lb/>e&longs;t &longs;u&longs;tinere; quapropter axi &longs;atis valido pro ratione ponderis <lb/>&longs;u&longs;tinendi par&ugrave;m refert, utr&ugrave;m Rota, cujus radij bipalmares <lb/>&longs;int, an ver&ograve; tripalmares, infigatur: manente igitur codem axe <lb/>aut major, aut minor Rota vehiculo &longs;ubjici pote&longs;t. </s>

<s>Sed quo&shy;<lb/>niam Rota major, cujus diameter &longs;e&longs;quialtera e&longs;t minoris, dum <lb/>conver&longs;ionem unam perficit, &longs;patium quoque &longs;e&longs;quialterum <lb/>decurrit, eumdem tamen axem, quem minor Rota, terit, hinc <lb/>fit, per 8. lib. 

5. eumdem axis ambitum ad majoris Rot&aelig; peri&shy;<lb/>metrum (hoc e&longs;t ad ejus motum) minorem habere rationem <lb/>qu&agrave;m ad perimetrum minoris Rot&aelig; (hoc e&longs;t ad minorem mo&shy;<lb/>tum) atque ade&ograve; tritus ille modioli, &amp; axis min&ugrave;s impedit ma&shy;<lb/>jorem motum qu&agrave;m minorem. </s></p><p type="main">

<s>Deinde, ut cap.16. lib.1. &longs;ubindicatum e&longs;t &longs;uperi&ugrave;s, majo&shy;<lb/>res rot&aelig; efficiunt, ut axis magis &agrave; terr&acirc; di&longs;tet; ac proinde te&shy;<lb/>mo, cui alligatus e&longs;t equus, vel &longs;ubjecto plano parallelus e&longs;t, <lb/>vel minim&ugrave;m &agrave; paralleli&longs;mo recedit: ex quo fit tractionem aut <lb/>parallelam e&longs;&longs;e, aut &longs;altem min&ugrave;s obliquam, quam &longs;i Rota mi&shy;<lb/>nor e&longs;&longs;er, &amp; axis depre&longs;&longs;ior: qu&ograve; autem minor e&longs;t tractionis <pb pagenum="203"/>obliquitas, minorem quoque e&longs;&longs;e trahendi difficultatem loco <lb/>citato explicatum e&longs;t. </s></p><p type="main">

<s>Ad h&aelig;c viarum a&longs;peritatem impedimento e&longs;&longs;e nemo ne&longs;cit; <lb/>offendicula autem, in qu&aelig; vehiculorum Rot&aelig; incurrunt, ma&shy;<lb/>gis ob&longs;i&longs;tere minori Rot&aelig;, qu&agrave;m majori, facil&egrave; o&longs;tenditur; h&icirc;c <lb/>enim pariter (id quod de magnitudinibus demon&longs;trat Eucli&shy;<lb/>des lib. 

5. prop. 

8.) idem majorem habet Rationem ad minus, <lb/>qu&agrave;m ad majus. </s>

<s>Nam &longs;i <lb/><figure id="fig49"></figure><lb/>Rot&aelig; minoris &longs;emidiame&shy;<lb/>ter CB fuerit, majoris au&shy;<lb/>tem CD, &amp; in planis pa&shy;<lb/>rallelis BA, DE volvantur, <lb/>ut impedimentum &longs;imile &longs;i&shy;<lb/>militerque po&longs;itum inve&shy;<lb/>nient, mult&ograve; majus e&longs;&longs;e <lb/>oportet illud, quod majori <lb/>Rot&aelig; objicitur, qu&agrave;m quod <lb/>minori. </s>

<s>Sit enim minoris <lb/>offendiculum GI; ducatur <lb/>ex centro per I recta, qu&aelig; <lb/>&longs;it CIE &longs;ecans majoris Rot&aelig; peripheriam in H: erit igitur ar&shy;<lb/>cus IB &longs;imilis arcui HD, &amp; ille quidem minor, hic ver&ograve; ma&shy;<lb/>jor, ut manife&longs;tum e&longs;t. </s>

<s>Ducatur in planum perpendicularis <lb/>HF, &amp; hoc erit impedimentum majoris Rot&aelig; &longs;imile impedi&shy;<lb/>mento minoris IG, nam &longs;imilem arcum &agrave; conver&longs;ione circ&agrave; <lb/>centrum cum plani contactu impedit; nece&longs;&longs;e quippe e&longs;t Ro&shy;<lb/>tam majorem converti circ&agrave; punctum H, &longs;icut &amp; minorem cir&shy;<lb/>c&agrave; punctum I, ut tran&longs;grediantur ob&longs;i&longs;tens offendiculum. </s>

<s><lb/>Porr&ograve; lineam HF majorem e&longs;&longs;e qu&agrave;m IG &longs;ic o&longs;tenditur. </s>

<s>Quo&shy;<lb/>niam AB &amp; ED parallel&aelig; &longs;unt, triangula CBA, &amp; CDE <lb/>&longs;imilia &longs;unt: ergo per 4. lib.6. ut CB ad CD, hoc e&longs;t ut CI <lb/>ad CH, ita CA ad CE; &amp; permutando ut CI ad CA, ita <lb/>CH ad CE; &amp; dividendo ut CI ad IA, ita CH ad HE: at <lb/>CI minor e&longs;t qu&agrave;m CH; igitur per 14. lib.5. etiam IA minor <lb/>e&longs;t qu&agrave;m HE. </s>

<s>Item quia AB &amp; ED ex hypothe&longs;i parallel&aelig; <lb/>&longs;unt, recta IE in illas incidens facit angulos IAG &amp; HEF <lb/>&aelig;quales per 29. lib. 

1. &longs;unt autem triangula IGA &amp; HFE <lb/>rectangula ad G &amp; F ex con&longs;tructione; &longs;unt igitur &longs;imilia, &amp; <pb pagenum="204"/>per 4. lib. 

6. ut. </s>

<s>IA ad IG, ita HE ad HF: quare cum ex <lb/>dictis IA minor &longs;it qu&agrave;m HE, erit per 14.lib.5. etiam IG mi&shy;<lb/>nor qu&agrave;m HF. </s></p><p type="main">

<s>Cum itaque HF major &longs;it qu&agrave;m IG (a&longs;&longs;umpt&acirc; DM &aelig;qua&shy;<lb/>li ip&longs;i IG, &amp; duct&acirc; perpendiculari MS, donec occurrat peri&shy;<lb/>ph&aelig;ri&aelig; in S) inter Tangentem ED &amp; arcum circuli &longs;tatuatur <lb/>perpendicularis SL &aelig;qualis ip&longs;i IG; &amp; ex centro C ducatur <lb/>per S recta CO. </s>

<s>In triangulo igitur CEO angulus internus <lb/>E, per 16. lib. 

1; minor e&longs;t externo SOL; igitur etiam angu&shy;<lb/>lus SOL major e&longs;t qu&agrave;m IAG: adde utrique angulum <lb/>rectum, ergo duo SLO, SOL &longs;imul majores &longs;unt duobus <lb/>IGA, IAG &longs;imul; ac propterea etiam externus LSC major <lb/>e&longs;t externo GIC per 32.lib.1. Quapropter &longs;emidiameter CS <lb/>obliquior incidit in offendiculum SL, qu&agrave;m &longs;emidiameter CI <lb/>incidat in &aelig;quale offendiculum IG: min&ugrave;s igitur impeditur <lb/>Rot&aelig; majoris conver&longs;io, qu&agrave;m minoris, quippe cui minus di&shy;<lb/>rect&egrave; opponatur &aelig;quale offendiculum. </s></p><p type="main">

<s>Pr&aelig;terea cum trahendi difficultas hinc oriatur, qu&ograve;d Rota <lb/>incurrens in ob&longs;tantem lapidem, aut quid &longs;imile, jam non cir&shy;<lb/>c&agrave; &longs;uum centrum convoluta aptatur &longs;ubjecto plano, &longs;ed, dum <lb/>Rota adh&aelig;ret atque in&longs;i&longs;tit offendiculo; nece&longs;&longs;e e&longs;t plau&longs;trum <lb/>cum impo&longs;ito onere elevari pro objecti impedimenti altitudi&shy;<lb/>ne; facili&ugrave;s ab e&acirc;dem Potentia elevatur plau&longs;trum onu&longs;tum, &longs;i <lb/>major fuerit Rota, qu&agrave;m &longs;i minor, quia videlicet motus Poten&shy;<lb/>ti&aelig; ad eandem elevationem majorem habet Rationem in Ro&shy;<lb/>t&acirc; majore qu&agrave;m in minore, cum ill&acirc; enim plus movetur, <lb/>qu&agrave;m cum i&longs;t&acirc;. </s>

<s>Sit majoris Rot&aelig; impedimentum LS pla&shy;<lb/>n&egrave; &aelig;quale impedimento GI minoris; producatur perpendicu&shy;<lb/>laris LS in T, &amp; perpendicularis GI in V: t&ugrave;m intervallo SC <lb/>de&longs;cribatur arcus CT, &amp; intervallo IC de&longs;cribatur arcus CV. </s>

<s><lb/>Certum e&longs;t in motu Rot&aelig; majoris propter obicem LS manente <lb/>puncto S transferri centrum C in T, ita ut ST &longs;it Rot&aelig; &longs;emi&shy;<lb/>diameter &aelig;qualis &longs;emidiametro CD, &amp; &longs;imiliter in motu Rot&aelig; <lb/>minoris propter offendiculum GI manente puncto I transferri <lb/>centrum C in V, ita ut IV &aelig;qualis &longs;it &longs;emidiametro CB. </s>

<s>Quo&shy;<lb/>niam ver&ograve; CD, VG, TL ad angulos rectos &longs;ubjecto plano in&shy;<lb/>&longs;i&longs;tunt, &amp; parallel&aelig; &longs;unt, anguli alterni VIC, ICB &aelig;quales <lb/>&longs;unt per 29. lib.1, eorumque men&longs;ur&aelig;, arcus videlicet VC &amp; <pb pagenum="205"/>IB, &aelig;quales &longs;unt; &amp; ob eandem Rationem anguli alterni <lb/>TSC, SCD, eorumque men&longs;ur&aelig; arcus TC &amp; SD, &longs;unt <lb/>&aelig;quales. </s>

<s>Atqui arcus SD major e&longs;t qu&agrave;m IB; igitur &amp; arcus <lb/>TC major e&longs;t qu&agrave;m VC; hi autem arcus TC &amp; VC re&longs;pon&shy;<lb/>dent motui Potenti&aelig; trahentis: longiore igitur ac majore mo&shy;<lb/>tu Potenti&aelig; fit eadem elevatio, ac proinde facili&ugrave;s in Rot&acirc; ma&shy;<lb/>jore qu&agrave;m in minore. </s>

<s>Porr&ograve; arcum SD majorem e&longs;&longs;e arcu IB, <lb/>magi&longs;que di&longs;tare punctum S &agrave; puncto D, qu&agrave;m punctum I &agrave; <lb/>puncto B, illic&ograve; manife&longs;tum fiet, &longs;i duos circulos datis duobus, <lb/>&aelig;quales de&longs;crip&longs;eris &longs;e int&ugrave;s contingentes, &amp; ad contact&uuml;s <lb/>punctum lineam Tangentem duxeris, quocumque enim po&longs;ito <lb/>minoris circuli offendiculo inter Tangentem, &amp; circulum mi&shy;<lb/>norem interjecto, illud idem offendiculum longi&ugrave;s &agrave; con&shy;<lb/>tact&ucirc;s puncto removendum videbis, ut inter Tangentem <lb/>eandem, &amp; circulum majorem interjici po&longs;&longs;it: Id quod ade&ograve; <lb/>manife&longs;tum e&longs;t, ut non &longs;it in eo explicando diuti&ugrave;s immo&shy;<lb/>randum. </s></p><p type="main">

<s>Qu&ograve;d &longs;i ad calculos rem hanc curiosi&ugrave;s revocare libeat, &longs;ic <lb/>ex gr. </s>

<s>Rot&aelig; minoris &longs;emidiameter CA pedum duorum, &longs;cilicet <lb/>digitorum 32, offendiculi ver&ograve; DE <lb/><figure id="fig50"></figure><lb/>altitudo digitorum 4. Cum igitur <lb/>FD &amp; CA parallel&aelig; &longs;int, &longs;icut &amp; <lb/>FC ac DA per 34. lib. 

1. FD &amp; <lb/>CA &aelig;quales &longs;unt, remanetque EF <lb/>digit.28, &amp; e&longs;t Sinus anguli FCE, <lb/>quo cognito innote&longs;cit complemen&shy;<lb/>tum, arcus &longs;cilicet qu&aelig;&longs;itus EA. </s>

<s><lb/>Fiat itaque ut CE ad EF, hoc e&longs;t <lb/>ut 32 ad 28, &longs;eu ut 8 ad 7, ita <lb/>100000. Radius ad 87500 Sinum <lb/>arc&ucirc;s gr.61. 2&prime; 42&Prime;; erit enim qu&aelig;&longs;i&shy;<lb/>tus arcus EA gr. </s>

<s>28. 57&prime; 18&Prime;. </s>

<s>Jam ver&ograve; po&longs;it&acirc; &longs;emidiametro <lb/>CA digitorum 32, fiat ut 113 ad 355, ita data &longs;emidiameter <lb/>digit. </s>

<s>32 ad &longs;emiperipheriam circuli digitorum fer&egrave; 100 1/2, &longs;ci&shy;<lb/>licet 100. 53&Prime;: ergo arcus EA e&longs;t proxim&egrave; digitorum 16. </s></p><p type="main">

<s>At Rot&aelig; majoris &longs;emidiameter BA &longs;it &longs;e&longs;quialtera (quic&shy;<lb/>quid &longs;it qu&ograve;d figura &longs;ol&ugrave;m exprimat &longs;e&longs;quiquartam) pedum <lb/>&longs;cilicet trium, hoc e&longs;t digitorum 48, &amp; offendiculum GH <pb pagenum="206"/>pariter digit. </s>

<s>4. Quare HI e&longs;t digit. </s>

<s>44 Sinus anguli IBH, <lb/>ex quo innote&longs;cet arcus complementi HA. </s>

<s>Fiat ut BH 48 ad <lb/>HI 44, &longs;eu ut 12 ad 11, ita Radius 100000 ad 91666 Sinum <lb/>arc&ucirc;s gr. </s>

<s>66. 26&prime;. </s>

<s>33&Prime;; &amp; e&longs;t qu&aelig;&longs;itus arcus HA gr.23.33&prime;.27&Prime;. </s>

<s><lb/>Jam &longs;it ut 113 ad 355, ita &longs;emidiameter 48 ad &longs;emiperiphe&shy;<lb/>riam digitorum 150 4/5 fer&egrave;: igitur arcus HA e&longs;t proxim&egrave; di&shy;<lb/>gitorum 20. Cum itaque dum onus elevatur ut 4, Potentia <lb/>in minore Rot&acirc; moveatur ut 16, in majore autem ut 20 <lb/>(ut paul&ograve; &longs;uperi&ugrave;s o&longs;ten&longs;um e&longs;t motum centri &aelig;qualem e&longs;&longs;e <lb/>arcubus EA, &amp; HA) facilitas movendi, qu&aelig; hinc oritur, erit <lb/>ut 5 ad 4. </s></p><p type="main">

<s>Ex his manife&longs;tum e&longs;t, in vehiculis, qu&aelig; quatuor rotis <lb/>in&longs;truuntur, quarum bin&aelig;, priores minores &longs;unt, po&longs;teriores <lb/>ver&ograve; majores, facili&ugrave;s &longs;uperari impedimenta &agrave; po&longs;terioribus <lb/>rotis qu&agrave;m &agrave; prioribus, ac propterea minori labore currum ab <lb/>equis trahi, qu&agrave;m &longs;i po&longs;teriores prioribus e&longs;&longs;ent &aelig;quales. </s>

<s>Id <lb/>quod opportun&egrave; factum e&longs;t, quia ut plurimum (quemadmo&shy;<lb/>dum in antiquioribus Rhedis viatoriis cernere e&longs;t) in po&longs;te, <lb/>riorem poti&ugrave;s, qu&agrave;m in anteriorem currus partem, onus reji&shy;<lb/>citur, atque ade&ograve; po&longs;terior axis magis premitur: qu&aelig;ren&shy;<lb/>dum igitur fuit aliquod laboris compendium. </s>

<s>Quamquam <lb/>non negarim alio pror&longs;us con&longs;ilio prim&ugrave;m excogitatam hanc <lb/>Rotarum in&aelig;qualitatem; ut nimirum onus con&longs;titutum qua&longs;i <lb/>in plano trahentem vers&ugrave;s inclinato, facili&ugrave;s quoque illum <lb/>ex impre&longs;&longs;o anterioris tractionis impetu &longs;equeretur, &longs;i in pla&shy;<lb/>nitie quidem tractio fieret; ubi ver&ograve; &longs;uperandus e&longs;&longs;et clivus, <lb/>ut min&ugrave;s advers&ugrave;s trahentem repugnaret onus &longs;e ipfum in <lb/>proclive urgendo; nam &longs;i Rot&aelig; &aelig;quales e&longs;&longs;ent, long&egrave; facili&ugrave;s <lb/>vehiculum in po&longs;teriora relaberetur, pro ip&longs;ius clivi inclina&shy;<lb/>tione, cui parallelum e&longs;&longs;et planum oneri &longs;ubjectum in&longs;i&longs;tens <lb/>axibus &aelig;qualium Rotarum: at Rotis in&aelig;qualibus po&longs;itis, &amp; <lb/>po&longs;terioribus quidem majoribus, planum, cui onus incumbe&shy;<lb/>re intelligitur &agrave; po&longs;teriori axe ad anteriorem deductum min&ugrave;s <lb/>inclinatur, qu&agrave;m collis proclivitas ferat; ac propterea trahen&shy;<lb/>tibus equis min&ugrave;s repugnat. </s>

<s>Lic&egrave;t autem non &longs;emper a&longs;cen&shy;<lb/>dendum &longs;it in colles &amp; clivos, quorum a&longs;cen&longs;us manife&longs;t&egrave; ar&shy;<lb/>duus e&longs;t atque difficilis, rar&ograve; tamen, aut fer&egrave; nunquam, ade&ograve; <lb/>&aelig;quata e&longs;t viarum planities, quin leviter &longs;altem inflex&aelig; mod&ograve; <pb pagenum="207"/>a&longs;cendere cogant, mod&ograve; de&longs;cendere: in qu&acirc; a&longs;cen&longs;uum atque <lb/>de&longs;cen&longs;uum vici&longs;&longs;itudine non modic&egrave; utilis e&longs;t illa Rotarum <lb/>in&aelig;qualitas. </s></p><p type="main">

<s>Hinc manualia illa curricula (&longs;eu ru&longs;tic&aelig; vehes) qu&aelig; binis <lb/>brachiis in&longs;tructa unicam habent in anteriore parte rotam &amp; <lb/>&longs;ublevatis brachiis conver&longs;a Rot&acirc; promoventur, facili&ugrave;s <lb/>con&longs;trui po&longs;&longs;ent, &longs;i prop&egrave; vectorem du&aelig; e&longs;&longs;ent Rot&aelig; majores <lb/>ill&acirc; anteriore Rot&acirc;, ita ut harum diameter triplex e&longs;&longs;et diame&shy;<lb/>tri illius: hunc enim unicus homo mult&ograve; majus pondus trans&shy;<lb/>ferre pote&longs;t vel impellendo, c&ugrave;m in planitie e&longs;t, aut clivum <lb/>a&longs;cendit, vel trahendo, c&ugrave;m ex declivi de&longs;cendit; levatur &longs;i&shy;<lb/>quidem labore &longs;u&longs;tinendi, &amp; omnes vires exercet impellendo <lb/>aut trahendo; &amp; illa Rotarum in&aelig;qualitas in caus&acirc; e&longs;t, cur fa&shy;<lb/>cili&ugrave;s impellatur pondus vers&ugrave;s illam partem, in quam incli&shy;<lb/>natur. </s></p><p type="main">

<s>Et quoniam in Rotarum in&aelig;qualium mentionem incidi, il&shy;<lb/>lud h&icirc;c pariter ob&longs;ervandum videtur, commodi&ugrave;s currum mo&shy;<lb/>veri, c&ugrave;m anteriores Rot&aelig; &agrave; po&longs;terioribus aliquantul&ugrave;m di&longs;tant, <lb/>qu&agrave;m c&ugrave;m vald&egrave; vicin&aelig; &longs;unt (ubi tamen reliqua omnia paria <lb/>fuerint, neque aliud pr&aelig;ter Rotarum di&longs;tantiam, intercedat <lb/>di&longs;crimen) &longs;i in planitie quidem, &amp; vi&acirc; minimum flexuos&acirc; de&shy;<lb/>ducendus &longs;it. </s>

<s>Quia nimirum quo propiores fuerint axes, pla&shy;<lb/>num, cui onus incumbit, magis inclinatur, ac propterea an&shy;<lb/>teriores Rotas premens advers&ugrave;s &longs;ubjectam tellurem minus <lb/>obliqu&egrave; conatur, ide&oacute;que pondus illam validi&ugrave;s urgens majo&shy;<lb/>rem creat movendi difficultatem: contr&agrave; ver&ograve; &longs;i axes invicem <lb/>paul&ograve; remotiores fuerint, min&ugrave;s inclinato plano, minor e&longs;t <lb/>priorum rotarum pre&longs;&longs;us in &longs;ubjectam tellurem. </s>

<s>Sic &longs;i Rot&aelig; <lb/>fuerinc A &amp; B, pla&shy;<lb/><figure id="fig51"></figure><lb/>num, cui onus in&longs;i&shy;<lb/>det, e&longs;t AB, at &longs;i Ro&shy;<lb/>t&aelig; fuerint A &amp; C, <lb/>planum e&longs;t AC, quod <lb/>utique min&ugrave;s incli&shy;<lb/>natum e&longs;t, magi&longs;que <lb/>accedit ad paralleli&longs;mum cum Horizonte DE, atque ade&ograve; <lb/>Rota B magis terram premit, qu&agrave;m Rota C. </s>

<s>Si enim in utro&shy;<lb/>que plano pondus fuerit &longs;imiliter po&longs;itum (puta circ&agrave; me-<pb pagenum="208"/>dium) linea directionis &agrave; centro gravitatis ponderis ducta ca&shy;<lb/>det ad angulos magis in&aelig;quales in planum AB magis inclina&shy;<lb/>tum, qu&agrave;m in AC min&ugrave;s inclinatum, atque momentum gra&shy;<lb/>vitatis ponderis magis accedet ad B qu&agrave;m ad C, ut infr&agrave; &longs;uo <lb/>loco explicabitur, &amp; &longs;ubindicatum e&longs;t &longs;uperi&ugrave;s lib.1. cap. 

14. <lb/>&sect;. <emph type="italics"/>Ex his fieri pote&longs;t.<emph.end type="italics"/></s><s> Hinc Hamburgen&longs;ia plau&longs;tra, quibus <lb/>merces Hamburgo Norimbergam devehuntur, longiora &longs;unt, <lb/>quia nec altiores clivi in itinere frequentes occurrunt, nec <lb/>angu&longs;t&aelig; &longs;unt viarum flexiones, ex quibus oriatur aut a&longs;cen&shy;<lb/>dendi, aut plau&longs;trum inflectendi difficultas. </s>

<s>Quare illis &amp; <lb/>majora onera imponi po&longs;&longs;unt, &amp; &longs;ex equi non bini &amp; bini, &longs;ed <lb/>&longs;inguli recto ordine adjunguntur; quo fit ut non in diver&longs;a <lb/>trahentes, omnin&ograve; &longs;imili impetu currum deducant. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i <lb/>vi&aelig; plus haberent difficultatis t&ugrave;m ex clivis, t&ugrave;m ex flexioni&shy;<lb/>bus, non expediret t&agrave;m longa plau&longs;tra con&longs;truere, nec equos <lb/>tam long&acirc; &longs;erie di&longs;ponere, ut cuique rem vel leviter con&longs;ide&shy;<lb/>ranti &longs;tatim patebit. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT IX.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Quid Cylindri &amp; Scytal&aelig; ad faciliorem ponderis <lb/>motum pr&aelig;&longs;tent.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>ADe&ograve; ingentia aliquando pondera transferenda proponun&shy;<lb/>tur, ut ea carris imponere tran&longs;vehenda aut nimis opero&shy;<lb/>&longs;um &longs;it, aut periculo non vacet, ne rotarum axes pondere pr&aelig;&shy;<lb/>gravati diffringantur, aut propter &longs;oli mollitudinem rot&aelig; de&shy;<lb/>vorentur: propterea rationem aliquam inire oportet, qu&acirc; voti <lb/>compotes &longs;imus, citr&agrave; huju&longs;modi pericula. </s>

<s>Et quidem &longs;i cor&shy;<lb/>pus teres &longs;it, nec viarum &longs;alebr&aelig;, aut angu&longs;ti&aelig; impedimento <lb/>&longs;int, ip&longs;um ver&longs;ari in gyrum poterit &longs;imili artificio, quo ad <lb/>deportandos Ephe&longs;um ex lapicidinis &longs;capos columnarum cen&shy;<lb/>tum viginti &longs;eptem altitudine pedum &longs;exaginta u&longs;us e&longs;t Cte&longs;i&shy;<lb/>phon Gno&longs;&longs;ius (&longs;ic eum vocat Plinius lib. 

7. cap. 

37. cum Vi&shy;<lb/>truvio lib.10. cap. 6, quem tamen idem Plinius lib.36. cap.14. <pb pagenum="209"/>cum Strabone vocat Cher&longs;iphronem) celeberrimo Dian&aelig; <lb/>templo con&longs;truendo pr&aelig;fectus, &amp; quidem felici eventu: ca&shy;<lb/>pitibus enim &longs;caporum, ubi axis extremitates de&longs;inebant, &longs;ub&shy;<lb/>&longs;cudis in modum in&longs;eruit, atque implumbavit ferreos axes: <lb/>t&ugrave;m de materi&acirc; trientali &longs;capos (hoc e&longs;t ligneos tigillos cra&longs;&longs;i&shy;<lb/>tudinis unciarum quatuor pedis, &longs;eu pollicum quatuor) duos <lb/>longiores juxt&agrave; column&aelig; longitudinem, duo&longs;que breviores <lb/>tran&longs;ver&longs;arios ita compegit, ut parallelogrammum con&longs;tituen&shy;<lb/>tes columnam po&longs;&longs;ent complecti; medii&longs;que tran&longs;ver&longs;ariis <lb/>ferreas armillas in&longs;eruit, quibus axes ferrei infigebantur, <lb/>a<gap/>&ograve; ut liber&egrave; ver&longs;ari po&longs;&longs;ent, cum boves traherent; quem&shy;<lb/>admodum &amp; in gyrum volvuntur cylindri marmorei aut la&shy;<lb/>pidei, quorum u&longs;us e&longs;t in ex&aelig;quandis ambulationibus. </s>

<s>E&longs;t <lb/>autem maxim&egrave; veri&longs;imile, &amp; probabile, ita firmiter <lb/>ligneum illud parallelogrammum fui&longs;&longs;e compactum, ut non <lb/>&longs;ol&ugrave;m extremis tran&longs;ver&longs;ariorum capitibus anterioribus alli&shy;<lb/>gari po&longs;&longs;ent boves; &longs;ed etiam per totam anterioris &longs;capi lon&shy;<lb/>gitudinem di&longs;tribui, ut facili&ugrave;s columna transferretur. </s></p><p type="main">

<s>Pro&longs;perum exitum con&longs;ecuta &longs;caporum vectura animum <lb/>adjecit Methageni Cte&longs;iphontis filio, ut paternam in&shy;<lb/>du&longs;triam &aelig;mularetur in Epi&longs;tyliis vehendis: cum enim ho&shy;<lb/>rum figura non ea e&longs;&longs;et, qu&aelig; perinde atque cylindrica vol&shy;<lb/>vi po&longs;&longs;et, duabus rotis pedum circiter duoden&ucirc;m &longs;ingula <lb/>epi&longs;tylia firmiter inclu&longs;it; rotarumque centris ferreos axes <lb/>infixit, qui in armillis &longs;imilem haberent ver&longs;ationem, ac <lb/>dictum e&longs;t in &longs;caporum vectur&acirc;. </s>

<s>Cum enim boves ligneo <lb/>parallelogrammo alligati traherent, Rot&aelig; volvebantur, at&shy;<lb/>que cum illis pariter epi&longs;tylia Rotis coh&aelig;rentia in gyrum <lb/>ver&longs;abantur; quippe qu&aelig; in &longs;ubjectum &longs;olum non incurre&shy;<lb/>bant, cum &longs;ol&aelig; Rot&aelig; terram attingerent. </s>

<s>H&acirc;c methodo <lb/>corporibus, qu&aelig; non &longs;unt ad volubilitatem rotundata, faci&shy;<lb/>lem conyer&longs;ionem conciliare po&longs;&longs;umus; ex Rotis nimirum &amp; <lb/>pondere moles una compingitur, cujus extremitatibus cylin&shy;<lb/>dricis tota innititur, nihilque refert, cujus demum figur&aelig; &longs;it <lb/>pars media, &longs;cilicet pondus, mod&ograve; h&aelig;c &agrave; &longs;olo aliquantulum <lb/>di&longs;tans motum non impediat. </s>

<s>Qu&acirc; autem ratione aut Rot&aelig; <lb/>con&longs;truantur, aut illis onus includatur, artificis &longs;eu architecti <lb/>&longs;olerti&aelig; relinquitur. </s></p><pb pagenum="210"/><p type="main">

<s>Methagenis artificium imitatus Paconius, te&longs;te Vitruvio <lb/>lib. 

10. cap. 

6. lapideam ba&longs;im longam pedes duodecim, la&shy;<lb/>tam pedes octo, &amp; altam pedes &longs;ex Apollinis colo&longs;&longs;o re&longs;ti&shy;<lb/>tuendam, duabus Rotis pedum circiter quindecim, &longs;imili&shy;<lb/>ter inclu&longs;it: &longs;ed ali&acirc; ratione ac Methagenes deducere &longs;tatuit. </s>

<s><lb/>A Rot&acirc; ad Rotam circ&acirc; lapidem fu&longs;os &longs;extantales, hoc e&longs;t <lb/>cra&longs;&longs;itudinis pollicum duorum, ad circinum compegit ita, ut <lb/>fu&longs;us &agrave; fu&longs;o non di&longs;taret pedem unum. </s>

<s>T&ugrave;m circ&agrave; fu&longs;os fu&shy;<lb/>nem involvit, qui bobus trahentibus explicabatur, &amp; con&shy;<lb/>vertebantur Rot&aelig;. </s>

<s>Ver&ugrave;m quia funis circumvoluti &longs;pir&aelig; ad <lb/>unam, aut ad alteram partem &longs;pectabant, non poterat <gap/><lb/>rect&acirc; ad lineam deduci moles illa; &longs;ed mod&ograve; in hanc, mo&shy;<lb/>d&ograve; in illam partem deflectebat, ut opus e&longs;&longs;et retroducere, <lb/>ade&ograve; ut ducendo &amp; reducendo pecuniam contriverit, &amp; ope&shy;<lb/>ram lu&longs;erit Paconius. </s>

<s>Potui&longs;&longs;et tamen huic malo occurrere, <lb/>nec &longs;ui inventi laude fraudari, &longs;i circ&agrave; fu&longs;os non unicum, <lb/>&longs;ed duplicem funem ita involvi&longs;&longs;et, ut funium &longs;piris vel ab <lb/>extremitatibus fu&longs;orum, vel &agrave; medio, incipientibus, funis <lb/>uterque paribus &longs;emper intervallis &agrave; &longs;ibi proxim&acirc; Rot&acirc; di&longs;ta&shy;<lb/>rent; &longs;ic enim factum fui&longs;&longs;et, ut boves &aelig;qualiter utrumque <lb/>funem trahentes, &aelig;qualiterque evolventes, molem illam rect&acirc; <lb/>vi&acirc; deducerent. </s></p><p type="main">

<s>Quamquam autem &longs;u&acirc; laude non careant huju&longs;modi arti&shy;<lb/>ficum inventa, expediti&longs;&longs;im&egrave; tamen, &amp; citr&agrave; impendium, one&shy;<lb/>ra ingentia traducuntur &longs;ubjectis cylindris, qui pondere pre&longs;&longs;i, <lb/>c&ugrave;m illud trahitur, convertuntur. </s>

<s>Palangas peculiari voca&shy;<lb/>bulo Veter&egrave;s dixere fre&longs;tes teretes, qui navibus &longs;ubjiciuntur, <lb/>c&ugrave;m attrahuntur ad pelagus, vel c&ugrave;m ad littora &longs;ubducuntur; <lb/>ut apud Nonium Marcellum legi&longs;&longs;e me memini. </s>

<s>Neque aliud <lb/>quidpiam cen&longs;endus e&longs;t C&aelig;&longs;ar intellexi&longs;&longs;e, ubi lib. 

3. Belli <lb/>Civil. </s>

<s>&longs;cribit <emph type="italics"/>Quatuor biremes &longs;ubjectis &longs;cutulis<emph.end type="italics"/> (forta&longs;&longs;e <emph type="italics"/>&longs;cuta&shy;<lb/>lis<emph.end type="italics"/>; hoc e&longs;t <emph type="italics"/>&longs;cytalis,<emph.end type="italics"/> antiquis enim Romanis <emph type="italics"/>is<emph.end type="italics"/> literam u&longs;upari <lb/>&longs;olitam. </s>

<s>loco <emph type="italics"/>y<emph.end type="italics"/> liter&aelig; Gr&aelig;c&aelig; notum e&longs;t) <emph type="italics"/>impul&longs;as vectibus in <lb/>interiorem partem tran&longs;duxit.<emph.end type="italics"/></s><s> Sunt autem &longs;cytal&aelig; ut apud Sui&shy;<lb/>dam, rotunda &amp; polita ligna: aliquid tamen peculiare. </s>

<s>ad&shy;<lb/>dit Ari&longs;toteles in Mechan. </s>

<s>qu&aelig;&longs;t. </s>

<s>11. qu&aelig;rens, <emph type="italics"/>cur &longs;uper &longs;cy&shy;<lb/>talas facili&ugrave;s portantur onera qu&agrave;m &longs;uper currus, cum tamen ij <lb/>magnas habeant rotas, ill&aelig; ver&ograve; pu&longs;illas<emph.end type="italics"/>? </s>

<s>Scytalis nimirum pu-<pb pagenum="211"/>&longs;illas rotas adjectas intelligit, <lb/><figure id="fig52"></figure><lb/>non eas quidem circ&agrave; axem, <lb/>&longs;ed cum axe ip&longs;o, cui adnectun&shy;<lb/>tur, ver&longs;atiles; cuju&longs;modi e&longs;&shy;<lb/>&longs;ent in hoc &longs;chemate rotul&aelig; A <lb/>&amp; B cum &longs;uo axe connex&aelig;. </s></p><p type="main">

<s>Porr&ograve; duplicem huju&longs;modi &longs;cytalarum u&longs;um con&longs;idero: &longs;i <lb/>enim onus impo&longs;itum incumbat Rotulis ip&longs;is, vel quia plana <lb/>&longs;it ejus &longs;uperficies, vel quia tabulato fuerit &longs;uperpo&longs;itum, <lb/>perinde res &longs;e habet, atque &longs;i cylindrus e&longs;&longs;et, cujus diameter <lb/>idem e&longs;&longs;et cum rotularum diametro: neque tunc admodum <lb/>refert, cuju&longs;nam figur&aelig; &longs;it axis, quem onus non tangit, &longs;i&shy;<lb/>ve rotundus ille &longs;it, &longs;ive angulatus. </s>

<s>At &longs;i onus ip&longs;i axi in&shy;<lb/>cumbat, promineantque hinc &amp; hinc rotul&aelig;, omnin&ograve; ne&shy;<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t axem rotundum e&longs;&longs;e, ut fieri po&longs;&longs;it rotularum con&shy;<lb/>ver&longs;io, atque ita longum, ut inter rotulas onus lax&egrave; interci&shy;<lb/>piatur; maxim&egrave; quippe cavendum e&longs;t, ne rotul&aelig; onus con&shy;<lb/>tingant, alioquin ex mutuo conflictu mora non mediocris <lb/>motui crearetur. </s>

<s>Ide&ograve; autem excogitat&aelig; videntur huju&longs;mo&shy;<lb/>di &longs;cytal&aelig;, ut minim&acirc; &longs;ui parte &longs;ecund&ugrave;m extremitates tan&shy;<lb/>gerent &longs;ubjectum planum, atque ade&ograve; in pauciora incurre&shy;<lb/>rent offendicula, qu&agrave;m cylindri tot&acirc; &longs;ua longitudine incum&shy;<lb/>bentes plano. </s>

<s>Sed ill&aelig; ab u&longs;u artificum jam di&ugrave; intermi&longs;&longs;&aelig; <lb/>locum &longs;implicibus cylindris conce&longs;&longs;ere, quippe qui ob con&shy;<lb/>tinentem &longs;ibique &longs;emper &longs;imilem figuram &longs;olidiores &longs;unt, &amp; <lb/>periculo carent, cui obnoxi&aelig; &longs;unt &longs;cytal&aelig;, ne videlicet Ro&shy;<lb/>tul&aelig; ill&aelig; labem aliquam faciant cum rotunditatis, atque ade&ograve; <lb/>etiam mot&ucirc;s, detrimento. </s>

<s>Illud ver&ograve; commodum, quod ex <lb/>offendiculorum evitatione oriebatur, obtinemus pariter, &longs;i <lb/>duplicem planorum tigillorum &longs;eriem &longs;ub&longs;ternamus capitibus <lb/>cylindrorum; hinc enim fit, ut viarum &longs;alebr&aelig; evitentur, &amp; <lb/>Cylindri modic&acirc; &longs;ui parte contingant &longs;ubjectos tigillos, qui <lb/>viam planam &amp; &aelig;quabilem con&longs;tituentes moram nullam mo&shy;<lb/>tui injiciunt. </s></p><p type="main">

<s>Sed &amp; in hoc cylindrorum u&longs;u communiter cen&longs;etur ali&shy;<lb/>quid ine&longs;&longs;e facilitatis majoris ad onera deducenda, qu&agrave;m &longs;i <lb/>illa currui imponerentur; t&ugrave;m quia currui &longs;ua ine&longs;t gravitas, <lb/>qu&aelig; un&acirc; cum impo&longs;it&acirc; &longs;arcin&acirc; majus onus con&longs;tituit, ac <pb pagenum="212"/>propterea in utroque transferendo is, qui trahit, majorem <lb/>impendit laborem; at &longs;ubjectis oneri cylindris, horum gra&shy;<lb/>vitas nihil officit trahenti: T&ugrave;m quia curr&ucirc;s Rot&aelig;, cum &longs;int <lb/>circ&agrave; &longs;uum axem, cui infiguntur, mobiles, aut h&ucirc;c &amp; illuc <lb/>nutant, &longs;i laxa &longs;int capita, nec clavo exqui&longs;it&egrave; co&euml;rceantur, <lb/>aut &longs;i arcti&ugrave;s axi coh&aelig;reant, axem quem complectuntur, &amp; <lb/>clavum quo co&euml;rcentur, validi&ugrave;s terunt; &amp; ex utroque hoc <lb/>capite movendi difficultas oritur, c&ugrave;m aliquid impre&longs;&longs;i im&shy;<lb/>pet&ucirc;s aut in ill&acirc; incon&longs;tanti&acirc;, aut in hoc conflictu contera&shy;<lb/>tur: nihil autem huju&longs;modi cylindris contingit. </s>

<s>T&ugrave;m etiam <lb/>quia Rot&aelig; modiolus ab axe premitur, &amp; deor&longs;um pondere <lb/>urgente, &amp; antror&longs;um impetu ad anteriora trahente; ex quo <lb/>quantum difficultatis in movendo oriatur, hinc manife&longs;tum <lb/>e&longs;t, quod ni&longs;i axungi&acirc; aut amurc&acirc; illinantur curruum axes, <lb/>&aelig;gr&egrave; convertuntur rot&aelig;, &amp; den&longs;o &longs;tridore, quantus &longs;it par&shy;<lb/>tium tritus atque conflictus, te&longs;tatum faciunt. </s>

<s>At Cylindri <lb/>quantumvis ab onere premantur, nullo pingui liquore obli&shy;<lb/>nendi &longs;unt, ut lubrici fiant; nulla enim impo&longs;iti oneris a&longs;pe&shy;<lb/>ritas cylindrorum conver&longs;ionem impedire pote&longs;t. </s>

<s>Nam &longs;i fue&shy;<lb/>rit ingens lapis AB cylin&shy;<lb/><figure id="fig53"></figure><lb/>dris &longs;ubjectis impo&longs;itus, &amp; <lb/>cylindri punctum C cen&shy;<lb/>gruat puncto A lapidis, dia&shy;<lb/>metri CD altera extremitas <lb/>D tangit &longs;ubjectum planum; <lb/>cum ver&ograve; &longs;axum ex B ver&shy;<lb/>s&ugrave;s A propellitur, &longs;eu tra&shy;<lb/>hitur ex A, ita cylindrus <lb/>convertitur, ut DF ar&shy;<lb/>cus &longs;en&longs;im ad &longs;ubjectum <lb/>planum, contr&agrave; ver&ograve; arcus CE ad impo&longs;itum &longs;axum accom. </s>

<s><lb/>modetur, citr&agrave; omnem &longs;axi &amp; cylindri affrictum. </s></p><p type="main">

<s>Hinc tamen aliquid etiam incommodi cylindris adh&aelig;ret, &longs;i <lb/>cum plau&longs;trorum rotis conferantur; h&aelig; &longs;cilicet motum con&shy;<lb/>tinuant, cum &longs;ine fine volvantur, quippe qu&aelig; axi infix&aelig;, im&shy;<lb/>po&longs;ito oneri pariter, ut ita loquar, coh&aelig;rent; illos ver&ograve;, ni&shy;<lb/>mirum cylindros, onus dum promovetur, po&longs;t &longs;e relinquit; ac <lb/>proinde aut cylindrorum copia non exigua &longs;uppetere debet, <pb pagenum="213"/>qui long&acirc; &longs;erie di&longs;po&longs;iti onus alij ex aliis excipiant, aut qui <lb/>relinquuntur, &longs;ubinde transferendi &longs;unt, ut iter&ugrave;m oneri <lb/>&longs;ubjiciantur. </s>

<s>Ver&ugrave;m h&aelig;c alterna cylindrorum tran&longs;latio non <lb/>ade&ograve; gravis e&longs;t; quin plus habeat adjumenti, qu&agrave;m incom&shy;<lb/>modi; cum enim plurim&ugrave;m referat, utr&ugrave;m qui &longs;ubjicitur cy&shy;<lb/>lindrus, reliquis po&longs;terioribus cylindris parallelus, an obli&shy;<lb/>quus &longs;tatuatur, ut onus ad lineam vi&acirc; rect&acirc; deducatur, aut <lb/>motus &longs;ui ve&longs;tigium inflectat; facillimum e&longs;t opportun&acirc; cylin&shy;<lb/>dri tran&longs;lati collocatione parallel&acirc;, aut obliqua, de&longs;tinatum <lb/>oneris motum admini&longs;trare. </s></p><p type="main">

<s>Illud autem non immerit&ograve; h&icirc;c examinandum occurrit, utr&ugrave;m <lb/>majores cylindri minoribus potiores cen&longs;endi &longs;int, &amp; an pr&aelig;&longs;tet <lb/>&longs;ubjicere oneri cylindrum GI majorem, an ver&ograve; minorem <lb/>GH. </s>

<s>Et quidem &longs;i figur&aelig; dumtaxat magnitudo atque parvi&shy;<lb/>tas &longs;pectetur, hoc unum di&longs;crimen invenio, qu&ograve;d ad certam <lb/>mot&ucirc;s men&longs;uram perficiendam crebri&ugrave;s volvi oportet cylin&shy;<lb/>drum minorem, qu&agrave;m majorem; onus ver&ograve; &agrave; &longs;ubjecto plano <lb/>di&longs;tare majoris diametri GI intervallo poti&ugrave;s, qu&agrave;m minoris <lb/>GH, non video, quid conferat ad mot&ucirc;s facilitatem; tantum <lb/>enim promovetur onus, quantus e&longs;t peripheri&aelig; arcus, cui illud <lb/>in motu aptatur, e&iacute;que &aelig;qualis e&longs;t arcus oppo&longs;itus, qui plano <lb/>pariter in motu congruit: ac propterea parum refert, utr&ugrave;m <lb/>eadem arcus men&longs;ura &longs;it majoris circuli pars minor, an minoris <lb/>circuli pars major. </s></p><p type="main">

<s>Ver&ugrave;m &longs;i qua inter motum occurrant offendicula, h&aelig;c <lb/>min&ugrave;s officere majori cylindro, qu&agrave;m minori, dicendum e&longs;t, <lb/>quemadmodum &amp; de rotis majoribus dictum e&longs;t &longs;uperiori ca&shy;<lb/>pite; &longs;iquidem majoris cylindri diameter obliquior incidit in <lb/>idem offendiculum, quod min&ugrave;s direct&egrave; opponitur motui, &amp; <lb/>longiore motu Potenti&aelig; fit eadem ponderis elevatio, ut ibi ex&shy;<lb/>plicatum e&longs;t. </s></p><p type="main">

<s>Aliud e&longs;t pr&aelig;terea, nec &longs;an&egrave; nullius momenti, quod majo&shy;<lb/>ri cylindro incitatiorem dat volubilitatem; qu&ograve;d videlicet <lb/>(quemadmodum &amp; globo majori contingit) major cylindrus, <lb/>quamvis Geometricam Rotunditatem non a&longs;&longs;equatur, tamen <lb/>propi&ugrave;s accedit ad figuram exqui&longs;it&egrave; Rotundam, qu&agrave;m mi&shy;<lb/>nor: &longs;i enim &agrave; circulo Geometric&egrave; perfecto &aelig;qualiter recedant <lb/>utriu&longs;que cylindri majoris ac minoris ba&longs;es, non tamen &aelig;qua-<pb pagenum="214"/>liter angulata e&longs;t utraque ba&longs;is, &longs;ed in majori major e&longs;t angu&shy;<lb/>lus, in minori minor, atque ade&ograve; ille magis, qu&agrave;m hic, ad <lb/>rotunditatem accedit. </s>

<s>In majori autem circulo angulum, qui <lb/>peripheriam complectitur, majorem e&longs;&longs;e palam e&longs;t, quia idem <lb/>exce&longs;&longs;us majori Radio additus con&longs;tituit &longs;ecantem anguli mi&shy;<lb/>noris, qu&agrave;m &longs;i minori Radio addatur; ac propterea angulus <lb/>Complementi major e&longs;t in majori, qu&agrave;m in minori. </s>

<s>Id quod, <lb/>per &longs;e quidem &longs;atis clarum, dilucidi&ugrave;s explicabitur, &longs;i ex mi&shy;<lb/><figure id="fig54"></figure><lb/>nore circulo extet particula, cu&shy;<lb/>jus altitudo &longs;it ON, ex majore <lb/>autem circulo &aelig;qualis altitudo <lb/>emineat IM. </s>

<s>Ductis Tangen&shy;<lb/>tibus &amp; Radiis, certum e&longs;t Se&shy;<lb/>cantis exce&longs;&longs;um ON &longs;upra Ra&shy;<lb/>dium LO minorem, habere <lb/>majorem Rationem ad &longs;uum <lb/>Radium, qu&agrave;m habeat &aelig;qualis <lb/>exce&longs;&longs;us IM ad &longs;uum Radium <lb/>LI majorem ex 8.lib.5. E&longs;t igl&shy;<lb/>tur MLP angulus minor angulo NLS, &amp; Complementum <lb/>LMP majus e&longs;t Complemento LNS quare totus angulus <lb/>VMP major e&longs;t toto angulo TNS, ac proinde magis ad ro&shy;<lb/>tunditatem accedit. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT X.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Circulorum Concentricorum motus explicatur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>CIrculi motus, ob id ip&longs;um quia circulus e&longs;t, circa &longs;uum <lb/>centrum perficitut e&acirc; ratione, ut &longs;uperiores partes pro&shy;<lb/>grediantur, inferiores retrocedant, anteriores de&longs;cendant, <lb/>po&longs;teriores a&longs;cendant, &longs;ervat&acirc; &longs;emper pari oppo&longs;itorum pro&shy;<lb/>gre&longs;s&ucirc;s atque regre&longs;s&ucirc;s, de&longs;cens&ucirc;s atque a&longs;cens&ucirc;s men&longs;ur&acirc;; <lb/>pro ut unicuique rem vel leviter con&longs;ideranti patet. </s>

<s>Quare <lb/>dum in gyrum circulus agitur, centrum quidem manet, reli&shy;<lb/>qu&aelig; ver&ograve; partes ita &longs;ingul&aelig; ex alio in alium locum &longs;ibi invi-<pb pagenum="215"/>cem &longs;uccedentes commeant, ut circulus totus &longs;patium, in quo <lb/>volvitur, omnin&ograve; non mutet. </s>

<s>Quemadmodum ob&longs;ervare e&longs;t <lb/>in Solis orbit&acirc;, quam Eclipticam vocant; h&aelig;c enim diurn&acirc; <lb/>conver&longs;ione circa Mundi axem Solem &longs;ecum rapiens &agrave; &longs;uo lo&shy;<lb/>co non recedit, Sole ab ortu in Occa&longs;um commigrante: id <lb/>mult&ograve; magis in &longs;ingulorum circulorum circ&agrave; &longs;ua centra revo&shy;<lb/>lutione manife&longs;tum apparet. </s>

<s>Quod &longs;i circulus aut horizonti <lb/>parallelus, aut illi ad perpendiculum in&longs;i&longs;tens, raptetur; mo&shy;<lb/>tus ille nihil habet circulari affine, cum circ&agrave; centrum non <lb/>perficiatur, &longs;ed &longs;ingula circuli puncta &longs;olo motu recto un&acirc; cum <lb/>centro moveantur. </s></p><p type="main">

<s>Sin autem axis circulo ver&longs;atili infixus trahatur, jam circu&shy;<lb/>lus &amp; cum-axe pariter movetur, &amp; circa axem volvitur: atque <lb/>ade&ograve; &longs;ingularum circuli partium motus is e&longs;t, qui ex recto cen&shy;<lb/>tri, &amp; circulari ip&longs;ius orbit&aelig; componitur. </s>

<s>Hinc &longs;emicirculi <lb/>&longs;uperioris partes cum progrediantur vers&ugrave;s cumdem locum, ad <lb/>quem centrum tendit, &longs;uum motum motui centri addunt: <lb/>Contr&agrave; ver&ograve; inferioris &longs;emicirculi partes retrocedentes &longs;uum <lb/>motum &agrave; centri motu detrahunt. </s>

<s>Rot&aelig; igitur puncta omnia, <lb/>dum currus trahitur, &longs;i non &longs;ummatim tota revolutio, &longs;ed par&shy;<lb/>ticulatim, accipiatur, non &aelig;quali velocitate moventur. </s>

<s>Sit <lb/>explicandi grati&acirc;, <lb/><figure id="fig55"></figure><lb/>circulus BD AE, <lb/>cujus centrum C <lb/>moveatur ver&longs;us F, <lb/>&amp; &longs;it tangens GA, <lb/>cui in motu appli&shy;<lb/>catur ip&longs;ius circu&shy;<lb/>li orbita; in qu&acirc; <lb/>accipiatur &longs;extans <lb/>hinc &amp; hinc AD, <lb/>&amp; AE. </s>

<s>Igitur in <lb/>Conver&longs;ione, dum <lb/>Centrum C trahitur ad F, punctum D venit in G, &amp; arcus <lb/>DA &aelig;qualis e&longs;t rect&aelig; GA, cui in motu &longs;ubinde per partes <lb/>congruit: atque ade&ograve;, quarum partium &longs;emidiameter CA <lb/>e&longs;t 21, earum arcus AD, &amp; recta AG e&longs;t 22, &amp; motus cen&shy;<lb/>tri illi &aelig;qualis CF e&longs;t pariter 22. Quoniam ver&ograve; in motu or-<pb pagenum="216"/>bit&aelig; circa &longs;uum centrum, punctum A a&longs;cendens in E retroce&shy;<lb/>dit juxta men&longs;uram &longs;in&ucirc;s SE (qui ad Radium CA 21 e&longs;t ut 18) <lb/>hinc e&longs;t po&longs;t conver&longs;ionem, in qua D e&longs;t in G, punctum A <lb/>ita a&longs;cendi&longs;&longs;e, ut &longs;it in line&acirc; HE parallel&acirc; Tangenti GA, &longs;ed <lb/>motui centri tantum detraxerit, quantus e&longs;t &longs;inus SE. </s>

<s>Quia <lb/>igitur Radius CD ubi congruit punctis FG, &longs;ecat in H <lb/>rectam HE, &longs;umatur HI &aelig;qualis &longs;inui SE, &amp; puncti A totus <lb/>progre&longs;&longs;us remanet SI partium 4, quarum SH, &longs;eu CF e&longs;t 22. <lb/>Quare A e&longs;t in I, quando D e&longs;t in G. </s></p><p type="main">

<s>Contr&agrave; ver&ograve; in &longs;uperiore &longs;emicirculo &longs;umatur item ex B <lb/>hinc, &amp; hic &longs;extans BK &amp; BL; atque in conver&longs;ione ubi cen&shy;<lb/>trum C venerit in F, &amp; punctum orbit&aelig; D in G, erit K in O, <lb/>&amp; diameter DK &longs;ecabit parallelam KN in M. </s>

<s>Igitur punctum <lb/>B ita de&longs;cendit ad parallelam NK, ut motui centri CF, hoc <lb/>e&longs;t BO &longs;eu RM, addiderit &longs;uum progre&longs;&longs;um juxta men&longs;uram <lb/>RL Sinum Sextantis BL, hoc e&longs;t 18. Venit igitur B in N; <lb/>atque additis RM 22, &amp; MN 18, totus progre&longs;&longs;us puncti B <lb/>e&longs;t RN 40. Comparatis itaque invicem curvis lineis AI &amp; <lb/>BN, manife&longs;tum e&longs;t puncta B &amp; A non &aelig;que velociter mo&shy;<lb/>veri, cum eodem temporis &longs;patio in&aelig;qualia loci &longs;patia per&shy;<lb/>currant. </s></p><p type="main">

<s>Eadem erit methodus, &longs;i reliquorum orbit&aelig; punctorum ve&shy;<lb/>locitates aut tarditates con&longs;iderand&aelig; &longs;int: &longs;i tamen adverteris <lb/>non eandem e&longs;&longs;e omnium circuli Quadrantum rationem in de&shy;<lb/>terminand&acirc; men&longs;ura mot&ucirc;s addendi, aut demendi motui cen&shy;<lb/>tri. </s>

<s>Nam in anteriori Quadrante &longs;uperioris &longs;emicirculi, &amp; in <lb/>po&longs;teriori Quadrante inferioris &longs;emicirculi, men&longs;ura progre&longs;&shy;<lb/>s&ucirc;s addendi in illo, &amp; regre&longs;&longs;us demendi in i&longs;to, attendenda <lb/>e&longs;t ex Sinu Recto arc&ucirc;s, qui de&longs;cribitur in motu circa cen&shy;<lb/>trum &agrave; puncto, cujus velocitas inquiritur, aut tarditas: Et <lb/>quidem integer Sinus Rectus accipitur, &longs;i punctum &agrave; &longs;ummo <lb/>vertice de&longs;cendens, vel ab infimo contact&ucirc;s puncto a&longs;cendens <lb/>movetur, ut ex B vel ex A: &longs;in autem punctum con&longs;ideretur, <lb/>quod intr&agrave; eo&longs;dem Quadrantes di&longs;tet ab extremitatibus diame&shy;<lb/>tri &longs;ubjecto plano in&longs;i&longs;tentis, puta L aut E, qu&aelig; moventur in <lb/>V, aut in P, progre&longs;s&ucirc;s aut regre&longs;s&ucirc;s men&longs;ura de&longs;umitur ex dif&shy;<lb/>ferenti&acirc; Sinuum Rectorum, qui re&longs;pondent arcubus BL &amp; BV, <lb/>aut arcubus AE &amp; AP. </s>

<s>In po&longs;teriori ver&ograve; Quadrante &longs;upe-<pb pagenum="217"/>rioris &longs;emicirculi, &amp; in anteriori Quadrante inferioris &longs;emicir&shy;<lb/>culi, progre&longs;&longs;us addendus, aut regre&longs;&longs;us demendus, motui <lb/>centri, men&longs;uram de&longs;umit ex Sinubus Ver&longs;is, aut ex eorum <lb/>differenti&acirc;, pro ut puncti motus a&longs;cendens aut de&longs;cendens in&shy;<lb/>cipit ab extremitate Quadrantis, aut &agrave; loco medio, ut facil&egrave; <lb/>cuique con&longs;tat: neque enim &longs;chema multiplici linearum de&longs;&shy;<lb/>criptione ad confu&longs;ionem implere oper&aelig; pretium e&longs;t. </s></p><p type="main">

<s>Cum itaque in oppo&longs;itis Quadrantibus &longs;imilem men&longs;uram <lb/>recipiant incrementa atque decrementa &longs;ive &agrave; &longs;inubus Rectis, <lb/>&longs;ive &agrave; Ver&longs;is, addenda aut demenda motui centri, mani&shy;<lb/>fe&longs;tum e&longs;t punctum quodlibet in integr&acirc; conver&longs;ione dem&ugrave;m <lb/>progre&longs;&longs;um fui&longs;&longs;e pari men&longs;ur&acirc; cum motu centri. </s>

<s>Si enim Al&shy;<lb/>gebric&egrave; &longs;tatuatur motus Centri Z, incrementum in &longs;uperiore <lb/>&longs;emicirculo addendum +A, decrementum in inferiore &longs;emicir&shy;<lb/>culo tollendum &mdash; A; manife&longs;tum e&longs;t totum motum, qui com&shy;<lb/>ponitur, Z +A &mdash; A non e&longs;&longs;e ni&longs;i Z. </s></p><p type="main">

<s>His ita con&longs;titutis, qu&aelig; ita clara &longs;unt, ut nihil habere vi&shy;<lb/>deantur dubitationis, nec in controver&longs;iam vocari queant, jam <lb/>eximendus e&longs;t &longs;crupulus, quem philo&longs;ophantibus injecit Ari&shy;<lb/>&longs;toteles Mechanic. </s>

<s>qu&aelig;&longs;t. </s>

<s>24. de circulorum concentricorum <lb/>motu, quando alter ad alterius motum promoto communi cen&shy;<lb/>tro movetur. </s>

<s>Sit <lb/><figure id="fig56"></figure><lb/>enim major circu&shy;<lb/>lus, cujus Radius <lb/>CB, minor autem, <lb/>cujus Radius CS; <lb/>quos tangant pa&shy;<lb/>rallel&aelig; BF &amp; ST, <lb/>quibus item recta <lb/>per centrum ducta <lb/>parallela &longs;it CO, <lb/>quam videlicet per&shy;<lb/>currit centrum, <lb/>dum trahitur. </s>

<s>Ne&shy;<lb/>gari non pote&longs;t in <lb/>h&acirc;c circulorum tractione &amp; conver&longs;ione peripherias t&ugrave;m ma&shy;<lb/>joris, t&ugrave;m minoris Circuli &longs;uis Tangentibus ita coaptari, ut <lb/>fact&acirc; Quadrantis BD conver&longs;ione, fiat pariter Quadrantis SI <pb pagenum="218"/>conver&longs;io, &amp; ubi punctum D venerit in F, punctum I &longs;it in T, <lb/>&amp; centrum C in O, atque ade&ograve; Radius CD matato &longs;itu factus <lb/>&longs;it OF. </s>

<s>Major igitur Quadrans percurrit &longs;patium BF, &amp; mi&shy;<lb/>nor &longs;patium ST. </s>

<s>At quia &aelig;quales rect&aelig; OF &amp; CB perpen&shy;<lb/>diculares &longs;unt ad eandem rectam BF, ctiam &longs;unt parallel&aelig;, <lb/>jung&uacute;ntque parallelas ST &amp; BF, qu&aelig; propterea etiam &longs;unt <lb/>&aelig;quales, ex 34. lib.1. Igitur arcus SI minor arcu BD, coap&shy;<lb/>tatur &longs;patio &aelig;quali ip&longs;i arcui Quadrantis BD, cui &longs;upponitur <lb/>&aelig;qualis recta BF. </s>

<s>Quarum itaque partium 7 e&longs;t Radius CB, <lb/>earum e&longs;t Quadrans BD, hoc e&longs;t recta BF 11, e&longs;tque pariter <lb/>ST 11. At quarum partium 7 e&longs;t Radius CB, earum &longs;it Ra&shy;<lb/>dius CS 4; igitur Quadrans SI e&longs;t 6 3/7 multo minor qu&agrave;m <lb/>recta ST, cui ip&longs;e Quadrans SI in motu congruit. </s></p><p type="main">

<s>Id enim ver&ograve; tantum pr&aelig; &longs;e fert difficultatis, ut mirum &longs;it, <lb/>quot Ixiones rota h&aelig;c torqueat, &amp; qu&agrave;m varias in partes &longs;e alij <lb/>aliter ver&longs;ent; quorum &longs;ententias &longs;i examinare liberet, in lon&shy;<lb/>gum nimis &longs;ermonem me vocaret i&longs;ta di&longs;putatio, nec &longs;atis &longs;ci&shy;<lb/>rem, utr&ugrave;m plus aliquid lucis propo&longs;it&aelig; qu&aelig;&longs;tioni affunderetur. </s>

<s><lb/>Quid igitur probabilius dicendum videatur, paucis expono. </s></p><p type="main">

<s>Pri&ugrave;s tamen ob&longs;erva in dict&acirc; Quadrantis revolutione, quan&shy;<lb/>do Centrum C venerit in O, &amp; D in F, &amp; in I in T, tunc <lb/>punctum B e&longs;&longs;e in E (e&longs;t enim OE &aelig;qualis Radio CB) atque <lb/>punctum S in V (e&longs;t &longs;cilicet OV &aelig;qualis Radio CS) ita <lb/>ut B a&longs;cendat per curvam BE, punctum autem S a&longs;cendat <lb/>per curvam SV, &amp; &longs;imiliter punctum D de&longs;cendat per cur&shy;<lb/>vam DF, punctum ver&ograve; I de&longs;cendat per curvam IT. </s>

<s>Ex quo <lb/>patet punctum S minoris circuli plus promoveri, qu&agrave;m <lb/>punctum B majoris circuli; hujus enim progre&longs;&longs;us e&longs;t CE, il&shy;<lb/>lius autem e&longs;t CV: &amp; pari ratione con&longs;tat magis ad anterio&shy;<lb/>ra promoveri punctum I minoris circuli, cujus progre&longs;s&ucirc;s men&shy;<lb/>&longs;ura e&longs;t IO, qu&agrave;m punctum D majoris circuli, cujus progre&longs;&shy;<lb/>&longs;us e&longs;t DO. </s></p><p type="main">

<s>Et h&aelig;c quidem, quando centri motus legem accipit &agrave; pe&shy;<lb/>ripheri&acirc; majoris circuli; ad cujus motum minor circulus con&shy;<lb/>centricus movetur; eo quod major circulus in&longs;i&longs;tit &longs;ubjecto pla&shy;<lb/>no, cui orbita &longs;ubinde coaptatur rectam lineam &longs;ibi &aelig;qualem <lb/>de&longs;ignans ex hypothe&longs;i, dumque movetur, &longs;ecum rapit interio&shy;<lb/>rem circulum. </s></p><pb pagenum="219"/><p type="main">

<s>Quod &longs;i minor circulus in&longs;i&longs;tat &longs;ubjecto &longs;ibi plano, <gap/>n&shy;<lb/>que det motui centri; quia minor peripheria de&longs;ignat <gap/>n <lb/>&longs;ibi &aelig;qualem, res contrario modo procedit, quia dum ad mi&shy;<lb/>noris circuli motum circulus major movetur, hujus orbita de&shy;<lb/>&longs;ignat in plano &longs;ubjecto lineam minori peripheri&aelig; &aelig;qualem. </s>

<s><lb/>Hinc &longs;i arcus SI de&longs;ignat rectam SG &longs;ibi &aelig;qualem, ubi I ve&shy;<lb/>nerit in G, etiam D erit in H, atque totus Quadrans BD de&shy;<lb/>&longs;ignabit &longs;ol&ugrave;m rectam BH &aelig;qualem rect&aelig; SG. </s>

<s>Erit igitur <lb/>recta SG &aelig;qualis Quadranti SI 6 2/7; cui pariter &aelig;qualis e&longs;t <lb/>BH: Ex quo fit punctum B, quia di&longs;tat &agrave; centro C partibus 7, <lb/>non &longs;ol&ugrave;m non procedere in revolutione Quadrantis; &longs;ed re&shy;<lb/>trocedere per 5/7 interea, dum commune centrum C promove&shy;<lb/>tur per 6 2/7. </s></p><p type="main">

<s>Non ab&longs;imili ratione punctorum B, &amp; S jam in E &amp; V <lb/>tran&longs;latorum motus per con&longs;equentes circuli Quadrantes, do&shy;<lb/>nec integra revolutio perficiatur, con&longs;iderandus e&longs;t: &amp; qu&aelig; <lb/>de uno puncto cuju&longs;que circuli deprehenduntur, de &longs;ingulis <lb/>eju&longs;dem orbit&aelig; punctis dicta facili&ugrave;s intelliguntur, qu&agrave;m ut <lb/>uberiori explicatione opus &longs;it. </s></p><p type="main">

<s>Ex his apert&egrave; liquet eam lineam rectam in &longs;ubjecto plano de&shy;<lb/>&longs;ignari &agrave; peripheri&acirc; t&ugrave;m majoris, t&ugrave;m minoris circuli, qu&aelig; <lb/>&aelig;qualis &longs;it motui centri, prout ille legem accipit &agrave; majore aut <lb/>&agrave; minore orbit&acirc;, ad cujus motum altera movetur; ac proinde <lb/>mod&ograve; longiori, mod&ograve; breviori line&aelig; rect&aelig; in motu coaptantur <lb/>amb&aelig; peripheri&aelig;; ut enim rect&egrave; loquitur Ari&longs;toteles loc. </s>

<s>cit. <lb/><emph type="italics"/>Quando hic quidem movet, ille ver&ograve; movetur ab i&longs;<gap/>o, quantum uti&shy;<lb/>que moverit alter, tantum alter movebitur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Cur igitur parem lineam rectam de&longs;ignat in plano utraque <lb/>orbita major &amp; minor? </s>

<s>con&longs;tat ex dictis: quia nimirum cu&shy;<lb/>ju&longs;libet circuli quodlibet punctum dum trahitur &longs;imul, &amp; vol&shy;<lb/>vitur, promovetur non ni&longs;i pro ratione mot&ucirc;s centri: &longs;ed con&shy;<lb/>centricorum circulorum unum &amp; idem e&longs;t centrum; ergo uni&shy;<lb/>cus e&longs;t centri motus, &amp; &longs;ecund&ugrave;m unam eandemque men&longs;u&shy;<lb/>ram mot&ucirc;s centri, omnia puncta t&ugrave;m majoris, t&ugrave;m minoris or&shy;<lb/>bit&aelig;, demum ab&longs;olut&acirc; conver&longs;ione, promota &longs;unt; &longs;ingulorum <lb/>enim incrementa, dum &longs;uperiorem &longs;emiperipheriam motu <lb/>de&longs;cribunt, ab oppo&longs;itis decrementis eli&longs;a in inferioris &longs;emipe-<pb pagenum="220"/>ripheri&aelig; de&longs;criptione, &longs;olum centri motum relinquunt. </s>

<s>Nil <lb/>itaque mirum, &longs;i tres line&aelig;, quarum primam centrum percur&shy;<lb/>rit, &longs;ecundam orbita minor de&longs;ignat, tertiam orbita major, pla&shy;<lb/>n&egrave; &aelig;quales &longs;unt; pendent enim ab unico &amp; communi motu <lb/>centri, cui nihil additur, aut demitur ex integr&acirc; conver&longs;ione <lb/>circa centrum, &longs;iv&egrave; illa lati&ugrave;s excurrat in majore circulo, &longs;iv&egrave; <lb/>arcti&ugrave;s in minore co&euml;rceatur. </s></p><p type="main">

<s>At, inquis, difficile e&longs;t cogitatione a&longs;&longs;equi, &amp; oratione ex&shy;<lb/>plicare, qu&icirc; fieri po&longs;&longs;it, ut peripheri&acirc; utr&aacute;que &longs;ubjectum &longs;ibi <lb/>planum &longs;emper tangente, null&oacute;que puncto manente &longs;ine mo&shy;<lb/>tu, ita ut plana &longs;ubjecta ab aliis &longs;ubinde atque aliis punctis tan&shy;<lb/>gantur, pauciora puncta minoris peripheri&aelig; totidem punctis <lb/>rect&aelig; line&aelig; coaptentur, ac plura puncta majoris peripheri&aelig;. </s></p><p type="main">

<s>Sunt qui difficultatem hanc declinant ad&longs;truentes infinita <lb/>puncta t&ugrave;m in circulorum peripheriis, t&ugrave;m in lineis rectis, ne&shy;<lb/>gant&eacute;&longs;que inter infinitas multitudines, qu&aelig; invicem compa&shy;<lb/>rentur, affirmari po&longs;&longs;e totidem in un&acirc; infinit&acirc; multitudine, ac <lb/>in ali&acirc; pariter infinit&acirc; unitates reperiri, nulla enim e&longs;t infiniti <lb/>ad infinitum Ratio, ac proinde nulla fieri pote&longs;t, perinde ac in <lb/>multitudinibus finitis, comparatio minoris, aut majoris, aut <lb/>propri&egrave;, &amp;, ut aiunt, po&longs;itiv&egrave; &aelig;qualis. </s>

<s>H&aelig;c tamen (quamvis <lb/>quod ad infinita Ratione carentia &longs;pectat, &agrave; me ultr&ograve; admit&shy;<lb/>tantur, Rationem &longs;cilicet habere dicuntur inter &longs;e magnitudi&shy;<lb/>nes, idem &amp; de multitudinibus dicendum, qu&aelig; po&longs;&longs;unt mul&shy;<lb/>tiplicat&aelig; &longs;e mutu&ograve; &longs;uperare, ut definit Euclides lib.5. ubi au&shy;<lb/>tem nullus e&longs;t terminus, ut in infinito, nullus pariter exce&longs;&longs;us <lb/>intercedere pote&longs;t quavis fact&acirc; multiplicatione) non facient <lb/>&longs;atis comparanti omnia puncta unius line&aelig; cum omnibus <lb/>punctis alterius line&aelig;, non qu&acirc; infinit&aelig; punctorum multitudi&shy;<lb/>nes &longs;unt, &longs;ed qu&acirc; finit&aelig; magnitudines ex punctis illis quan&shy;<lb/>tumvis infinitis con&longs;tituuntur: finitas autem magnitudines <lb/>comparari invicem po&longs;&longs;e, ac Rationem inter&longs;e habere nemo <lb/>negaverit. </s>

<s>Supere&longs;t igitur explicandum, quomodo peripheria <lb/>minor coaptetur line&aelig; rect&aelig; &aelig;quali illi eidem, cui commen&longs;u&shy;<lb/>ratur peripheria major. </s></p><p type="main">

<s>Propterea, duce Galil&aelig;o Dialog.1. de motu, ob&longs;ervant &longs;imi&shy;<lb/>lium polygonorum concentricorum motum ac conver&longs;ionem, <lb/>in qu&acirc; polygonum, ex quo centri motus legem accipit, &longs;ingu-<pb pagenum="221"/>la latera ita &aelig;qualibus line&aelig; rect&aelig; partibus accommodat, ut in <lb/>integr&acirc; conver&longs;ione linea recta &longs;ubjecti plani &longs;it &aelig;qualis peri&shy;<lb/>metro polygoni: at non item partes omnes line&aelig;, cui alterum <lb/>polygonum in motu coaptatur, &longs;i unica comprehen&longs;ione &longs;u&shy;<lb/>mantur, lineam &aelig;qualem polygoni majoris perimetro con&longs;ti&shy;<lb/>tuunt. </s>

<s>Res, clarita&shy;<lb/><figure id="fig57"></figure><lb/>tis gratia, explicetur <lb/>in Hexagonis, quo&shy;<lb/>rum commune cen&shy;<lb/>trum &longs;it A, &amp; latera <lb/>BC, DE incumbant <lb/>parallelis lineis BH, <lb/>DK. </s>

<s>Det prim&ugrave;m le&shy;<lb/>gem motui centri po&shy;<lb/>lygonum exterius, &amp; majus, fiatque conver&longs;io circa punctum <lb/>C, dem&ugrave;m latus CF congruet rect&aelig; CH, &amp; centrum A per <lb/>arcum AF erit tran&longs;latum in F; latus ver&ograve; minoris polygoni <lb/>EG congruet parti IK, intactam relinquens partem EI, ita <lb/>tamen; ut tota EK &aelig;qualis &longs;it ip&longs;i CH. </s>

<s>Id quod e&longs;t mani&shy;<lb/>fe&longs;tum, quia fact&acirc; tran&longs;latione centri in F, &longs;emidiameter, qu&aelig; <lb/>ex F pertingit ad H, e&longs;t parallela ip&longs;i AC, cum ad &longs;imiles an&shy;<lb/>gulos incidat in &longs;ubjectam lineam; &longs;unt autem parallel&aelig; etiam <lb/>AF, DK, &amp; BH; igitur tres line&aelig; AF, EK, CH &longs;unt &aelig;qua&shy;<lb/>les, ex 34. lib.1. Atqui quod uni lateri contingit, etiam reli&shy;<lb/>quis lateribus commune e&longs;t; igitur fact&aacute; integr&acirc; conver&longs;ione <lb/>Hexagonum majus de&longs;ignabit lineam &longs;extuplicem ip&longs;ius CH <lb/>&aelig;qualem toti perimetro, &amp; Hexagonum minus percurret li&shy;<lb/>neam &longs;imiliter ip&longs;ius EK &longs;extuplicem, qu&aelig; &aelig;qualis e&longs;t perime&shy;<lb/>tro majoris Hexagoni, &longs;umendo t&agrave;m partes line&aelig; DK, quas <lb/>intactas relinquit, qu&agrave;m qu&aelig; tangunrur. </s>

<s>C&aelig;ter&ugrave;m &longs;i e&aelig; &longs;o&shy;<lb/>l&ugrave;m, qu&aelig; ab Hexagono minore tanguntur, accipiantur, patet <lb/>illas &longs;imul &longs;umptas non e&longs;&longs;e majores perimetro eju&longs;dem mino&shy;<lb/>ris Hexagoni. </s></p><p type="main">

<s>Deinde polygonum interius &amp; minus det legem motui cen&shy;<lb/>tri, &amp; conver&longs;io fiat circa punctum E, po&longs;tquam latus EG <lb/>congruit line&aelig; EI, &amp; centrum e&longs;t in G (in hoc enim exem&shy;<lb/>plo ad vitandam in Schemate confu&longs;ionem literarum a&longs;&longs;ump-<pb pagenum="222"/>tum e&longs;t Hexagonum minus &longs;ubquadruplum majoris, latera &longs;ci&shy;<lb/>licet minotis &longs;ubdupla &longs;unt laterum majoris) cum interim <lb/>punctum C retroce&longs;&longs;erit in L, &amp; demum latus CF congruat <lb/>line&aelig; LM. </s>

<s>Igitur majus polygonum &longs;ol&ugrave;m de&longs;ignat in motu, <lb/>quo progreditur, lineam CM &aelig;qualem lateri minoris polygoni <lb/>EI; &amp; fact&acirc; integr&acirc; conver&longs;ione, de&longs;ignata erit linea &longs;extuplex <lb/>ip&longs;ius CM &amp; ip&longs;ius EI; atque ade&ograve; utrumque polygonum <lb/>&aelig;qualem lineam progrediendo de&longs;ignat. </s></p><p type="main">

<s>H&aelig;c qu&aelig; de Hexagonis concentricis exempli grati&acirc; dicta <lb/>&longs;unt, de omnibus &longs;imilibus atque concentricis polygonis dicta <lb/>intelliguntur, quotcumque &longs;int laterum. </s>

<s>Jam ver&ograve; Authores <lb/>illi concipiunt circulos tanquam polygona infinitorum late&shy;<lb/>rum: &amp; quemadmodum minus polygonum totidem &longs;patia &longs;ub&shy;<lb/>ject&aelig; line&aelig; intacta relinquit, totidemque tangit, quot habet <lb/>latera; ita pariter in circuli minoris conver&longs;ione, infinita &longs;pa&shy;<lb/>tia vacua non-quanta (ne &longs;cilicet &longs;i quanta e&longs;&longs;ent, opus e&longs;&longs;et <lb/>line&acirc; infinit&acirc;) intermi&longs;ta &longs;patiis, qu&aelig; tanguntur, ad&longs;truunt, <lb/>ade&ograve; ut dem&ugrave;m ex omnibus &longs;patiis tactis &longs;imul &amp; intactis coa&shy;<lb/>le&longs;cat linea &aelig;qualis ei, qu&aelig; tangitur &agrave; majore peripheri&acirc; ma&shy;<lb/>joris circuli. </s></p><p type="main">

<s>Mihi tamen arridere non pote&longs;t illa loquendi formula, qu&aelig; <lb/>circulum polygonum infinitorum (&amp; quidem infinitorum &longs;im&shy;<lb/>pliciter) laterum dicit. </s>

<s>Polygonum enim utique regulare cir&shy;<lb/>culus e&longs;&longs;et; polygonum autem e&longs;&longs;e non pote&longs;t illud, quod angu&shy;<lb/>lis caret; neque anguli e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt, ubi non e&longs;t line&aelig; ad li&shy;<lb/>neam inclinatio; in peripheri&acirc; ver&ograve; circuli linea nulla e&longs;&longs;e po&shy;<lb/>te&longs;t, e&longs;&longs;ent &longs;iquidem infinit&aelig; line&aelig; &aelig;quales invicem, qu&aelig; uti&shy;<lb/>que con&longs;tituerent exten&longs;ionem &longs;impliciter infinitam. </s>

<s>Quod &longs;i <lb/>infinita dixeris puncta; non e&longs;t puncti ad punctum inclinatio, <lb/>qu&aelig; po&longs;&longs;it angulum con&longs;tituere, ac proinde circulus non e&longs;t po&shy;<lb/>lygonum infinitorum laterum, ni&longs;i vocabulis ad opinandi li&shy;<lb/>centiam immoderat&egrave; abutamur. </s>

<s>Adde quod omnia diametri <lb/>puncta ad omnia puncta peripheri&aelig; e&longs;&longs;ent in Ratione, quam <lb/>Archimedes <emph type="italics"/>lib.de dimen&longs;ione circuli<emph.end type="italics"/> definivit contineri inter Ra&shy;<lb/>tionem 7 ad 22, &amp; Rationem 71 ad 223: non igitur infinita e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;&longs;unt aut diametri, aut peripheri&aelig;, aut utriu&longs;que puncta; ab <lb/>infinitis enim Rationem omnem ablegant iidem Authores. </s>

<s>Si <pb pagenum="223"/>itaque circulus polygonus non e&longs;t, adhuc indiget explicatione, <lb/>quomodo ad circulos concentricos traducantur ea, qu&aelig; de po&shy;<lb/>lygonorum concentricorum conver&longs;ione con&longs;iderata &longs;unt. </s></p><p type="main">

<s>Qu&ograve;d &longs;i circulum ita in polygonum convertamus, ut nec <lb/>illi fixum definitumque laterum numerum tribuamus, nec &longs;im&shy;<lb/>pliciter infinitum; &longs;ed liceat minora &longs;emper atque minora late&shy;<lb/>ra concipere, ut laterum ip&longs;orum numerus &longs;emper augeatur, <lb/>ita ut non &longs;impliciter infinitus, &longs;ed indefinitus dicatur, non <lb/>abnuo: propo&longs;ita enim difficultas &longs;atis commod&egrave; h&acirc;c ratione <lb/>explicabitur. </s>

<s>Ver&ugrave;m in hac laterum extenuatione, &longs;i ad mini&shy;<lb/>mam exten&longs;ionem deveniamus, qu&aelig; &agrave; puncto phy&longs;ic&egrave; non dif&shy;<lb/>ferat; non infinitus e&longs;t huju&longs;modi punctorum numerus, &longs;ed <lb/>certus e&longs;t atque definitus: Necip&longs;is punctis, &longs;eu minimis Phy&shy;<lb/>&longs;icis &longs;ua figura detrahenda e&longs;t, in majori enim peripheri&acirc; mi&shy;<lb/>n&ugrave;s curvantur interi&ugrave;s, min&uacute;&longs;que convexa &longs;unt exteri&ugrave;s, pro&shy;<lb/>pi&uacute;&longs;que ad lineam rectam accedunt; in minori autem orbit&acirc; <lb/>puncta h&aelig;c circularia curvantur magis, magi&longs;que convexa &longs;unt <lb/>exteri&ugrave;s, &amp; &agrave; rectitudine magis deflectentia ita ab&longs;unt &agrave; &longs;ub&shy;<lb/>ject&acirc; rect&acirc; line&acirc;, ut, dum conver&longs;io fit circuli, &amp; trahitur, de&longs;&shy;<lb/>cribant in motu lineam curvam magis ob&longs;ecundantem motui <lb/>centri, qu&agrave;m qu&aelig; de&longs;cribitur &agrave; punctis &longs;imiliter po&longs;itis in ma&shy;<lb/>jore peripheri&acirc;. </s></p><p type="main">

<s>C&aelig;rer&ugrave;m cavendum e&longs;t maxim&egrave; ab eo, quod quia &longs;ube&longs;t <lb/>&aelig;quivocationi, difficultatem in h&acirc;c qu&aelig;&longs;tione auget; illud au&shy;<lb/>tem e&longs;t, quod punctum peripheri&aelig; cum puncto line&aelig; Tangen&shy;<lb/>tis perperam comparatur, qua&longs;i in contactu co&aelig;quarentur; id <lb/>quod &agrave; veritate long&egrave; abe&longs;t; &longs;e enim contingunt circulus &amp; li&shy;<lb/>nea incommen&longs;urabiliter, &longs;i contactus pr&aelig;cis&egrave; &longs;pectetur: at &longs;i <lb/>contactus &amp; motus componantur, jam qu&aelig;dam exten&longs;io conci&shy;<lb/>pitur, qu&aelig; aliqu&acirc; ratione comparari pote&longs;t cum &longs;patio line&aelig;, <lb/>qu&aelig; tangitur, quaten&ugrave;s huic aut illi parti line&aelig; in motu coapta&shy;<lb/>tur circulus, aut ejus pars. </s>

<s>Quare circuli minoris, qui ad ma&shy;<lb/>joris circuli motum movetur, &longs;ingula puncta non apt&egrave; compa&shy;<lb/>rantur cum &longs;ingulis &longs;ubject&aelig; rect&aelig; line&aelig; punctis, qua&longs;i circuli <lb/>punctum, quod e&longs;t tertium &agrave; contactu, antequam incipiat mo&shy;<lb/>tus, in conver&longs;ione tangat tertium rect&aelig; line&aelig; punctum; &longs;ed <lb/>tanget forta&longs;&longs;e quintum aut &longs;extum pro ratione magnitudinis <pb pagenum="224"/>aut parvitatis ip&longs;ius circuli; pro ut in polygonis concentricis <lb/>obiervare e&longs;t; qu&ograve; enim majus e&longs;t interius polygonum, e&ograve; <lb/>etiam minora &longs;unt intervalla, qu&aelig; intacta relinquuntur. </s>

<s>Ex <lb/>quamvis in circuli contactu intervalla huju&longs;modi intacta non <lb/>admittantur, non e&longs;t tamen abs re puncto circuli, quod volui&shy;<lb/>tur &longs;imul &amp; trahitur cum ip&longs;o circulo, vim tribuere tangendi <lb/>plus qu&agrave;m unum &longs;ubject&aelig; rect&aelig; line&aelig; punctum, quemadmo&shy;<lb/>dum majoris peripheri&aelig; punctum in motu contingit ex punctis <lb/>&longs;ubject&aelig; line&aelig; rect&aelig; non communicantibus minus qu&agrave;m unum, <lb/>&longs;i ad interioris circuli motum circulus exterior moveatur: nam <lb/>ad majoris, &amp; exterioris motum minor, &amp; interior promovetur; <lb/>ad minoris ver&ograve; &amp; interioris motum major &amp; exterior circulus <lb/>retroagitur. </s>

<s>Quapropter &longs;i interior circulus in primo ca&longs;u ve&shy;<lb/>loci&ugrave;s, &amp; exterior in &longs;ecundo ca&longs;u tardi&ugrave;s movetur comparat&egrave; <lb/>ad &longs;patium collocatum cum eorum peripheriis, nil mirum in <lb/>motu perfici ab illius puncto Phy&longs;ico plus &longs;patij, qu&agrave;m ferat <lb/>ejus magnitudo, ab hujus autem puncto Phy&longs;ico minus &longs;patij: <lb/>in continu&acirc; enim quantitate partes minores &longs;ubinde ac minores <lb/>vera, ut opinor, Philo&longs;ophia admittit. </s>

<s>Sed quia h&aelig;c e&longs;&longs;et in&shy;<lb/>finita, concertationumque plena di&longs;putatio, &longs;atis ea &longs;int, qu&aelig; <lb/>diximus, &amp; ad utiliora gradum faciamus. <lb/><figure id="fig58"></figure></s></p><pb pagenum="225"/><figure></figure><p type="main">

<s><emph type="center"/>MECHANICORUM<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>LIBER TERTIUS.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>De Libra.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>EXPLICATIS &longs;uperiore Libro Cau&longs;is mot&ucirc;s Ma&shy;<lb/>chinalis, ordinis ratio po&longs;tularet, ut ad ip&longs;as Ma&shy;<lb/>chinas, &longs;eu, ut ab Antiquioribus apud Pappum <lb/>lib.8. Collect. Mathem. prop.10. vocantur, Facul&shy;<lb/>tates, ad quas Machinamenta ab artificibus exco&shy;<lb/>gitata reducuntur, aut ex quibus h&aelig;c componuntur, exami&shy;<lb/>nandas &amp; explicandas progrederemur: Et fort&egrave; alicui videatur <lb/>ab in&longs;tituto no&longs;tro alienum libram h&icirc;c con&longs;iderare, quippe qu&aelig; <lb/>non ad motum oneribus conciliandum inventa e&longs;t, ide&oacute;que <lb/>nec inter Facultates enumeratur, &longs;ed u&longs;um omnem habet in <lb/>motu prohibendo, ubi factum fuerit ponderibus &aelig;quilibrium. </s>

<s><lb/>Nec eo quidem con&longs;ilio libr&aelig; momenta hic expendo, ut ind&egrave; <lb/>Vectis rationes explicentur (quemadmodum non paucis placet) <lb/>non enim Vectis vires ad libr&aelig; Rationes revocandas exi&longs;timo, <lb/>cum &longs;ua cuique Facultati cau&longs;a in&longs;it, communis illa quidem, <lb/>&longs;ed qu&aelig; perinde in Vecte reperitur, atque &longs;i nulla pror&longs;us <lb/>exi&longs;teret libra. </s>

<s>Ver&ugrave;m eatenus libram Mechanic&aelig; contem&shy;<lb/>plationi in&longs;erendam cen&longs;eo, quatenus non minoris artis e&longs;t ea, <lb/>qu&aelig; in motum prona &longs;unt, cohibere &amp; &longs;i&longs;tere, qu&agrave;m onera <lb/>quie&longs;centia per vim &longs;uo loco dimovere: Cum maxim&egrave; ad libram <lb/>pertineat Statera, in qua modicum pondus mult&ograve; majori pon&shy;<lb/>deri &aelig;quipollet, &aelig;quatis in di&longs;pari gravitate gravitationum <pb pagenum="226"/>momentis, ut infra in loco o&longs;tendetur. </s>

<s>Pr&aelig;terquam quod <lb/>explicato &aelig;quilibrio, facili&ugrave;s declaratur in motu Machinali, <lb/>quid pr&aelig;&longs;tet major illa Ratio momentorum agendi ad momen&shy;<lb/>ta re&longs;i&longs;tendi, qu&agrave;m &longs;it reciproca Ratio gravitatum, &longs;eu vi&shy;<lb/>rium oppo&longs;itarum, ab&longs;olut&egrave; &longs;umptarum extr&agrave; machinam; ex <lb/>qua majore Ratione momentorum, etiam Potenti&aelig; moventis <lb/>virtus innote&longs;cit. </s>

<s>Nihil autem officit libr&aelig; dignitati, quod <lb/>Cain authorem agno&longs;cere videatur, qui, ut Jo&longs;ephus lib. 

1. <lb/><expan abbr="Antiq.">Antique</expan> Jud. </s>

<s>cap.2. loquitur, <emph type="italics"/>Simplicem hactenus vivendi rationem <lb/>excogitatis men&longs;uris &amp; ponderibus immutavit, pri&longs;linamque &longs;inceri&shy;<lb/>tatem &amp; genero&longs;itatem ignaram talium artium, in novam quan&shy;<lb/>dam vir&longs;utiam depravavit.<emph.end type="italics"/></s><s> Quid enim &longs;i quis pr&aelig;claro artifi&shy;<lb/>cio ex natur&aelig; the&longs;auris deprompto abutatur? </s>

<s>Dolos &amp; fallacias, <lb/>aut errores, quibus in&longs;ici pote&longs;t libr&aelig; u&longs;us, ide&ograve; retegemus: <lb/>ut nimirum quod Ju&longs;titi&aelig; commutativ&aelig; &longs;ymbolum datur, om&shy;<lb/>ni inju&longs;titi&aelig; &longs;u&longs;picione vacet. </s>

<s>C&aelig;ter&ugrave;m qu&aelig; nobis ine&longs;t arbi&shy;<lb/>trij libertas, poti&longs;&longs;ima natur&aelig; rationis compotis pr&aelig;rogativa, <lb/>libr&aelig;, aut &longs;tater&aelig; jure merito comparatur, qu&acirc; iniqui abuten&shy;<lb/>tes dicuntur P&longs;alm. </s>

<s>61. <emph type="italics"/>Mendaces filij hominum in &longs;tateris:<emph.end type="italics"/> ubi <lb/>S. </s>

<s>Ba&longs;ilius hom. </s>

<s>in P&longs;alm. </s>

<s>61. ait <emph type="italics"/>Cuilibet no&longs;tr&ucirc;m intus &longs;tatera <lb/>qu&aelig;dam e&longs;t &agrave; Conditore omnium apparata, per quam rerum naturam <lb/>po&longs;&longs;is prob&egrave; digno&longs;cere.<emph.end type="italics"/> &amp; infra: <emph type="italics"/>Tibi namque propria datur libra, <lb/>qu&aelig; &longs;ufficiens di&longs;crimen boni, ac mali demon&longs;trat. </s>

<s>Corporea enim <lb/>pondera in libr&aelig; lancibus probamus; qu&aelig; ver&ograve; ad in&longs;tituendam vi&shy;<lb/>tam eligenda veniunt, per liberum arbitrium di&longs;cernimus: quod &amp; <lb/>&longs;tateram nominavit, qu&ograve;d momentum &aelig;quale ad utrumlibet po&longs;&longs;it <lb/>capere.<emph.end type="italics"/><lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT I.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Libr&aelig; forma, &amp; natura exponitur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>EO con&longs;ilio in&longs;tituta e&longs;t libra, ut certis, ac notis ponderi&shy;<lb/>bus, ignot&aelig; gravitatis quantitas indagetur, qu&aelig; dem&ugrave;m <lb/>innote&longs;cit, cum &aelig;quatis hinc &amp; hinc ponderum libr&aelig; adnexo&shy;<lb/>rum momentis, neutro pr&aelig;valente, libra con&longs;i&longs;tit. </s>

<s>In hoc <pb pagenum="227"/>in&longs;trumento con&longs;ideratur pri&shy;<lb/><figure id="fig59"></figure><lb/>m&ugrave;m <emph type="italics"/>Iugum<emph.end type="italics"/>, &longs;eu <emph type="italics"/>&longs;capus,<emph.end type="italics"/> &longs;eu <lb/><emph type="italics"/>librile<emph.end type="italics"/> AB: hoc bifariam divi&shy;<lb/>ditur in C, quod, <emph type="italics"/>Centrum<emph.end type="italics"/> li&shy;<lb/>br&aelig; dicitur, non quia &longs;it ne&shy;<lb/>ce&longs;&longs;ari&ograve; Centrum gravitatis li&shy;<lb/>br&aelig;, &longs;ed quia e&longs;t Centrum, <lb/>circa quod agitur, &longs;eu ver&longs;a&shy;<lb/>tur jugum, infixo nimirum in C axiculo, qui &amp; <emph type="italics"/>Agina<emph.end type="italics"/> Latinis, <lb/>Gr&aelig;cis apud Ari&longs;torelem in qu&aelig;&longs;t. </s>

<s>Mechan. <emph type="italics"/>Spartum<emph.end type="italics"/> dicitur. </s>

<s><lb/>Partes autem jugi videlicet CA, &amp; CB. <emph type="italics"/>Brachia, Radij,<emph.end type="italics"/> aut <lb/>etiam ab aliquibus <emph type="italics"/>Librilia<emph.end type="italics"/> vocantur. </s>

<s>Ex medio jugi ad per&shy;<lb/>pendiculum a&longs;&longs;urgit lingula CD, qu&aelig; in&longs;eritur an&longs;&aelig; EF com&shy;<lb/>plectenti capita axiculi, ade&ograve; ut &longs;u&longs;pens&acirc; ex F an &acirc;, qu&aelig; ho&shy;<lb/>rizonti ad perpendiculum immineat, t&ugrave;m dem&ugrave;m intelligatur <lb/>factum &aelig;quilibrium, cum lingula an&longs;&aelig; congruit, &amp; jugum <lb/>con&longs;i&longs;tit horizonti parallelum. </s>

<s>Utr&ugrave;m autem <emph type="italics"/>Trutina<emph.end type="italics"/> dicenda <lb/>&longs;it ip&longs;a lingula, an ver&ograve; an&longs;a, non conveniunt Authores: li&shy;<lb/>tem Grammaticis dirimendam relinquo. </s></p><p type="main">

<s>Extremis brachiorum punctis A &amp; B adnectitur utrumque <lb/>pondus, tam notum, quod e&longs;t alterius men&longs;ura, qu&agrave;m igno&shy;<lb/>tum; cujus gravitas examinatur. </s>

<s>Nihil autem refert, an pon&shy;<lb/>dera uncinis adnexa dependeant, an ver&ograve; lancibus ind&egrave; pen&shy;<lb/>dentibus imponantur; id quod vulgare e&longs;t magi&longs;que u&longs;itatum, <lb/>&amp; libr&aelig; fecit nomen <emph type="italics"/>Bilanci.<emph.end type="italics"/></s><s> Illud enim pr&aelig;cipuum e&longs;t, ac <lb/>maxim&egrave; attendendum, qu&ograve;d omnia hinc &amp; hinc &aelig;qualia &longs;int, <lb/>nimirum pondus unius lancis cum funiculis &longs;eu catenulis &aelig;qua&shy;<lb/>le &longs;it ponderi alterius lancis cum &longs;uis appendiculis (pondus, in&shy;<lb/>quam, ponderi &aelig;quale &longs;it; nil enim intere&longs;t &aelig;quales ne? </s>

<s>an <lb/>in&aelig;quales fuerint utriu&longs;que lancis funiculi &longs;ecund&ugrave;m longitu&shy;<lb/>dinem, mod&ograve; in &aelig;quali di&longs;tanti&acirc; &agrave; centro adnectantur) &amp; bra&shy;<lb/>chium alterum majus non &longs;it reliquo brachio non &longs;ol&ugrave;m quoad <lb/>gravitatem, qu&aelig; materi&aelig; jugi ine&longs;t, &longs;ed poti&longs;&longs;im&ugrave;m quoad <lb/>ip&longs;orum brachiorum longitudinem. </s></p><p type="main">

<s>Porr&ograve; h&aelig;c brachiorum longitudo non e&longs;t de&longs;umenda, ut ita <lb/>loquar, materialiter, &agrave; centro jugi ad extremitatem, ubi mate&shy;<lb/>ria de&longs;init, ex qu&acirc; con&longs;tat, &longs;iv&egrave; ferrum &longs;it, &longs;iv&egrave; lignum, &longs;iv&egrave; <lb/>aliud quidpiam: &longs;ed brachiorum longitudinem definiunt <pb pagenum="228"/>puncta jugi; ex quibus pondera dependent: horum etenim <lb/>di&longs;tantiam &agrave; centro omnino &aelig;qualem e&longs;&longs;e oportet. </s>

<s>Huju&longs;modi <lb/>autem puncta non alia &longs;unt, qu&agrave;m puncta contact&ucirc;s jugi &amp; an&shy;<lb/>nulorum &longs;eu uncinorum illi infixorum, quibus deinde lances <lb/>aut pondera adnectuntur. </s>

<s>Hoc illud e&longs;t, in quo maxima arti&shy;<lb/>ficis indu&longs;tria, atque diligentia collocanda e&longs;t, ut exacti&longs;&longs;imam <lb/>brachiorum &aelig;qualitatem a&longs;&longs;equatur. </s></p><p type="main">

<s>Data itaque hac, quam diximus, brachiorum &aelig;qualitate, &longs;i <lb/>&aelig;qualia pondera hinc &amp; hinc addantur, manife&longs;tum e&longs;t jugum <lb/>libr&aelig; ex agin&acirc; &longs;u&longs;pen&longs;um ad neutram partem inclinari, &longs;ed ma&shy;<lb/>nere horizonti parallelum; fieri namque non pote&longs;t, ut extremi&shy;<lb/>tas altera de&longs;cendat, quin oppo&longs;ita extremitas cum adnexo pon&shy;<lb/>dere a&longs;cendat, &amp; quidem &aelig;quali motu propter brachiorum <lb/>&aelig;qualitatem. </s>

<s>Finge enim pondus B de&longs;cendere in F, utique <lb/><figure id="fig60"></figure><lb/>pondus A a&longs;cendet in E, at&shy;<lb/>que de&longs;cribent arcus BF &amp; <lb/>AE &aelig;quales, quippe qui <lb/>&aelig;qualibus angulis ad verti&shy;<lb/>cem in C &longs;ubtenduntur, &amp; <lb/>ab &aelig;qualibus radiis CB, CA <lb/>de&longs;cribuntur. </s>

<s>At &aelig;qualis e&longs;t in B vis de&longs;cendendi atque in A <lb/>repugnantia ad a&longs;cendendum; illa igitur pr&aelig;pollere non pote&longs;t. </s>

<s><lb/>Siquidem vis de&longs;cendendi componitur ex ponderis gravitate, <lb/>&amp; non impedit&acirc; mot&ucirc;s naturalis velocitate; repugnantia ver&ograve; <lb/>ad a&longs;cendendum componitur &amp; ex ponderis contranitentis gra&shy;<lb/>vitate, &amp; ex velocitate mot&ucirc;s pr&aelig;ter naturam: &longs;unt autem gra&shy;<lb/>vitates ex hypothe&longs;i &aelig;quales, motus etiam per arcus BF &amp; AE <lb/>e&longs;&longs;ent &aelig;quales; ac proinde vis tendendi deor&longs;um inveniens <lb/>&aelig;qualem oppo&longs;itam repugnantiam ad motum &longs;ur&longs;um nequit illi <lb/>imprimere impetum, quo per vim moveatur: ut enim &longs;equa&shy;<lb/>tur motus, aut gravitates di&longs;pares e&longs;&longs;e oportet, aut motuum Po&shy;<lb/>tenti&aelig; moventis &amp; Ponderis moti velocitates in&aelig;quales, ut ma&shy;<lb/>jor &longs;it Ratio huju&longs;modi velocitatum, qu&agrave;m &longs;it reciproca Ratio <lb/>gravitatum: alioquin nulla e&longs;&longs;et virium movendi &amp; re&longs;i&longs;tenti&aelig; <lb/>in&aelig;qualitas, ubi omnia e&longs;fent &aelig;qualia. </s>

<s>Cum itaque in libr&acirc; &longs;ic <lb/>con&longs;titut&acirc; intercedat omnimoda &aelig;qualitas &amp; brachiorum, qui&shy;<lb/>bus definitur motus, &amp; gravitatum, qu&aelig; &longs;ibi invicem &aelig;quali&shy;<lb/>ter ob&longs;i&longs;tunt, ac proinde eadem &longs;it reciproca Ratio gravitatum <pb pagenum="229"/>&amp; motuum, jugum libr&aelig; horizonti parallelum con&longs;i&longs;tere ne&shy;<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t; &amp; in alteram partem &longs;i inclinerur, manife&longs;tum e&longs;t in <lb/>ill&acirc; lance plus ponderis fui&longs;&longs;e impo&longs;itum, qu&agrave;m in reliqu&acirc;. </s></p><p type="main">

<s>Ut autem qu&agrave;m exacti&longs;&longs;im&egrave; ponderum ignota gravitas exa&shy;<lb/>minari queat, opus e&longs;t ut axiculus jugo infixus (&longs;altem in &longs;upe&shy;<lb/>riore parte, cui &longs;capus incumbit) exqui&longs;it&egrave; cylindricam figu&shy;<lb/>ram obtineat; hinc enim fiet, ut cum rotundo foramine &longs;capi <lb/>contactus fiat in line&acirc;, quamcumque tandem po&longs;itionem ha&shy;<lb/>beat ip&longs;e &longs;capus: nam quemadmodum ex prop. 

13. lib. 

3. duo <lb/>circuli &longs;e int&ugrave;s contingentes tangunt in puncto, ita du&aelig; &longs;uper&shy;<lb/>ficies cylindric&aelig;, cava altera, altera convexa, &longs;e tangunt in li&shy;<lb/>ne&agrave;. </s>

<s>Id &longs;i fiat facil&egrave; ab &aelig;quilibrio deflectet &longs;capus, &longs;i vel modi&shy;<lb/>ca intercedat ponderum in&aelig;qualitas. </s>

<s>At &longs;i angulatus fuerit axi&shy;<lb/>culus, vel &longs;uperior foraminis pars rotunditatem non fuerit a&longs;&longs;e&shy;<lb/>cuta, jam non in un&acirc; line&acirc;, &longs;ed in pluribus contactus fieret, at&shy;<lb/>que ade&ograve; iners e&longs;&longs;et ad motum &longs;eapus, etiam&longs;i non omnin&ograve; <lb/>&aelig;qualia e&longs;&longs;ent pondera lancibus impo&longs;ita. </s></p><p type="main">

<s>Quare artifices illos non probo, qui axem ita ef&longs;ormant, ut <lb/>&longs;uperior pars in aciem de&longs;inat, illud &longs;ibi per&longs;uadentes, quod <lb/>minore partium conflictu &longs;e tangentes axis &amp; &longs;capus faciliorem <lb/>relinquant in alterutram partem motum libr&aelig;. </s>

<s>Id quod ut ve&shy;<lb/>rum &longs;it, non tamen vacat periculo, ne, dum axis capita in&longs;e&shy;<lb/>runtur an&longs;&aelig;, acies illa plan&egrave; &longs;urs&ugrave;m non dirigatur, &longs;ed modi&shy;<lb/>cum in alterutram partem vergat: qu&aelig; declinatio &longs;i contingat, <lb/>foramen autem exact&egrave; rotundum fuerit, miraculo proximum <lb/>cen&longs;e, &longs;i libra vacua &aelig;quilibrium con&longs;tituat, ita ut lingula rit&egrave; <lb/>collocata congruat an&longs;&aelig;; acies &longs;i quidem illa dividit in&aelig;quali&shy;<lb/>ter &longs;capi longitudinem, &amp; brachium alterum altero longius e&longs;t, <lb/>atque pr&aelig;ponderat. </s>

<s>Hoc vitium ubi libra contraxerit, inepti <lb/>artifices nihil &longs;u&longs;picati ab axe mal&egrave; conformato, aut perperam <lb/>di&longs;po&longs;ito, ortum duxi&longs;&longs;e, vel brachium extenuant, vel lancem <lb/>immutant, donec &aelig;quilibrium inveniant. </s>

<s>Ver&ugrave;m libram hu&shy;<lb/>ju&longs;modi dolo&longs;am e&longs;&longs;e inferi&ugrave;s con&longs;tabit propter brachiorum in&shy;<lb/>&aelig;qualitatem: qu&aelig; quidem levem infert ponderum differen&shy;<lb/>tiam in rebus exigui momenti contemnendam; &longs;ed in iis, qu&aelig; <lb/>exqui&longs;itam ponderis men&longs;uram exigunt, non leve damnum <lb/>hinc pote&longs;t emergere. </s></p><p type="main">

<s>Quod &longs;i axis non &longs;it an&longs;&aelig;, &longs;ed &longs;capo, firmiter infixus, volua-<pb pagenum="230"/>turautem in an&longs;&aelig; foraminibus (id quod artificibus non paucis <lb/>magis arridet) jam non &longs;uperior; &longs;ed inferior axiculi pars at&shy;<lb/>tendenda e&longs;t; quippe qu&aelig; inferiorem foraminum an&longs;&aelig; partem <lb/>contingit; &amp; eadem, qu&aelig; de &longs;uperiore parte dicebantur, ob&shy;<lb/>&longs;ervanda &longs;unt. </s>

<s>Illud tamen pr&aelig;terea in an&longs;&aelig; foraminibus ob&shy;<lb/>&longs;ervandum venit, quod eorum infima pars ita &longs;it con&longs;tituta, ut <lb/>axis illis incumbens parallelus &longs;it horizonti, quando an&longs;a &longs;u&longs;&shy;<lb/>penditur, ut liber&egrave; pendeat, vel ita collocatur, ut ad perpen&shy;<lb/>diculum horizonti immineat: alioquin axe inclinato, jugum <lb/>urgeret aiteram an&longs;&aelig; partem, ab alter&acirc; recederet; ex quo jugi <lb/>cuman, conflictu aliqua motui difficultas crearetur. </s></p><p type="main">

<s>Jam ver&ograve; quod ad pondera attinet, &longs;upervacaneum e&longs;t mo&shy;<lb/>nere non omnia pondera omnibus libris convenire: quamvis <lb/>enim libra, qu&acirc; libra e&longs;t, nuliam pror&longs;us re&longs;puat ponderum gra&shy;<lb/>vitatem, &longs;ed omnem quorumcumque ponderum &aelig;qualitatem <lb/>apta &longs;it indicare &longs;uo &aelig;quilibrio; quia tamen ex materi&acirc; con&longs;tat, <lb/>qu&aelig; definitam habet &longs;oliditatem atque partium firmitatem (ut <lb/>nihil dicam de certis atque definitis viribus retinentis an&longs;am, <lb/>&amp; cum ans&acirc; libram, ac utrumque pondus) fieri pote&longs;t, ut ade&ograve; <lb/>gravia lancibus imponantur onera, qu&aelig; brachiorum rectitudi&shy;<lb/>nem inflectant, &amp; eorum &aelig;qualitatem corrumpant: Quare te&shy;<lb/>nuioribus libris parva pondera examinantur, cra&longs;&longs;ioribus ma&shy;<lb/>jora. </s>

<s>Illud poti&ugrave;s cavendum e&longs;t, ne pondera, quibus tanquam <lb/>men&longs;ur&acirc; utimur, fallacia &longs;int, quia fal&longs;a, aut excedendo legi&shy;<lb/>timam gravitatis quantitatem, aut ab ill&acirc; deficiendo. </s></p><p type="main">

<s>Quamvis autem tot pondera minim&aelig; men&longs;ur&aelig; adhibere po&longs;&shy;<lb/>&longs;emus, quot numerare oporteret ad explorandam propo&longs;it&aelig; <lb/>gravitatis ignot&aelig; quantitatem, hoc tamen valde incommodum <lb/>e&longs;&longs;et: quid enim, &longs;i lanius carnem in macello vendens grana <lb/>numerare cogeretur, qu&aelig; &aelig;quilibrium cum carne con&longs;tituunt? <lb/></s>

<s>&longs;ed &amp; inutilis e&longs;&longs;et labor, nam multa &longs;unt, quorum quantitas <lb/>non e&longs;t ad vivum re&longs;ecanda, &amp; minuti&longs;&longs;im&aelig; particul&aelig; fru&longs;tra <lb/>inve&longs;tigantur. </s>

<s>Subtilitas h&aelig;c relinquatur gemmariis, aurifici&shy;<lb/>bus, aur&iacute;que monetalis cu&longs;oribus, quibus damnum e&longs;&longs;et minu&shy;<lb/>tias contemnere. </s>

<s>Quamquam nec i&longs;tis author fuerim, ut &longs;in&shy;<lb/><gap/>aribus granis uterentur, &longs;ed poti&ugrave;s ponderibus, qu&aelig; plturi&shy;<lb/><gap/>anis &aelig;quivalerent; &longs;i enim &longs;ingula grana &agrave; legitimo pon&shy;<lb/>dere <gap/>iciunt per cente&longs;imam grani partem, qu&aelig; facil&egrave; &longs;ens&ucirc;s <pb pagenum="231"/>aciem fugit, additis centum huju&longs;modi granis error e&longs;t inte&shy;<lb/>gri grani deficientis; &amp; in uncia libr&aelig; Roman&aelig; ponderalis ad <lb/>monetam pertinentis cum grana 576 contineantur, in uncia <lb/>auri error e&longs;&longs;et granorum fer&egrave; &longs;ex deficientium, &amp; in integr&acirc; <lb/>libr&acirc;, qu&aelig; e&longs;t granorum 6912, e&longs;&longs;et error granorum 69; qui <lb/>tamen error vix contingat, &longs;i a&longs;&longs;umatur integra uncia, aut li&shy;<lb/>bra: illud &longs;i quidem, quod &longs;olitarium pr&aelig; &longs;ua tenuitate in con&shy;<lb/>&longs;pectum non cadit, cum pluribus &longs;imilibus conjunctum evadit <lb/>demum notabile atque con&longs;picuum. </s>

<s>Quare ad paranda pon&shy;<lb/>dera huju&longs;modi &longs;ubtiliora, a&longs;&longs;ume laminam metallicam ponde&shy;<lb/>re unius libr&aelig;, &longs;ed &aelig;quabiliter exten&longs;am, eju&longs;que duodecimam <lb/>partem accipe; h&aelig;c erit Uncia, quam &longs;epones. </s>

<s>Alterius Unci&aelig; <lb/>octavam partem a&longs;&longs;umens habebis Draclimam. </s>

<s>Drachm&aelig; pars <lb/>tertia dabit &longs;crupulum. </s>

<s>Scrupuli &longs;emi&longs;&longs;is e&longs;t obolus. </s>

<s>Oboli <lb/>triens e&longs;t &longs;iliqua. </s>

<s>Dem&ugrave;m &longs;iliqu&aelig; quadrans e&longs;t Granum. </s>

<s>Ex <lb/>hac minut&acirc; divi&longs;ione &longs;atis con&longs;tat, qu&agrave;m obnoxi&aelig; errori &longs;int <lb/>minores particul&aelig; pr&aelig; majoribus; idemque error, qui in unci&acirc; <lb/>fingularis e&longs;&longs;et, &amp; ut nullus con&longs;ideraretur, toties repetitus, <lb/>quot grana in unci&acirc; continentur, jam non e&longs;&longs;et contemnen&shy;<lb/>dus. </s>

<s>Id autem dictum intelligatur etiam in majoribus ponde&shy;<lb/>ribus, ubi unci&aelig; non reputantur, &longs;atius e&longs;&longs;e majora pondera <lb/>habere, qu&agrave;m minimam men&longs;uram &longs;&aelig;pi&ugrave;s multiplicatam a&longs;&shy;<lb/>&longs;umere. </s></p><p type="main">

<s>Sed quoniam adhuc incommodum accideret tot habere <lb/>men&longs;uras, qu&aelig; juxta &longs;eriem naturalem numerorum cre&longs;cerent, <lb/>ut propo&longs;it&aelig; paucitatis examinand&aelig; quantitas indagetur, ob&shy;<lb/>&longs;ervatum e&longs;t non leve compendium, quod offert progre&longs;&longs;io <lb/>Geometrica ab unitate incipiens, &amp; in Ratione dupla aut tri&shy;<lb/>pl&acirc; progrediens. </s>

<s>Nam maximum terminum progre&longs;&longs;ionis du&shy;<lb/>pl&aelig; &longs;ibimet ip&longs;i additum &longs;i mulctaveris unitate, &amp; in progre&longs;&shy;<lb/>&longs;ione tripl&acirc; maximo termino unitate mulctato &longs;i re&longs;idui &longs;emi&longs;&shy;<lb/>&longs;em addideris, numerum habebis gravitatum omnium, qu&aelig; <lb/>paucis illis ponderibus examinari po&longs;&longs;unt. </s>

<s>Sic dentur octo pon&shy;<lb/>dera in Ratione dupl&acirc; incipiendo ab uncia 1; octavum e&longs;t <lb/>unc. </s>

<s>128: hunc numerum duplica, &amp; &agrave; 256 aufer unitatem, <lb/>reliquus numerus 255 indicat octo illis ponderibus po&longs;&longs;e in li&shy;<lb/>br&acirc; examinari omnes gravitates ab uncia 1 ad uncias 255. Si&shy;<lb/>mili modo in Ratione tripl&acirc; dentur quatuor pondera 1. 3. 9. 27. <pb pagenum="232"/>aufer ab ultimo unitatem, remanet 26, cujus &longs;emi&longs;&longs;is 13 addi&shy;<lb/>tus numero 27 dat 40: cujus igitur gravitatis e&longs;t primum pon&shy;<lb/>dus ut 1, tot gravitates u&longs;que ad 40 examinari po&longs;&longs;unt illis &longs;olis <lb/>quatuor ponderibus. </s>

<s>Pr&aelig;&longs;tat autem uti ponderibus in Ratio&shy;<lb/>ne dupl&acirc;, quia lic&egrave;t plura pondera requirantur, omnia tamen <lb/>&longs;eor&longs;im in propri&acirc; libr&aelig; lance collocantur: at &longs;i Ratio ponde&shy;<lb/>rum &longs;it tripla, aliqu&acirc; commutatione uti nece&longs;&longs;e e&longs;t, ut in ad&shy;<lb/>jecta Tabella ob&longs;ervabis, qu&aelig; u&longs;que ad numerum 40. exten&shy;<lb/>ditur: Ubi etiam vides in Ratione tripl&acirc; &longs;ufficere quatuor pon&shy;<lb/>dera 1. 3.9. 27, at in dupl&acirc; exigi &longs;ex videlicet 1. 2. 4. 8. 16. 32. </s></p><p type="table">

<s>TABELLE WAR HIER</s></p><pb pagenum="233"/><p type="table">

<s>TABELLE WAR HIER</s></p><p type="main">

<s>At contingere pote&longs;t paratis hi&longs;ce ponderibus in Ratione <lb/>dupl&acirc; aut tripl&acirc; aliquid abundare, &amp; maximum terminum c&aelig;&shy;<lb/>teris additum excedere qu&aelig;&longs;itum numerum, (ut hic, &longs;i opus <lb/>e&longs;&longs;et provenire &longs;olum ad 40, maximus terminus 32 e&longs;t abun&shy;<lb/>dans) proptere&agrave; retent&acirc; c&aelig;terorum &longs;umm&acirc; adde aliud pondus, <lb/>ut qu&aelig;&longs;itum numerum compleat, &amp; e&longs;t illud, quo opus e&longs;t; <lb/>&longs;ic 1. 2. 4. 8. 16. conficiunt &longs;ummam 31; aufer 31 ex 40, re&longs;i&shy;<lb/>duum e&longs;t 9; &longs;it igitur &longs;extum pondus 9, &amp; &longs;atis erit u&longs;que ad <lb/>40; quia cum habeantur reliquis ponderibus omnes numeri <lb/>infra 31, jam ex 23 &amp; 9 fit 32, ex 24 &amp; 9 fit 33, &amp; &longs;ic de re&shy;<lb/>liquis deinceps. </s>

<s>Idem dic de ali&acirc; qualibet &longs;umm&acirc; majore <lb/>qu&agrave;m ferant data pondera, minore tamen qu&agrave;m opus &longs;it, &longs;i <lb/>adhuc unum pondus in e&acirc;dem progre&longs;&longs;ione adderetur; &longs;ufficit <lb/>enim re&longs;iduum. </s>

<s>Exemplum habes in &longs;uperiore Tabella pon&shy;<lb/>derum in Ratione tripl&acirc;, ubi quatuor conficiunt 40, &longs;ed &longs;i ad&shy;<lb/>deretur quintum in eadem Ratione 81, e&longs;&longs;et nimis magnum, <pb pagenum="234"/>&longs;i &longs;ol&ugrave;m habere velimus pondera infra 121: qu&aelig;ratur u&longs;que ad <lb/>52, &amp; quia inter 40 &amp; 52 differentia e&longs;t 12, quintum pondus <lb/>ut 12 &longs;ufficiet. </s>

<s>Hinc quia ad libram requiruntur &longs;olum 24 &longs;e&shy;<lb/>munci&aelig;, ad unciam 24 &longs;crupuli, ad &longs;crupulum 24 grana, &longs;i <lb/>pondera &longs;int in Ratione tripl&acirc;, &longs;ufficiunt tria ponder&acirc; 1. 3.9. <lb/>qu&aelig; conficiunt 13, &amp; quartum pondus &longs;it 11, ut compleatur <lb/>&longs;umma 24: &amp; in Ratione dupl&acirc; &longs;ufficiunt quatuor pondera <lb/>1. 2. 4. 8. qu&aelig; conficiunt 15, &amp; quintum pondus 9 complens <lb/>&longs;ummam 24. illud e&longs;t, quod requiritur, ut ex adjectis Tabel&shy;<lb/>lis liquet. </s></p><p type="table">

<s>TABELLE WAR HIER</s></p><p type="table">

<s>TABELLE WAR HIER</s></p><p type="main">

<s>Unum h&icirc;c, ubi de Ponderibus &longs;ermo e&longs;t, obiter moneo, libr&aelig; <lb/>nomen apud Romanos &aelig;quivocum fui&longs;&longs;e, alia enim erat libra <lb/>Ponderalis aridorum, alia Men&longs;uralis liquidorum (&amp; poti&longs;&longs;i&shy;<lb/>mum olei, quod cornu librali metiebantur) quam inci&longs;is &amp; in&shy;<lb/>&longs;culptis lineis in uncias 12 partiebantur, quemadmodum &amp; li&shy;<lb/>bra pondo in uncias pariter 12 di&longs;tinguebatur: &longs;ed inter utram&shy;<lb/>que libram, &longs;i materia ip&longs;a ad pondus revocabatur, non exi&shy;<lb/>guum erat di&longs;crimen; ut enim ex proprio experimento te&longs;t<gap/><pb pagenum="235"/>tur Galenus lib. 

6. cap. 

8. <emph type="italics"/>de compo&longs;itione medicam. </s>

<s>per genera.<emph.end type="italics"/><lb/>Libra men&longs;ura &longs;ol&ugrave;m uncias decem continebat, quarum li&shy;<lb/>bra pondo erat duodecim: quapropter uncia men&longs;uralis ad un&shy;<lb/>ciam ponderalem erat ut 5 ad 6 &longs;pectat&acirc; gravitate &amp; quantita&shy;<lb/>te materi&aelig;. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT II.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Libra in&aelig;qualium brachiorum expenditur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>USus libr&aelig; brachiorum in&aelig;qualium min&ugrave;s nece&longs;&longs;arius e&longs;t, <lb/>ac propterea neque communis aut vulgaris, ni&longs;i quatenus <lb/>ad &longs;tateram traductus e&longs;t: illam tamen h&icirc;c con&longs;iderare erit <lb/>oper&aelig; pretium, ut &aelig;quilibrij rationes magis innote&longs;cant. </s>

<s>Sit <lb/>libra AB, cujus centro C <lb/><figure id="fig61"></figure><lb/>dividatur jugum in brachia <lb/>in&aelig;qualia CA &amp; CB. </s>

<s><lb/>Certum e&longs;t, etiam &longs;i nul&shy;<lb/>lum addatur pondus, ju&shy;<lb/>gum ex centro C &longs;u&longs;pen&shy;<lb/>fum retinere non po&longs;&longs;e po&shy;<lb/>&longs;itionem AB horizonti pa&shy;<lb/>rallelam; quia licet punctum C &longs;it centrum mot&ucirc;s libr&aelig;, non <lb/>e&longs;t tamen centrum gravitatis illius; hoc enim e&longs;t in puncto ju&shy;<lb/>gum (quod h&icirc;c &aelig;quabiliter ductum ponitur) bifariam dividen&shy;<lb/>te, videlicet in I, quod &aelig;quales gravitates IA &amp; IB cir&shy;<lb/>cum&longs;tant. </s>

<s>Ver&ugrave;m interim ex hypothe&longs;i fingamus lineam AB <lb/>omni gravitate carentem; &amp; in ip&longs;is libr&aelig; extremitatibus &longs;ta&shy;<lb/>tuamus pondera eam inter &longs;e reciproc&egrave; Rationem habentia, <lb/>qu&aelig; e&longs;t Ratio brachiorum, &amp; ut CA ad CB, ita &longs;it pondus B <lb/>ad pondus A. </s>

<s>Pondera h&aelig;c, qu&aelig; in lancibus libr&aelig; vulgaris <lb/>&aelig;qualium brachiorum magnam momentorum in&aelig;qualitatem <lb/>haberent, quia in&aelig;qualiter gravia, h&icirc;c &aelig;quilibrium con&longs;ti&shy;<lb/>tuunt, quamvis in&aelig;quales &longs;int eorum gravitates ab&longs;olut&aelig;, quia <lb/>libr&aelig; brachia reciproc&egrave;: &longs;ecund&ugrave;m eandem Rationem in&shy;<lb/>&aelig;qualia: quatenus enim alligantur pondera h&aelig;c extremita-<pb pagenum="236"/>tibus libr&aelig;, &aelig;qualia obtinent momenta, nec jugum AB <lb/>pote&longs;t in alterutram partem inclinari, cum neutrum pon&shy;<lb/>dus po&longs;&longs;it ab altero a&longs;&longs;umere vim, qua &longs;urs&ugrave;m moveatur, <lb/>majorem oppo&longs;it&acirc; virtute innat&aacute; de&longs;cendendi, qua repu&shy;<lb/>gnat, ne elevetur. </s>

<s>Sit CA ad CB ut 1 ad 4, &amp; vici&longs;&longs;im pon&shy;<lb/>dus B ut 1 ad pondus A ut 4. Si gravitates dumtaxat con&shy;<lb/>&longs;iderentur, virtus ponderis A e&longs;t ut 4, virtus ver&ograve; ponderis B <lb/>ut 1: &longs;ed quia &agrave; centro mot&ucirc;s C retinentur, nec liber&egrave; rect&acirc; vi&acirc; <lb/>moveri po&longs;&longs;unt, impedimentum recipiunt pro brachiorum lon&shy;<lb/>gitudine, min&ucirc;&longs;que impeditur de&longs;cen&longs;us aut a&longs;cen&longs;us rectus <lb/>ponderis, quod longiori brachio adjacet, magis, quod brevio&shy;<lb/>ri. </s>

<s>Illud igitur pondus, quod majori brachio adnectitur, &longs;i <lb/>de&longs;cendat, magis de&longs;cendit, &longs;i a&longs;cendat, magis a&longs;cendit; quod <lb/>ver&ograve; breviori, &longs;i a&longs;cendat, min&ugrave;s a&longs;cendit, &amp; &longs;i de&longs;cendat, <lb/>min&ugrave;s de&longs;cendit: atque ade&ograve; &longs;i B de&longs;cenderet in E, men&longs;ura <lb/>de&longs;cens&ugrave;s e&longs;&longs;et perpendicularis EG, a&longs;&longs;en&longs;um autem ponderis <lb/>A in D metiretur perpendicularis DF: idem dic &longs;i A de&longs;cen&shy;<lb/>deret, &amp; B a&longs;cenderet. </s>

<s>Porr&ograve; DF &amp; EG &longs;unt in Ratione <lb/>brachiorum CA &amp; CB ut patet, quia triangula rectangula <lb/>CFD, &amp; CGE, pr&aelig;ter rectos angulos ad F &amp; G &aelig;quales, ha&shy;<lb/>bent etiam &aelig;quales ad C angulos ad verticem, &amp; per 32. lib. 

1. <lb/>&longs;unt &aelig;quiangula; igitur per 4 lib. 

6. ut CD ad CE, ita DF <lb/>ad EG; at CD &aelig;qualis e&longs;t ip&longs;i CA, &amp; CE ip&longs;i CB (e&longs;t enim <lb/>eadem linea, qu&aelig; mutat&acirc; po&longs;itione AB venit in DE) igitur <lb/>ut CA ad CB ita DF ad EG. </s>

<s>Quare ratione po&longs;itionis pon&shy;<lb/>dus B vim habet de&longs;cendendi, &amp; re&longs;i&longs;tit a&longs;cen&longs;ui, ut 4, pon&shy;<lb/>dus autem A vim habet de&longs;cendendi, ac proinde etiam re&shy;<lb/>&longs;i&longs;tendi, ne a&longs;cendat, &longs;ol&ugrave;m ut 1. </s></p><p type="main">

<s>Cum itaque momentum de&longs;cendendi (idem e&longs;to judicium <lb/>de momento repugnanti&aelig;, ne a&longs;cendat) componatur t&ugrave;m ex <lb/>gravitate ponderis, t&ugrave;m ex propen&longs;ione ad motum, hoc e&longs;t ex <lb/>mot&ucirc;s, qui con&longs;equi po&longs;&longs;et, velocitate, manife&longs;tum e&longs;t gravi&shy;<lb/>tatem ut 4, cujus motus e&longs;&longs;et ut 1, nec po&longs;&longs;e vincere gravitatem <lb/>ut 1, cujus motus e&longs;&longs;et ut 4, nec vici&longs;&longs;im po&longs;&longs;e ab ill&acirc; vinci; <lb/>e&longs;t &longs;iquidem inter gravitatem quadruplum &longs;emel, &amp; gravita&shy;<lb/>tem &longs;ubquadruplam quater Ratio &aelig;qualitatis; victoria autem <lb/>obtineri non pote&longs;t, ni&longs;i intercedat virium in&aelig;qualitas. </s>

<s>Si <lb/>enim pondera e&longs;&longs;ent &aelig;qualia, ponderis A re&longs;i&longs;tentia ratione <pb pagenum="237"/>mot&ucirc;s e&longs;&longs;et &longs;ubquadrupla, &longs;ed quadruplicatur ratione gravita&shy;<lb/>tis, ergo re&longs;i&longs;tentia e&longs;t &aelig;qualis: item &longs;i longitudines e&longs;&longs;ent <lb/>&aelig;quales, re&longs;i&longs;tentia ponderis B e&longs;&longs;et &longs;ubquadrupla ratione <lb/>gravitatis, &longs;ed quadruplicatur ratione di&longs;tanti&aelig; CB; ergo in B <lb/>e&longs;t &aelig;qualis. </s></p><p type="main">

<s>Neutrum igitur pondus pote&longs;t oppo&longs;ito ponderi impetum <lb/>imprimere, quo elevetur; quia nimirum unaqu&aelig;que gravitas <lb/>majorem impetum alteri communicare non pote&longs;t, qu&agrave;m po&longs;&shy;<lb/>&longs;it ip&longs;a concipere, ac propterea impetus gravitatis B, qu&aelig; e&longs;t <lb/>ut CA, potens conari deor&longs;um ut GE, &longs;i imprimeretur gravi&shy;<lb/>tati A, qu&aelig; e&longs;t ut CB, deberet illam elevare ut FD: Atqui <lb/>gravitas ip&longs;ius A, qu&aelig; e&longs;t ut CB, conatur deors&ugrave;m ut FD, &amp; <lb/>ejus impetus &longs;i gravitati B, qu&aelig; e&longs;t ut CA, imprimeretur, il&shy;<lb/>lam elevare deberet ut GE: igitur in unaqu<gap/>que gravitate <lb/>&aelig;qualis e&longs;&longs;et eju&longs;dem conatus deors&ugrave;m &amp; vis illata nitens &longs;ur&shy;<lb/>s&ugrave;m, nec plus pr&aelig;&longs;tare po&longs;&longs;et impetus impre&longs;&longs;us, qu&agrave;m innatus. </s>

<s><lb/>Utraque igitur con&longs;i&longs;tere debet, &amp; neutra impetum acquirit, <lb/>aut ab alter&acirc; impetum accipit, quia fru&longs;tra e&longs;&longs;et impetus acqui&shy;<lb/>&longs;itus aut impre&longs;&longs;us, quem nullus con&longs;equi pote&longs;t motus. </s>

<s>Quare <lb/>cum eadem &longs;it gravitatum Ratio ut CA ad CB, atque motuum <lb/>reciproc&egrave; ut FD ad GE, ex 16 lib. 

6. rectangulum &longs;ub extre&shy;<lb/>mis CA, hoc e&longs;t pondere B, ut 1, &amp; motu GE, ut 4, &aelig;quale <lb/>e&longs;t rectangulo &longs;ub mediis CB, hoc e&longs;t pondere A ut 4, &amp; mo&shy;<lb/>tu FD ut 1: &longs;unt igitur &aelig;qualia momenta, qu&aelig; componuntur <lb/>ex gravitate ut 1 &amp; motu ut 4, atque ex gravitate ut 4 &amp; <lb/>motu ut 1. </s></p><p type="main">

<s>Ex his aperti&longs;&longs;im&egrave; liquet, cur &longs;uperiori capite tantopere in&shy;<lb/>culcata &longs;it brachiorum &aelig;qualitas in libr&aelig; jugo, ut ex &aelig;quili&shy;<lb/>brio innote&longs;cat propo&longs;iti ponderis ignota gravitas; h&aelig;c enim <lb/>&aelig;qualis cen&longs;etur not&aelig; gravitati, ubi c&ugrave;m oblato pondere illa <lb/>&aelig;qu&acirc; lance libratur: quia &longs;cilicet, &longs;i in&aelig;qualia e&longs;&longs;ent brachia, <lb/>in&aelig;quales e&longs;&longs;ent propen&longs;iones ad motum, &longs;eu motuum veloci&shy;<lb/>tates, qu&aelig; ad componendam momentorum Rationem concur&shy;<lb/>runt; ade&oacute;que fieri non po&longs;&longs;et, ut &aelig;quales e&longs;&longs;ent gravitates in <lb/>lancibus; nam minor gravitas ex brachio longiore plus habet <lb/>momenti, qu&agrave;m ex breviore, pro ratione in&aelig;qualitatis brachio&shy;<lb/>rum. </s>

<s>Verum e&longs;t libram huju&longs;modi brachiorum in&aelig;qualium <lb/>vacuam po&longs;&longs;e pri&ugrave;s ad &aelig;quilibritatem reduci, deinde, ill&acirc; &longs;ic <pb pagenum="238"/>&aelig;quilibri con&longs;titut&acirc; po&longs;&longs;e lancibus imponi Reciproc&egrave; pondera <lb/>pro Ratione in&aelig;qualium brachiorum, &amp; ex &aelig;quilibrio argui <lb/>ponderum illorum Rationem, non tamen &aelig;qualitatem: &longs;edar&shy;<lb/>tificium hoc, quod peritioribus nihil officeret, an&longs;am non mo&shy;<lb/>dicam furacibus, &amp; dolo&longs;is mercatoribus pr&aelig;beret decipiendi <lb/>imperitos; quamvis enim libr&aelig; huju&longs;modi &aelig;quilibri impo&longs;itis, <lb/>hinc &amp; hinc ponderibus adhuc fieret &aelig;quilibrium, &longs;ignum <lb/>quidem e&longs;&longs;et &aelig;qualibus momentis addita e&longs;&longs;e &aelig;qualia momen&shy;<lb/>ta gravitatis, non tamen ver&ugrave;m e&longs;&longs;et additas e&longs;&longs;e &aelig;quales gra&shy;<lb/>vitates, ut rudioribus forta&longs;&longs;e videretur. </s>

<s>Hinc e&longs;t libram bra&shy;<lb/>chiorum in&aelig;qualium in u&longs;u non e&longs;&longs;e, ne locus pateat dolis. </s></p><p type="main">

<s>Dixi autem expre&longs;s&egrave; pri&ugrave;s &longs;tatuendam e&longs;&longs;e libr&aelig; vacuz <lb/>&aelig;quilibritatem, deinde &longs;umenda pondera reciproc&egrave; pro Ratio&shy;<lb/>ne longitudinis brachiorum: ni&longs;i etenim pri&ugrave;s &aelig;quilibritas illa <lb/>&longs;tatueretur, &longs;i pondera impo&longs;ita e&longs;&longs;ent reciproc&egrave; in Ratione <lb/>longitudinis brachiorum, &longs;emper pondus minus additum bra&shy;<lb/>chio longiori pr&aelig;ponderaret, quia etiam ip&longs;a brachij longioris <lb/>gravitas &longs;ua habet momenta, &amp; quidem non modica, majora <lb/>momentis brachij brevioris, qu&aelig; omnin&ograve; computanda &longs;unt: <lb/>nam &longs;i ponderum in ea Ratione reciproc&egrave; po&longs;itorum momenta <lb/>&longs;int &aelig;qualia, illi&longs;que adjiciantur in&aelig;qualia gravitatis bra&shy;<lb/>chiorum momenta, manife&longs;tum e&longs;t momentorum &longs;ummam, cui <lb/>plus additur, majorem e&longs;&longs;e reliqu&acirc;, cui additur minus. </s></p><p type="main">

<s>Sed qu&aelig;nam &longs;unt, &amp; quanta utriu&longs;que brachij momenta? </s>

<s><lb/>Ut h&aelig;c inve&longs;tigemus, &amp; cert&acirc; ratione definiamus, ponamus <lb/>jugum ip&longs;um &longs;ecund&ugrave;m &longs;uas omnes partes uniu&longs;modi, &amp; gravi&shy;<lb/>tatem &aelig;quabiliter fu&longs;am per totam illius longitudinem. </s>

<s>Sit igi&shy;<lb/><figure id="fig62"></figure><lb/>tur datum pri&longs;ma AB, quod <lb/>in quinque partes &aelig;quales <lb/>dividatur, &longs;ingulas pondoli&shy;<lb/>bram unam; &amp; per &longs;ingula <lb/>gravitatis centra ducatur <lb/>recta <emph type="italics"/>a u<emph.end type="italics"/>: fiatque &longs;ecun&shy;<lb/>d&ugrave;m rectam HI, &agrave; qua pars <lb/>una C ab&longs;cinditur &agrave; reliquis, totius pri&longs;matis &longs;u&longs;pen&longs;io, ita ut <lb/>centrum mot&ucirc;s &longs;it in S. </s>

<s>Proculdubio unaqu&aelig;que pars &agrave; c&aelig;teris <lb/>&longs;ejuncta &longs;i appenderetur &longs;ecund&ugrave;m longitudinem jugi <emph type="italics"/>a u,<emph.end type="italics"/><lb/>quod infigeretur per centra gravitatum <emph type="italics"/>a, e, i, o, u,<emph.end type="italics"/> obtineret <pb pagenum="239"/>fuum momentum juxt&agrave; di&longs;tantiam centri &longs;u&aelig; gravitatis &agrave; <lb/>centro mot&ucirc;s. </s>

<s>Quid autem refert (quod quidem attinet ad <lb/>hanc momentorum Rationem) &longs;i in unum continuum corpus <lb/>unit&aelig; ill&aelig; partes coagmententur, an ver&ograve; divi&longs;&aelig; &longs;olo contactu <lb/>&longs;ibi invicem adh&aelig;reant? </s>

<s>eadem quippe e&longs;t gravitas &longs;ingulis in&shy;<lb/>&longs;ita, eadem &longs;ingularum &agrave; centro di&longs;tantia. </s>

<s>Cum itaque centra <lb/>gravitatum <emph type="italics"/>a<emph.end type="italics"/> &amp; <emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> &aelig;qualiter di&longs;tent ab S centro mot&ucirc;s, partes <lb/>C &amp; D &aelig;quiponderant: at di&longs;tantia <emph type="italics"/>S i<emph.end type="italics"/> tripla e&longs;t di&longs;tanti&aelig; <emph type="italics"/>S a<emph.end type="italics"/>; <lb/>ergo momentum partis E triplum e&longs;t momenti partis C; &longs;imi&shy;<lb/>lique ratione pars F habet momentum quintuplum, &amp; pars G <lb/>&longs;eptuplum. </s>

<s>Igitur componendo, momentum totius aggregati <lb/>quatuor partium D, E, F, G, e&longs;t &longs;edecuplum momenti partis <lb/>C; neque enim &longs;ingul&aelig; partes ex hoc quod cum c&aelig;teris pen&shy;<lb/>deant, illi&longs;que coh&aelig;reant, &longs;uum amittunt momentum. </s>

<s>Hinc <lb/>fit momenta brachiorum e&longs;&longs;e inter &longs;e ut Quadrata longitudi&shy;<lb/>num eorumdem brachiorum: &longs;iquidem o&longs;tenditur &longs;ingularum <lb/>partium momentum cre&longs;cere &longs;ecund&ugrave;m Rationem numero&shy;<lb/>rum imparium, prout &longs;ecund&ugrave;m eandem Rationem cre&longs;cunt <lb/>di&longs;tanti&aelig; centrorum gravitatis illarum. </s>

<s>Sic brachiorum <lb/>longitudines &longs;i e&longs;&longs;ent in Ratione 2 ad 7, illorum momenta <lb/>ratione &longs;u&aelig; gravitatis innat&aelig; &amp; ratione po&longs;itionis e&longs;&longs;ent ut 4 <lb/>ad 49. </s></p><p type="main">

<s>H&aelig;c Ratio momentorum in Ratione Quadratorum longi&shy;<lb/>tudinis, &longs;i res attent&egrave; perpendatur, omnibus e&longs;t manife&longs;ta: <lb/>Nam &longs;ingulorum brachiorum gravitates juxta hypothe&longs;im <lb/>&aelig;quabiliter fu&longs;&aelig; per totum libr&aelig; jugum Rationem inter &longs;e <lb/>habent, quam illorum longitudinis propen&longs;iones ad motum, <lb/>&longs;eu, quod e&ograve;dem recidit, di&longs;tanti&aelig; &agrave; centro mot&ucirc;s eandem <lb/>pariter Rationem habent, quam brachiorum longitudines: <lb/>Quoniam igitur (ut &longs;&aelig;pi&ugrave;s dictum e&longs;t, &longs;&aelig;pi&uacute;&longs;que iter&ugrave;m <lb/>inculcandum) momenta componuntur ex gravitatibus ratio&shy;<lb/>ne materi&aelig;, &amp; ex propen&longs;ionibus ad motum ratione &longs;it&ucirc;s &longs;eu <lb/>po&longs;itionis, componuntur du&aelig; Rationes longitudinum; atque <lb/>ade&oacute; momentum unius brachij ad momentum alterius bra&shy;<lb/>chij e&longs;t in duplicata Ratione &longs;uarum longitudinum, hoc <lb/>e&longs;t, ut ip&longs;arum longitudinum Quadrata. </s>

<s>Id quod adhuc ul&shy;<lb/>teri&ugrave;s &longs;ic explicari po&longs;&longs;e videtur. </s>

<s>Sit libr&aelig; jugum M. N, &amp; <lb/>mot&ucirc;s centrum O: intelligatur moveri, ut obtineat po&longs;itio-<pb pagenum="240"/>nem PR. </s>

<s>Momentum brachij minoris OM referre videtur <lb/>&longs;ector MOP, momentum ver&ograve; brachij majoris ON referre <lb/><figure id="fig63"></figure><lb/>videtur &longs;ector NOR; &longs;ingularum <lb/>quippe partium motus ab arcu <lb/>de&longs;criptus illarum momentum ob <lb/>oculos ponit, &amp; totius brachij mo&shy;<lb/>mentum illius motus, &longs;cilicet &longs;ector <lb/>in motu de&longs;criptus. </s>

<s>At ob &aelig;quali&shy;<lb/>tatem angulorum ad verticem in <lb/>O, &longs;ectores MOP, NOR &longs;unt &longs;i&shy;<lb/>miles, &amp;, quia uterque &longs;ector e&longs;t <lb/>&longs;imilis pars &longs;ui circuli, eam inter &longs;e habent &longs;ectores Rationem, <lb/>qu&aelig; e&longs;t circulorum, per 15.lib.5. circuli autem &longs;unt in dupli&shy;<lb/>cat&acirc; Ratione diametrorum, ex 2.lib.12. &longs;eu Radiorum OM <lb/>&amp; ON; igitur &amp; &longs;ectores &longs;unt in duplicat&acirc; Ratione OM ad <lb/>ON, hoc e&longs;t quadrati OM ad quadratum ON. </s></p><p type="main">

<s>At qu&aelig;ris. </s>

<s>In propo&longs;ito pri&longs;mate AB, momentum brachij <lb/>SA ad momentum brachij SB e&longs;t ut 1 ad 16: An, ut ha&shy;<lb/>beatur &aelig;quilibrium in S, addendum erit in A pondus libra&shy;<lb/>rum 15? quandoquidem pars C e&longs;t libr&aelig; unius, reliquum au&shy;<lb/>tem brachium lib. 

4, &amp; longitudo SB e&longs;t quadrupla longitu&shy;<lb/>dinis SA. </s></p><p type="main">

<s>Hoc &longs;an&egrave; non e&longs;t iis, qu&aelig; dicta &longs;unt, con&longs;equens, necex illis <lb/>efficitur: aliud quippe e&longs;t momenta brachiorum e&longs;&longs;e ut 1 ad 16, <lb/>aliud ver&ograve; perinde &longs;e habere, atque &longs;i ex brachiorum gravita&shy;<lb/>te carentium extremitatibus penderent libr&aelig; 1 &amp; 16, ut ad <lb/>&aelig;quilibrium con&longs;tituendum opus &longs;it breviori brachio addere <lb/>libras 15. Primum illud verum e&longs;t, etiam &longs;i extremitatibus ad&shy;<lb/>necti intelligamus hinc quidem libr&aelig; &longs;emi&longs;&longs;em; hinc ver&ograve; li&shy;<lb/>bras octo, mane &longs;cilicet eadem Ratio 1 ad 16. Alterum &agrave; for&shy;<lb/>m&agrave; veritatis prors&ugrave;s alienum videtur, nam licet libr&aelig; 4 in ex&shy;<lb/>tremitate B po&longs;it&aelig; &aelig;quivaleant libr&aelig; unci&aelig; &longs;imul cum pondere <lb/>lib.15. in extremitate A; non e&longs;t tamen eadem ratio librarum 4 <lb/>&longs;ecund&ugrave;m longitudinem brachij SB di&longs;tributarum; quo enim <lb/>propiores &longs;unt partes centro mot&ucirc;s, e&ograve; minus habent mo&shy;<lb/>menti: non igitur libr&aelig; 4 &longs;ic di&longs;tribut&aelig; &aelig;quivalent libris <lb/>16, nec addendum erit pondus librarum 15 in oppo&longs;it&acirc; extre&shy;<lb/>mitate ad &aelig;quilibrium con&longs;tituendum, quandoquidem nec ip&longs;a <pb pagenum="241"/>unica libra partis C tantumdem habet momenti, quantum ha&shy;<lb/>beret &longs;i tot&acirc; ex A penderet. </s></p><p type="main">

<s>Equidem ex his, qu&aelig; paul&ograve; ante dicebam de &longs;ectoribus re&shy;<lb/>ferentibus momenta brachiorum, aliquando e&ograve; deveni, ut &longs;u&longs;&shy;<lb/>picarer totam gravitatem brachij ON (idem dic de reliquo <lb/>OM) intelligendam e&longs;&longs;e ibi exercere totum momentum, ubi <lb/>e&longs;t qua&longs;i centrum omnium &longs;uorum momentorum, hoc e&longs;t, ubi <lb/>momenta bifariam dividuntur. </s>

<s>Si autem &longs;ector NOR refert <lb/>totum momentum brachij ON; non e&longs;t intelligendum cen&shy;<lb/>trum hoc momentorum e&longs;&longs;e punctum L, ubi e&longs;t &longs;emi&longs;&longs;is bra&shy;<lb/>chij ON; quia Sector LOQ ad Sectorem NOR e&longs;t in Ra&shy;<lb/>tione Quadrati OL ad Quadratum ON, quod e&longs;t illius qua&shy;<lb/>druplum. </s>

<s>Quod &longs;i inter OL &amp; ON &longs;umatur media propor&shy;<lb/>tionalis OV, jam &longs;ector VOT e&longs;t ad Sectorem NOR in du&shy;<lb/>plicat&acirc; Ratione Radiorum OV, &amp; ON, hoc e&longs;t ut OL ad <lb/>ON, hoc e&longs;t ut 1 ad 2; ac propterea Sector VOT &aelig;qualis e&longs;t <lb/>Trapezio NVTR; proinde in V videbantur divi&longs;a &aelig;qualiter <lb/>momenta, Hinc arguebam vel totam brachij gravitatem cen&shy;<lb/>&longs;endam e&longs;&longs;e &longs;ua exercere momenta in puncto di&longs;tanti&aelig; &agrave; centro <lb/>mot&ucirc;s medi&aelig; proportionalis inter &longs;emi&longs;&longs;em brachij &amp; totam <lb/>brachij longitudinem, vel in extremitate brachij cen&longs;en&shy;<lb/>dam e&longs;&longs;e pendere gravitatem, qu&aelig; medio loco proportiona&shy;<lb/>lis &longs;it inter totam brachij eju&longs;dem gravitatem &amp; ejus &longs;e&shy;<lb/>mi&longs;&longs;em. </s></p><p type="main">

<s>Ver&ugrave;m, ut quod res e&longs;t &longs;incer&egrave; eloquar, quamvis in Secto&shy;<lb/>ribus illis, quos paul&ograve; ante commemorabam, imaginem <lb/>quandam momentorum gravitatis &longs;ecund&ugrave;m brachiorum <lb/>longitudinem di&longs;tribut&aelig; agno&longs;cerem, non tamen in re <lb/>Phy&longs;ic&acirc; &longs;atis fidebam Geometric&aelig; illi commentationi: quip&shy;<lb/>pe qui ob&longs;ervabam &agrave; Sectoribus quidem poni ob oculos Ra&shy;<lb/>tionem momentorum &longs;ingulorum brachiorum ex motu, qui <lb/>idem e&longs;t, &longs;iv&egrave; multa, &longs;iv&egrave; modica &longs;it gravitas, &longs;iv&egrave; in uno, <lb/>&longs;iv&egrave; in alio puncto con&longs;tituta intelligatur, non tamen defi&shy;<lb/>niri ip&longs;ius gravitatis momenta. </s>

<s>Quare &longs;atius duxi ad experi&shy;<lb/>menta poti&ugrave;s confugere, ut hinc lux aliqua &longs;uboriretur, qua <lb/>gravitatis qu&aelig;&longs;ita momenta innote&longs;cerent. </s></p><p type="main">

<s>Prim&ugrave;m igitur a&longs;&longs;umptus e&longs;t ligneus cylindrus, cujus dia&shy;<lb/>meter CE unc. </s>

<s>1. 06&Prime; pedis Romani antiqui, &amp; addito in A <pb pagenum="242"/>pondere D unciarum 40 1/2 collocatus e&longs;t in &aelig;quilibrio, quod <lb/>factum e&longs;t in B puncto. </s>

<s>Fuit autem longitudo BA unciarum <lb/><figure id="fig64"></figure><lb/>pedis Romani 7 2/5 BC ve&shy;<lb/>r&ograve; unc.(42 17/50). Re&longs;ecto de&shy;<lb/>m&ugrave;m &longs;ubtili&longs;&longs;im&egrave; cylindro, <lb/>repertum e&longs;t pondus AB <lb/>unciarum 2 1/8, pondus an&shy;<lb/>tem BC unc. </s>

<s>13 1/2. Hisob&shy;<lb/>&longs;ervatis cum nullus dubitarem, quin momenta brachiorum <lb/>e&longs;&longs;ent ut quadrata longitudinum, ip&longs;as longitudines AB <lb/>unc. </s>

<s>7 2/5, &amp; BC unc.(42 17/50) ad unicam <expan abbr="denomination&etilde;">denominationem</expan> reduxi, vi&shy;<lb/>delicet (370/50) &amp; (2117/50): &amp; a&longs;&longs;umptis numeratorum Quadratis 136900 <lb/>atque 4481689 hanc po&longs;ui Rationem momentorum. </s>

<s>T&ugrave;m &longs;ic <lb/>ratiocinatus &longs;um Algebric&egrave;; ut 136900 ad 4481689, ita mo&shy;<lb/>mentum BA 1 &rx; ad 32.73&Prime; &rx; momentum BC. </s>

<s>Cum igitur <lb/>&aelig;qualitas e&longs;&longs;et inter momentum brachij BC, &amp; momentum <lb/>brachij BA plus ip&longs;o pondere D; h&aelig;c enim con&longs;tituebant <lb/>&aelig;quilibrium, &aelig;quatio Algebric&egrave; e&longs;t inter momentum BC <lb/>32. 73&Prime; &rx; &amp; BA + D, hoc e&longs;t 1 &rx; + unc. </s>

<s>40 1/2: &amp; per An&shy;<lb/>tithe&longs;im dempt&acirc; utrinque 1 &rx;, &aelig;quatio e&longs;t inter 37. 73&Prime; &rx; &amp; <lb/>unc. </s>

<s>40 1/2. Fact&acirc; itaque numeri ab&longs;oluti 40 1/2 divi&longs;ione per nu&shy;<lb/>merum Radicum prodit pretium 1 &rx; pondo unc.1.27&Prime;, quod e&longs;t <lb/>momentum brachij BA; ac proinde momentum brachij BC: <lb/>e&longs;t pondo unc.41. 57&Prime;. </s>

<s>Quare perinde e&longs;t atque &longs;i gravitas <lb/>unc. </s>

<s>1. 27&Prime; poneretur in extremitate Aline&aelig; Mathematic&aelig;, ac <lb/>in extremitate C poneretur gravitas unc. </s>

<s>41. 57&Prime;. </s>

<s>At in A fuit <lb/>additum pondus unc. </s>

<s>40 1/2: ergo momentum brachij BC &aelig;qui&shy;<lb/>valet ponderi D, &amp; pr&aelig;terea unc.1.07&Prime;, qui e&longs;t &longs;emi&longs;&longs;is gravitatis <lb/>brachij AB ob&longs;ervat&aelig; unc. </s>

<s>2 1/8, hoc e&longs;t in cente&longs;imis paul&ograve; ul&shy;<lb/>tra 2. 12&Prime;. </s>

<s>Si ver&ograve; momentis brachij BA pondo unc. </s>

<s>1.27&Prime; ad&shy;<lb/>datur gravitas D pondo unc. </s>

<s>40. 50&Prime;, fit aggregatum 41.77&Prime;, <lb/>quod excedit inventum momentum brachij BC unc.41.57&Prime;. </s>

<s><lb/>exce&longs;&longs;u (20/100) unci&aelig;: qu&aelig; di&longs;crepantia facillim&egrave; potuit oriri ex <lb/>aliqu&acirc; exili, ac minime notabili differenti&acirc; vel in dimetiendis <lb/>brachiorum longitudinibus, vel in ponderandis eorum gravi&shy;<lb/>tatibus; cum maxim&egrave; re&longs;egmina illa, &amp; &longs;cobs, non computa&shy;<lb/>rentur in gravitate. </s>

<s>Quod &longs;i fiat ut longitudo BC 2117 ad <pb pagenum="243"/>longitudinem AB 370, ita pondus in A unc.41.77&Prime; ad pon&shy;<lb/>dus in B unc. </s>

<s>7. 30&Prime;, con&longs;tat e&longs;&longs;e fer&egrave; &longs;emi&longs;&longs;em gravitatis <lb/>unc. </s>

<s>13 1/2: &longs;ed e&longs;t exce&longs;&longs;us &longs;emunci&aelig; ob min&ugrave;s accuratam ob&shy;<lb/>&longs;ervationem. </s></p><p type="main">

<s>Qua propter aliud experimentum qu&agrave;m accurati&longs;&longs;im&egrave; in&longs;ti&shy;<lb/>tui ligneo parallelepipedo, cujus longitudo palmorum Roma&shy;<lb/>norum 7. unc.6. 566&tprime;, ejus ver&ograve; pondus lib. 

1. unc.1 1/4. Alte&shy;<lb/>ri extremitati additus e&longs;t <lb/><figure id="fig65"></figure><lb/>plumbeus cylindrus ad per&shy;<lb/>pendiculum pendens, cujus <lb/>pondus unc. </s>

<s>20. Impo&longs;itum <lb/>e&longs;t parallelepipedum rotun&shy;<lb/>do claviculo ferreo, qui horizonti parallelus erat, &amp; factum <lb/>e&longs;t &aelig;quilibrium in puncto, ubi tota longitudo in duas partes <lb/>dividebatur, quarum minor ponderi adh&aelig;rens fuit men&longs;ur&acirc; <lb/>unc. </s>

<s>18 1/6, partes ver&ograve; major fuit men&longs;ur&acirc; palm. </s>

<s>6. unc.2/5. Cum <lb/>itaque longitudo CB ob&longs;ervata fuerit unciarum men&longs;uralium <lb/>72. 40&Prime;, &amp; AC unciarum men&longs;uralium 18. 16&Prime;, in eadem <lb/>pariter Ratione ponuntur brachiorum gravitates ab&longs;olut&aelig;. </s>

<s><lb/>Quare CB pondo unc. </s>

<s>1059, AC ver&ograve; pondo unc. </s>

<s>2. 66&Prime;. </s>

<s><lb/>Igitur ut longitudinis BC quadratum 52417600 ad longitudi&shy;<lb/>nis AC quadratum 3297856, ita momentum BC 1 &rx; ad <lb/>(3297856/52417600) &rx; momentum brachij AC: cui additur cylindrus D <lb/>unc.20: E&longs;t ergo &aelig;quatio inter AC + D, hoc e&longs;t (3297856/52417600) &rx; + <lb/>unc. </s>

<s>20.00&Prime; &amp; 1 &rx;; &amp; fact&acirc; Antithe&longs;i e&longs;t &aelig;quatio inter <lb/>unc. </s>

<s>20.00&Prime; &amp; (49119744/52417600) &rx;: demum in&longs;titut&acirc; divi&longs;ione con&longs;urgit <lb/>pretium 1 &rx;, hoc e&longs;t momentum BC, unc. </s>

<s>21. 342&tprime; &amp; paulo <lb/>amplius: atque momentum brachij AC e&longs;t pondo unc.1.343&tprime;, <lb/>cui addit&acirc; gravitate cylindri fit &longs;umma unc. </s>

<s>21. 343&tprime; plan&egrave; <lb/>&aelig;qualis momento brachij BC. </s></p><p type="main">

<s>Et ut hanc operandi methodum confirmarem, iterum in&longs;ti&shy;<lb/>tui argumentationem a&longs;&longs;umendo quadrata gravitatum utriu&longs;&shy;<lb/>que brachij, &longs;unt enim ex hypothe&longs;i gravitates in Ratione lon&shy;<lb/>gitudinum. </s>

<s>Cum igitur &longs;it CB pondo unc. </s>

<s>10. 50&Prime;; &amp; AC <lb/>pondo unc. </s>

<s>2. 66.&Prime; fiat ut quadratum CB 1121481 ad quadra&shy;<lb/>tum AC 70756, ita ip&longs;ius CB momentum 1 &rx; ad (70756/1121481) &rx; <lb/><expan abbr="moment&utilde;">momentum</expan> ip&longs;ius AC. </s>

<s>Quoniam ver&ograve; AC + D hoc e&longs;t (70756/1121481) &rx; <pb pagenum="244"/>+ unc. </s>

<s>20.00&Prime; &aelig;quatur momento BC hoc e&longs;t 1 &rx;, fact&acirc; per <lb/>Antithe&longs;in communi &longs;ubtractione (70756/1121481) &rx;, remanet &aelig;quatio <lb/>inter pondus unc. </s>

<s>20.00&Prime; &amp; (10507<gap/>5/1121481) &rx;, &amp; fact&acirc; divi&longs;ione emer&shy;<lb/>git pretium 1 &rx;, hoc e&longs;t momentum BC pondo unc. </s>

<s>21. 347&tprime;. </s>

<s><lb/>atque ade&ograve; momentum ip&longs;ius AC e&longs;t pondo unc. </s>

<s>1. 347&Prime;; cui <lb/>&longs;i addatur cylindri D gravitas unc. </s>

<s>20, totum momentum in A <lb/>e&longs;t unc. </s>

<s>21. 347&tprime;, omnino &aelig;quale momento ip&longs;ius B: id quod <lb/>ab initio vix &longs;perare audebam, cum h&aelig;c operatio &agrave; &longs;uperiore <lb/>differat &longs;ol&ugrave;m per (<gap/>/1000). H&icirc;c pariter brachij AC gravitas ab&longs;o&shy;<lb/>luta pondo unc. </s>

<s>2. 66&Prime;. </s>

<s>habet momentum unc. </s>

<s>1. 347&tprime;, cum <lb/>ejus &longs;emi&longs;&longs;is &longs;it unc. </s>

<s>1. 330&tprime;, qu&aelig; e&longs;t minima atque prors&ugrave;s <lb/>contemnenda differentia: qu&icirc; enim fieri potuit, ut, quantali&shy;<lb/>bet adhiberetur diligentia in metiendo, &amp; ponderando, ne <lb/>pilum quidem &agrave; ver&ograve; aberrarem? </s>

<s>aut quis omnin&ograve; certus &longs;it <lb/>omnes parallelepipedi partes &aelig;quali prors&ugrave;s fui&longs;&longs;e pr&aelig;ditas gra&shy;<lb/>vitate, itaut qu&aelig; pars ad arboris radicem vergebat, non fuerit <lb/>paul&ograve; den&longs;ior, aut interi&ugrave;s nodulum aliquem latentem habue&shy;<lb/>rit, quo factum fuerit, ut vera gravitas in&longs;tituto calculo non <lb/>exacti&longs;&longs;im&egrave; re&longs;ponderet? </s>

<s>&longs;imili ratione &longs;emi&longs;&longs;is gravitatis bra&shy;<lb/>chij BC intelligitur in extremitate B: nam fiat ut longitudo <lb/>BC 72. 40&Prime; ad longitudinem AC 18.16&Prime;, ita reciproc&egrave; pon&shy;<lb/>dus in A unc. </s>

<s>21. 347&tprime; ad pondus in B unc. </s>

<s>5. 354&tprime;: erat au&shy;<lb/>tem brachij BC gravitas ab&longs;oluta unc. </s>

<s>10. 59&Prime; cujus, &longs;emi&longs;&longs;is <lb/>5. 295&tprime;. </s>

<s>differt ab invento pondere &longs;ol&ugrave;m per (50/1000) unci&aelig;, hoc <lb/>e&longs;t fer&egrave; &longs;e&longs;qui&longs;crupulum, &longs;eu grana 34. </s></p><p type="main">

<s>Ex his quidem &longs;atis apparebat brachij gravitatem in libr&aelig; <lb/>jugo intelligendam e&longs;&longs;e, qua&longs;i ejus &longs;emi&longs;&longs;is in ips&acirc; extremitate <lb/>con&longs;titueretur, &longs;eu, quod idem e&longs;t, tota gravitas brachij ad <lb/>mediam longitudinem applicaretur (eadem &longs;iquidem e&longs;&longs;e mo&shy;<lb/>menta totius gravitatis in dimidiat&acirc; di&longs;tanti&acirc;, ac dimidi&aelig; gra&shy;<lb/>vitatis in tot&acirc; di&longs;tanti&acirc;, ex &longs;&aelig;pi&ugrave;s dictis e&longs;t manife&longs;tum) mihi <lb/>tamen &longs;atisfactum non exi&longs;timabam, ni&longs;i ulteriore experimento <lb/>veritatis ve&longs;tigia per&longs;equerer. </s>

<s>Quare eundem plumbeum cy&shy;<lb/>lindrum, cujus longitudo erat palmi 1. unc. </s>

<s>1. (9/10), ita in extre&shy;<lb/>mitate A collocavi, ut &longs;uper AI jaceret, &amp; factum e&longs;t &aelig;quili&shy;<lb/>brium in E, eratque EA longitudo unc. (22 4/10). T&ugrave;m divi&longs;o bi&shy;<lb/>fariam in O &longs;patio AI, quod cylindrus jacens occupabat, ex <pb pagenum="245"/>puncto O &longs;u&longs;pendi cylindrum, &amp; factum e&longs;t pariter &aelig;quili&shy;<lb/>brium exacti&longs;&longs;im&egrave; in E, &longs;icut pri&ugrave;s, cum jacebat &longs;uper AI. </s>

<s><lb/>Deinde cylindrum eumdem iterum parallelepipedo impo&longs;ui ja&shy;<lb/>centem, &longs;ed ea ratione illum ultr&ograve; citr&oacute;que promovebam, ut <lb/>omnino prop&egrave; fulcrum con&longs;i&longs;teret, donec dem&ugrave;m factum e&longs;t <lb/>&aelig;quilibrium in H, &amp; fuit HA palm.2. unc.(10 7/10): Fact&acirc; ver&ograve; <lb/>&longs;u&longs;pen&longs;ione cylindri ex L, ita ut HL e&longs;&longs;et dimidiata cylin&shy;<lb/>dri jacentis longitudo, &aelig;quilibrium pariter in H factum e&longs;t. </s></p><p type="main">

<s>Relict&acirc; igitur ill&acirc; &longs;ectorum analogi&acirc;, deprehendi per illas <lb/>quidem ob oculos poni motum, non ver&ograve; momentum, &longs;eu pro&shy;<lb/>pen&longs;ionem ad motum, qu&aelig; ex di&longs;tanti&acirc; &agrave; centro mot&ucirc;s in ips&acirc; <lb/>longitudine definienda e&longs;t: &amp; quod ad gravitatem attinet, nul&shy;<lb/>lus mihi relictus e&longs;t dubitandi locus ita computandam e&longs;&longs;e to&shy;<lb/>tius brachij gravitatem per ip&longs;um &aelig;quabiliter diffu&longs;am, qua&longs;i <lb/>tota in dimidiat&acirc; di&longs;tanti&acirc; &agrave; centro mot&ucirc;s collocaretur: quam&shy;<lb/>vis enim particularum gravium, qu&aelig; ultr&acirc; &longs;emi&longs;&longs;em longitudi&shy;<lb/>nis magis &agrave; centro removentur, momentum cre&longs;cat pro Ratio&shy;<lb/>ne di&longs;tanti&aelig;, reliquarum tamen numero &aelig;qualium citr&agrave; longi&shy;<lb/>tudinis &longs;emi&longs;&longs;em centro propiorum momentum &longs;imiliter pro <lb/>Ratione minoris di&longs;tanti&aelig; minuitur; ac proptere&agrave; tant&ugrave;m i&longs;ta <lb/>momenta &longs;imul &longs;umpta decre&longs;cunt, quantum illa &longs;imul &longs;umpta <lb/>augentur. </s>

<s>Ex quo oritur qu&aelig;dam qua&longs;i &aelig;qualitas, perinde at&shy;<lb/>que &longs;i momenta omnia majora &amp; minora in illam particulam <lb/>confluerent, qu&aelig; media e&longs;t Arithmetic&egrave; inter extrema (mo&shy;<lb/>menta &longs;i quidem ratione di&longs;tanti&aelig; Arithmetic&egrave; cre&longs;cunt, prout <lb/>Arithmetic&egrave; ip&longs;a di&longs;tantia cre&longs;cit) h&aelig;c autem e&longs;t in &longs;emi&longs;&longs;e <lb/>longitudinis brachij. </s>

<s>Ex quo iterum confirmatur momenta <lb/>brachiorum e&longs;&longs;e ut quadrata longitudinum; &longs;unt enim in du&shy;<lb/>plicat&acirc; Ratione illarum; &longs;emi&longs;&longs;es quipp&egrave; &longs;unt in Ratione inte&shy;<lb/>grarum longitudinum, gravitates &longs;unt in Ratione earumdem <lb/>longitudinum, ergo Ratio compo&longs;ita e&longs;t duplicata eju&longs;dem Ra&shy;<lb/>tionis longitudinum. </s></p><p type="main">

<s>Hinc dat&acirc; jugi &aelig;quabilis, &amp; uniformis gravitate ab&longs;olut&acirc;, <lb/>&amp; dat&acirc; Ratione longitudinum brachiorum in&aelig;qualium libr&aelig;, <lb/>dividatur data gravitas &longs;ecund&ugrave;m datam Rationem brachio&shy;<lb/>rum: t&ugrave;m fiat ut longitudo minor ad longitudinem majorem, <lb/>ita dimidia gravitas majoris brachij ad aliud, ex quo quarto ter-<pb pagenum="246"/>mino invento &longs;i auferatur dimidia gravitas brachij minoris, re&shy;<lb/>&longs;iduum indicabit pondus addendum extremitati brachij mino&shy;<lb/>ris, ut fiat &aelig;quilibrium cum &longs;ol&acirc; gravitate brachij longioris. </s>

<s><lb/>Vel poti&ugrave;s fiat ut quadratum longitudinis brachij minoris ad <lb/>differentiam inter quadrata brachiorum, ita &longs;emi&longs;&longs;is gravitatis <lb/>brachij minoris ad pondus ip&longs;i addendum. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT III.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Quomod&ograve; corporum &aelig;quilibria explicentur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>QUamvis libro primo plura de Gravitatis centro, prout hu&shy;<lb/>jus operis in&longs;tituto congruebat, di&longs;putata &longs;int, eorum ta&shy;<lb/>men plenior explicatio ex his, qu&aelig; duobus pr&aelig;cedentibus ca&shy;<lb/>pitibus dicta &longs;unt, petenda e&longs;t, &longs;i quidem Phy&longs;icam &aelig;quilibrij <lb/>cau&longs;am no&longs;&longs;e velimus. </s>

<s>Neque enim Gravitatis centrum illud <lb/>e&longs;t, quod &aelig;quales gravitates, &longs;ed quod &aelig;quales gravitationes, <lb/>aut &aelig;qualia gravitatis momenta, hoc e&longs;t &aelig;quales ad de&longs;cen&shy;<lb/>dendum propen&longs;iones ac vires circum&longs;tant. </s>

<s>Nam gravitas c&acirc; <lb/>Ratione per univer&longs;um corpus grave di&longs;tribuitur, qu&acirc; Ratio&shy;<lb/>ne materia ip&longs;a, cui illa ine&longs;t, diffu&longs;a intelligitur; qu&aelig; &longs;i uniu&longs;&shy;<lb/>modi &longs;it &amp; homogenea, ibi centrum habet, ubi e&longs;t molis ip&longs;ius <lb/>centrum; ubi &longs;iquidem bifariam moles &amp; materia, ibi pariter <lb/>gravitas illi in&longs;ita bifariam dividitur. </s>

<s>Quoniam ver&ograve; fieri po&shy;<lb/>te&longs;t, ac &longs;&aelig;pi&ugrave;s contingit, materiam quidem corporis &amp; molem <lb/>invariatam permanere, figuram autem mutari; ex quo nunc in <lb/>hanc, nunc in illam partem migrat gravitatis centrum, quia <lb/>alia atque alia fiunt gravitatis momenta pro vari&acirc; corporis &longs;e&shy;<lb/>cund&ugrave;m &longs;uas partes po&longs;itiones; proptere&agrave; huju&longs;modi momento; <lb/>rum &aelig;qualitas ex libr&aelig; Rationibus de&longs;umenda e&longs;t, &longs;iv&egrave; &aelig;qua&shy;<lb/>lium, &longs;iv&egrave; in&aelig;qualium brachiorum libra intelligatur, prout va&shy;<lb/>ria corporis gravis &longs;u&longs;pen&longs;io aut &longs;u&longs;tentatio contingit. </s></p><p type="main">

<s>Sed quia in communi u&longs;u non ade&ograve; frequens e&longs;t illa &longs;u&longs;pen&shy;<lb/>&longs;io, qua corpus pendeat qua&longs;i ex puncto line&aelig; directionis tran&shy;<lb/>&longs;euntis per centrum gravitatis, &amp; ad univer&longs;i centrum de&shy;<lb/>duct&aelig;, aut illa &longs;u&longs;tentatio, qua corpus grave acuti&longs;&longs;imo apici <pb pagenum="247"/>incumbat, cui immineat idem gravitatis centrum; quinimm&ograve; <lb/>ita plerumque &longs;u&longs;penditur, aut &longs;u&longs;tinetur corpus, ut duct&acirc; per <lb/>Gravitatis centrum line&acirc;, aut ex hujus extremitatibus tan&shy;<lb/>quam polis illud &longs;u&longs;pendatur, aut &longs;ubjecto fulcro line&aelig; huic <lb/>parallelo illud &longs;u&longs;tineatur; ide&ograve; huju&longs;modi lineam per centrum <lb/>gravitatis ductam liceat appellare <emph type="italics"/>Diametrum Gravitatis<emph.end type="italics"/>; qu&aelig; <lb/>diameter qua&longs;i in libr&acirc; locum Axis &longs;eu Agin&aelig; obtinet, corporis <lb/>ver&ograve; partes hinc &amp; hinc po&longs;it&aelig; rationem habent brachiorum <lb/>libr&aelig;, atque pro di&longs;tantiarum &longs;eu longitudinum Ratione &longs;ua <lb/>habent momenta. </s>

<s>Sit propo&longs;itum Trapezium, cujus gravita&shy;<lb/>tis centrum C puncto re&longs;pondeat, &amp; <lb/><figure id="fig66"></figure><lb/>&longs;u&longs;tineatur &longs;ecund&ugrave;m rectam lineam <lb/>ACN (&longs;imilis e&longs;&longs;et philo&longs;ophandi <lb/>ratio, &longs;i a&longs;&longs;umeretur recta RCS) qu&aelig; <lb/>proptere&agrave; <emph type="italics"/>Diameter Gravitatis<emph.end type="italics"/> &agrave; me <lb/>dicitur, quia &longs;icut circuli diameter <lb/>per centrum ducta illum in &longs;emicircu&shy;<lb/>los &aelig;quales di&longs;tinguit, ita h&aelig;c per <lb/>gravitatis centrum tran&longs;iens dividit <lb/>Trapezium in momenta &aelig;qualia, itaut in neutram partem in&shy;<lb/>clinetur, juxta dicta de centro Gravitatis. </s>

<s>Sed cur fiat &aelig;quili&shy;<lb/>brium intelliges ex Rationibus libr&aelig; Brachiorum in&aelig;qualium: <lb/>ducatur enim ad rectam AN per C perpendicularis DCE, &amp; <lb/>fiunt brachia CD, CE in&aelig;qualia; &longs;unt igitur momenta CE <lb/>longioris majora momentis CD brevioris. </s>

<s>Ductis ver&ograve; ip&longs;i <lb/>DE parallelis BF &amp; ML, &longs;ecatur diameter gravitatis AN in <lb/>punctis H &amp; I: quare in&aelig;qualia &longs;unt brachia HB longius, &amp; <lb/>HF brevius, &amp; vici&longs;&longs;im IM e&longs;t brevius, &amp; IL longius: Ex quo <lb/>fit momenta in L &amp; E majora e&longs;&longs;e momentis in M &amp; D, at mo&shy;<lb/>mentum in F minus e&longs;&longs;e momento in B; atque ade&ograve; compo&shy;<lb/>nendo majora cum minoribus ex e&acirc;dem parte, fieri compo&longs;i&shy;<lb/>tum momentum unius partis &aelig;quale toti momento oppo&longs;it&aelig; <lb/>partis. </s>

<s>Vel &longs;i non placeat particulatim Trapezium di&longs;tinguere <lb/>qua&longs;i in tot libras, quot duct&aelig; intelliguntur parallel&aelig;, dic to&shy;<lb/>tius gravitatis ADN &longs;emi&longs;&longs;em intelligi in D, &amp; totius gravi&shy;<lb/>tatis AEN &longs;emi&longs;&longs;em intelligi in E; &amp; quamvis pars ADN ab&shy;<lb/>&longs;olut&egrave; &amp; &longs;eor&longs;im accepta major &longs;it &amp; gravior parte AEN ab&longs;o&shy;<lb/>lut&egrave; &longs;umpt&acirc;, quia tamen &longs;unt reciproc&egrave; in Ratione di&longs;tantia-<pb pagenum="248"/>rum CE &amp; CD, propterea &aelig;quilibrium con&longs;tituere; pars enim <lb/>min&ugrave;s gravis ex po&longs;itione majorem habet propen&longs;ionem ad mo&shy;<lb/>tum, qui e&longs;&longs;et velocior; partis ver&ograve; gravioris minor e&longs;t propen&shy;<lb/>&longs;io ad motum, qui e&longs;&longs;et tardior; atque ade&ograve; h&aelig;c min&ugrave;s re&longs;i&longs;tit <lb/>ratione mot&ucirc;s, magis autem ratione gravitatis; at illa ex adver&shy;<lb/>&longs;o magis re&longs;i&longs;tit ratione mot&ucirc;s, &longs;ed min&ugrave;s ratione gravitatis, <lb/>&longs;ervat&acirc; reciproc&egrave; e&acirc;dem Ratione inter gravitates &amp; motus. </s>

<s>Nil <lb/>igitur mirum &longs;i &aelig;quatis hinc &amp; hinc viribus agendi, &amp; re&longs;i&longs;ten&shy;<lb/>di &longs;equatur con&longs;i&longs;tentia. </s></p><p type="main">

<s>Hinc manife&longs;tum e&longs;t, cur mutat&acirc; figur&acirc; centrum gravitatis <lb/>ad eam partem transferatur, qu&aelig; longi&ugrave;s &agrave; &longs;u&longs;tentationis vel <lb/>&longs;u&longs;pen&longs;ionis loco recedit; quia nimirum cre&longs;cunt ex ill&acirc; parte <lb/>comparat&egrave; ad oppo&longs;itam momenta ratione di&longs;tanti&aelig; majoris, ac <lb/>proinde, ut fiat momentorum &aelig;qualitas, centrum ad illam par&shy;<lb/>tem &longs;ecedit. </s>

<s>Sic ce&longs;pitantes &agrave; natur&acirc; docentur in partem op&shy;<lb/>po&longs;itam illi, in quam inclinantur, brachium illic&ograve; extendere, <lb/>ut brachij gravitas longi&ugrave;s &agrave; corpore tran&longs;lata plus habeat mo&shy;<lb/>menti, qu&agrave;m c&ugrave;m reliquo corpori adh&aelig;ret, atque hinc &longs;equa&shy;<lb/>tur centri gravitatis in illam partem tran&longs;latio. </s>

<s>Veritas h&aelig;c &longs;a&shy;<lb/>tis nota e&longs;t ip&longs;is funambulis, c&ugrave;m corpus univer&longs;um &longs;uper ex&shy;<lb/>tento fune librant; neque enim temer&egrave; crura &amp; brachia exten <lb/>dunt aut contrahunt, &longs;ed cert&acirc; lege, ut centrum momento&shy;<lb/>rum gravitatis totius corporis hac vel ill&acirc; ratione di&longs;po&longs;iti im&shy;<lb/>mineat, &amp; incumbat funi. </s>

<s>Sic plumbe&aelig; virg&aelig; rect&aelig; ex medio <lb/>&longs;u&longs;pen&longs;&aelig;, &amp; in &aelig;quilibrio manentis, &longs;i brachium alterum in&shy;<lb/>flexeris, fieri non pote&longs;t, ut reliquum brachium rectum &longs;ervet <lb/>po&longs;itionem horizonti parallelam, &longs;ed deor&longs;um inclinabitur, qun <lb/>cum longius &longs;it brachio inflexo, majora habet momenta ac <lb/>pr&aelig;valet. </s>

<s>Quod &longs;i ob in&aelig;qualem virg&aelig; cra&longs;&longs;itiem non plan&egrave; <lb/>ad mediam illius longitudinem facta &longs;it &longs;u&longs;pen&longs;io, &longs;ed &aelig;quili&shy;<lb/>britas contingat in puncto, quod propius e&longs;t cra&longs;&longs;iori extremi&shy;<lb/>tati virg&aelig;, fact&acirc; alterutrius brachij inflexione tollitur &aelig;quili&shy;<lb/>brium, quia non jam ampli&ugrave;s eadem e&longs;t reciproc&egrave; Ratio longi&shy;<lb/>tudinum, qu&aelig; &amp; gravitatum. </s></p><p type="main">

<s>Ex his pariter con&longs;equens e&longs;t aliquando minimam virtutem <lb/>&longs;atis e&longs;&longs;e ad dimovenda ab &aelig;quilibrio ingentia corpora, &longs;i <gap/><lb/>&longs;u&longs;tineantur, ut fulcrum vel in puncto, vel in line&acirc; contingant: <lb/>quoniam &longs;i corpus grave in&longs;i&longs;tat apici coni, aut pyramidis, aut <pb pagenum="249"/>angulo &longs;olido, aut portioni &longs;ph&aelig;ric&aelig;, quam contingat idem <lb/>corpus &longs;ive plan&acirc;, &longs;ive &longs;ph&aelig;ric&egrave; cav&acirc;, &longs;ive &longs;ph&aelig;ricam &aelig;mulan&shy;<lb/>te &longs;uperficie, contactus in puncto efficitur, ac propterea qua&shy;<lb/>cunque in extremitate corporis addatur vis movendi, &aelig;quili&shy;<lb/>brium tollitur, &amp; quidem e&ograve; facili&ugrave;s, quo magis &agrave; puncto con&shy;<lb/>tact&ucirc;s extremitas illa removetur; in ill&acirc; quippe di&longs;tanti&acirc; vis mo&shy;<lb/>vendi apta velociorem motum efficere, qu&agrave;m &longs;i propior e&longs;&longs;et, <lb/>plus habet momenti: Id quod adhuc facili&ugrave;s accidit, &longs;i ab ex&shy;<lb/>tremitate, ubi vis movendi applicatur, duct&acirc; per contingentis <lb/>fulcri punctum rect&acirc; line&acirc; ad oppo&longs;itam extremitatem, in&aelig;qua&shy;<lb/>liter divi&longs;a &longs;it in puncto contact&ucirc;s, &amp; vis ip&longs;a movendi in magis <lb/>di&longs;tante extremitate con&longs;tituta fuerit; tunc enim non &longs;ua tan&shy;<lb/>t&ugrave;m momenta addit, &longs;ed illa multiplicat pro Ratione exce&longs;s&ucirc;s <lb/>&longs;u&aelig; di&longs;tanti&aelig;; quemadmodum de in&aelig;qualibus libr&aelig; brachiis <lb/>dictum e&longs;t. </s>

<s>Sin autem fulcrum &longs;u&longs;tinens, quod horizonti paral&shy;<lb/>lelum ponitur, &longs;it acies pri&longs;matis, aut latus pyramidis jacentis, <lb/>aut portio cylindrica &longs;eu conica jacens; tunc in line&acirc; fit con&shy;<lb/>tactus, &longs;i vel plana &longs;it, vel circulariter concava corporis in&shy;<lb/>&longs;i&longs;tentis &longs;uperficies: &longs;ed &longs;i vis movendi, quantacumque &longs;it, ad&shy;<lb/>datur &longs;ecund&ugrave;m rectam lineam, qu&aelig; efficit Gravitatis diame&shy;<lb/>trum, puta in A vel N, non mutat &aelig;quilibritatem, &longs;i fulcrum <lb/>congruit toti diametro AN: &longs;i ver&ograve; fulcrum brevius e&longs;t qu&agrave;m <lb/>AN, &amp; ex. </s>

<s>gr. </s>

<s>congruit &longs;ol&ugrave;m ip&longs;i AI, jam centrum mot&ucirc;s e&longs;t <lb/>I, &amp; oportet vim movendi tantam e&longs;&longs;e in N, ut aggregatum ex <lb/>parte MLN ac virtute addit&acirc; in N habeat ad partem MAL re&shy;<lb/>liquam majorem Rationem, qu&agrave;m &longs;it Ratio di&longs;tanti&aelig; IA ad <lb/>di&longs;tantiam IN. </s>

<s>Quare in huju&longs;modi contactu lineari vis mo&shy;<lb/>vendi, &aelig;quilibrium facil&egrave; tollens, e&longs;&longs;e debet ad latus diametri <lb/>gravitatis, &amp; pro ratione di&longs;tanti&aelig; majus erit momentum; ma&shy;<lb/>ximum autem erit momentum in E di&longs;tanti&acirc; maxim&acirc;. </s></p><p type="main">

<s>Non igitur facil&egrave; inter fabulas rejicienda &longs;unt, qu&aelig; Atlas <lb/>Sinicus pag.32. de Montibus circa urbem Peking loquens ait, <lb/><emph type="italics"/>P&uacute;on mons alti&longs;&longs;imus ac pr&aelig;ruptus varios attollens vertices, in cujus <lb/>&longs;ummitate ingens e&longs;t lapis, qui minimo contactu movetur ac titubat:<emph.end type="italics"/><lb/>fieri &longs;iquidem potuit, ut lapis ille in infim&acirc; parte excavatus in&shy;<lb/>nitatur &longs;ubjecto &longs;axo, &agrave; quo vel in puncto, vel in line&acirc; tanga&shy;<lb/>tur, &longs;icuti dictum e&longs;t; &amp; cum &longs;it perfect&egrave; libratus, modico im&shy;<lb/>pul&longs;u tangentis, qu&acirc; &longs;altem parte ad illum patet acce&longs;&longs;us, po-<pb pagenum="250"/>te&longs;t ab &aelig;quilibrio dimoveri: qu&ograve;d &longs;i u&longs;quequaque circum&shy;<lb/>obeundo lapidem qu&acirc;cumque in parte tangatur, &longs;equitur illius <lb/>trepidatio, &longs;ignum e&longs;t contactum &longs;ubjecti fulcri e&longs;&longs;e in puncto. </s>

<s><lb/>Simili ratione explicanda &longs;unt, qu&aelig; idem Atlas Sinicus in XI <lb/>Provincia Fokien habet pag. </s>

<s>125, ubi ait, <emph type="italics"/>Vers&ugrave;s Vrbis <lb/>Changcheu Orientalem partem mons e&longs;t Cio dictus, in quo lapida, <lb/>e&longs;&longs;e &longs;cribunt altum perticas quinque, cra&longs;&longs;um decem &amp; octo, qui quo&shy;<lb/>ties tempe&longs;tas imminet, titubat omnin&ograve;, ac movetur:<emph.end type="italics"/> hic enim la&shy;<lb/>pis in perfecto &aelig;quilibrio con&longs;titutus &longs;upr&agrave; fulcrum, &agrave; quo in <lb/>puncto, vel in line&acirc; tangatur, &amp; forta&longs;&longs;e etiam ab eodem fulcro <lb/>di&longs;tinctus in longitudines in&aelig;quales, violento impul&longs;u hali&shy;<lb/>tuum aut infern&egrave; &longs;ubeuntium, aut ex &longs;uperiore nubium parte <lb/>obliqu&egrave; reflexorum, facil&egrave; moveri pote&longs;t ac titubare, &longs;i extre&shy;<lb/>mitas &agrave; fulcro remotior impellatur. </s></p><p type="main">

<s>Et quoniam de Sinen&longs;ibus mentio incidit, non injucundum <lb/>fuerit h&icirc;c aliud addere pertinens ad eorum indu&longs;triam in &longs;er&shy;<lb/>vando &aelig;quilibrio. </s>

<s>Idem Atlas Sinicus, cum &longs;ermo e&longs;t de Pro&shy;<lb/>vincia Peking, ubi &longs;olum e&longs;&longs;e areno&longs;um atque plani&longs;&longs;imum <lb/>te&longs;tatur, h&aelig;c habet pag.28. <emph type="italics"/>Modus itineris faciendi hi&longs;ce locis <lb/>non infrequens, nec incommodus e&longs;t. </s>

<s>Plau&longs;trum adhibent cum <gap/><lb/>rot&acirc; ita con&longs;titutum, ut uni illius medium oceupandi, &amp; qua&longs;i equo <lb/>in&longs;idendi &longs;it locus, aliis duobus ab utroque latere ad&longs;identibus; auri&shy;<lb/>ga plau&longs;trum retro ligneis vectibus urget ac promovet non &longs;ecur&egrave; mi&shy;<lb/>n&ugrave;s, qu&agrave;m velociter.<emph.end type="italics"/></s><s> Si rem conjecturis indagare liceat, ego ro&shy;<lb/>tam concipio ita inclu&longs;am ligneo loculamento majoris &longs;egmen&shy;<lb/>ti circuli figuram habente, ut huic in&longs;itus &longs;it rot&aelig; axis, ad dex&shy;<lb/>tram autem &amp; ad l&aelig;vam extantia tabulata tant&aelig; latitudinis, <lb/>ut quis mod&ograve; prop&egrave; rotam, mod&ograve; longi&ugrave;s ad&longs;idere queat ad <lb/>&aelig;quilibrium con&longs;tituendum inter duos viatores in&aelig;qualiter <lb/>graves: Aurig&aelig; locus e&longs;t in &longs;uprema parte loculamenti, cui <lb/>qua&longs;i equitans in&longs;idet, bino&longs;que contos, &longs;eu vectes concinn&egrave; <lb/>locatos, ut manubrium ante &longs;e habeat, extremitas altera (for&shy;<lb/>ta&longs;s&egrave; in acumen de&longs;inens, ut leviter &longs;olo infigatur) po&longs;t &longs;e ter&shy;<lb/>ram re&longs;piciat, utr&acirc;que manu apprehendens &longs;olum obliqu&egrave; pre&shy;<lb/>mit, &amp; currum in anteriora velociter promovet. </s>

<s>Id quod nemi&shy;<lb/>ni difficile videatur, qui &longs;&aelig;pi&ugrave;s ob&longs;ervaverit &agrave; puero fabri <lb/>lignarij aut ferrarij rotam curulem identidem impul&longs;am per <lb/>urbis vias velociter deduci; qu&aelig; dum impre&longs;&longs;o impetu veloci-<pb pagenum="251"/>ter conver&longs;a in anteriora promovetur, licet huc atque illuc <lb/>nutabunda inclinetur, ob velocem conver&longs;ionem immunis e&longs;t &agrave; <lb/>ca&longs;u: quemadmodum etiam &longs;tanneum aut argenteum orbem <lb/>apici cultri impo&longs;itum, &longs;i in gyrum velociter agatur, &agrave; ca&longs;u im&shy;<lb/>munem videmus, etiam&longs;i punctum &longs;u&longs;tentationis non exacti&longs;&longs;i&shy;<lb/>m&egrave; centro re&longs;pondeat. </s>

<s>Sic aliquis &longs;uppo&longs;itam &longs;ph&aelig;rulam altero <lb/>pede, etiam &longs;ummis digitis premens, celeriter in gyrum totum <lb/>corpus contorquet, qui non ita facil&egrave; citr&agrave; cadendi periculum <lb/>eidem &longs;ph&aelig;rul&aelig; in&longs;i&longs;tens quietus con&longs;i&longs;teret; ips&acirc; nimirum <lb/>conver&longs;ionis celeritate gravitatis propen&longs;ionem eludente. </s>

<s>Non <lb/>ab&longs;imili igitur ratione in huju&longs;modi rot&aelig; Sinici plau&longs;tri conver&shy;<lb/>&longs;ione veloci deteritur, quicquid in alterutram partem inclinatio&shy;<lb/>nis oriretur vel ex modic&acirc; vi&aelig; in&aelig;qualitate, vel ex &aelig;quilibrio <lb/>non ade&ograve; exact&egrave; &longs;ervato, ut etiam con&longs;i&longs;tente plau&longs;tro in&longs;iden&shy;<lb/>tes viatores con&longs;i&longs;terent &aelig;qualiter librati ab&longs;que alicujus artifi&shy;<lb/>cij &longs;ub&longs;idio: Quod artificium in promptu e&longs;&longs;e non dubito; ne&shy;<lb/>que enim Sinen&longs;es ita &longs;ibi pr&aelig;fidentes exi&longs;timo, ut aliqu&acirc; ratio&shy;<lb/>ne &longs;ibi non pr&aelig;caveant &agrave; periculo cas&ucirc;s, &longs;i fort&egrave; rotun in obicem <lb/>incurrente plau&longs;trum &longs;eu loculamentum in anteriorem, aut in <lb/>po&longs;teriorem partem improvis&acirc; inclinatione convertatur. </s>

<s>Sed <lb/>&longs;ingula per&longs;equi nec otium e&longs;t, nec oper&aelig; pretium: quapropter <lb/>generatim dicendum corporis &aelig;quilibrium ibi fieri, ubi in duas <lb/>partes ita di&longs;tinguitur, ut illarum gravitates &longs;int reciproc&egrave; in <lb/>Ratione longitudinum &longs;eu di&longs;tantiarum &agrave; puncto &longs;u&longs;pen&longs;ionis <lb/>&longs;eu &longs;u&longs;tentationis, quemadmodum in libr&acirc; dictum e&longs;t. </s>

<s>Quare &longs;i <lb/>tota moles propo&longs;ita e&acirc;dem gravitatis &longs;pecie pr&aelig;dita fuerit, nec <lb/>facile &longs;it in ill&acirc; centrum gravitatis invenire, quia nimis irregu&shy;<lb/>laris e&longs;t, di&longs;tingue illam in duas partes, &amp; &longs;ingularum inventa <lb/>centra gravitatis junge rect&acirc; line&acirc;, qu&aelig; qua&longs;i libr&aelig; jugum divi&shy;<lb/>datur in reciproc&acirc; Ratione illarum partium; e&longs;t enim punctum <lb/>illud, in quod cadit divi&longs;io, punctum &aelig;quilibrij, &amp; centrum gra&shy;<lb/>vitatis totius. </s>

<s>Sic Trapezij, NPMQ in&shy;<lb/><figure id="fig67"></figure><lb/>venies punctum &aelig;quilibrij, &longs;i duorum <lb/>triangulorum NQM, NPM, in qu&aelig; di&shy;<lb/>viditur, &longs;ingularia centra gravitatis inve&shy;<lb/>nias O &amp; B: h&aelig;c jungantur rect&acirc; OB; <lb/>tum fiat ut triangulum NQM ad trian&shy;<lb/>gulum NPM, ita reciproc&egrave; BD ad DO, <pb pagenum="252"/>&amp; e&longs;t D punctum &aelig;quilibrij, &longs;eu centrum gravitatis Trapezij <lb/>qu&aelig;&longs;itum. </s>

<s>At &longs;i Trapezio addatur triangulum NLP eju&longs;dem <lb/>&longs;pecific&aelig; gravitatis, emergit Pentagonum irregulare LPMQN: <lb/>inveniatur additi trianguli centrum &longs;ingulare gravitatis A, &amp; <lb/>jungatur recta AD; t&ugrave;m fiat ut Trapezium ad triangulum ad&shy;<lb/>ditum, ita reciproc&egrave; AS ad SD, &amp; e&longs;t punctum S centrum <lb/>commune gravitatis totius Pentagoni, in quo fit &aelig;quilibrium; <lb/>perinde enim e&longs;t ac &longs;i in jugo libr&aelig; AD in&aelig;qualiter di&longs;tribut&aelig; <lb/>appenderetur ex A quidem triangulum NLP; ex D ver&ograve; Tra&shy;<lb/>pezium NQMP, qu&aelig; in illis di&longs;tantiis &agrave; centro mot&ucirc;s &aelig;qualia <lb/>haberent momenta. </s></p><p type="main">

<s>Qu&ograve;d &longs;i tota moles propo&longs;ita con&longs;tet partibus non eju&longs;dem <lb/>&longs;pecific&aelig; gravitatis, non jam &longs;atis e&longs;t inveni&longs;&longs;e &longs;ingularia cen&shy;<lb/>tra, ut ducatur jugum libr&aelig; illa connectens, &amp; notam e&longs;&longs;e Ra&shy;<lb/>tionem molis ad molem; &longs;ed pr&aelig;tere&agrave; opus e&longs;t notam habere <lb/>Rationem gravitatis &longs;pecific&aelig; ad gravitatem &longs;pecificam; quiz <lb/>Ratio gravitatum ab&longs;olutarum componitur ex Rationibus <lb/>quantitatum, &amp; gravitatum &longs;ecund&ugrave;m &longs;peciem. </s>

<s>Quamobrem <lb/>&longs;i additum triangulum habeat &longs;pecificam gravitatem majorem <lb/>gravitate &longs;pecific&acirc; Trapezij, quia hoc ligneum e&longs;t, illud fer&shy;<lb/>reum, non cadet in S punctum &aelig;quilibrij, &longs;ed accedet ad <lb/>punctum A, quia fact&acirc; huju&longs;modi Rationum compo&longs;itione, <lb/>minor e&longs;t in&aelig;qualitas gravitatum ab&longs;olutarum; &longs;i enim Trape&shy;<lb/>zium excedit mole Triangulum, cedit illi &longs;pecific&acirc; gravitate. </s>

<s><lb/>Ponamus namque Rationem molis Trapezij ad molem Trian&shy;<lb/>guli e&longs;&longs;e ut &amp; ad 2; &longs;pecific&aelig; ver&ograve; gravitatis Rationem ut 5 ad <lb/>42, gravitas ab&longs;oluta Trapezij lignei e&longs;t ut 35, gravitas Trian&shy;<lb/>guli ferrei ut 84: &longs;unt igitur gravitates in Ratione 5 ad 12: di&shy;<lb/>vidatur itaque jugum AD in I reciproc&egrave;, ut &longs;it AI 5, ID 12, <lb/>&amp; erit I centrum gravitatis compo&longs;it&aelig;, ac punctum &aelig;quilibrij, <lb/>quia ab illo in&aelig;quales gravitates habent &longs;uas di&longs;tantias in Ra&shy;<lb/>tione reciproc&acirc; ip&longs;arum gravitatum. </s>

<s>Eadem e&longs;t in corporibus <lb/>omnibus Ratio, &amp; methodus deprehendendi punctum &aelig;qui&shy;<lb/>librij, &longs;eu centrum gravitatis, per quod deinde duci pote&longs;t dia&shy;<lb/>meter gravitatis, ut fiat opportuna &longs;u&longs;pen&longs;io. </s></p><p type="main">

<s>Quia tamen aliquando evenit &longs;u&longs;pen&longs;um corpus aut &longs;u&longs;ten&shy;<lb/>tatum, dum po&longs;itionem horizonti parallelam &longs;ervare contendit, <lb/>aliquod incommodum &longs;ubire in motu corporis, cui innititur; <pb pagenum="253"/>proptere&agrave; huic occurrendum e&longs;t artificio, quo &longs;itum eumdem <lb/>perpetu&ograve; &longs;ervet. </s>

<s>Rem exemplo declaro. </s>

<s>In pyxide nautic&acirc; in&shy;<lb/>&longs;i&longs;tit cu&longs;pidi acus magnetica &aelig;qualibus momentis librata, ut <lb/>horizonti parallela jaceat, quamcumque in partem dirigatur. </s>

<s><lb/>Si alicui navis plano pyxis ip&longs;a adh&aelig;reret ita, ut infim&acirc; &longs;ui par&shy;<lb/>te illi congrueret, quamcumque in partem navis inclinaretur, <lb/>ip&longs;um pariter pyxidis fundum inclinari manife&longs;tum e&longs;t, &amp; alte&shy;<lb/>ri ac&ucirc;s magnetic&aelig; po&longs;itionem horizonti parallelam &longs;ervantis <lb/>extremitati occurrens illius motum impediret, aut &longs;altem retar&shy;<lb/>daret. </s>

<s>Ut igitur &longs;emper pyxis t&ugrave;m acui magnetic&aelig;, t&ugrave;m hori&shy;<lb/>zonti parallela con&longs;i&longs;tat, &longs;u&longs;pendenda fuit, non quidem funi&shy;<lb/>culo, ne incertis motibus jactaretur, &longs;ed duobus polis, &longs;uper <lb/>quibus opportun&egrave; ver&longs;aretur &aelig;qualiter librata. </s>

<s>Ver&ugrave;m duobus <lb/>hi&longs;ce polis non tollitur omne incommodum; &longs;i etenim poli <lb/>re&longs;piciant navis latera, elevat&acirc; aut depre&longs;s&acirc; pror&acirc; juvant, &longs;ed <lb/>navi in dextrum aut in &longs;ini&longs;trum latus inclinat&acirc;, alter deprime&shy;<lb/>retur, alter elevaretur, ni&longs;i &amp; ip&longs;i infigerentur circulo &longs;uper <lb/>alios polos proram &amp; puppim re&longs;picientes ver&longs;atili. </s>

<s>Sit pyxis <lb/>ip&longs;a ABCD, in qua venti de&longs;&shy;<lb/><figure id="fig68"></figure><lb/>cripti &longs;int, &amp; in centro O acus <lb/>magnetica volubilis in&longs;i&longs;tat: py&shy;<lb/>xidem circulus EIFH com&shy;<lb/>plectatur, cui poli D &amp; B facil&egrave; <lb/>ver&longs;atiles infigantur, ut inclinat&acirc; <lb/>navi in A vel in C pyxis horizon&shy;<lb/>ti parallela maneat; &amp; ut eumdem <lb/>paralle i&longs;mum &longs;ervet, etiam &longs;i na&shy;<lb/>vis in B aut D inclinetur, circu&shy;<lb/>lus ille EIFH duos pariter polos <lb/>facil&egrave; ver&longs;atiles habeat in E &amp; F <lb/>extern&aelig; pyxidi immobili infixos: <lb/>hac enim ratione fiet, ut in quacumque navis inclinatione <lb/>pyxis nautica &agrave; &longs;uo paralleli&longs;mo &amp; &aelig;quilibrio non recedat. </s></p><p type="main">

<s>Hoc eodem artificio con&longs;truitur luceina ferreo aut &aelig;neo <lb/>globo inclu&longs;a multipliciter perforato, ut fumo exitus pateat, <lb/>qu&aelig; citr&agrave; effu&longs;ionem olci in &longs;olo rotata non extinguitur; e&longs;t &longs;i&shy;<lb/>quidem va&longs;culum plumbeum, ut &longs;ua gravitate &longs;ecuri&ugrave;s deor&shy;<lb/>&longs;um vergat, polis ver&longs;atilibus &longs;u&longs;pen&longs;um in circulo, qui pariter <pb pagenum="254"/>polos in&longs;erit &longs;ecundo circulo, &longs;ecundus &longs;imiliter tertio, tertius <lb/>demum &longs;caphio, &longs;eu inferiori hemi&longs;ph&aelig;rio globi, cui includi&shy;<lb/>tur, e&acirc; di&longs;po&longs;itione, ut quemadmodum pyxidis nautic&aelig; hic <lb/>de&longs;cript&aelig; ambitus in quatuor partes di&longs;tinguitur &agrave; polis, ita lu <lb/>cern&aelig; hujus ambitus in octo partes &agrave; polis di&longs;tribuatur, atque <lb/>proinde facilior &longs;it globi in omnem partem volutatio citr&agrave; peri&shy;<lb/>culum inclinationis va&longs;culi oleum cum ellychnio continentis. </s></p><p type="main">

<s>Nec pluribus opus e&longs;t h&icirc;c explicare, qu&agrave;m proclive &longs;it arti&shy;<lb/>ficium hoc ad plura traducere, quorum u&longs;us e&longs;t in plano hori&shy;<lb/>zontali, ne libell&acirc; &longs;emper &amp; norm&acirc; indigeamus, ut illa rit&egrave; <lb/>collocentur: ut &longs;i horologium horizontale &longs;tatuendum &longs;it quo&shy;<lb/>cumque in plano, &longs;it illud pyxidi inclu&longs;um cum circulo, quem&shy;<lb/>admodum de pyxide nautic&acirc; dictum e&longs;t: &longs;i lectulum viatorium <lb/>in rhed&acirc; &longs;ternere oporteat, in quo citr&agrave; jactationem, etiam vi&acirc; <lb/>&longs;alebros&acirc;, quie&longs;cere liceat, ferreo parallelogrammo complecte&shy;<lb/>re lectulum ex polis &longs;u&longs;pen&longs;um circ&acirc; medium eo loco, ut cor&shy;<lb/>pus in lectulo jacens &longs;it horizonti parallelum, ip&longs;um ver&ograve; paral&shy;<lb/>lelogrammum polis rhed&aelig; infixis &amp; ver&longs;atilibus ad caput &amp; ad <lb/>pedes &longs;u&longs;pendatur: &amp; alia huju&longs;modi, qu&aelig; facil&egrave; pro rerum <lb/>opportunitate excogitari po&longs;&longs;unt. </s></p><p type="main">

<s>Ver&ugrave;m qu&agrave;m facil&egrave; e&longs;t &longs;uper polos in &aelig;quilibrio con&longs;tituere <lb/>corpora gravitatis centrum habentia vel in ips&acirc; &longs;u&longs;tentationis <lb/>line&acirc;, vel infr&agrave; illam, tam multis difficultatibus implicitum <lb/>opus e&longs;t in &aelig;quilibrio &longs;tatuere corpus, cujus gravitatis cen&shy;<lb/>trum in parte &longs;uperiori reperitur, &amp; quidem maxim&egrave; &longs;i mul&shy;<lb/>t&ugrave;m inde removeatur; tunc enim &longs;u&longs;&longs;icit vel minima inclinatio, <lb/>ut totum corpus revolvatur, cum ex alter&acirc; parte &longs;int plura gra&shy;<lb/>vitatis momenta, qu&agrave;m in oppo&longs;it&acirc;. </s></p><p type="main">

<s>Nam &longs;i corpus BC, cujus centrum gravitatis &longs;it A, &longs;u&longs;pen&shy;<lb/>datur &longs;uper polis in I, quando axi &longs;u&longs;tentanti ad perpendiculum <lb/><figure id="fig69"></figure><lb/>re&longs;pondet centrum gravitatis A, ma&shy;<lb/>net &aelig;quilibrium, &longs;ed fact&acirc; corporis <lb/>inclinatione, ut A recedat &agrave; perpen&shy;<lb/>diculo, jam vers&ugrave;s C plures &longs;unt <lb/>partes gravitatis de&longs;cendentes, qu&agrave;m <lb/>vers&ugrave;s B &longs;int partes a&longs;cendentes, &amp; <lb/>ill&aelig; veloci&ugrave;s moventur deor&longs;um, <lb/>qu&agrave;m h&aelig; &longs;ur&longs;um; quapropter ill&aelig; <pb pagenum="255"/>majora habent momenta, quibus deorium urgentibus corpus <lb/>revolvitur. </s>

<s>Id quod mult&ograve; magis contingit in Acrobarycis, qu&aelig; <lb/>nimirum gravitatem in &longs;ummitate habent, ut &longs;i corpori BC <gap/><lb/>&longs;uperiori parte adnexa e&longs;&longs;et pyramis D; cum enim totius com&shy;<lb/>po&longs;it&aelig; molis ex &longs;olido BC, &amp; pyramide D, centrum commu&shy;<lb/>ne gravitatis non e&longs;&longs;et in A, &longs;ed adhuc &longs;uperius procul &agrave; polo <lb/>I, qui e&longs;t centrum mot&ucirc;s, fact&acirc; levi inclinatione multo plus <lb/>gravitatis e&longs;&longs;et ex parte C, qu&agrave;m ex oppo&longs;it&agrave; B, ut con&longs;tat: <lb/>nam qu&ograve; altius &amp; remotius e&longs;t centrum gravitatis, e&ograve; facili&ugrave;s <lb/>linea directionis cadit extra punctum vel lineam &longs;u&longs;tentationis, <lb/>facta pari inclinatione. </s></p><p type="main">

<s>Liceat autem h&icirc;c obiter, qua&longs;i cerollarij loco, attingere <lb/>&aelig;quilibria corporum humido in&longs;identium, &amp; Acrobary corum <lb/>fluitantium, in quibus pariter Rationes libr&aelig; agno&longs;centur, &longs;i <lb/>rect&egrave; perpendatur, ubi fiat &longs;u&longs;tentatio. </s>

<s>In omni igitur corpo&shy;<lb/>re fluitante duplex pars con&longs;ideranda e&longs;t, &amp; qu&aelig; intr&aacute; humi&shy;<lb/>dum mergitur, &amp; qu&aelig; in a&euml;re extat: illa quidem utpote &longs;ecun&shy;<lb/>d&ugrave;m &longs;peciem min&ugrave;s gravis, qu&agrave;m humor, levitat, h&aelig;c ver&ograve; <lb/>a&euml;re gravior gravitat: Quare &amp; illa &longs;uum habet centrum levi&shy;<lb/>tatis, &amp; h&aelig;c centrum gravitatis; nec po&longs;&longs;et corpus datam po&longs;i&shy;<lb/>tionem &longs;ervare, ni&longs;i in e&acirc;dem line&acirc; perpendiculari ad univer&longs;i <lb/>centrum tendente e&longs;&longs;et utrumque centrum &amp; levitatis &amp; gra&shy;<lb/>vitatis; cumque par &longs;it virtus a&longs;cendendi virtuti de&longs;cendendi, <lb/>neutr&acirc; pr&aelig;valente, &amp; &longs;ibi vici&longs;&longs;im utr&acirc;que ob&longs;i&longs;tente, con&longs;i&longs;tit <lb/>corpus. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i non in eodem perpendiculo &longs;it utrumque <lb/>centrum, utrumque &longs;u&acirc; vi&acirc; pergere pote&longs;t, illud a&longs;cendendo, <lb/>hoc de&longs;cendendo. </s>

<s>Sic baculum rectum in aquam immittens, <lb/>man&uacute;que retinens, ne in alterutram partem inclinetur, mergi <lb/>quidem illum videbis pro Ratione &longs;pecific&aelig; &longs;u&aelig; gravitatis, qu&aelig; <lb/>minor e&longs;t &longs;pecific&acirc; gravitate aqu&aelig;, &longs;ed erectus non manebit, <lb/>ni&longs;i quandi&ugrave; retinueris; nam ubi illum dimi&longs;eris, &longs;tatim cen&shy;<lb/>trum gravitatis de&longs;cendet, &amp; levitatis centrum a&longs;cendet, quia <lb/>vel exiguus aqu&aelig; motus partem immer&longs;am inclinans &longs;atis e&longs;t, <lb/>ut centra illa non eidem perpendiculo re&longs;pondeant; ac prop&shy;<lb/>terea dem&ugrave;m baculus jacens innatabit. </s></p><p type="main">

<s>Quie&longs;cente igitur corpore in humoris &longs;uperficie, mani&shy;<lb/>fe&longs;tum e&longs;t centrum gravitatis partis extantis in eodem perpen&shy;<lb/>diculo e&longs;&longs;e cum centro levitatis partis demer&longs;&aelig;. </s>

<s>Quare &longs;i <pb pagenum="256"/>ligneum pri&longs;ina AC aqu&aelig; imponatur, &amp; immergatur ita, ut <lb/>pars demer&longs;a &amp; levitans &longs;it EC, pars ver&ograve; extans in a&euml;re &amp; <lb/><figure id="fig70"></figure><lb/>gravitans &longs;it AF, centrum gravi&shy;<lb/>tatis e&longs;t G, centrum levitatis e&longs;t <lb/>H, qu&aelig; &longs;ibi direct&egrave; adver&longs;antia <lb/>in oppo&longs;itas partes conantur <lb/>&aelig;qualibus viribus, atque prop&shy;<lb/>terea nullus &longs;equitur motus. </s>

<s><lb/>Qu&ograve;d &longs;i aut H recederet vers&ugrave;s <lb/>D, aut G vers&ugrave;s B, &amp; hoc po&longs;&longs;et <lb/>de&longs;cendere, &amp; illud a&longs;cendere <lb/>neutro contranitente. </s></p><p type="main">

<s>Jam ver&ograve; quie&longs;centi pri&longs;mati imponatur aliquod pon&shy;<lb/>dus, certum e&longs;t partem in a&euml;re extantem, conflatam ex <lb/>parte pri&longs;matis &amp; ex addito pondere, graviorem e&longs;&longs;e, ac <lb/>proinde pr&aelig;valere viribus partis in aqu&acirc; levitantis, illam&shy;<lb/>que deprimere, quoadu&longs;que fiat &aelig;qualitas inter levitatem <lb/>&amp; gravitatem. </s>

<s>Sed mult&ugrave;m intere&longs;t, utr&ugrave;m additi pon&shy;<lb/>deris centrum gravitatis in eodem perpendiculo &longs;it cum cen&shy;<lb/>tro gravitatis G, ut rect&acirc; deprimatur pri&longs;ma infr&agrave; &longs;uperfi&shy;<lb/>ciem aqu&aelig;; an ver&ograve; &longs;it extr&agrave; illud perpendiculum; id <lb/>quod &longs;i accidat, commune centrum gravitatis transfertur ver&shy;<lb/>&longs;us A, aut B. </s>

<s>Sit ex. </s>

<s>gr. </s>

<s>ad partes A prop&egrave; S; cumque non <lb/>immineat puncto H centro levitatis, de&longs;cendit pri&longs;ma ad partes <lb/>A, &amp; oppo&longs;ita pars a&longs;cendit, ita ut E deprimatur infr&agrave; &longs;uperfi&shy;<lb/>ciem aqu&aelig;, F ver&oacute; emergat. </s>

<s>Sed dum ad partes CF pri&longs;ma <lb/>emergit ex aqu&acirc;, ad partes autem DE deprimitur, centrum levi&shy;<lb/>tatis non manet in H, &longs;ed ad majorem partem depre&longs;&longs;am &longs;ecedit, <lb/>donec fiat V, atque in eodem <expan abbr="perp&etilde;diculo">perpendiculo</expan> &longs;it cum centro gravi&shy;<lb/>tatis S; &amp; tunc quie&longs;cit pri&longs;ma, nec amplius demergitur in E, <lb/>aut emergit ex F. </s>

<s>Su&longs;tinetur itaque centrum gravitatis S &agrave; cen&shy;<lb/>tro levitatis V, &amp; vici&longs;&longs;im centrum levitatis V retinetur &agrave; cen&shy;<lb/>tro gravitatis S; &amp; fit t&ugrave;m inter gravitates, t&ugrave;m inter levitates <lb/>&aelig;quilibrium, quia gravitas in A major min&ugrave;s di&longs;tat &agrave; puncto, <lb/>vel potius&agrave; line&acirc; &longs;u&longs;tentationis fact&acirc; &agrave; plano tran&longs;eunte per V, <lb/>&amp; gravitas in B minor magis di&longs;tat; ide&oacute;que neutra pr&aelig;valet: <lb/>&amp; &longs;imiliter ievitas in DE major min&ugrave;s di&longs;tat &agrave; line&acirc; detentio&shy;<lb/>nis facta &agrave; plano tran&longs;eunte per S, ac levitas minor in C magis <pb pagenum="257"/>di&longs;tat; quare vis tardi&ugrave;s a&longs;cendendi major pr&aelig;valere non po&shy;<lb/>re&longs;t minori virtuti repugnanti ad de&longs;cendendum veloci&ugrave;s. </s></p><p type="main">

<s>Quemadmodum ver&ograve; &longs;i tantum ponderis adderetur in A, ut <lb/>centrum commune gravitatis non po&longs;&longs;et imminere centro levi&shy;<lb/>tatis partis demer&longs;&aelig;, nemo non intelligit futuram omnimodam <lb/>depre&longs;&longs;ionem partis A infr&agrave; &longs;uperficiem aqu&aelig;, &amp; omnimodam <lb/>emer&longs;ionem oppo&longs;it&aelig; partis C; ita in Acrobarycis fluitantibus <lb/>manife&longs;tum e&longs;t, qu&ograve; alti&ugrave;s attollitur gravitas, e&ograve; facili&ugrave;s fact&acirc; <lb/>inclinatione transferri commune centrum gravitatis ultr&agrave; per&shy;<lb/>pendiculum, in quo e&longs;t centrum levitatis partis demer&longs;&aelig;. </s>

<s>Sic <lb/>&longs;i ju&longs;to longior &longs;it in navi malus, fact&acirc; ex fluctibus inclinatione <lb/>in latus, aut &longs;altem impul&longs;u venti &longs;uprema carba&longs;a implentis, <lb/>facilis erit navis &longs;ubmer&longs;io, quia plus momentorum gravitatis <lb/>e&longs;t ex alter&acirc; parte, qu&agrave;m ex oppo&longs;it&acirc;, tran&longs;lato in navis latus, <lb/>aut ultra illud, centro gravitatis totius partis extantis in a&euml;re. </s>

<s><lb/>Sed de his, Deo dante, pleni&ugrave;s in Hydro&longs;taticis di&longs;&longs;erendum <lb/>erit, ubi o&longs;tendetur ad navium &longs;tabilitatem nece&longs;&longs;ariam e&longs;&longs;e <lb/>eam centrorum di&longs;po&longs;itionem, ut centrum gravitatis totius na&shy;<lb/>vis cum omnibus impo&longs;itis &longs;it infr&agrave; centrum levitatis partis de&shy;<lb/>mer&longs;&aelig; in eodem perpendiculo, in quo pariter erit centrum gra&shy;<lb/>vitatis partis extantis. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT IV.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>An, &amp; cur libra ab &aelig;quilibrio dimota ad illud <lb/>redeat.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>NEmini dubium e&longs;&longs;e pote&longs;t &aelig;quilibrium tolli ob momento&shy;<lb/>rum gravitatis in&aelig;qualitatem, vel quia in una libr&aelig; &aelig;qui&shy;<lb/>libris lance additum e&longs;t pondus, vel quia altera jugi extremi&shy;<lb/>tas, alicujus elevantis aut deprimentis vi, recedit &agrave; po&longs;itione <lb/>horizonti parallel&acirc;. </s>

<s>Illud in qu&aelig;&longs;tionem revocati pote&longs;t, an <lb/>&longs;ublato ponderis exce&longs;&longs;u, aut ce&longs;&longs;ante impul&longs;u extrin&longs;eco, li&shy;<lb/>bra redeat ad &aelig;quilibrium, &amp; po&longs;itionem horizonti parallelam <lb/>&longs;ibi ip&longs;a re&longs;tituat. </s>

<s>Cert&egrave; Keplerus in A&longs;tronomi&acirc; Optic&acirc; cap.1. <pb pagenum="258"/>prop. 

20. a&longs;&longs;erit eum, qui negat libram brachiorum &aelig;qualium <lb/>ad horizontis &aelig;quilibrium redituram, <emph type="italics"/>non antiquitati tantum, <lb/>&longs;ed rerum natur&aelig;, &longs;ed utilitati generis humani bellum indicere.<emph.end type="italics"/></s><s> At <lb/>ex adver&longs;o Authores fer&egrave; omnes, qui de his accurati&ugrave;s &longs;crip&longs;e&shy;<lb/>runt, triplicem libr&aelig; &longs;peciem di&longs;tinguentes unam tantummo&shy;<lb/>do agno&longs;cunt, qu&aelig; &longs;e re&longs;tituat horizonti parallelam. </s>

<s>Hoc &longs;i&shy;<lb/>quidem tanquam certum a&longs;&longs;umunt, corpus quodcumque gra&shy;<lb/>ve, quod &longs;u&longs;pen&longs;um, aut &longs;u&longs;tentatum liber&egrave; in a&euml;re pendeat, <lb/>in c&ograve; tantum &longs;itu quie&longs;cere, in quo gravitatis centrum cum &longs;u&longs;&shy;<lb/>pen&longs;ionis aut &longs;u&longs;tentationis puncto in e&acirc;dem directionis line&acirc; <lb/>reperiatur; de&longs;cendit enim quantum pote&longs;t, neque ei opponi&shy;<lb/>tur punctum &longs;u&longs;pen&longs;ionis aut &longs;u&longs;tentationis, ni&longs;i in eodem per&shy;<lb/>pendiculo ad univer&longs;i centrum ducto utrumque &longs;it. </s>

<s>Cumitaque <lb/>libra &longs;it corpus grave &longs;u&longs;pen&longs;um, &amp; &longs;uum habeat centrum gra&shy;<lb/>vitatis, tunc dem&ugrave;m quie&longs;cet, ubi eam po&longs;itionem obtinuerit, <lb/>in qu&acirc; &longs;u&longs;pen&longs;ionis punctum, &amp; gravitatis centrum in e&acirc;dem <lb/>&longs;int directionis line&acirc;. </s>

<s>Punctum ver&ograve; &longs;upen&longs;ionis libr&aelig; non il&shy;<lb/>lud h&icirc;c intelligitur, ex quo pendet an&longs;a, cui libra in&longs;eritur, &longs;ed <lb/>ip&longs;a Agina, &longs;eu &longs;partum, ut Ari&longs;totelico vocabulo utar, e&longs;t &longs;u&longs;&shy;<lb/>pen&longs;ionis punctum; ex illo enim proxim&egrave; libra &longs;u&longs;penditur. </s></p><p type="main">

<s>Hinc oritur triplex libr&aelig; &longs;pecies, quia tripliciter componi <lb/>po&longs;&longs;unt centrum mot&ucirc;s, &amp; centrum gravitatis; prim&ograve; &longs;cilicet <lb/>po&longs;&longs;unt in uno eodemque puncto convenire, deinde centrum <lb/>mot&ucirc;s pote&longs;t e&longs;&longs;e &longs;uperius, demum inferius centro gravitatis. </s></p><p type="main">

<s>Et quidem &longs;i unum idemque punctum &longs;it mot&ucirc;s &amp; gravita&shy;<lb/>tis centrum A, &amp; &aelig;qualibus brachiis AB, AC &aelig;qualia &longs;int <lb/><figure id="fig71"></figure><lb/>adnexa pondera B &amp; C, uti&shy;<lb/>que &aelig;quilibrium horizonta&shy;<lb/>le manet, propter momento&shy;<lb/>rum &aelig;qualitatem t&ugrave;m ratio&shy;<lb/>ne gravitatum &aelig;qualium, <lb/>t&ugrave;m ratione &aelig;qualium pro&shy;<lb/>pen&longs;ionum ad motum. </s>

<s>Si <lb/>igitur applicat&acirc; manu in B <lb/>deprimatur libra, ut &longs;it DE; <lb/>amot&acirc; manu, cur redeat libra ad priorem po&longs;itionem BC? <lb/>adhuc enim momenta utrinque &longs;unt &aelig;qualia, &amp; tantumdem <lb/>a&longs;cendere deberet D, quantum de&longs;cenderet E: par igitur e&longs;t <pb pagenum="259"/>re&longs;i&longs;tentia ip&longs;ius D propen&longs;ioni ad motum ip&longs;ius E: neutro ita&shy;<lb/>que pr&aelig;valente fiet in eo &longs;itu DE con&longs;i&longs;tentia. </s></p><p type="main">

<s>Attamen huic argumentationi, quamvis legitim&aelig;, non ac&shy;<lb/>quie&longs;cunt nonnulli, qui libram huju&longs;modi in qu&aacute;cumque po&longs;i&shy;<lb/>tione quie&longs;centem &longs;e vi&longs;uros de&longs;perant, quia nunquam vide&shy;<lb/>runt: quare poti&ugrave;s cau&longs;am inquirunt, cur ad &aelig;quilibrium re&shy;<lb/>deat libra &aelig;qualium brachiorum, quamvis ex medio jugo &longs;u&longs;&shy;<lb/>pendatur. </s>

<s>Exi&longs;timant aliqui po&longs;&longs;e vim argumenti eludi, &longs;i con&shy;<lb/>cedant quidem in uno eodemque puncto convenire centrum <lb/>mot&ucirc;s &amp; centrum gravitatis jugi, non tamen libr&aelig;: nam &longs;i <lb/>pr&aelig;ter jugum a&longs;&longs;umantur etiam uncini aut lances, quibus ad&shy;<lb/>nectuntur aut imponuntur pondera, mult&ograve; magis &longs;i eadem pon&shy;<lb/>dera a&longs;&longs;umantur, centrum gravitatis huju&longs;ce molis compo&longs;it&aelig; <lb/>reperiri a&longs;&longs;erunt infr&agrave; ip&longs;um jugum, ac propterea nullam e&longs;&longs;e <lb/>huju&longs;modi primam &longs;peciem libr&aelig;. </s></p><p type="main">

<s>Sit libr&aelig; jugum AB; centrum mot&ucirc;s &amp; gravitatis jugi &longs;it C: <lb/>pendeant lances D &amp; E, &longs;ingular&uacute;mque cum &longs;uis appendiculis <lb/>gravitas &longs;it &aelig;qualis gra&shy;<lb/><figure id="fig72"></figure><lb/>vitati jugi, ut facere con&shy;<lb/>&longs;ueverunt accuratiores <lb/>monetarij. </s>

<s>Lancium igi&shy;<lb/>tur &longs;imul &longs;umptarum <lb/>commune gravitatis cen&shy;<lb/>trum e&longs;t in F: jungantur <lb/>centra gravitatum C &amp; <lb/>F; &amp; erit demum totius <lb/>libr&aelig; vacu&aelig; DABE <lb/>commune gravitatis cen&shy;<lb/>trum in G. </s>

<s>Quod &longs;i lan&shy;<lb/>cibus D &amp; E imponan&shy;<lb/>tur &aelig;qualia pondera, <lb/>commune centrum gravitatis erit inter G &amp; F, atque qu&ograve; gra&shy;<lb/>viora erunt pondera, e&ograve; propi&ugrave;s accedet ad F. </s>

<s>E&longs;t igitur ma&shy;<lb/>nife&longs;tum centra mot&ucirc;s &amp; gravitatis totius libr&aelig; non in eodem <lb/>puncto convenire, &longs;ed gravitatis centrum e&longs;&longs;e infr&agrave; centrum <lb/>mot&ucirc;s, &longs;eu &longs;partum C. </s></p><p type="main">

<s>Verum effugium hoc nullum e&longs;&longs;e cen&longs;eo: inclinetur enim <lb/>libra, &amp; acquirat po&longs;itionem HI, jam HM &amp; IN line&aelig; di-<pb pagenum="260"/>rectionis lancium &longs;unt &aelig;quales, quia c&aelig;dem cum AD &amp; BE, <lb/>&amp; &longs;unt parallel&aelig;, quia amb&aelig; perpendiculares ad horizontem; <lb/>ac propterea ex 33. lib.1. &aelig;quales &longs;unt ac parallel&aelig; HI &amp; MN. </s>

<s><lb/>Cumque CF linea directionis centri gravitatis jugi &longs;it ii&longs;dem <lb/>HM &amp; IN parallela, &amp; exeat ex C medio rect&aelig; HI, cadet <lb/>pariter in medium rect&aelig; MN ex 34 lib.1. &amp; idem punctum F <lb/>e&longs;t commune centrum gravitatum M &amp; N; atque proinde li&shy;<lb/>br&aelig; MHIN commune centrum gravitatis erit in eadem rect&acirc; <lb/>line&aacute; CF. </s>

<s>Si itaque quie&longs;cit corpus grave &longs;u&longs;pen&longs;um, quando <lb/>in e&acirc;dem directionis linea e&longs;t punctum &longs;u&longs;pen&longs;ionis, &amp; gravi&shy;<lb/>tati, centrum, etiam in po&longs;itione HI deberet libra quie&longs;cere, <lb/>e&longs;to in C non conveniant contra mot&ucirc;s &amp; gravitatis totius <lb/>libr&aelig;. </s></p><p type="main">

<s>Nicolaus Tartalea lib. 

8. qu&aelig;&longs;ito 32. ideo libram ad paralle&shy;<lb/>li&longs;mum horizontis redire exi&longs;timat, quia in inclinatione jugi <lb/>putat majora e&longs;&longs;e momenta brachij elevati, qu&agrave;m depre&longs;&longs;i. </s>

<s><lb/>Id quod h&acirc;c methodo conatur o&longs;tendere. </s>

<s>Si ex C &aelig;qualiter <lb/><figure id="fig73"></figure><lb/>di&longs;tent pondera &aelig;qualia A &amp; B, <lb/>fuerintque ab &aelig;quilibrio remota, <lb/>de&longs;cribunt circulum, in quo <lb/>&longs;umptis partibus &aelig;qualibus, dum <lb/>A de&longs;cendit ex F in A, vis de&shy;<lb/>&longs;cendendi e&longs;t NO, at ex A in G <lb/>vis de&longs;cendendi e&longs;t OP major, <lb/>qu&agrave;m NO, ut con&longs;tat ex doctri&shy;<lb/>n&acirc; Sinuum. </s>

<s>Similiter vis de&longs;cen&shy;<lb/>dendi ip&longs;ius B ex I in B e&longs;t KL <lb/>major, qu&agrave;m LM vis de&longs;cenden&shy;<lb/>di ex B in H. </s>

<s>E&longs;t autem KL ip&longs;i OP, &amp; LM ip&longs;i ON <lb/>&aelig;qualis; igitur OP e&longs;t etiam major, qu&agrave;m LM. </s>

<s>Cum itaque <lb/>in &longs;itu ACB pondus B gravitet &longs;ol&ugrave;m ut LM, &amp; pondus A <lb/>gravitet ut OP, major e&longs;t potentia ip&longs;ius A, qu&agrave;m ip&longs;ius B: <lb/>igitur ad &aelig;quilibrium de&longs;cendere oportet pondus A. </s></p><p type="main">

<s>Sed peccat h&aelig;c Tartale&aelig; argumentatio, quia in pondere B <lb/>non e&longs;t con&longs;ideranda vis de&longs;cendendi in H, &longs;ed repugnantia <lb/>ad a&longs;cendendum in I, &longs;ecund&ugrave;m quam ob&longs;i&longs;tit oppo&longs;ito pon&shy;<lb/>deri A; hujus autem re&longs;i&longs;tenti&aelig; men&longs;ura e&longs;t LK &aelig;qualis ip&longs;i <lb/>OP potenti&aelig; &longs;eu propen&longs;ioni ip&longs;ius A ad de&longs;cendendum: <pb pagenum="261"/>&aelig;quatur ergo potentia re&longs;i&longs;tenti&aelig;, nec ullus fieri pote&longs;t motus, <lb/>quamdiu h&aelig;c &aelig;qualitas permanet. </s></p><p type="main">

<s>Joannes Keplerus A&longs;tronomi&aelig; Optic&aelig; loco citato, cur libr&aelig; <lb/>brachia revolvantur ad &aelig;quilibrium, infert ex eo, qu&ograve;d altero <lb/>brachiorum pr&aelig;gravato additione ponderis, ita jugum libr&aelig; <lb/>con&longs;i&longs;tit, ut quod e&longs;t gravius non plan&egrave; imum locum petat, <lb/>&amp; quod e&longs;t levius, non plan&egrave; in apicem attollatur. </s>

<s>Cujus rei <lb/>cau&longs;am inquirens &longs;tatuit libr&aelig; jugum <lb/><figure id="fig74"></figure><lb/>CD bifariam in A divi&longs;um; &amp; centro <lb/>A de&longs;cripto circulo ducit perpendicu&shy;<lb/>lum BAF: ex quo manife&longs;tum e&longs;t <lb/>neutrum pondus po&longs;&longs;e deprimi infra F, <lb/>aut attolli &longs;upra B. </s>

<s>Sed quia pondus D <lb/>ponitur gravius, qu&agrave;m pondus C, &amp; <lb/>utrumque natur&acirc; &longs;u&acirc; ad imum tendit, <lb/>contenduntque invicem, partiuntur <lb/>inter &longs;e de&longs;cen&longs;um BF in proportione, <lb/>qu&acirc; ip&longs;a &longs;unt: ade&ograve; ut BH de&longs;cen&longs;us <lb/>ponderis C &longs;it ad BG de&longs;cen&longs;um ponderis D, ut pondus C ad <lb/>pondus D. </s>

<s>E&longs;t autem FG linea &aelig;qualis line&aelig; BH, quia ex <lb/>&aelig;qualibus AB &amp; AF auferuntur &aelig;qualia latera AH &amp; AG, <lb/>cum enim triangula CHA, DGA rectangula &longs;int, &amp; angu&shy;<lb/>los ad verticem A &aelig;quales habeant, &amp; latera AC, AD &aelig;qua&shy;<lb/>lia; etiam per 26. lib.1. latus AH e&longs;t &aelig;quale lateri AG. </s>

<s>Igitur <lb/>ut pondus C ad pondus D, ita FG ad GB. </s></p><p type="main">

<s>Ducatur ex F ad AD perpendicularis FK: &longs;imiliter triangula <lb/>AGD, AKF rectangula, &amp; <expan abbr="c&otilde;munem">communem</expan> angulum in A habentia, <lb/>cum latere AF &aelig;quali lateri AD, per eandem 26.lib.1. <expan abbr="hab&etilde;tla-tera">habentla&shy;<lb/>tera</expan> AG &amp; AK &aelig;qualia: ergo &amp; re&longs;idua FG, DR &aelig;qualia &longs;unt. </s>

<s><lb/>Igitur propter <expan abbr="&aelig;qualitat&etilde;">&aelig;qualitatem</expan> <expan abbr="diametror&utilde;">diametrorum</expan> FB &amp; DC, erit etiam GB <lb/>linea &aelig;qualis line&aelig; KC. </s>

<s>Quare ut <expan abbr="p&otilde;dus">pondus</expan> D ad pondus C, ita GB <lb/>ad GF, hoc e&longs;t ita KC ad KD: ac propterea fact&acirc; jugi &longs;u&longs;pen&shy;<lb/>&longs;ione in K pondera C &amp; D in&aelig;qualia &longs;ecund&ugrave;m Rationem bra&shy;<lb/>chiorum reciproc&egrave; po&longs;ita &aelig;quiponderabunt &amp; con&longs;i&longs;tent. </s>

<s>Cum <lb/>igitur in hac e&acirc;dem Ratione &longs;it de&longs;cen&longs;us BH &amp; BG, ut e&longs;t <lb/>pondus C ad pondus D, fiet con&longs;i&longs;tentia in &longs;itu CAD. <emph type="italics"/>Ergo <lb/>per &longs;ub&longs;umptionem patet,<emph.end type="italics"/> &longs;ubdit Keplerus, cujus &longs;uperiorem <lb/>doctrinam conatus &longs;um paulo clari&ugrave;s exponere, <emph type="italics"/>cur libr&aelig; brachia<emph.end type="italics"/><pb pagenum="262"/><emph type="italics"/>revolvuntur ad &aelig;quilibrium; cum cnim &aelig;que ponderent, &aelig;quales c<gap/><lb/>in circulo fieri de&longs;cen&longs;us par e&longs;t.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Meam hebetudinem di&longs;&longs;imulare non po&longs;&longs;um, qui huju&longs;ce <lb/>Keplerian&aelig; argumentationis vim &longs;atis a&longs;&longs;equi non valeo: quid <lb/>enim, &longs;i fieret &aelig;quilibrium horizontale ponderum, facta in K <lb/>&longs;u&longs;pen&longs;ione? </s>

<s>an propterea con&longs;equens e&longs;t fieri &aelig;quilibrium <lb/>etiam in &longs;itu CAD, ni&longs;i aliunde probetur? </s>

<s>&longs;ed quod ad rem <lb/>no&longs;tram attinet, pondera alligata, &amp; adnexa libr&aelig; non ita con&shy;<lb/>&longs;ideranda &longs;unt, ut ambo de&longs;cendant, &longs;i comparat&egrave; &longs;umantur, <lb/>&longs;ed alterius propen&longs;io ad motum deor&longs;um comparanda e&longs;t cum <lb/>alterius repugnanti&acirc; ad motum &longs;ur&longs;um, &amp; vici&longs;&longs;im hujus pro&shy;<lb/>pen&longs;io ad de&longs;cendendum cum illius re&longs;i&longs;tenti&acirc;, ne a&longs;cendat. </s>

<s><lb/>Quapropter &longs;i ex D pondere majore auferatur exce&longs;&longs;us &longs;upra <lb/>pondus C, &amp; fiant &aelig;qualia pondera, non po&longs;&longs;unt ad &aelig;quili&shy;<lb/>brium horizontale redire, ni&longs;i C de&longs;cendat, D ver&ograve; a&longs;cendat: <lb/>Cum autem hujus a&longs;cen&longs;us GA &longs;it &aelig;qualis de&longs;cen&longs;ui HA, nul&shy;<lb/>la e&longs;t ratio, cur propen&longs;io ponderis C vincere debeat &aelig;qualem <lb/>ponderis D re&longs;i&longs;tentiam. </s></p><p type="main">

<s>Deinde quid intelligendum e&longs;t, cum dicitur ip&longs;ius C de&longs;cen&shy;<lb/>&longs;us e&longs;&longs;e BH, ip&longs;ius ver&ograve; D de&longs;cen&longs;us e&longs;&longs;e BG? ex B enim non <lb/>utrumque de&longs;cendit, &longs;ed alterutrum: &amp; &longs;i pondus D de&longs;cendi&longs;&shy;<lb/>&longs;et ex B, ex adver&longs;o pondus C a&longs;cendi&longs;&longs;et ex F; c&uacute;mque illius <lb/>de&longs;cen&longs;us e&longs;&longs;et BG, hujus a&longs;cen&longs;us e&longs;&longs;et FH; &longs;unt autem BG <lb/>&amp; FH &aelig;quales. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i non motus pr&aelig;cedens, &longs;ed &longs;ola pro&shy;<lb/>pen&longs;io ad de&longs;cendendum &amp; repugnantia ad a&longs;cendendum con&shy;<lb/>&longs;ideretur pro ratione po&longs;itionis, pondus D habet men&longs;uram <lb/>propen&longs;ionis ad de&longs;cendendum, non motum (qui forta&longs;&longs;e tran&shy;<lb/>&longs;iit) ex B in D, &longs;ed quem in eo &longs;itu po&longs;&longs;et perficere ex D in F: <lb/>atque ade&ograve; ip&longs;ius D de&longs;cen&longs;us e&longs;t GF, eju&longs;que re&longs;i&longs;tentia, ne <lb/>a&longs;cendat u&longs;que ad &longs;ummum e&longs;t GB, &amp; vici&longs;&longs;im ponderis C pro&shy;<lb/>pen&longs;io ad de&longs;cendendum non e&longs;t ex B in C, &longs;ed ex C in F, &longs;i <lb/>u&longs;que ad imum de&longs;cendat, habens men&longs;uram HF, ejus ver&ograve; <lb/>repugnantiam ad a&longs;cendendum metitur HB. </s>

<s>E&longs;t igitur mani&shy;<lb/>fe&longs;tum uniu&longs;cuju&longs;que ponderis propen&longs;ionem habere oppo&longs;i&shy;<lb/>tam re&longs;i&longs;tentiam &aelig;qualem (e&longs;t enim propen&longs;io GF &aelig;qualis re&shy;<lb/>&longs;i&longs;tenti&aelig; HB, &amp; propen&longs;ioni HF &aelig;quali e&longs;t re&longs;i&longs;tentia GB) <lb/>ac proinde nullum &longs;equi po&longs;&longs;e motum ponderum &aelig;qualium &agrave; <lb/>centro A &aelig;qualiter di&longs;tantium. </s>

<s>At, inquis, quid cau&longs;&aelig; e&longs;t, <pb pagenum="263"/>cur &longs;imilem libram in qu&aacute;cumque po&longs;itione quie&longs;centem non <lb/>habemus? </s>

<s>&longs;ed omnis libra ea e&longs;t, ut vel ad &aelig;quilibrium redeat, <lb/>vel omnin&ograve; quantum pote&longs;t de&longs;cendat, qua parte habet bra&shy;<lb/>chium inclinatum Re&longs;pon&longs;io in promptu e&longs;t; quia &longs;cilicet dif&shy;<lb/>ficillimum e&longs;t duo illa puncta exqui&longs;it<gap/> convenire, hoc e&longs;t cen&shy;<lb/>trum motus &amp; centrum gravitatis, nimir&ugrave;m punctum illud, <lb/>quod brachiorum longitudinem di&longs;eriminat. </s>

<s>Quod &longs;i vel mi&shy;<lb/>nimum duo illa centra di&longs;crepent, natura omnes &longs;ui juris api&shy;<lb/>ces exacti&longs;&longs;im&egrave; per&longs;equitur, &amp; e&longs;t &longs;partum non in medio, &longs;ed <lb/>aut in &longs;uperiore, aut in inferiore parte jugi (&longs;i quidem brachia <lb/>&longs;int &aelig;qualia; nam &longs;i ad latus e&longs;&longs;et in eadem recta linea, librac&longs;&shy;<lb/>&longs;et in&aelig;qualium brachiorum, &amp; tunc non adnexorum ponderum <lb/>&aelig;qualitas e&longs;&longs;et con&longs;ideranda, &longs;ed corum Ratio, &longs;umpta recipro&shy;<lb/>c&egrave; brachiorum Ratione) ex quo &longs;equitur aut reditus ad &aelig;quili&shy;<lb/>brium, aut ulterior de&longs;cen&longs;us brachij inclinati. </s></p><p type="main">

<s>Hinc e&longs;t de ill&acirc; duplici tantummedo libr&aelig; &longs;pecie locutum <lb/>fui&longs;&longs;e Ari&longs;totelem in Mechan. </s>

<s><expan abbr="q.">que</expan> 2. omi&longs;s&aacute; priore hac, qu&aelig; vi&shy;<lb/>detur &longs;peculantis intellect&ucirc;s terminis co&euml;rceri, nunquam in <lb/>praxim ni&longs;i fortuito deducenda. </s>

<s>Non enim &longs;atis e&longs;t accurati&longs;&shy;<lb/>&longs;im&egrave; inquirere centrum gravitatis jugi, ut illud &longs;it pariter cen&shy;<lb/>trum mot&ucirc;s, &longs;ed nece&longs;&longs;e e&longs;t punctum hoc in e&aacute;dem rect&aacute; line&acirc; <lb/>e&longs;&longs;e, qu&aelig; jungit puncta contactuum jugi &amp; annulorum, ex <lb/>quibus lances dependent: nam ni&longs;i hoc contingat, centrum il&shy;<lb/>lud gravitatis a&longs;&longs;umptum non e&longs;t punctum, &agrave; quo brachiorum <lb/>longitudines di&longs;criminantur, ut inferi&ugrave;s con&longs;tabit dilucidi&ugrave;s <lb/>ex iis, qu&aelig; de libr&acirc; curv&acirc; dicentur. </s></p><p type="main">

<s>Qu&aelig;rendum e&longs;t itaque, cur libra aginam habens in &longs;upe&shy;<lb/>riore loco, &longs;i ab &aelig;quilibrio horizontali dimoveatur, ad illud re&shy;<lb/>deat. </s>

<s>Et ne locus &aelig;quivocationi pateat, dum ad hoc de&shy;<lb/>mon&longs;trandum a&longs;&longs;umuntur puncta notabili intervallo inter &longs;e <lb/>di&longs;tantia (ne videlicet linearum brevitas confu&longs;ionem aut ob&shy;<lb/>&longs;curitatem pariat) ob&longs;erva lingul&aelig; nomine non eam &longs;ol&ugrave;m par&shy;<lb/>tem intelligi, qu&aelig; &longs;upra libr&aelig; jugum intr&agrave; an&longs;am excurrens <lb/>extat; &longs;ed lingul&aelig;, &longs;eu, ut aliis placet, trutin&aelig; pars e&longs;t etiam <lb/>linea, qu&aelig; in ip&longs;a jugi cra&longs;&longs;itie de&longs;cripta intelligitur perpendi&shy;<lb/>cularis ad lineam longitudinis brachiorum, &amp; tran&longs;iens per <lb/>centrum mot&ucirc;s. </s>

<s>Quare hujus line&aelig; pars intercepta inter cen&shy;<lb/>trum mot&ucirc;s, &amp; lineam longitudinis brachiorum, &longs;iv&egrave; exigua <pb pagenum="264"/>&longs;it, &longs;iv&egrave; valde notabilis (quod quidem ad pr&aelig;&longs;entem con&longs;ide&shy;<lb/>rationem attinet) nihil intere&longs;t, nam eadem plan&egrave; &longs;emper e&longs;t <lb/>ratio, atque demon&longs;tratio. </s>

<s>Sit libra &aelig;qualium brachiorum <lb/><figure id="fig75"></figure><lb/>AB, cujus puncto medio C in&shy;<lb/>&longs;i&longs;tat perpendicularis CD, &amp; &longs;it <lb/>in ips&acirc; jugi cra&longs;&longs;itie centrum mo&shy;<lb/>t&ucirc;s punctum D, impo&longs;iti&longs;que <lb/>&aelig;qualibus ponderibus in A &amp; B, <lb/>maneat in &aelig;quilibrio horizonta&shy;<lb/>li AB. </s>

<s>Deprimatur extremitas A, <lb/>ut veniat in E, reliqua extremitas <lb/>B a&longs;cendit in F, &amp; C venit in G. </s></p><p type="main">

<s>Non pote&longs;t igitur manere libra in po&longs;itione EF &longs;ublato de&shy;<lb/>primente in E, &longs;ed manentibus &aelig;qualibus ponderibus redit ad <lb/>&aelig;quilibrium, s&eacute;que re&longs;tituit in AB; t&ugrave;m quia centrum gravi&shy;<lb/>tatis non e&longs;t in line&acirc; directionis tran&longs;eunte per D punctum <lb/>&longs;u&longs;pen&longs;ionis, t&ugrave;m poti&longs;&longs;imum quia momenta ip&longs;ius F majora <lb/>&longs;unt momentis ip&longs;ius E ratione po&longs;itionis &amp; propen&longs;ionis ad <lb/>motum; pote&longs;t enim F de&longs;cendere juxta men&longs;uram FH, dum <lb/>E a&longs;cendit juxta men&longs;uram EI; e&longs;t autem major Ratio mot&ucirc;s <lb/>FH ad motum EI, quam &longs;it Ratio ponderum, qu&aelig; e&longs;t Ratio <lb/>&aelig;qualitatis, nimirum ut FG ad GE. </s>

<s>Nam per 8 lib.5. FO ad <lb/>GE majorem habet Rationem qu&agrave;m FG ad GE, &amp; FO ad <lb/>OE majorem habet Rationem qu&agrave;m FO ad GE; ergo multo <lb/>major e&longs;t Ratio FO ad OE, qu&agrave;m FG ad GE. </s>

<s>At &longs;imilia <lb/>&longs;unt triangula FHO, EIO, quia &aelig;quiangula (nam propter <lb/>paralleli&longs;mum linearum directionis FH &amp; IE, alterni E &amp; F, <lb/>&amp; alterni I &amp; H, qui etiam recti ponuntur, &amp; qui ad verticem <lb/>O, &aelig;quales &longs;unt) igitur per 4.lib. 

6. ut FO ad OE, ita FH <lb/>ad EI. </s>

<s>E&longs;t igitur major Ratio de&longs;cens&ucirc;s FH ad a&longs;cen&longs;um EI, <lb/>qu&agrave;m &longs;it Ratio ponderum, qu&aelig; e&longs;t ut FG ad GE. </s></p><p type="main">

<s>Hinc patet clara &longs;olutio qu&aelig;&longs;tionis &agrave; Keplero propo&longs;it&aelig;: <lb/>quia &longs;i pondus E majus &longs;it pondere F, illud non ad imum lo&shy;<lb/>cum de&longs;cendet, &longs;ed ibi libra obliqu&egrave; &longs;ub&longs;i&longs;tet, ubi pondera <lb/>crunt in Rationc reciproc&acirc; motuum; quando &longs;cilicet ratione <lb/>po&longs;itionis ita propen&longs;io ad de&longs;cendendum ponderis F erit ad <lb/>re&longs;i&longs;tentiam ponderis E, ne a&longs;cendat, ut e&longs;t vici&longs;&longs;im pondus E <lb/>ad pondus I: &amp; tunc perpendicularis linea directionis ex D <pb pagenum="265"/>pancto &longs;u&longs;pen&longs;ionis demi&longs;&longs;a cadet in centrum gravitatis compo&shy;<lb/>&longs;it&aelig; libr&aelig; &amp; ponderum. </s>

<s>Cujus rei argumentum e&longs;t mani&shy;<lb/>fe&longs;tum, quod libra quie&longs;cens in po&longs;itione EF &longs;i moveatur ab <lb/>aliquo deprimente ulteri&ugrave;s aut elevante, &longs;ibi relicta non min&ugrave;s <lb/>redit ad eumdem &longs;itum obliquum, quam redeat ad &aelig;quilibrium <lb/>horizontale, &longs;i pondera &longs;int &aelig;qualia. </s>

<s>Qu&aelig; omnia ex dictis pla&shy;<lb/>na &longs;unt &amp; aperta; &longs;ed an hoc idem rite probaverit Keplerus, <lb/>viderint alij. </s></p><p type="main">

<s>Eadem philo&longs;ophandi ratio erit in libr&acirc; brachiorum in&aelig;qua&shy;<lb/>lium LM, in qua &longs;int pondera L &amp; M (computatis ip&longs;orum <lb/>brachiorum gravitatibus juxta <lb/><figure id="fig76"></figure><lb/>momenta, qu&aelig; habent in ill&acirc; e&acirc;&shy;<lb/>dem longitudine, ut dictum cap.2. <lb/>hujus libri) reciproc&egrave; in Ratione <lb/>brachiorum NM &amp; NL. </s>

<s>Depri&shy;<lb/>matur L in P, &amp; elevabitur M in <lb/>Q, &amp; N in V. </s></p><p type="main">

<s>Dico libram &longs;ummoto deprimen&shy;<lb/>te, ad &aelig;quilibrium LM redituram. </s>

<s><lb/>Ducantur perpendiculares PT &amp; QR, product&acirc; LM horizon&shy;<lb/>tali, &longs;i opus fuerit. </s>

<s>Triangula SQR, SPT &longs;unt &longs;imilia; igitur <lb/>per 4 lib.6. ut QS ad SP, ita ponderis Q propen&longs;io ad de&longs;cen&shy;<lb/>dendum QR, ad ponderis P re&longs;i&longs;tentiam, ne a&longs;cendat, PT. </s>

<s><lb/>E&longs;t autem major Ratio QR ad PT, qu&agrave;m &longs;it ponderis P ad <lb/>pondus <expan abbr="q;">que</expan> igitur pondus Q pr&aelig;valebit. </s>

<s>Majorem autem e&longs;&longs;e <lb/>Rationem &longs;ic o&longs;tenditur. </s>

<s>Pondus P ad pondus Q e&longs;t ut NM <lb/>ad NL ex hypothe&longs;i, hoc e&longs;t ut QV ad VP: &longs;ed per 8. lib. 

5. <lb/>major e&longs;t Ratio QS ad VP, qu&agrave;m QV ad VP, &amp; major Ra&shy;<lb/>tio QS ad SP, qu&agrave;m QS ad VP: igitur major e&longs;t Ratio QS <lb/>ad SP, qu&agrave;m QV ad VP, hoc e&longs;t qu&agrave;m pondus P ad pon&shy;<lb/>dus <expan abbr="q.">que</expan> E&longs;t autem demon&longs;tratum ita e&longs;&longs;e QS ad SP, ut QR <lb/>ad PT; igitur major e&longs;t Ratio de&longs;cens&ucirc;s QR ad a&longs;cen&longs;um PT, <lb/>qu&agrave;m &longs;it Ratio ponderis P ad pondus Q: Ergo vis de&longs;cendendi <lb/>major e&longs;t; qu&agrave;m oppo&longs;ita re&longs;i&longs;tentia, ac proptere&agrave; re&longs;tituet &longs;e <lb/>libra in &aelig;quilibrio horizontali. </s></p><p type="main">

<s>Ex his manife&longs;tum e&longs;t rem contrario modo &longs;e habere, quan&shy;<lb/>do &longs;partum e&longs;t in cra&longs;&longs;itie jugi ira collocatum, ut &longs;it infra li&shy;<lb/>neam, qu&aelig; con&longs;tituit longitudinem brachiorum; tunc enimal-<pb pagenum="266"/>tero brachiorum inclinato, tantum abe&longs;t, ut libra revertatur ad <lb/>priorem paralleli&longs;mum cum horizonte, ut poti&ugrave;s, nullo ulteri&ugrave;s <lb/>deprimente, brachium inclinatum de&longs;cendat omnin&ograve;, donec <lb/>impediatur ab ans&aacute;, in quam incurrit alterum brachium eleva&shy;<lb/>tum: quod &longs;i &longs;uperiori aut inferiori brachio nullum occurreret <lb/>impedimentum, ita fieret totius libr&aelig; conver&longs;io &amp; revolutio, <lb/>ut &longs;partum e&longs;&longs;et in loco &longs;uperiore, &amp; tunc dem&ugrave;m in &aelig;quili&shy;<lb/>brio horizontali jugum quie&longs;ceret. </s>

<s>Qu&aelig; omnia licet per&longs;picua <lb/>&longs;int, &longs;i &longs;uperiores du&aelig; figur&aelig; invertantur, clarioris tamen ex&shy;<lb/><figure id="fig77"></figure><lb/>plicationis grati&acirc;, &longs;it iterum jugum AB <lb/>&aelig;qualiter divi&longs;um in C, &amp; in perpen&shy;<lb/>diculari CD &longs;it axis, &amp; centrum mo&shy;<lb/>t&ucirc;s inferi&ugrave;s in D: po&longs;itis &aelig;qualibus <lb/>ponderibus A &amp; B &longs;it &aelig;quilibrium ho&shy;<lb/>rizontale: &amp; quoniam &aelig;qualia &longs;unt <lb/>pondera, atque &aelig;quales ad motum pro&shy;<lb/>pen&longs;iones, centrumque gravitatis e&longs;t <lb/>in e&acirc;dem perpendiculari line&acirc; di&shy;<lb/>rectionis cum puncto &longs;u&longs;tentationis D, manent in &aelig;quilibrio. </s>

<s><lb/>Deprimatur A in E, elevatur pariter B in F, &amp; C deprimitur <lb/>in G. </s>

<s>Dico libram, &longs;i &longs;ibi ip&longs;a dimittatur, non redituram ad po&shy;<lb/>&longs;itionem AB &longs;upra punctum D; &longs;ed pondus E ulteri&ugrave;s de&longs;cen&shy;<lb/>&longs;urum. </s>

<s>Ductis enim perpendicularibus EI &amp; FH, propen&longs;io <lb/>ponderis F ad motum deor&longs;um, ut &longs;e re&longs;tituat in priore &aelig;qui&shy;<lb/>librio, e&longs;t FH, re&longs;i&longs;tentia ponderis E ad motum &longs;ur&longs;um e&longs;t <lb/>EI. </s>

<s>E&longs;t autem major Ratio re&longs;i&longs;tenti&aelig; EI ad propen&longs;ionem <lb/>deor&longs;um FH, qu&agrave;m &longs;it Ratio ponderis F ad pondus E, aut vi&shy;<lb/>ci&longs;&longs;im; h&aelig;c enim &aelig;qualia &longs;unt ex hypothe&longs;i, &amp; e&longs;t corum Ra&shy;<lb/>tio ut AC ad CB, hoc e&longs;t ut EG ad GF: Non igitur pote&longs;t &agrave; <lb/>pondere F, cujus momenta minora &longs;unt elevari pondus E, cu&shy;<lb/>jus momenta &longs;unt majora ex di&longs;po&longs;itione ad motum. </s>

<s>Con&longs;tat <lb/>ver&ograve; major Ratio re&longs;i&longs;tenti&aelig; EI ad propen&longs;ionem FH, qu&agrave;m <lb/>ponderis F ad pondus E, quia in triangulis OIE, &amp; OHF &longs;i&shy;<lb/>milibus e&acirc;dem e&longs;t Ratio EI ad FH, qu&aelig; e&longs;t EO ad OF; &longs;ed <lb/>ex 8 lib.5. EO ad OF majorem habet Rationem quam EG ad <lb/>GF: igitur major e&longs;t Ratio EI ad FH, quam EG ad GF, hoc <lb/>e&longs;t ponderis ad pondus. </s>

<s>De&longs;cendet itaque E, &amp; nullo occur&shy;<lb/>rente obice ea fiet totius libr&aelig; revolutio circ&agrave; centrum D, ut <pb pagenum="267"/>demum jugum EF &longs;it infr&agrave; punctum D, &amp; quod inito fuit <lb/>punctum &longs;u&longs;tentationis, fiat punctum &longs;u&longs;pen&longs;ionis libi&aelig;. </s>

<s>Ea&shy;<lb/>dem dicta intelligantur de libr&acirc; brachiorum in&aelig;qualium, qu&aelig; <lb/>&longs;upervacaneum e&longs;t iterum inculcare. </s></p><p type="main">

<s>Oblata itaque libr&acirc; facil&egrave; digno&longs;ces, cujus &longs;peciei illa &longs;it, <lb/>quamvis ob punctorum propinquitatem, &longs;cilicet centri mo&shy;<lb/>t&ucirc;s, &amp; puncti brachiorum longitudinem di&longs;criminantis, non <lb/>valeat oculus dijudicare: impo&longs;itis enim &aelig;qualibus ponderi&shy;<lb/>bus, ut habeat &aelig;quilibrium horizontale, aliquantulum depri&shy;<lb/>me alterutrum brachiorum, &amp; &longs;ublato deprimente, &longs;i quidem <lb/>man&longs;erit obliqua (id quod rari&longs;&longs;im&egrave; continget) pronunciabis <lb/>centrum mot&ucirc;s convenire cum puncto brachiorum longitudi&shy;<lb/>nem di&longs;criminante: &longs;in autem ad &aelig;quilibrium redierit, cen&shy;<lb/>trum mot&ucirc;s erit in &longs;uperiore loco; &longs;i ulteri&ugrave;s de&longs;cenderit, cen&shy;<lb/>trum mot&ucirc;s erit infra lineam longitudinis brachiorum. </s>

<s>Vel <lb/>etiam facto &aelig;quilibrio horizontali, adde pondus alteri lanci; <lb/>&longs;i de&longs;cendat ita, ut jugum oblique con&longs;i&longs;tat aut magis aut mi&shy;<lb/>n&ugrave;s, prout major aut minor factus e&longs;t exce&longs;&longs;us ponderis, pro&shy;<lb/>nunciabis centrum mot&ucirc;s e&longs;&longs;e in &longs;uperiore loco: at &longs;i fact&acirc; <lb/>ponderum in&aelig;qualitate lanx gravior u&longs;que ad imum deprima&shy;<lb/>tur, quant&ugrave;m pote&longs;t, indicabit centrum mot&ucirc;s e&longs;&longs;e in inferio&shy;<lb/>re loco, aut convenire cum puncto brachia di&longs;criminante: &longs;ed <lb/>hoc ultimum temer&egrave; non affirmabis, ni&longs;i re&longs;titut&acirc; ponderum <lb/>&aelig;qualitate, &longs;equatur quies in quacumque po&longs;itione, aut con&shy;<lb/>vers&acirc; deor&longs;um ans&acirc; non contingat obliqua jugi con&longs;i&longs;tentia: <lb/>&longs;i enim fact&acirc; an&longs;&aelig; &longs;u&longs;pen&longs;ione centrum illud fui&longs;&longs;et in inferio&shy;<lb/>re loco, fact&acirc; conver&longs;ione e&longs;&longs;et in &longs;uperiore loco, &amp; continge&shy;<lb/>ret &aelig;quilibrium in po&longs;itione obliqu&acirc;. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT V.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>An fieri po&longs;sit libra Curva.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>QUamvis ad ponderum examen in&longs;tituendum rar&ograve; contin&shy;<lb/>gere po&longs;&longs;it, ut libr&acirc; Curv&acirc; uti cogamur, quia tamen in <lb/>machinamentis aliquibus ita aut loci angu&longs;ti&aelig;, aut opportuna <pb pagenum="268"/>corporum movendorum di&longs;po&longs;itio, exigunt collocari ponde&shy;<lb/>la, ut &amp; libr&aelig; Rationes &longs;erventur, &amp; tamen jugi rectitudo nul&shy;<lb/>la appareat; non erit hic inutile libram curvam examinare, ut, <lb/>&longs;i quando e&acirc; uti contigerit, innote&longs;cat, qu&aelig;nam &longs;int brachio&shy;<lb/><gap/>m, &amp; motuum Rationes. </s>

<s>Libram autem curvam voco, qu&aelig; <lb/>a commun<gap/> deflectens latera habet non in directum po&longs;i&shy;<lb/><gap/>, &longs;ed in angulum concurrentia, aut in arcum &longs;inuata, quo&shy;<lb/><gap/>m extremitates &longs;iv&egrave; &longs;ur&longs;um, &longs;iv&egrave; deor&longs;um re&longs;piciunt: fact&acirc; <lb/><gap/> &longs;u&longs;pen&longs;ione &longs;ive ubi angulum latera con&longs;tituunt, &longs;iv&egrave; in <lb/>aliquo arcus puncto, ea fieri pote&longs;t hinc &amp; hinc ponderum ad&shy;<lb/>ditio, quam horizontale &aelig;quilibrium con&longs;equatur. </s>

<s>Sed quia <lb/>imperitis fucum facere po&longs;&longs;et apparens h&aelig;c laterum longitudo, <lb/>caveant, ne ex illis jugum libr&aelig; deductum intelligant: contin&shy;<lb/>gere &longs;cilicet pote&longs;t, ut plan&egrave; varia &longs;it huju&longs;modi libr&aelig; forma, <lb/>&amp; magnitudo, idem tamen &longs;it &longs;emper libr&aelig; jugum, in quo <lb/>brachia de&longs;umenda &longs;unt. </s></p><p type="main">

<s>Sint enim in angulum compacta duo latera recta AB &amp; <lb/>AC; non e&longs;t tota jugi magnitudo computanda ex horum late&shy;<lb/><figure id="fig78"></figure><lb/>rum longitudinibus; &longs;ed ex ips&acirc; extre&shy;<lb/>mitatum B &amp; C di&longs;tanti&acirc; BC; qu&aelig; &longs;em&shy;<lb/>per cadem e&longs;t, &longs;iv&egrave; &longs;it arcus BEFC, <lb/>&longs;iv&egrave; alia &longs;int latera DB &amp; DC, aut <lb/>GB &amp; GC, atque &longs;u&longs;pen&longs;io fiat &longs;iv&egrave; <lb/>in A, &longs;iv&egrave; in D, &longs;iv&egrave; in G, &longs;iv&egrave; in quo&shy;<lb/>cumque alio puncto, quod &longs;it intra &longs;pa&shy;<lb/>tium &agrave; lineis AB, AC, BC comprehen&longs;um. </s>

<s>E&longs;t igitur idem <lb/>jugum BC, quia in B &amp; C adnexa intelliguntur pondera, eo&shy;<lb/>r&uacute;mque di&longs;tantia, prout libr&aelig; adnectuntur, ca e&longs;t, qu&aelig; jugi <lb/>longitudinem determinat. </s>

<s>Ver&ugrave;m an libra &aelig;qualium &longs;it po&shy;<lb/>ti&ugrave;s, qu&agrave;m in&aelig;qualium brachiorum, definiendum e&longs;t ex <lb/>puncto &longs;u&longs;pen&longs;ionis, &agrave; quo ad extremitates B &amp; C deducen&shy;<lb/>d&aelig; &longs;unt rect&aelig; line&aelig;; qu&aelig; &longs;i &aelig;quales fuerint, libra e&longs;t &aelig;qualium <lb/>brachiorum; &longs;in autem in&aelig;quales, in&aelig;qualium. </s>

<s>Hinc &longs;i late&shy;<lb/>ra AB &amp; AC jungantur tran&longs;ver&longs;ario HI, in eoque &longs;umatur <lb/>punctum &longs;u&longs;pen&longs;ionis D, nil refert &aelig;qualia-ne, an in&aelig;qualia <lb/>&longs;int latera AB &amp; AC? &longs;ed attendenda e&longs;t &aelig;qualitas aut in&shy;<lb/>&aelig;qualitas linearum ex D ductarum ad extremitates B &amp; C. </s></p><p type="main">

<s>Neque me arguas, qu&ograve;d dixerim jugum e&longs;&longs;e BC, &amp; attenden-<pb pagenum="269"/>dam &aelig;qualitatem aut <expan abbr="in&aelig;qualitat&etilde;">in&aelig;qualitatem</expan> <expan abbr="linear&utilde;">linearum</expan> ex puncto &longs;u&longs;pen&longs;io&shy;<lb/>nis ductarum, puta DB &amp; DC; brachia &longs;iquidem in ip<gap/>o jugo <lb/>con&longs;ideranda &longs;unt; ill&aelig; <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> line&aelig; nihil habent cum jugo com&shy;<lb/>mune pr&aelig;ter puncta extrema B &amp; C. </s>

<s>Quamvis enim line&aelig; hu&shy;<lb/>ju&longs;modi brachia libr&aelig; non &longs;int, &longs;i res proprie con&longs;ideretur, in&longs;e&shy;<lb/>runt tamen &aelig;qualitatem aut in&aelig;qualitatem brachiorum, qua&shy;<lb/>tenus ex puncto &longs;u&longs;pen&longs;ionis D ducta intelligitur ad BC jugum <lb/>perpendicularis DM, qu&aelig; jugum dividit in partes BM &amp; CM <lb/>&aelig;quales aut in&aelig;quales. </s>

<s>Nam quia triangula BMD &amp; CMD <lb/>&longs;unt rectangula, quadrato BD, ex 47. lib.1. &aelig;qualia &longs;unt duo <lb/>quadrata DM &amp; MB, &amp; quadrato DC &aelig;qualia &longs;unt duo qua&shy;<lb/>drata DM &amp; MC. </s>

<s>Si igitur line&aelig; DB &amp; DC &aelig;quales &longs;unt, <lb/>carum pariter quadrata &longs;unt &aelig;qualia; ex quibus dempto com&shy;<lb/>muni quadrato DM, remanent quadrata BM &amp; CM &aelig;qualia, <lb/>ac proinde line&aelig; MB &amp; MC &aelig;quales. </s>

<s>Si ver&ograve; line&aelig; BD &amp; <lb/>CD &longs;unt in&aelig;quales, quadrata carum &longs;unt in&aelig;qualia; ex qui&shy;<lb/>bus dempto communi quadrato DM, re&longs;idua &longs;unt quadrata <lb/>BM &amp; CM in&aelig;qualia, corumque latera (&longs;cilicet line&aelig; MB &amp; <lb/>MC) in&aelig;qualia erunt pronuncianda. </s></p><p type="main">

<s>Brachia itaque hujus libr&aelig; curv&aelig; propri&egrave; &longs;umpta non illa <lb/>&longs;unt, qu&aelig; apparent, &amp; quia ex illis libr&aelig; curv&aelig; moles con&longs;tat, <lb/>vulgariter hoc vocabulo donantur; &longs;ed &longs;unt &longs;egmenta line&aelig; <lb/>jungentis extremitates, quibus pondera adnectuntur; in qu&aelig; <lb/>&longs;egmenta dividitur &agrave; perpendiculo, quod ad illam ducitur ex <lb/>puncto, quod e&longs;t mot&ucirc;s centrum. </s>

<s>Cum igitur punctum hoc, <lb/>quod tanquam centrum legem dat motui, &longs;it extr&agrave; lineam ex&shy;<lb/>tremitates illas jungentem, aut in &longs;uperiore, aut in inferiore <lb/>loco crit; ac proptere&agrave; altera erit ex duabus illis &longs;peciebus li&shy;<lb/>br&aelig;, de quibus capite &longs;uperiore &longs;ermo fuit, habentibus &longs;par&shy;<lb/>tum aut &longs;upr&agrave;, aut infr&agrave;; &amp; huic curv&aelig; ea omnia convenient, <lb/>qu&aelig; ibi dicta &longs;unt, ut fiat &aelig;quilibrium horizontale, aut obli&shy;<lb/>quum. </s>

<s>Si enim &longs;it libr&aelig; &longs;ca&shy;<lb/><figure id="fig79"></figure><lb/>pus rectus AB bifariam divi&shy;<lb/>&longs;us, centrum mot&ucirc;s habens <lb/>in C &amp; pondera adnexa in D <lb/>&amp; E &aelig;qualia, habet &aelig;quilibrium horizontale, ad quod redit, &longs;i <lb/>ab illo dimoveatur; &amp; &longs;i pondera D &amp; E &longs;int in&aelig;qualia, ha&shy;<lb/>bet &aelig;quilibrium obliquum pro Ratione di&longs;criminis ponderum, <pb pagenum="270"/>quia &longs;cilicet centrum mot&ucirc;s C e&longs;t &longs;upra lincam DE jungentem <lb/>puncta contactuum, quibus pondera adnectuntur. </s>

<s>Facta au&shy;<lb/>tem figur&aelig; conver&longs;ione, ut C &longs;it in inferiore loco, &amp; linea DE <lb/>in &longs;uperiore, in &longs;olo &aelig;quilibrio horizontali manet, &agrave; quo &longs;i re&shy;<lb/>moveatur, ad illud non redit, neque ullum habet &aelig;quilibrium <lb/>in po&longs;itione obliqu&acirc;, ut dictum e&longs;t. </s>

<s>Jam ex jugo AB omnia <lb/>&longs;uperflua re&longs;ecentur, &amp; remaneant virgul&aelig; CD &amp; CE con&shy;<lb/>nex&aelig; in C centro mot&ucirc;s: manife&longs;tum e&longs;t non e&longs;&longs;e immutata <lb/>ponderum momenta, &amp; eundem e&longs;&longs;e motum libr&aelig; curv&aelig; DCE <lb/>ac rect&aelig; AB; &longs;iv&egrave; C intelligatur in parte &longs;uperiori, &longs;iv&egrave; in in&shy;<lb/>feriori. </s>

<s>Quare &amp; de hac curv&acirc;, quod ad &aelig;quilibrium &longs;pectat, <lb/>eadem dicenda &longs;unt, qu&aelig; de libr&acirc; &longs;partum &longs;uperi&ugrave;s aut inferi&ugrave;s <lb/>habente &longs;unt dicta. </s></p><p type="main">

<s>Et quidem &longs;i latera illa, quibus libra curva con&longs;tat, &longs;ecun&shy;<lb/>d&ugrave;m longitudinem &aelig;qualia &longs;int, &amp; paris gravitatis, additis <lb/>hinc &amp; hinc &aelig;qualibus ponderibus fiet &aelig;quilibrium horizonta&shy;<lb/>le; quia vera linea jugi in &longs;egmenta &aelig;qualia dividitur, &longs;unt au&shy;<lb/>tem omnes Rationes &AElig;qualitatis, omnin&ograve; &longs;imiles. </s>

<s>At &longs;i late&shy;<lb/>ra illa &longs;int in&aelig;qualia, non erunt addenda reciproc&egrave; pondera <lb/>(etiam computat&acirc; ip&longs;orum laterum gravitate) in Ratione illa&shy;<lb/>rum longitudinum; &longs;ed in Ratione &longs;egmentorum jugi, ut fiat <lb/>&aelig;quilibrium: quia ex laterum illorum in&aelig;qualitate &longs;tatim qui&shy;<lb/>dem infertur etiam veram lineam jugi dividi in &longs;egmenta in&shy;<lb/>&aelig;oualia; &longs;ed non illico con&longs;equens e&longs;t &longs;imilem e&longs;&longs;e Rationem <lb/>In&aelig;qualitatis: Imm&ograve; &longs;i in&aelig;qualia &longs;int illa latera, fieri omnino <lb/>non pote&longs;t, ut &longs;egmenta, qu&aelig; fiunt &agrave; perpendiculari cadente <lb/>in ba&longs;im, videlicet in lineam jugi, &longs;int in e&acirc;dem Ratione; alio&shy;<lb/>quin &longs;i ba&longs;is &longs;egmenta e&longs;&longs;ent in Ratione laterum adjacentium, <lb/>angulus, ex quo perpendicularis demittitur, e&longs;&longs;et bifariam <lb/>&longs;ectus, per 3 lib.6. atque ade&ograve; duo triangula haberent duos an&shy;<lb/>gulos duobus angulis &aelig;quales, nimirum rectum &amp; acutum, at&shy;<lb/>que latus haberent commune; ergo per 26.lib.1. &amp; reliqua late&shy;<lb/><figure id="fig80"></figure><lb/>ra e&longs;&longs;ent &aelig;qualia, contra hy&shy;<lb/>pothe&longs;im. </s>

<s>Sit enim libra cur&shy;<lb/>va laterum in&aelig;qualium BAC, <lb/>linea recta BC e&longs;t vera linea <lb/>jugi, in quam cadens perpen&shy;<lb/>diculum AD definit brachio-<pb pagenum="271"/>rum DB &amp; DC longitudinem. </s>

<s>Non e&longs;t autem DB ad DC <lb/>ut BA ad AC, alioquin angulus BAC e&longs;&longs;et bifariam &longs;ectus, <lb/>&amp; duo triangula DAB, DAC haberent pr&aelig;ter rectos ad D, <lb/>ctiam acutos ad A &aelig;quales, atque latus AD commune, ac <lb/>proinde e&longs;&longs;ent etiam latera BA &amp; AC &aelig;qualia contra hypo&shy;<lb/>the&longs;im. </s></p><p type="main">

<s>Sunt igitur anguli ad A in&aelig;quales, &amp; minor e&longs;t, qui adja&shy;<lb/>cet minori lateri AC, qu&agrave;m qui adjacet majori lateri AB: quia <lb/>in triangulo BAC major e&longs;t angulus C oppo&longs;itus majori lateri <lb/>BA, qu&agrave;m angulus B oppo&longs;itus minori lateri AC, ex 18.lib.1. <lb/>igitur in triangulis BDA, CDA rectangulis ad D, comple&shy;<lb/>mentum CAD minus e&longs;t complemento BAD. </s>

<s>Qua propter <lb/>&longs;i angulus BAC &longs;it bifariam dividendus, recta AE auferet ali&shy;<lb/>quid ex majore angulo BAD, &amp; con&longs;tituens angulum BAE <lb/>cadet in ba&longs;im inter B &amp; D. </s>

<s>E&longs;t itaque, per 3.lib.6. ut BA ad <lb/>AC, ita BE ad EC: &longs;ed minor e&longs;t Ratio BE ad EC qu&agrave;m BD <lb/>ad EC, &amp; multo minor qu&agrave;m BD ad DC. per 8.lib.5. igitur <lb/>minor e&longs;t Ratio BA ad AC, qu&agrave;m &longs;it Ratio brachij BD ad <lb/>brachium DC. </s>

<s>Si igitur pondera in C &amp; B e&longs;&longs;ent reciproc&egrave; ut <lb/>BA ad AC, haberent minorem Rationem, qu&agrave;m BD ad DC, <lb/>ac propterea non e&longs;&longs;ent apta ad con&longs;tituendum &aelig;quilibrium <lb/>horizontale. </s>

<s>Retento igitur pondere B, augendum e&longs;&longs;et pon&shy;<lb/>dus C, vel retento pondere C, minuendum e&longs;&longs;et pondus B, ut <lb/>e&longs;&longs;ent in reciproc&acirc; Ratione brachiorum BD &amp; DC. </s></p><p type="main">

<s>Hinc etiam con&longs;tat retentis eodem latere AB ead&eacute;mque li&shy;<lb/>ne&acirc; horizontali BC cum eodem angulo B, &longs;i velis uti minori <lb/>pondere, quod cum pondere B faciat &aelig;quilibrium, addendum <lb/>e&longs;&longs;e in A latus majus latere AC, puta latus AF, itaut tota BF <lb/>&longs;it jugi longitudo, &amp; brachia &longs;int BD &amp; DF. </s>

<s>Manife&longs;tum e&longs;t <lb/>autem ex 8.lib.5. majorem Rationem e&longs;&longs;e eju&longs;dem BD ad DC <lb/>minorem, qu&agrave;m ad DF majorem; ad pondera debent e&longs;&longs;e in F <lb/>&amp; B ut BD ad DF; igitur minus pondus in F &aelig;quivalet cidem <lb/>ponderi B, cui in C &aelig;quivalet pondus majus. </s>

<s>Porr&ograve; nemini <lb/>dubium e&longs;&longs;e pote&longs;t, an latus AF majus &longs;it latere AC, quippe <lb/>quod in triangulo CAF opponitur angulo obtu&longs;o ACF, per <lb/>19.lib.1. </s></p><p type="main">

<s>Sed &longs;i res fuerit in praxim deducenda, indicare oportet, qu&acirc; <lb/>methodo utendum &longs;it, ut qu&aelig;&longs;itam ponderum Rationem, hoc <pb pagenum="272"/>e&longs;t ip&longs;ajugi &longs;egmenta inveniamus, quippe quod &longs;ol&aacute; mente <lb/>concipitur ad laterum extremitates jungedas deductum. </s>

<s>H&aelig;c <lb/>autem e&longs;&longs;e poterit praxis. </s>

<s>Laterum AB &amp; AC longitudine <lb/>metire, t&ugrave;m ex B ad C extentum funiculum ad &longs;imilem men&shy;<lb/>&longs;uram revoca. </s>

<s>His paratis certum e&longs;t hane jugi longitudinem <lb/>communiter majorem e&longs;&longs;e longitudine &longs;ingulorum laterum, <lb/>&longs;emper tamen &longs;altem alterius, tanto exce&longs;&longs;u, ut po&longs;&longs;it ab ea au&shy;<lb/>fe<gap/>i pars, de qu&acirc; mox dicetur; debet &longs;cilicet excedere me&shy;<lb/>diam proportionalem inter aggregatum laterum, &amp; corum dif&shy;<lb/>ferentiam. </s>

<s>Cum enim linea jugi &agrave; perpendiculo cadente ex <lb/>angulo verticali dividenda &longs;it, utrumque latus cum jugo facit <lb/>angulos acutos; alioquin &longs;i alteruter angulorum rectus e&longs;&longs;et, <lb/>aut linea jugi non e&longs;&longs;et parallela horizonti, aut latus e&longs;&longs;et idem <lb/>perpendiculum; &amp; &longs;i obtu&longs;us e&longs;&longs;et, perpendiculum caderet ex&shy;<lb/>tra lineam extremitates jungentem. </s>

<s>Debet igitur tanta e&longs;&longs;e <lb/>jugi longitudo, ut differentia partium, in quas dividitur ad <lb/>differentiam laterum &longs;it ut &longs;umma laterum ad totum jugum. </s></p><p type="main">

<s>Quare fiat ut jugi longitudo funiculo deprehen&longs;a ad laterum <lb/>&longs;ummam, ita laterum differentia ad partem auferendam ex <lb/>longitudine jugi; cujus re&longs;iduum bifariam divi&longs;um dabit mi&shy;<lb/>noris brachij longitudinem. </s>

<s>Hujus operationis ratio manife&longs;ta <lb/>e&longs;t ex corollario primo prop. 

36.lib.3, &amp; ex 3. eju&longs;dem lib.3. Sit <lb/>exempli gratia latus AB partium 20, latus AC partium 9, <lb/>di&longs;tantia BC partium 23. Fiat ut 23 ad 29 &longs;ummam laterum, <lb/>ita laterum differentia 11 ad (13 20/23) partem auferendam ex jugi <lb/>longitudine 23: Re&longs;iduum partium (9 3/23) bifariam dividatur, &amp; <lb/>ejus &longs;emi&longs;&longs;is (4 13/23) e&longs;t longitudo brachij minoris DC; quod reli&shy;<lb/>quum e&longs;t jugi partium (18 10/23) dat longitudinem alterius brachij <lb/>majoris BD. </s>

<s>E&longs;t igitur brachiorum (atque ade&ograve; etiam ponde&shy;<lb/>rum reciproc&egrave;) Ratio ut 424 ad 105. </s></p><p type="main">

<s>Quod &longs;i his cognitis inve&longs;tigare oporteat, quanta &longs;it hujus <lb/>line&aelig; horizontalis BC di&longs;tantia &agrave; puncto &longs;u&longs;pen&longs;ionis A, ni&shy;<lb/>mirum quanta &longs;it perpendicularis AD, &longs;tatim ex 47. lib.1. in&shy;<lb/>note&longs;cet, &longs;i ex quadrato lateris AC 81 auferas brachij DC <lb/>quadratum (20 445/529); nam re&longs;iduum (60 84/529) e&longs;t quadratum perpen&shy;<lb/>diculi AD, quod proinde e&longs;t partium (7 17/23) proxim&egrave;. </s></p><p type="main">

<s>At &longs;i pro ratione tui in&longs;tituti nimia &longs;it hujus perpendiculi <pb pagenum="273"/>longitudo, &amp; opportuni&ugrave;s accidat jugum BC horizontale mi&shy;<lb/>nus di&longs;tare &agrave; puncto &longs;u&longs;pen&longs;ionis A, jam con&longs;tat latera AB <lb/>&amp; AC explicanda in majorem angulum; quapropter etiam <lb/>major erit jugi longitudo, ex 24.lib.1. Sit ergo definita per&shy;<lb/>pendiculi AD altitudo partium 4: hujus quadratum 16 aufer <lb/>ex 81 quadrato lateris AC, &amp; re&longs;iduum 65 e&longs;t quadratum bra&shy;<lb/>chij minoris DC, quod idcirc&ograve; e&longs;t partium (8 1/16) &longs;er&egrave;. </s>

<s>Simili&shy;<lb/>ter ip&longs;ius AD quadratum 16 aufer ex 400 quadrato lateris AB, <lb/>&amp; re&longs;iduum 384 e&longs;t quadratum brachij majoris BD, quod e&longs;t <lb/>partium (19 23/<gap/>9) proxim&egrave;; &amp; totum jugum BC e&longs;t partium (27 25/39). <lb/>Quare brachi BD ad brachium DC Ratio e&longs;&longs;et ut 764 ad 314, <lb/>qu&aelig; reciproc&egrave; e&longs;&longs;et &amp; ponderum. </s></p><p type="main">

<s>Ex quibus per&longs;picuum e&longs;t, po&longs;itis ii&longs;dem libr&aelig; curv&aelig; late&shy;<lb/>ribus, di&longs;parem e&longs;&longs;e ponderum Rationem: in priore enim po&longs;i&shy;<lb/>tione Ratio e&longs;t 424 ad 105, hoc e&longs;t proxime ut 4 ad 1. in po&longs;te&shy;<lb/>riore po&longs;itione, ubi in majorem angulum latera explicantur, <lb/>Ratio e&longs;t 764 ad 314, hoc e&longs;t ut 2. 43 ad 1; qu&aelig; minor e&longs;t <lb/>Ratio, qu&agrave;m prior ut 4 ad 1. Si autem latera eadem e&longs;&longs;ent in <lb/>directum con&longs;tituta, e&longs;&longs;et ponderum Ratio ut 20 ad 9, hoc e&longs;t <lb/>ut 2. 22&prime; ad 1; qu&aelig; e&longs;t minima Ratio omnium, qu&aelig; intercede&shy;<lb/>re po&longs;&longs;unt inter pondera &aelig;quilibrium horizontale con&longs;tituen&shy;<lb/>tia ex illorum laterum extremitatibus: qu&aelig; extremitates quo&shy;<lb/>minus di&longs;tabunt, inflexis &longs;ubinde latcribus, eo majus pondus <lb/>requiretur in extremitate lateris brevioris, ut &aelig;qu&egrave; ponderet <lb/>cum uno eodemque pondere collocato in extremitate lateris <lb/>longioris. </s></p><p type="main">

<s>Porr&ograve; ubi de ponderum Ratione &longs;ermo e&longs;t, cave ne ip&longs;orum <lb/>laterum in&aelig;qualium libr&aelig; curv&aelig; gravitatem contemnas; &longs;i <lb/>enim &aelig;qualia illa e&longs;&longs;ent, &aelig;qualia quoque e&longs;&longs;ent eorum mo&shy;<lb/>menta t&ugrave;m ratione gravitatis, tum tatione po&longs;itionis, nam per&shy;<lb/>pendiculum caderet in medium jugum, &amp; latera e&longs;&longs;ent &longs;imi&shy;<lb/>liter inclinata, ac proinde &longs;ola ponderum &aelig;qualitas &longs;pectaretur: <lb/>at laterum huju&longs;modi in&aelig;qualium momenta &longs;unt ex utroque <lb/>capite in&aelig;qualia, videlicet &amp; ratione gravitatis in&longs;it&aelig;, qu&aelig; ex <lb/>hypothe&longs;i &longs;ingulis lateribus ine&longs;t pro Ratione molis in&aelig;qualis, <lb/>&amp; ratione po&longs;itionis, qu&aelig; valde diver&longs;a e&longs;t, c&ugrave;m non &longs;int late&shy;<lb/>ra illa &longs;imili angulo ad perpendiculum inclinata; &longs;ed magis in-<pb pagenum="274"/>clinatur latus longius faciens cum perpendiculo majorem an&shy;<lb/>gulum: pro va<gap/>a autem inclinatione ip&longs;am eju&longs;dem lateris gra&shy;<lb/>vitatem varia obtinere momenta manife&longs;tum videtur. </s>

<s>Pona&shy;<lb/><figure id="fig81"></figure><lb/>mus laminam metallicam AB clavo <lb/>infixam in A, circa quem qua&longs;i cen&shy;<lb/>trum de&longs;cribat &longs;emicirculum BDC. </s>

<s><lb/>Si obtineat perpendicularem po&longs;itio&shy;<lb/>nem AB, tota gravitas innititur clavo <lb/>A &longs;u&longs;tinenti, &amp; nullam vim habet de&shy;<lb/>&longs;cendendi; &longs;imiliter in perpendiculari <lb/>po&longs;itione AC tota gravitas retinetur &agrave; <lb/>clavo A, nec pote&longs;t de&longs;cendere. </s>

<s>At &longs;i <lb/>po&longs;itionem habeat AD horizonti pa&shy;<lb/>rallelam, omnino nec &longs;u&longs;tinetur, nec <lb/>retinetur &agrave; clavo, &longs;ed toto conatu &longs;uas <lb/>de&longs;cendendi vires exerit. </s>

<s>In locis igi&shy;<lb/>tur intermediis partim &longs;u&longs;tinetur aut <lb/>retinetur &agrave; clavo A, partim conatum <lb/>deor&longs;um exercet: &longs;ic ex B veniens in E &longs;u&longs;tinetur juxta men&shy;<lb/>&longs;uram FE, &amp; deor&longs;um tendit juxta men&longs;uram GE; at ex B ve&shy;<lb/>niens in H &longs;u&longs;tinetur juxta men&longs;uram IH, &amp; deor&longs;um tendit <lb/>juxta men&longs;uram KH. </s>

<s>Simili modo contingit in quadrante in&shy;<lb/>feriore; nam in po&longs;itione AL retinetur juxta men&longs;uram IL, <lb/>nec de&longs;cen&longs;um pote&longs;t habere ni&longs;i ut LM; atque in O impedi&shy;<lb/>mentum &agrave; retinente e&longs;t ut FO, conatum deor&longs;um metitur ON. </s>

<s><lb/>Quia &longs;cilicet &longs;i ab aliquo &longs;u&longs;tineatur in L, perinde &longs;e habet ac <lb/>&longs;i e&longs;&longs;et in plano habente inclinationis angulum CAL; in quo <lb/>plano gravitatio e&longs;t ad gravitationem in perpendiculo ut Ra&shy;<lb/>dius ad &longs;ecantem, &longs;eu ut Sinus Complementi ad Radium, hoe <lb/>e&longs;t ut IL ad AL: ac propterea vires clavi retinentis in e&acirc; in&shy;<lb/>clinatione ad vires retinentis in perpendiculo debent e&longs;&longs;e ut IL <lb/>ad AC, hoc e&longs;t ad AL: At gravitatio, qu&acirc; urgetur planum <lb/>inclinatum, e&longs;t ut PC Sinus Ver&longs;us anguli inclinationis, qui <lb/>plan&egrave; &aelig;qualis e&longs;t ip&longs;i LM. </s>

<s>C&ugrave;m autem h&icirc;c nullum habeatur <lb/>&longs;ubjectum planum, quod prematur &agrave; gravitante lamin&acirc; metal&shy;<lb/>lic&acirc;, exerit hunc conatum deor&longs;um advers&ugrave;s aliud oppo&longs;itum <lb/>pondus, quod elevare conatur, vel cui conanti re&longs;i&longs;tit, ne ab <lb/>eo elevetur. </s>

<s>Si igitur in line&aacute; AC perpendiculari lamina AC <pb pagenum="275"/>contra clavum A exercet momenta totius gravitatis deor&longs;um <lb/>nitentis, &amp; in AL impeditur, ac retinetur &longs;ecundum men&longs;u&shy;<lb/>ram IL, fiat ut AC ad IL, ita tota gravitas lamin&aelig; ad aliud, <lb/>&amp; prodibit quantitas gravitationis contra retinentem, re&longs;i&shy;<lb/>duumque LM erit illa gravitatio, qu&aelig; con&longs;ideranda e&longs;t in e&acirc; <lb/>po&longs;itione inclinata AL. </s></p><p type="main">

<s>Sed quoniam AL &agrave; centro mot&ucirc;s A di&longs;tantiam habet AI, <lb/>comparanda erit h&aelig;c di&longs;tantia cum di&longs;tantia oppo&longs;iti lateris li&shy;<lb/>br&aelig;, ut habeantur momenta invicem comparata. </s>

<s>Ob&longs;ervan&shy;<lb/>dum tamen e&longs;t non rem perinde &longs;e habere, ac &longs;i tota gravita&shy;<lb/>tio lamin&aelig; inclinat&aelig; AL po&longs;ita e&longs;&longs;et in L, atque ade&ograve; in di&longs;tan&shy;<lb/>ti&agrave; AI; &longs;ed quia di&longs;tribuitur &longs;ecund&ugrave;m totam ip&longs;am longitudi&shy;<lb/>nem AL, &amp; partes remoriores plus habent momenti, qu&agrave;m <lb/>propiores centro, juxt&agrave; Rationem di&longs;tantiarum, proptere&agrave; vel <lb/>tota gravitas lateris AL, qu&aelig; e&longs;t LM, intelligenda e&longs;t in me&shy;<lb/>dia di&longs;tanti&acirc; inter A &amp; I, vel &longs;emi&longs;&longs;is gravitationis AL, hoc e&longs;t <lb/>&longs;emi&longs;&longs;is ip&longs;ius LM, intelligendus e&longs;t in I, quemadmodum hu&shy;<lb/>jus libri 3. cap. 

2. dictum e&longs;t totam gravitatem AD intelligen&shy;<lb/>dam in medi&acirc; di&longs;tanti&acirc; inter A &amp; D, aut ejus &longs;emi&longs;&longs;em in ex&shy;<lb/>tremitate D. </s>

<s>Quamvis autem ex inclinatione CAL oriatur <lb/>di&longs;tantia AI, h&aelig;c tamen venire pariter in computationem <lb/>debet, quia comparari debent h&aelig;c momenta cum momentis <lb/>di&longs;tanti&aelig; oppo&longs;it&aelig;, qu&aelig; momenta orta ex Ratione di&longs;tantiarum <lb/>eadem &longs;unt, &longs;ive AL &longs;it lamina, &longs;ive trabs; quamquam valde <lb/>di&longs;pares &longs;int gravitates, qu&aelig; a&longs;&longs;umend&aelig; &longs;unt ex e&acirc;dem inclina&shy;<lb/>tione; ac propterea &amp; LM indicans gravitationem comparat&egrave; <lb/>ad totam gravitatem ab&longs;olutam, &amp; AI definiens momentum <lb/>ex di&longs;tanti&acirc;, con&longs;iderari debent. </s>

<s>Hoc pacto habetur totum <lb/>momentum lateris AL; &longs;imiliterque habebitur momentum la&shy;<lb/>teris oppo&longs;iti. </s>

<s>Ex quo patet laterum inclinatorum in libr&acirc; cur&shy;<lb/>v&acirc; momenta componi &amp; ex Ratione di&longs;tantiarum, &amp; ex Ratio&shy;<lb/>ne momenti, quod habent &longs;ingula latera ex inclinatione ad <lb/>perpendiculum. </s></p><p type="main">

<s>At &longs;ubdubitas, utr&ugrave;m i&longs;ta, qu&aelig; h&icirc;c dicuntur, cum iis apt&egrave; <lb/>coh&aelig;reant, qu&aelig; lib.1. cap.15. dicta &longs;unt, ubi ponderis in L <lb/>con&longs;tituti vires ad de&longs;cendendum definiri diximus &agrave; Sinu an&shy;<lb/>guli declinationis &agrave; perpendiculo CAL, qui &aelig;qualis e&longs;t ip&longs;i <lb/>AI: h&icirc;c ver&ograve; lamin&aelig; AL gravitationem con&longs;tituimus ex <pb pagenum="276"/>Sinu complementi eju&longs;dem anguli CAL, nimirum ex li&shy;<lb/>ne&acirc; IL. </s></p><p type="main">

<s>Quapropter ob&longs;erva non eand&eacute;m e&longs;&longs;e rationem gravitationis <lb/>lateris AL libr&aelig;, atque ponderis adnexi in extremitate L; hu&shy;<lb/>jus enim momenta perinde computantur, ac &longs;i e&longs;&longs;et in I; quia <lb/>&longs;cilicet AI &aelig;qualis e&longs;t brachio libr&aelig; PL, &amp; planum inclina&shy;<lb/>tum, in quo pondus L con&longs;titutum intelligitur, non e&longs;t AL, <lb/>&longs;ed Tangens in L ad angulos rectos, ut loco citato explicatum <lb/>e&longs;t. </s>

<s>At libr&aelig; latus AL &longs;uam habens gravitatem aliter &longs;e habet: <lb/>nam quemadmodum &longs;i inniteretur clavo in A, non tamen illi <lb/>infigeretur, atque ab aliquo &longs;u&longs;tineretur in puncto L, certum <lb/>e&longs;t planum inclinatum, in quo moveretur, e&longs;&longs;e AL, contra <lb/>qu&aelig; momenta de&longs;cendendi in plano inclinato reluctatur clavus <lb/>in A po&longs;itus, &amp; retinens; ita &longs;ublato &longs;u&longs;tinente in L, &amp; po&longs;ito <lb/>contranitente reliquo latere libr&aelig;, non tollitur munus clavi A <lb/>retinentis, &longs;ed &longs;ub&longs;tituitur latus illud oppo&longs;itum loco &longs;u&longs;tinen&shy;<lb/>tis in L: igitur contra illud latus hoc latus AL exercet eadem <lb/>momenta gravitationis, qu&aelig; exerceret advers&ugrave;s &longs;u&longs;tinentem <lb/>in L, hoc e&longs;t in planum inclinatum; qu&aelig; momenta ea &longs;unt, <lb/>qu&aelig; remanent demptis IL momentis gravitationis in plano in&shy;<lb/>clinato, nimirum re&longs;iduum LM. </s>

<s>Quia ver&ograve; qui &longs;u&longs;tineret la&shy;<lb/>tus AL in L, non e&longs;&longs;et unicum &longs;u&longs;tinens, &longs;ed planum inclina&shy;<lb/>tum e&longs;t AL, &amp; ita latus retinetur in clavo A, ut etiam ab eo <lb/>aliquatenus &longs;u&longs;tineatur, atque ade&ograve; lamina inclinata &longs;u&longs;tinea&shy;<lb/>tur &agrave; duobus in A &amp; L, retineaturque &longs;ol&ugrave;m ab A; propterea <lb/>non totum momentum LM, &longs;ed ejus &longs;emi&longs;&longs;em accipiendum <lb/>diximus, ut habeantur momenta, quibus contranititur oppo&shy;<lb/>&longs;itum latus, &longs;i addantur momenta, qu&aelig; oriuntur ex di&longs;tanti&acirc; &agrave; <lb/>centro mot&ucirc;s, ut dictum e&longs;t. </s></p><p type="main">

<s>H&aelig;c autem ut exemplo clariora fiant, &longs;int eadem, qu&aelig; pri&ugrave;s <lb/>in pr&aelig;cedente figur&acirc; po&longs;ita &longs;unt, latera libr&aelig; curv&aelig; BAC, lon&shy;<lb/>gius BA partium 20, brevius CA partium 9, &amp; quidem in e&acirc; <lb/>po&longs;itione, ut perpendiculum AD cadens in jugum &longs;it partium <lb/>(7 17/23), &amp; brachium jugi DC adjacens minori lateri &longs;it partium <lb/>(4 13/23), reliquum ver&ograve; jugi brachium DB partium (18 10/23). Prim&ugrave;m <lb/>qu&aelig;re momenta laterum ex eorum inclinatione: Cumque per&shy;<lb/>pendiculum AD &longs;it &aelig;quale Sinui Complementi anguli incli-<pb pagenum="277"/>nationis DAC, po&longs;ito Radio AC, notus e&longs;t Sinus Ver&longs;us eju&longs;&shy;<lb/>dem anguli inclinationis, &longs;cilicet differentia inter AD &amp; AC, <lb/>qu&aelig; e&longs;t partium (1 6/23): &amp; &longs;imili methodo Sinus Ver&longs;us anguli in&shy;<lb/>clinationis DAB e&longs;t partium (12 6/23). Ratio igitur gravitationis <lb/>lateris AB ad gravitationem lateris AC ex inclinatione e&longs;t ut <lb/>282 ad 29; Ratio momentorum ex di&longs;tanti&acirc; &agrave; centro, ut &longs;upra <lb/>diximus, e&longs;t ut 424 ad 105. Compo&longs;itis igitur duabus hi&longs;ce <lb/>Rationibus, e&longs;t totius momenti lateris AB ad totum momen&shy;<lb/>tum lateris AC Ratio ut 119568 ad 3045, hoc e&longs;t in minimis <lb/>terminis ut 39. 267&Prime; ad 1. Sit igitur gravitas ab&longs;oluta lateris <lb/>AB unciarum 20; gravitatio re&longs;pondens &longs;emi&longs;&longs;i Sinus Ver&longs;i an&shy;<lb/>guli inclinationis e&longs;t unciarum (6 3/23). Item gravitas ab&longs;oluta la&shy;<lb/>teris AC &longs;it unc. </s>

<s>9: gravitatio re&longs;pondens &longs;emi&longs;&longs;i Sinus Ver&longs;i <lb/>anguli inclinationis e&longs;t unc. (29/46). H&aelig;c gravitatio (29/46) ducatur in <lb/>di&longs;tantiam &agrave; perpendiculo partium (4 13/23), &amp; e&longs;t momentum <lb/>2.878&tprime;. </s>

<s>Similiter gravitatio unc. (6 3/23) ducatur in di&longs;tantiam &agrave; <lb/>perpendiculo partium (18 10/23), &amp; e&longs;t momentum 113.013&tprime;. </s>

<s>Di&shy;<lb/>vi&longs;o itaque majore numero 113013 per minorem 2878, in mi&shy;<lb/>nimis terminis Ratio e&longs;t ut 39.268&Prime; ad 1: qu&aelig; minim&ugrave;m differt <lb/>&agrave; priore illa Ratione propter neglectas fractiunculas in divi&shy;<lb/>&longs;ionibus. </s></p><p type="main">

<s>Nunc inquiramus, quantum ponderis addendum &longs;it lateri <lb/>minori, ut fiat &aelig;quilibrium cum &longs;ol&acirc; majoris lateris gravitate. </s>

<s><lb/>Statuatur pondus addendum Algebric&egrave; 1 &rx;, cujus di&longs;tantia &agrave; <lb/>perpendiculo cum &longs;it partium (4 13/23), ponderis additi momentum <lb/>e&longs;t (105/23) &rx; addendum momento lateris minoris invento. </s>

<s>Quare <lb/>2.878&tprime; + (105/23) &rx; &aelig;quantur momento 113.013&tprime; lateris majoris: <lb/>&amp; utrinque demptis 2.878&tprime;, remanet &aelig;quatio inter (105/23) &rx; &amp; <lb/>110.135&tprime;. </s>

<s>Demum in&longs;titut&acirc; divi&longs;ione prodit <expan abbr="preti&utilde;">pretium</expan> 1 &rx;, hoc e&longs;t <lb/>ponderis addendi, unciarum 24 1/8. Huic itaque ponderi addit&acirc; <lb/>gravitatione lateris minoris AC unc. (29/46) hoc e&longs;t in mille&longs;imis <lb/>630&tprime;, erit in C totum pondus unc. </s>

<s>24.755&tprime;; &amp; in B intelli&shy;<lb/>gitur gravitas unc. (6 3/23), hoc e&longs;t in mille&longs;imis unc. </s>

<s>6.130&tprime; fer&egrave;. </s>

<s><lb/>Vides igitur h&aelig;c pondera e&longs;&longs;e reciproc&egrave; po&longs;ita in Ratione <lb/>di&longs;tantiarum DB &amp; DC: &amp; quamvis demum in his Ratio&shy;<lb/>nibus non &longs;ibi exacti&longs;&longs;im&egrave; re&longs;pondeant numeri, &longs;atis pa-<pb pagenum="278"/>tet exiguum hoc di&longs;crimen oriri ex neglectis fractiun&shy;<lb/>culis. </s></p><p type="main">

<s>C&aelig;ter&ugrave;m h&aelig;c tam minut&egrave; per&longs;equi in libr&acirc; curv&acirc;, cujus <lb/>latera non ade&ograve; notabili gravitate &longs;unt pr&aelig;dita, labor quidem <lb/>videtur inutilis: &longs;ed quoniam huju&longs;modi libr&aelig; pr&aelig;cipuus u&longs;us <lb/>e&longs;&longs;e pote&longs;t in machinationibus, ubi latera libr&aelig; &longs;unt tigilli cra&longs;&shy;<lb/>&longs;iores non mediocris gravitatis, oper&aelig; pretium fuit indicare, <lb/>qu&acirc; methodo ip&longs;orum laterum gravitates &amp; momenta compu&shy;<lb/>tari oporteat, ut non ca&longs;u, &longs;ed ex cert&acirc; ratione pondera collo&shy;<lb/>centur, &amp; &aelig;quipondia &longs;tatuantur. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT VI.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Qu&aelig;nam libr&aelig; &longs;int omnium exacti&longs;sim&aelig;.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>IN&longs;trumenti cuju&longs;que bonitas &aelig;&longs;timatur ex fine, ad quem fuit <lb/>in&longs;titutum, prout ad illum a&longs;&longs;equendum aptum fuerit, aut <lb/>ineptum, e&oacute;que melius cen&longs;etur in&longs;trumentum, qu&ograve; certi&ugrave;s <lb/>per illud propo&longs;itus finis obtinetur; quemadmodum per &longs;ingu&shy;<lb/>la eunti facil&egrave; con&longs;tabit. </s>

<s>Ut igitur exacti&longs;&longs;imum libr&aelig; genus <lb/>innote&longs;cat, &longs;atis patet inquirendum e&longs;&longs;e, qu&aelig;nam libra facilli&shy;<lb/>m&egrave; ab &aelig;quilibrio recedat; quo rece&longs;&longs;u indicans vel minimam <lb/>ponderum in&aelig;qualitatem, etiam &longs;uo &aelig;quilibrio exqui&longs;itam <lb/>ponderum &aelig;qualitatem o&longs;tendit; id quod per libram ve&longs;tiga&shy;<lb/>mus. </s>

<s>H&icirc;c autem de libr&acirc; &aelig;qualium brachiorum &longs;ermo e&longs;t, qu&acirc; <lb/>communiter uti &longs;olemus: quamquam aliqua etiam ad libram <lb/>in&aelig;qualium brachiorum proportione traduci queant. </s>

<s>Ex du&shy;<lb/>plici capite libram, qu&agrave; libra e&longs;t, ponderum gravitates pr&aelig; aliis <lb/>libris exqui&longs;it&egrave; examinare contingit, videlicet aut ex brachio&shy;<lb/>rum longitudine, aut ex &longs;parti, &longs;eu centri mot&ucirc;s, po&longs;itione; <lb/>reliqua enim impedimenta, aut adjumenta materiam poti&ugrave;s &longs;e&shy;<lb/>quuntur, qu&agrave;m libr&aelig; formam. </s></p><p type="main">

<s>Et quidem quod ad brachiorum longitudinem &longs;pectat, ade&ograve; <lb/>certum Ari&longs;toteli videtur majoribus libris, majori &longs;cilicet bra&shy;<lb/>chiorum longitudine pr&aelig;ditis, accurati&ugrave;s examinari ponde&shy;<lb/>rum &aelig;qualitatem, ut in Mechanicis qu&aelig;&longs;tionibus hoc primum <pb pagenum="279"/>ab eo qu&aelig;ratur, <emph type="italics"/>Cur majores libr&aelig; exactiores &longs;unt minoribus?<emph.end type="italics"/> Cau&shy;<lb/>&longs;am autem ex eo de&longs;umendam putat, qu&ograve;d &longs;partum &longs;it cen&shy;<lb/>trum, brachia ver&ograve; qua&longs;i line&aelig; &agrave; centro exeuntes; &amp; quia Ra&shy;<lb/>dij longiores ab eodem centro cum brevioribus exeuntes &longs;i pa&shy;<lb/>riter moveantur, majorem arcum de&longs;cribunt, propterea etiam <lb/>citius moveri nece&longs;&longs;e e&longs;t extremitatem libr&aelig;, qu&ograve; plus &agrave; &longs;parto <lb/>di&longs;ce&longs;&longs;erit. </s>

<s>Hinc e&longs;t in minore libr&acirc; po&longs;&longs;e aliquando ex tenui <lb/>in&aelig;qualitate ponderum fieri motum non con&longs;picuum, atque <lb/>ade&ograve; illam occult&egrave; di&longs;cedere ab &aelig;quilibrio; id quod in majore <lb/>libr&acirc; contingere non pote&longs;t, quia longioris brachij extremitas <lb/>notabili motu inclinatur. </s>

<s>Sit enim li&shy;<lb/><figure id="fig82"></figure><lb/>bra longior AB, cujus &longs;partum &longs;it C; <lb/>moveatur, &amp; de&longs;cribat arcus BG, &amp; <lb/>AF, qui &longs;unt mult&ograve; magis con&longs;picui <lb/>&amp; majores, qu&agrave;m qui &agrave; libr&acirc; minore <lb/>DE habente idem mot&ucirc;s centrum C, <lb/>de&longs;cribantur arcus EI &amp; DH. </s>

<s>Con&shy;<lb/>&longs;tat igitur motum puncti E pror&longs;us fugere omnem oculorum <lb/>aciem, &longs;i motus extremitatis B vix &longs;it con&longs;picuus. </s>

<s>Ex quo il&shy;<lb/>lud etiam con&longs;equens e&longs;t, quod major libra clari&ugrave;s indicat <lb/>&aelig;quilibrium. </s></p><p type="main">

<s>Ver&ugrave;m &longs;i h&aelig;c ita accipiantur, prout communi huic inter&shy;<lb/>pretationi &longs;ube&longs;t Ari&longs;toteles, vix aliquid habent momenti: <lb/>quis enim pondera vix in&aelig;qualia bilance &longs;ubtiliter examinans <lb/>jugi extremitates re&longs;picit, ut videat, an line&aelig; horizonti paral&shy;<lb/>lel&aelig; congruat jugum? </s>

<s>&amp; non poti&ugrave;s lingulam CO con&longs;iderat, <lb/>an cum ans&acirc; perpendiculari illa conveniat? </s>

<s>Quod &longs;i lingula at&shy;<lb/>tendatur, idem e&longs;t ejus motus &longs;ive longior &longs;it libra AB, &longs;ive <lb/>brevior DE; fact&acirc; enim inclinatione aut majore motu BG, aut <lb/>minore motu EI, eadem e&longs;t lingul&aelig; po&longs;itio CS. </s>

<s>Hoc tant&ugrave;m <lb/>habent emolumenti brachia longiora, quod facili&ugrave;s dividuntur <lb/>bifariam &aelig;qualiter qu&agrave;m breviora: &amp; &longs;i minimum aliquod di&longs;&shy;<lb/>crimen intercedat, hoc minorem habet Rationem ad bra&shy;<lb/>chium longi&ugrave;s, qu&agrave;m ad brevius. </s>

<s>Quare ali&acirc; ratione acci&shy;<lb/>pienda e&longs;t libra: nam &longs;i in uno eodemque puncto C conveniant <lb/>&longs;partum &amp; jugi divi&longs;io, aut &longs;partum &longs;it inferius, &longs;ive longiora, <lb/>&longs;ive breviora &longs;int brachia, ponderum in&aelig;qualitas illic&ograve; inno&shy;<lb/>te&longs;cit, quia extremitas pr&aelig;ponderans, ad imum locum, quan-<pb pagenum="280"/>tum pote&longs;t, de&longs;cendit. </s>

<s>Locutus igitur videtur Ari&longs;toteles de <lb/>libr&acirc; &longs;partum habente in &longs;uperiore jugi loco extr&agrave; lineam, quz <lb/>jugi longitudinem definit. </s></p><p type="main">

<s>Sit iterum libra longior AB, &amp; brevior DE, utraque bifa&shy;<lb/>riam divi&longs;a in C; &amp; &longs;it linea lingul&aelig; perpendicularis CK, in <lb/><figure id="fig83"></figure><lb/>qu&acirc; &longs;umatur &longs;partum, &longs;eu mot&uacute;s <lb/>centrum O, &amp; re&longs;iduum OK &longs;it <lb/>lingula, ex cujus declinatione &agrave; <lb/>perpendiculo an&longs;&aelig;, digno&longs;citur <lb/>&longs;ublatum &aelig;quilibrium. </s>

<s>Sit pondus <lb/>A ad pondus B ut 5 ad 3: centrum <lb/>gravitatis jugi &amp; ponderum commune non pote&longs;t e&longs;&longs;e C, quod <lb/>brachia CA &amp; CB &aelig;qualia con&longs;tituit; &longs;ed erit ut pondus A ad <lb/>pondus B, ita reciproc&egrave; longitudo BG ad longitudinem GA, <lb/>eritque punctum G centrum gravitatis, nec libra con&longs;i&longs;tet, ni&shy;<lb/>&longs;i recta GOH fiat perpendicularis horizonti: lingula igitur <lb/>OK declinabit &agrave; perpendiculo an&longs;&aelig; juxta angulum HOK. </s>

<s><lb/>Eadem pondera transferantur in minorem libram DE; &amp; &longs;i <lb/>fiat ut pondus D 5 ad pondus E 3, ita EF ad FD, erit F cen&shy;<lb/>trum gravitatis libr&aelig; DE &amp; ponderum: quare libra non con&shy;<lb/>&longs;i&longs;tet, ni&longs;i recta FOI &longs;it horizonti perpendicularis, &amp; tunc &agrave; <lb/>perpendiculo declinabit lingula OK juxta angulum IOK. </s>

<s><lb/>Quoniam ver&ograve; e&longs;t ut 4 ad 1, ita AC ad CG, ita DC ad CF, <lb/>&amp; AC major e&longs;t qu&agrave;m DC, erit etiam ex 14 lib.5. GC major <lb/>qu&agrave;m FC; igitur angulus COF minor e&longs;t angulo COG, pars <lb/>minor toto; ac proinde ad verticem angulus KOI minor e&longs;t <lb/>angulo KOH. </s>

<s>Po&longs;itis igitur ponderibus ii&longs;dem in libr&aelig; lon&shy;<lb/>gioris AB extremitatibus, declinabit lingula &agrave; perpendiculo, <lb/>cum eo con&longs;tituens angulum majorem, qu&agrave;m &longs;it angulus ab <lb/>eadem lingul&acirc; con&longs;titutus cum perpendiculo, quando ponde&shy;<lb/>ra illa in&aelig;qualia adnectuntur libr&aelig; breviori DE. </s>

<s>Hinc e&longs;t <lb/>qu&ograve;d &longs;i in&aelig;qualitas ponderum exigua &longs;it, centrum gravitatis <lb/>in utr&acirc;que libr&acirc; non mult&ugrave;m recedat &agrave; puncto C, par&ugrave;m in ma&shy;<lb/>jore, minim&ugrave;m in minore, ac proinde lingul&aelig; deflexio forta&longs;&longs;e <lb/>inob&longs;ervabilis erit in minore libr&acirc;, qu&aelig; in majore evadet nota&shy;<lb/>bilis atque con&longs;picua. </s>

<s>Hinc etiam patet, cur extremitas A <lb/>de&longs;cendens magis moveatur, qu&agrave;m extremitas D minoris li&shy;<lb/>br&aelig;; quia &longs;cilicet angulus OGA, per 16. lib.1. major e&longs;t qu&agrave;m <pb pagenum="281"/>angulus OFD, ac propterea ubi OG facta &longs;it perpendicularis, <lb/>linea AG cum ill&agrave; faciens obtu&longs;iorem angulum, magis depri&shy;<lb/>metur infr&agrave; lineam AB horizontalem. </s></p><p type="main">

<s>Sed jam inquirendum e&longs;t, utr&ugrave;m expediat centrum mot&ucirc;s <lb/>magis di&longs;tare &agrave; line&acirc; jugi, an ver&ograve; illi propi&ugrave;s admoveri, ut <lb/>clari&ugrave;s innote&longs;cat rece&longs;&longs;us jugi ab &aelig;quilibrio horizontali: illa <lb/>quippe &longs;parti po&longs;itio eligenda e&longs;t, qu&aelig; etiam minimum mo&shy;<lb/>tum indicet notabili lingul&aelig; declinatione. </s>

<s>Dico itaque &longs;par&shy;<lb/>tum line&aelig; jugi proximum utilius e&longs;&longs;e, qu&agrave;m remotum. </s>

<s>Sit <lb/>enim libra AB bifariam in C di&shy;<lb/><figure id="fig84"></figure><lb/>vi&longs;a, &amp; ex hoc puncto exeat per&shy;<lb/>pendicularis CI; in qu&acirc; pro cen&shy;<lb/>tro mot&ucirc;s eligatur punctum S; <lb/>ponantur ver&ograve; pondera A &amp; B ita <lb/>e&longs;&longs;e in&aelig;qualia, ut centrum gravi&shy;<lb/>tatis commune &longs;it D. </s>

<s>Igitur DSR <lb/>e&longs;t linea, qu&aelig; facta perpendicularis con&longs;tituit cum lingul&acirc; SI <lb/>angulum ISR. </s>

<s>Deinde reliquis omnibus manentibus, &longs;it cen&shy;<lb/>trum mot&ucirc;s O remotius &agrave; line&acirc; jugi, &amp; linea DOV facta per&shy;<lb/>pendicularis declinabit &agrave; lingul&acirc; OI juxta angulum IOV, <lb/>quem con&longs;tat e&longs;&longs;e minorem angulo ISR; nam angulus DSC <lb/>externus major e&longs;t interno DOS, per 16. lib. 

1. e&longs;t autem huic <lb/>ad verticem IOV, &amp; illi ad verticem ISR; igitur ISR angu&shy;<lb/>lus e&longs;t major angulo IOV. </s></p><p type="main">

<s>Qu&ograve;d &longs;i centrum mot&ucirc;s adhuc propi&ugrave;s admoveatur medio <lb/>jugi puncto C, adhuc majorem angulum con&longs;tituet cum lin&shy;<lb/>gul&acirc;, ac proptere&agrave; adhuc mult&ograve; notabilior erit deflexio lingu&shy;<lb/>l&aelig; &agrave; perpendiculo, etiam &longs;i exiguus &longs;it motus ex eo, quod cen&shy;<lb/>trum gravitatis D proxim&egrave; accedat ad punctum C: e&longs;t &longs;iqui&shy;<lb/>dem extr&agrave; controver&longs;iam, qu&ograve; minor e&longs;t ponderum in&aelig;quali&shy;<lb/>tas, e&ograve; etiam minorem e&longs;&longs;e puncti D &agrave; puncto C di&longs;tantiam. </s>

<s><lb/>Ex quo manife&longs;tum evadit exiguam ponderum differentiam <lb/>non digno&longs;ci, &longs;i &longs;partum notabili intervallo rece&longs;&longs;erit &agrave; line&acirc; ju&shy;<lb/>gi; h&aelig;c enim &longs;parti di&longs;tantia habet rationem Radij, di&longs;tantia <lb/>centri gravitatis &agrave; medio jugi locum obtinet Tangentis; igitur <lb/>&longs;i fiat major &longs;parti di&longs;tantia, eadem Tangens ad majorem Ra&shy;<lb/>dium minorem Rationem habebit, atque ade&ograve; &longs;ubtendet mul&shy;<lb/>t&ograve; acutiorem angulum, qui proptere&agrave; min&ugrave;s ob&longs;ervari poterit. <pb pagenum="282"/>Quare pro e&acirc;dem ponderum in&aelig;qualitate digno&longs;cend&acirc;, &longs;i con&shy;<lb/>currant minima &longs;parti &agrave; jugo di&longs;tantia, &amp; ob longitudinem ma&shy;<lb/>jorem brachiorum libr&aelig; major centri gravitatis di&longs;tantia &agrave; me&shy;<lb/>dio jugi puncto, patet mult&ograve; facili&ugrave;s digno&longs;ci in&aelig;qualia e&longs;&longs;e <lb/>pondera, quia majore angulo linea deflectit &agrave; perpendiculo; &amp; <lb/>po&longs;ito minimo Radio Tangens major angulo majori opponitur. </s></p><p type="main">

<s>H&aelig;c quidem de libra &longs;partum habente &longs;upr&agrave; lineam jugi <lb/>dicta accommodari po&longs;&longs;unt libr&aelig; &longs;partum habenti infr&agrave; jugi li&shy;<lb/>neam, &longs;i eadem &longs;chemata inver&longs;o &longs;itu po&longs;ita intelligantur: qu&ograve; <lb/>enim ma ore angulo deflectit &agrave; perpendiculo linea jungens gra&shy;<lb/>vitatis centrum, &amp; centrum motus, e&ograve; facili&ugrave;s brachium, in <lb/>quo e&longs;t gravitatis centrum, inclinatur. </s>

<s>Ver&ugrave;m &longs;i duplex h&aelig;c <lb/>libr&aelig; &longs;pecies, qu&aelig; &longs;upr&agrave;, &amp; qu&aelig; infra jugi lineam &longs;partum ha&shy;<lb/>bet, invicem comparetur, &longs;atis apertum e&longs;t mult&ograve; facili&ugrave;s &agrave; <lb/>po&longs;teriore h&acute;c &longs;pecie indicari ponderum in&aelig;qualitatem; quia <lb/>videlicet &longs;i centrum gravitatis in alterutram partem vel mini&shy;<lb/>m&ugrave;m recedat &agrave; medio jugi, non ampli&ugrave;s imminet &longs;parto in eo&shy;<lb/>dem perpendiculo, neque pote&longs;t &longs;u&longs;tineri, &longs;ed illic&ograve;, quant&ugrave;m <lb/>pote&longs;t ad imum locum de&longs;cendit. </s>

<s>At in priore illa &longs;pecie libr&aelig; <lb/>&longs;partum in &longs;uperiore loco habentis, recedente in alterutram <lb/>partem centro gravitatis, de&longs;cendit illud quidem; &longs;ed non ni&longs;i <lb/>pro ratione exce&longs;s&ucirc;s ponderis; qui de&longs;cen&longs;us inob&longs;ervabilis erit, <lb/>&longs;i exigua &longs;it ponderum differentia. </s>

<s>Hinc non &longs;emel animadver&shy;<lb/>ti accurati&longs;&longs;imas bilances, quibus aurearum monetarum ponde&shy;<lb/>ra examinantur, eas e&longs;&longs;e, qu&aelig; &longs;partum in inferiore loco habent; <lb/>lanx enim, qu&aelig; pondere pr&aelig;gravatur, ad imum, quant&ugrave;m po&shy;<lb/>te&longs;t de&longs;cendit: fact&acirc; autem libr&aelig; conver&longs;ione ita, ut an<gap/>a infe&shy;<lb/>ri&ugrave;s &longs;u&longs;tentata libram &longs;u&longs;tineat, ii&longs;demque ponderibus impo&longs;i&shy;<lb/>tis, lanx pr&aelig;gravata non de&longs;cendit ad imum locum; &longs;ed manet <lb/>libra in obliqu&acirc; po&longs;itione, qu&aelig; ponderum in&aelig;qualitati congru&egrave; <lb/>re&longs;pondet; &amp;, &longs;i ea &longs;it ponderum in&aelig;qualitas, qu&aelig; omnem ob&shy;<lb/>&longs;ervantis &longs;ubtilitatem effugiat, vidctur libra in &aelig;quilibrio hori&shy;<lb/>zontali po&longs;ita, cum tamen in priore &longs;itu, antequam libra inver&shy;<lb/>teretur, non po&longs;&longs;et in ullo &aelig;quilibrio con&longs;i&longs;tere. </s></p><p type="main">

<s>Non ita tamen h&aelig;c dicta intelligi velim, ut nulla &longs;it habenda <lb/>ratio materi&aelig;, ex qua libra con&longs;tat; h&aelig;c &longs;iquidem tant&aelig; gravi&shy;<lb/>tatis e&longs;&longs;e pote&longs;t, ut axem vehementi&ugrave;s premens motum aliqua&shy;<lb/>tenus impediat, ac propterea levis illa virtus effectiva motus, <pb pagenum="283"/>qui ponderum adnexorum in&aelig;qualitatem c&aelig;teroqui con&longs;eque&shy;<lb/>retur, ex h&acirc;c pre&longs;&longs;ione, &amp; prominularum particularum &longs;e vi&shy;<lb/>ci&longs;&longs;im contingentium conflictu elidatur, atque jugi &aelig;quili&shy;<lb/>brium horizontale permaneat. </s>

<s>Gravitatem autem motui im&shy;<lb/>pedimento e&longs;&longs;e ex eo con&longs;tat, <emph type="italics"/>qu&ograve;d facili&ugrave;s quan&agrave;o &longs;ine pondere <lb/>e&longs;t, <gap/>r libra, qu&agrave;m cum pondus habet,<emph.end type="italics"/> ut ob&longs;ervavit <lb/>Ari&longs;toreles 9. 10. Mechan. </s>

<s>Cui tamen in a&longs;&longs;ignand&acirc; hujus <lb/>difficultatis causa non aquie&longs;co, licet ultr&ograve; concedam <emph type="italics"/>in con&shy;<lb/>trarium e<gap/> quod vergit onus, movere difficile e&longs;&longs;e<emph.end type="italics"/>; &longs;i enim libr&aelig; <lb/>vacu&aelig; lances min&ugrave;s graves &longs;unt, impo&longs;ito autem pondere fiunt <lb/>graviores, &amp; proptere&agrave; lanx elevanda facta gravior difficili&ugrave;s <lb/>movetur contia in&longs;itam gravitati propen&longs;ionem, etiam vici&longs;&longs;im <lb/>lanx deprimenda facta gravior ex adnexo pondere facili&ugrave;s ob&shy;<lb/>&longs;ecundat naturali gravium propen&longs;ioni, atque ade&ograve; augere de&shy;<lb/>beret movendi facilitatem, vei &longs;altem hanc imminui non per&shy;<lb/>mitteret. </s>

<s>Non aliunde igitur ortum ducere videtur huju&longs;mo&shy;<lb/>di difficultas movendi libram onu&longs;tam, qu&agrave;m ex majore pre&shy;<lb/>mentis gravitatis conatu: pre&longs;&longs;ione autem motum impediri quis <lb/>neget, &longs;i &longs;uper planam &longs;uperficiem continuo l&aelig;vore lubricam <lb/>ducat regulam metallicam exqui&longs;ite politam, quam nunc te&shy;<lb/>nui, nunc validiori conatu premat? </s>

<s>utique percipiet pro vario <lb/>prementis conatu aliam atque aliam e&longs;&longs;e trahend&aelig; regul&aelig; me&shy;<lb/>tallic&aelig; difficultatem. </s></p><p type="main">

<s>Adde graviori libr&aelig; cra&longs;&longs;iorem axem, ut ei proportione <lb/>re&longs;pondeat, nece&longs;&longs;ari&ograve; adjungi; hic autem &longs;i non &longs;it exqui&longs;it&egrave; <lb/>cylindricus, qu&acirc; parte fit contactus, &longs;ed aliquaten&ugrave;s angulatus <lb/>duobus in locis contingat, &longs;atis manife&longs;t&egrave; apparet magis impe&shy;<lb/>diri motum libr&aelig;, qu&agrave;m &longs;i axis tenuior e&longs;&longs;et, atque &longs;ubtilior; <lb/>licet enim hic pariter &longs;imilique ratione ang latus e&longs;&longs;et, quia <lb/>tamen anguli min&ugrave;s di&longs;tarent invicem, qu&agrave;m in axe cra&longs;&longs;iore, <lb/>min&ugrave;s etiam libr&aelig; conver&longs;ionem impedirent. </s>

<s>Idem accidit, &longs;i <lb/>axis quidem cylindricus, foramen autem, cui axis in&longs;eritur, <lb/>non exqui&longs;it&egrave; rotundum &longs;ed angulatum fuerit. </s>

<s>Cur autem libr&aelig; <lb/>conver&longs;io impediatur, &longs;i fiat contactus in duobus punctis, pa&shy;<lb/>l&agrave;m e&longs;t; quia nimirum quamdiu centrum gravitatis compo&longs;it&aelig; <lb/>interjicitur inter duos illos contactus (vel &longs;altem linea directio&shy;<lb/>nis per illud centrum ducta tran&longs;it per intervallum illud duo&shy;<lb/>rum contactuum) non pote&longs;t fieri libr&aelig; in alterutram partem <pb pagenum="284"/>couver&longs;io; qu&aelig; proinde ut convertatur, tantum ponderis alte&shy;<lb/>ri lanci addi nece&longs;&longs;e e&longs;t, ut centrum gravitatis omnin&ograve; cadat <lb/>extr&agrave; illud &longs;patium, quod &agrave; contactibus comprehenditur. </s></p><p type="main">

<s>Hinc patet, cur libr&aelig; cra&longs;&longs;iores, &amp; majores ingentibus &longs;ar&shy;<lb/>cinis onu&longs;t&aelig; inertes fiant ad motum, etiam &longs;i adnexis ponderi&shy;<lb/>bus in&longs;it aliquot unciarum, aliquando forta&longs;&longs;e etiam librarum, <lb/>di&longs;paritas. </s>

<s>Contr&agrave; ver&ograve; aurificibus, &amp; gemmariis, quibus mi&shy;<lb/>nutias contemnere damno e&longs;&longs;et, vald&egrave; exigu&aelig; libr&aelig; in u&longs;u <lb/>&longs;unt; quipp&egrave; qu&aelig; &longs;ubtili&longs;&longs;imo axe content&aelig; &longs;unt, &amp; levi jugo <lb/>con&longs;tant, cujus gravitati &aelig;qualis e&longs;t &longs;ingularum lancium gra&shy;<lb/>vitas: quare cum nec vehemens pre&longs;&longs;io contingat, nec axis <lb/>ade&ograve; tenuis facil&egrave; angulos admittat, exilioribus huju&longs;modi li&shy;<lb/>bris etiam minima ponderum in&aelig;qualitas exploratur, &longs;i e&aelig;te&shy;<lb/>r&oacute;qui fuerint rit&egrave; con&longs;truct&aelig;. </s></p><p type="main">

<s>At qu&aelig;rat h&icirc;c qui&longs;piam. </s>

<s>Proponitur libra, qu&aelig; vacua &aelig;qui&shy;<lb/>librium o&longs;tendit, nec ita gravis e&longs;t, ut de validiore axis pre&longs;&shy;<lb/>&longs;ione dubitetur: ut inquiratur, qu&agrave;m facil&egrave; mobilis illa &longs;it, alte&shy;<lb/>ri lanci &longs;ingula &longs;ubinde grana delicat&egrave; imponuntur, quot &longs;atis <lb/>&longs;int ad prim&ograve; tollendum &aelig;quilibrium, t&ugrave;m ali&acirc; libr&acirc; tenuiori <lb/>examinatum granorum omnium pondus (rejecto ultimo grano, <lb/>cujus additione prim&ograve; facta e&longs;t libr&aelig; inclinatio) deprehendi&shy;<lb/>tur unci&aelig; unius, exempli grati&acirc;. </s>

<s>Qu&aelig;ritur, an, &longs;i eidem lanci <lb/>imponantur merces, &amp; oppo&longs;it&aelig; lanci legitima pondera, &longs;it <lb/>&longs;emper numeranda uncia una amplius, ut verum mercis pon&shy;<lb/>dus habeatur; quandoquidem deprehen&longs;um e&longs;t non mutari <lb/>&aelig;quilibrium, ni&longs;i uncia addatur. </s></p><p type="main">

<s>Ut qu&aelig;&longs;tioni &longs;atisfaciam, tanquam certum &longs;tatuamus hanc <lb/>libr&aelig; inertiam non oriri ex mult&acirc; jugi &amp; lancium gravitate <lb/>axem premente; &longs;i enim ex huju&longs;modi pre&longs;&longs;ione oriretur, ad&shy;<lb/>ditis hinc &amp; hinc ponderibus mult&ograve; major fieret pre&longs;&longs;io, ex <lb/>qu&acirc; movendi difficultas major crearetur; &amp; &longs;i minorem pre&longs;&longs;io&shy;<lb/>nem vix unius unci&aelig; exce&longs;&longs;us vincit, utique majorem pre&longs;&longs;io&shy;<lb/>nem non ni&longs;i plurium unciarum exce&longs;&longs;us vincere poterit. </s>

<s>De&shy;<lb/>finire autem huju&longs;modi pre&longs;&longs;ionum vires motum libr&aelig; retar&shy;<lb/>dantes, me&aelig; tenuitatis non e&longs;t; quipp&egrave; qui nec divinare au&shy;<lb/>deo, nec certam rationem pre&longs;&longs;iones illas dimetiendi invenio. </s>

<s><lb/>Illud igitur reliquum e&longs;t, &longs;eclus&acirc; pre&longs;&longs;ione, qu&ograve;d axis con&shy;<lb/>tactus non omnin&ograve; in unico puncto, &longs;ed in pluribus fiat, ac <pb pagenum="285"/>propterea alterutri vacu&aelig; libr&aelig; lanci imponendam unciam, ut <lb/>prim&ograve; di&longs;po&longs;ita &longs;it libra ad recedendum ab &aelig;quilibrio. </s>

<s>Hoc au&shy;<lb/>tem indicat, libr&aelig; pror&longs;us vacu&aelig; centrum gravitatis e&longs;&longs;e inter <lb/>extrema puncta contact&ucirc;s axis; &longs;ed addit&acirc; unci&acirc; compo&longs;it&aelig; gra&shy;<lb/>vitatis centrum convenire cum extremo puncto contact&ucirc;s <lb/>axis. </s></p><p type="main">

<s>Qu&aelig;rendum e&longs;t igitur, quo intervallo extremum hoc <lb/>punctum, quod etiam e&longs;t gravitatis centrum, di&longs;tet &agrave; medio <lb/>jugi puncto. </s>

<s>Id quod ut innote&longs;cat, ob&longs;ervetur jugi &amp; lan&shy;<lb/>cium gravitas; t&ugrave;m in extremitatibus jugi intelligatur &longs;emi&longs;&longs;is <lb/>&longs;ingulorum brachiorum, &amp; addatur &longs;ingularum lancium gra&shy;<lb/>vitas: &longs;int autem hinc &amp; hinc ex. </s>

<s>gr. </s>

<s>unci&aelig; duodecim tota gra&shy;<lb/>vitas: alteri addatur uncia, &amp; erunt hinc quidem unci&aelig; 12; <lb/>hinc ver&ograve; unci&aelig; 13. Quare jugum reciproc&egrave; di&longs;tinguatur in <lb/>duas partes, quarum altera &longs;it 13, altera 12: igitur punctum <lb/>hoc divi&longs;ionis jugi di&longs;tat &agrave; medio jugi puncto parte un&acirc; quin&shy;<lb/>quage&longs;im&aacute; totius longitudinis eju&longs;dem jugi: h&aelig;c &longs;iquidem lon&shy;<lb/>gitudo di&longs;tincta intelligitur in partes 25 &aelig;quales; punctum <lb/>medium ab extremitate di&longs;tat partibus 12 1/2, centrum gravita&shy;<lb/>tis compo&longs;it&aelig; di&longs;tat partibus 12; igitur punctorum i&longs;torum in&shy;<lb/>tervallum e&longs;t (1/50). </s></p><p type="main">

<s>Jam imponatur alteri lanci merx, qu&aelig; cum pondere le&shy;<lb/>gitimo lib. 

2. faciat &aelig;quilibrium: aio non po&longs;&longs;e pronuncia&shy;<lb/>ri mercem e&longs;&longs;e unc. </s>

<s>25: nam &longs;i ponatur merx unc. </s>

<s>25: ad&shy;<lb/>dit&acirc; gravitate lancis &amp; brachij unc. </s>

<s>12 ex hypothe&longs;i, hinc <lb/>quidem e&longs;&longs;ent unci&aelig; 37, hinc ver&ograve; unci&aelig; 36; igitur divi&shy;<lb/>&longs;o jugo in partes 73, centrum gravitatis di&longs;taret &agrave; medio jugi <lb/>puncto parte (1/146). At punctum extremum contact&ucirc;s axis &amp; jugi <lb/>di&longs;tat parte (1/50), igitur multo majus pondus &longs;upra unciam adden&shy;<lb/>dum e&longs;t merci, ut &aelig;quilibrium exqui&longs;it&egrave; faciat cum pondere <lb/>legitimo lib. 

2. Nimirum in&longs;tituenda e&longs;t analogia ut 12 ad 13, <lb/>ita unci&aelig; 36 ad uncias 39; dempto igitur pondere lancis &amp; bra&shy;<lb/>chij libr&aelig;, quantitas mercis e&longs;t unc. </s>

<s>27. Ex quo liquet, qu&ograve; <lb/>majora pondera lancibus imponuntur, e&ograve; majorem e&longs;&longs;e diffe&shy;<lb/>rentiam &agrave; pondere legitimo. </s>

<s>Hinc ulteri&ugrave;s patet huju&longs;modi <lb/>libr&acirc; &longs;atius e&longs;&longs;e multam mercem &longs;imul ponderare, qu&agrave;m per <lb/>partes: pone enim e&longs;&longs;e uncias 12 legitimi ponderis, cum quo <pb pagenum="286"/>&aelig;quilibrium con&longs;tituitur, merx erit unicarum 14, quia ut 12 <lb/>ad 13, ita unc. </s>

<s>2<gap/> ad 26, &amp; demptis unciis 12 ad brachium &amp; <lb/>lancem &longs;pectantibus, remanent mercis unci&aelig; 14: quare bis <lb/>facta ponderatione erit differentia unc. </s>

<s>4; unica autem ponde&shy;<lb/>ratio dabat tantum uncias 3: quia videlicet &longs;ingulis vicibus ad&shy;<lb/>ditui id, qued re&longs;pondet gravitati lancis oppo&longs;it&aelig;; atque ade&ograve; <lb/>differentia &longs;&aelig;pi&ugrave;s repetita major e&longs;t, qu&agrave;m &longs;implex: &longs;ic qua&shy;<lb/>tuor libris ponderis legitimi re&longs;ponderent in altera lance mer&shy;<lb/>cis lib.4.unc. </s>

<s>5; qu&ograve;d &longs;i quatuor vicibus operando &longs;ingulas libras <lb/>expendi&longs;&longs;es, differentia dem&ugrave;m e&longs;&longs;et unciarum 8. </s></p><p type="main">

<s>Unum ad huc &longs;upere&longs;&longs;e videtur h&icirc;c ob&longs;ervandum, quoniam <lb/>longioribus brachiis exqui&longs;iti&ugrave;s indicari &aelig;quilibrium diximus: <lb/>cavendum &longs;cilicet, ne in aliud incommodum incidamus, quo <lb/>illud idem pereat, quod per&longs;equimur. </s>

<s>Si enim longiora fiant <lb/>brachia, additur gravitas, qu&aelig; magis axem premens motui ali&shy;<lb/>quam difficultatem creat: quod &longs;i retent&acirc; e&acirc;dem brachiorum <lb/>gravitate illorum cra&longs;&longs;ities extenuetur, &amp; in longitudinem ex&shy;<lb/>tendantur, vide ne nimis exilia evadant ita, ut flexioni obnoxia <lb/>&longs;int, vel &longs;u&acirc; ip&longs;orum, vel expendendorum ponderum gravita&shy;<lb/>te. </s>

<s>Pr&aelig;terquam quod longiora brachia plus habere videntur <lb/>momenti ad premendum axem, etiam &longs;i par &longs;it longiorum at&shy;<lb/>que breviorum libr&aelig; brachiorum gravitas ab&longs;oluta; cujus &longs;e&shy;<lb/>mi&longs;&longs;is in extremitate brachij longioris pl&ugrave;s habet momenti ad <lb/>de&longs;cendendum, qu&agrave;m in extremitate brevioris. </s>

<s>Et &longs;i longior <lb/>ha&longs;ta ex medio &longs;u&longs;pen&longs;a facili&ugrave;s &longs;ponte &longs;u&acirc; flectitur circa me&shy;<lb/>dium (id quod breviori non accidit) indicio e&longs;t obicem reti&shy;<lb/>nentem magis premi; idem igitur &amp; axi libr&aelig; contingere po&shy;<lb/>te&longs;t, cujus pre&longs;&longs;io major e&longs;&longs;e videtur ex longioribus brachiis, <lb/>etiam&longs;i in c&aelig;teris nullum intercedat di&longs;crimen. </s>

<s>Sic Ari&longs;tote&shy;<lb/>les qu&aelig;rit qu&aelig;&longs;t. </s>

<s>27. Mechan. <emph type="italics"/>Cur &longs;i valde procerum fucrit idem <lb/>pondus, difficili&ugrave;s &longs;uper humeros ge&longs;iatur, etiam &longs;i medium qui&longs;piam <lb/>illud ferat, quam &longs;i brevius &longs;it?<emph.end type="italics"/> cujus difficultatis cau&longs;am ille tri&shy;<lb/>buit validiori vibrationi extremitatum magis di&longs;tantium ab hu&shy;<lb/>mero &longs;u&longs;tinente: &longs;ed hoc non ni&longs;i in motu contingit, &amp; c&ugrave;m <lb/>flexile e&longs;t pondus, cuju&longs;mcdi e&longs;&longs;et longior ha&longs;ta aut bractea <lb/>ferrea mediocris cra&longs;&longs;itiei. </s>

<s>Cert&egrave; longiori column&aelig; marmore&aelig; <lb/>jacenti, cujus medio recens fulcrum &longs;ubjectum fuit, jam pu&shy;<lb/>tre&longs;centibus extremis fulcris, &longs;ua longitudo obfuit, ut frange-<pb pagenum="287"/>retur: id quod &aelig;qualis ponderis column&aelig; breviori ex graviore <lb/>&longs;ecundum &longs;peciem marmore non ita facil&egrave; accidi&longs;&longs;et: non ni&longs;i <lb/>quia gravitas magis &agrave; fulcro di&longs;tans pl&ugrave;s habet momenti, etiam&shy;<lb/>&longs;i non contingat vibratio corporis, quemadmodum in motu. </s></p><p type="main">

<s>Illud po&longs;trem&ograve; non omittendum, quod ad lingulam perti&shy;<lb/>net, hanc enim longiu&longs;culam e&longs;&longs;e pr&aelig;&longs;tat, qu&agrave;m brevem, ut <lb/>vel levi inclinatione libr&aelig;, apex lingul&aelig; magis con&longs;picuo mo&shy;<lb/>tu extra an&longs;am ad latus &longs;ecedat, &amp; &longs;ublatum &aelig;quilibrium indi&shy;<lb/>cet. </s>

<s>Dum tamen lingul&aelig; longitudinem affectas, cavendum, <lb/>ne illa momentum addat &longs;u&acirc; gravitate brachio, quod inclina&shy;<lb/>tur; quamvis enim hoc nihil referat, ubi &longs;ublatum horizontale <lb/>&aelig;quilibrium indicatur; in libr&acirc; tamen, qu&aelig; in &aelig;quilibrio obli&shy;<lb/>quo pote&longs;t con&longs;i&longs;tere, videretur indicare majorem ponderum <lb/>in&aelig;qualitatem, qu&agrave;m revera &longs;it. </s>

<s>C&aelig;ter&ugrave;m communiter libr&aelig; <lb/>hoc periculo vacant; &longs;ola enim ponderum &aelig;qualitas horizonta&shy;<lb/>li &aelig;quilibrio inquiritur, non ponderum Ratio obliquo &aelig;quili&shy;<lb/>brio inve&longs;tiganda proponitur: quare communiter nil de lingu&shy;<lb/>l&aelig; gravitate timendum e&longs;t, quod nos &longs;olicitos habeat. </s></p><p type="main">

<s>Quare pr&aelig;ter exqui&longs;itam brachiorum &aelig;qualitatem, &amp; accu&shy;<lb/>ratam lingul&aelig; cum ip&longs;o jugo po&longs;itionem ad angulos rectos, ad <lb/>libram exacti&longs;&longs;imam con&longs;tituendam concurrunt brachiorum &amp; <lb/>lingul&aelig; longitudo, jugi &amp; lancium modica gravitas, axis &longs;ub&shy;<lb/>tilitas, &longs;parti &amp; jugi qu&agrave;m maxima propinquitas, &amp; ip&longs;ius <lb/>&longs;parti infr&agrave; jugi lineam po&longs;itio. </s>

<s>Qu&aelig; tamen omnia cum rect&acirc; <lb/>ratione &longs;unt admini&longs;tranda, ut ponderibus examinandis pro&shy;<lb/>portione re&longs;pondeant libr&aelig; partes; majoribus enim &longs;arcinis va&shy;<lb/>lidior axis, &amp; cra&longs;&longs;iora libr&aelig; brachia conveniunt; &amp; &longs;ic de <lb/>reliquis. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT VII.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Libr&aelig; dolo&longs;&aelig; vitia reteguntur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>LIbram dolo&longs;am voco, qu&aelig; &longs;olitari&egrave; accepta &longs;in&egrave; ponderi&shy;<lb/>bus ju&longs;ta apparet, &amp; &aelig;quilibrium o&longs;tentat, re tamen ver&acirc; <lb/>inju&longs;ta e&longs;t, quia adnexis ponderibus &longs;uo &aelig;quilibrio non tribuit <pb pagenum="288"/>&aelig;qualitatem, vel quia ponderum &aelig;qualitatem non indicat ve&shy;<lb/>to &aelig;quilibrio. </s>

<s>Quare nullus mihi &longs;ermo de iniquorum vendi&shy;<lb/>torum &longs;ycophantiis, quibus, ju&longs;tam lic&egrave;t libram adhibentes, <lb/>rudem ac &longs;implicem emptorem circumveniunt, aut imprimen&shy;<lb/>do impetum &longs;ur&longs;um brachio, cui legitimum pondus adnectitur, <lb/>ut merx pr&aelig;ponderare videatur, aut ponderibus iniquis &amp; ju&longs;to <lb/>minoribus utendo, aut &longs;ubjectam men&longs;am, cui lanx mercis in&shy;<lb/>cumbit, materi&acirc; aliquatenus tenaci illinendo, ut &longs;ublat&acirc; in <lb/>a&euml;rem libr&acirc; pri&ugrave;s attollatur lanx ponderis qu&agrave;m mercis, qu&aelig; <lb/>omnin&ograve; pr&aelig;ponderans apparet, &longs;i libra &longs;partum habeat infra <lb/>jugum, aut &longs;imiles impo&longs;turas excogitando: &longs;ed de illis tantum <lb/>deceptionibus agendum, qu&aelig; ex ip&longs;ius libr&aelig; con&longs;tructione, <lb/>aut po&longs;itione ortum habere po&longs;&longs;unt. </s></p><p type="main">

<s>Et prim&ograve; quidem &longs;e offert dolus, cujus meminit Ari&longs;toteles <lb/>qu&aelig;&longs;t.1.Mechan. </s>

<s>familiaris eo tempore vendentibus purpuram, <lb/>&amp; ea, quorum modica quantitas pretium exigebat non contem&shy;<lb/>nendum: hi enim libr&acirc; utebantur, qu&aelig; brachiis non omnin&ograve; <lb/>paribus con&longs;tabat, ita tamen, ut h&aelig;c in&aelig;qualitas non &longs;e oculis <lb/>&longs;tatim proderet. </s>

<s>Ut autem lateret dolus, &longs;capum &longs;eu jugum <lb/>libr&aelig; ex ligno con&longs;truebant, cujus partes omnes non eandem <lb/>&longs;pecificam gravitatem obtinerent, quamvis nulla &longs;ecund&ugrave;m <lb/>molem diver&longs;itas intuenti occurreret: quia enim nodi, &amp; partes <lb/>radici propiores, ut pot&egrave; magis den&longs;&aelig;, graviores &longs;unt, qu&agrave;m <lb/>reliqu&aelig; partes &agrave; radice remotiores &amp; nodis carentes, partem il&shy;<lb/>lam graviorem breviori brachio tribuebant, vel &longs;i materia pla&shy;<lb/>n&egrave; uniu&longs;modi e&longs;&longs;et, &amp; &aelig;quabili gravitate pr&aelig;dita, breviori <lb/>brachio aliquid plumbi infundebant, ut materi&aelig; gravitate mo&shy;<lb/>mentum, quod ratione po&longs;itionis deerat, &longs;upplente, appareret <lb/>&aelig;quilibrium lancium in vacu&acirc; libr&acirc;. </s>

<s>Sed ubi demum merx <lb/>lanci longioris brachij imponebatur, h&aelig;c erat ju&longs;to minor, <lb/>quamvis cum oppo&longs;ito pondere e&longs;&longs;et &aelig;quilibris; non enim erat <lb/>illi &aelig;qualis, &longs;ed in Ratione reciproc&acirc; longitudinis brachij mi&shy;<lb/>noris ad longitudinem majoris. </s>

<s>H&ucirc;c &longs;pectat in&aelig;qualitas bra&shy;<lb/>chiorum orta ex eo, qu&ograve;d jugi ferrei pars altera ex validiore, &amp; <lb/>diuturniore percu&longs;&longs;ione mallei facta den&longs;ior, etiam gravior e&longs;t; <lb/>nam puncto longitudinem jugi bifariam dividenti non re&longs;pon&shy;<lb/>det centrum gravitatis; &longs;ed recedit &agrave; medio vers&ugrave;s extremita&shy;<lb/>tem den&longs;iorem, atque graviorem; ac proptere&agrave;, ut &aelig;quili-<pb pagenum="289"/>brium appareat, centrum mot&ucirc;s in&aelig;qualiter dividit longitudi&shy;<lb/>nem jugi. </s>

<s>Similiter &longs;i jugi quidem materia &aelig;quabiliter &longs;it gra&shy;<lb/>vis, &longs;ed brachiorum in&aelig;qualitatem &longs;uppleat lancium gravitas <lb/>reciproc&egrave; in&aelig;qualis; &aelig;quilibris erit libra vacua; &longs;ed damno <lb/>emptoris merx longiori brachij adnectitur. </s>

<s>Quare ut pateat <lb/>dolus, facto &aelig;quilibrio inter mercem ac pondus, &longs;tatim com&shy;<lb/>muta lances, &amp; pondus majus ex longiore brachio mult&ograve; plus <lb/>habebit momenti, qu&agrave;m merx ex brachio breviore: idcirc&ograve;, <lb/>&longs;i ex pondere dematur, quant&ugrave;m &longs;atis &longs;it ad &aelig;quilibrium cum <lb/>merce iterum &longs;tatuendum, plus mercis habebit emptor, qu&agrave;m <lb/>pro oppo&longs;iti ponderis men&longs;ur&acirc;. </s></p><p type="main">

<s>Secund&ograve; &longs;it jugi materia plan&egrave; &aelig;quabilis, &amp; ab axe jugum <lb/>dividatur omnino bifariam: &longs;ed puncta contactuum annulo&shy;<lb/>rum, ex quibus pendent lances, non &aelig;qualiter di&longs;tent &agrave; me&shy;<lb/>dio: etiam&longs;i lancis propioris gravitas &longs;uppleat momentum, quod <lb/>dee&longs;t ratione &longs;it&ucirc;s, &amp; &aelig;quilibris appareat libra vacua, non ta&shy;<lb/>men &aelig;qualia pondera lancibus impo&longs;ita con&longs;tituent &aelig;quili&shy;<lb/>brium, &longs;ed illud gravius apparebit, quod ex di&longs;tantia majore <lb/>appendetur: &amp; &longs;i pondera &aelig;quilibrium faciant, in&aelig;qualia <lb/>erunt reciproc&egrave; juxt&agrave; Rationem in&aelig;qualitatis di&longs;tantiarum &agrave; <lb/>medio. </s>

<s>Similiter igitur facto ponderum &aelig;quilibrio, lances <lb/>commuta, &amp; quidem &longs;i po&longs;t commutationem iterum &aelig;quili&shy;<lb/>brium fiat, ju&longs;ta e&longs;t libra, &longs;ec&ugrave;s ver&ograve; &longs;i alterum gravius appa&shy;<lb/>reat, quod pri&ugrave;s &aelig;quale videbatur. </s></p><p type="main">

<s>At qu&aelig;ris, qu&aacute; methodo po&longs;&longs;is deprehendere, quanta &longs;it bra&shy;<lb/>chiorum in&aelig;qualitas, quando quidem non habetur &aelig;quili&shy;<lb/>brium po&longs;t factam lancium commutationem, &amp; plan&egrave; ignora&shy;<lb/>tur, quanta &longs;it mercis gravitas. </s>

<s>Ut qu&aelig;&longs;tioni &longs;atisfaciam, acci&shy;<lb/>pio legitima pondera, &amp; prim&ugrave;m facto &aelig;quilibrio ob&longs;ervo legi&shy;<lb/>timi ponderis quantitatem: Commuto deinde lances, &amp; cum <lb/>non fiat &aelig;quilibrium cum e&acirc;dem merce, tantum accipio legi&shy;<lb/>timi ponderis, quantum requiritur ad &aelig;quilibrium. </s>

<s>Demum <lb/>inter h&aelig;c duo pondera legitima invenio terminum medio loco <lb/>proportionalem, &amp; hoc e&longs;t mercis pondus, quod collatum cum <lb/>alterutro ex legitimis ponderibus dat reciproc&egrave; longitudinis <lb/>brachiorum Rationem. </s>

<s>Hanc methodum e&longs;&longs;e certam patet, <lb/>quia cum bis fiat &aelig;quilibrium, bis inter pondera e&longs;t eadem Ra&shy;<lb/>tio reciproca brachiorum. </s>

<s>Sint brachia, qu&aelig; brevitatis gratia <pb pagenum="290"/>vocemus R &amp; S; igitur ut R ad S ita primum pondus legiti&shy;<lb/>mum in S ad mercem in R: &amp; fact&acirc; commutatione ponitur <lb/>merx in S, &amp; iterum fit ut R ad S, ita reciproc&egrave; merx eadem <lb/>in S ad &longs;ecundum pondus legitimum in R: igitur, per 11.lib.5. <lb/>ut primum pondus ad mercem, ita merx ad &longs;ecundum pondus: <lb/>&longs;unt autem nota duo pondera legitima; igitur &amp; innoteicit mer&shy;<lb/>cis gravitas: qu&aelig; &longs;i comparetur ut con&longs;equens terminus cum <lb/>primo pondere, aut ut Antecedens cum &longs;ecundo pondere, ha&shy;<lb/>bebitur Ratio R ad S. </s>

<s>Sit itaque ex. </s>

<s>gr. </s>

<s>in primo &aelig;quilibrio <lb/>primum pondus legitimum unc. </s>

<s>72, in &longs;ecundo &aelig;quilibrio &longs;e&shy;<lb/>cundum pondus legitimum &longs;it unc. (69 18/100). E&longs;t ergo merx me&shy;<lb/>dio loco proportionalis unc. (70 576/1000); ac propterea R ad S e&longs;t <lb/>ut 72 ad (70 1576/1000), aut ut (70 576/1000) ad (69 18/100), hoc e&longs;t ut 4500 ad <lb/>4411. Sit demum totius jugi longitudo di&longs;tincta in partes 200: <lb/>addantur termini Rationis invent&aelig;, &amp; fiat ut 8911 ad 4411 <lb/>ita 200 ad 99, &amp; h&aelig;c e&longs;t longitudo brachij brevioris, erit au&shy;<lb/>tem longioris brachij longitudo partium 101: di&longs;tat ergo &longs;par&shy;<lb/>tum &agrave; puncto medio per unam ducente&longs;imam partem totius ju&shy;<lb/>gi. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i res &longs;ubtili&longs;&longs;im&egrave; ad calculos revocanda e&longs;&longs;et, hujus <lb/>ducente&longs;im&aelig; partis gravitas, qu&aelig; e&longs;t &longs;emi&longs;&longs;is gravitatis diffe&shy;<lb/>renti&aelig; brachiorum e&longs;&longs;et computanda, atque &longs;ubducenda, vel <lb/>addenda, ut mercis pondus exqui&longs;it&egrave; innote&longs;cat. </s></p><p type="main">

<s>Terti&ograve;. </s>

<s>Accidere pote&longs;t lingulam ex medio libr&aelig; &longs;capo a&longs;&shy;<lb/>&longs;urgere ad angulos rectos, lineamque lingul&aelig; tran&longs;euntem per <lb/>centrum mot&ucirc;s ita occurrere line&aelig; jungenti puncta, ex quibus <lb/>lances pendent, ut eam bifariam &aelig;qualiter dividat, in eam ta&shy;<lb/>men ad angulos in&aelig;quales cadat. </s>

<s>Aio nec brachia e&longs;&longs;e ver&egrave; <lb/>&aelig;qualia, nec lingulam, quamvis an&longs;&aelig; congruens videatur, in&shy;<lb/>dicare &aelig;quilibrium horizontale, e&longs;&longs;e veram lingulam, etiam&longs;i <lb/>pondera in eo &aelig;quilibrio con&longs;i&longs;tentia &longs;int &aelig;qualia, &amp; non in <lb/>Ratione brachiorum. </s></p><p type="main">

<s>Sit &longs;capus libr&aelig; AB, ex quo perpendicularis a&longs;&longs;urgat lingula <lb/><figure id="fig85"></figure><lb/>CD, &amp; ex D per O centrum mo&shy;<lb/>t&ucirc;s ducta recta linea occurrat li&shy;<lb/>ne&aelig; SV jangenti extrema puncta, <lb/>ex quibus lances pendent, eam&shy;<lb/>quc bifariam dividat in I: &longs;ed quo&shy;<lb/>niam punctum S e&longs;t paul&ograve; alti&ugrave;s <pb pagenum="291"/>qu&agrave;m punctum V, fiat angulus SIO minor, &amp; VIO major. </s>

<s><lb/>Dico lineam SV e&longs;&longs;e quidem jugum, &longs;ed brachia non e&longs;&longs;e &aelig;qua&shy;<lb/>lia, non enim &longs;unt IS &amp; IV: quandoquidem ductis rectis OS <lb/>&amp; OV, e&longs;t libra curva SOV latera habens in&aelig;qualia, SO <lb/>minus, &amp; VO majus. </s>

<s>Nam in triangulis SIO, VIO latus <lb/>IS ex hypothe&longs;i e&longs;t &aelig;quale lateri IV, latus IO commune e&longs;t, <lb/>angulus SIO e&longs;t ex hypothe&longs;i minor, qu&agrave;m angulus VIO; <lb/>ergo per 24.lib.1. ba&longs;is SO minor e&longs;t ba&longs;i VO. </s>

<s>Igitur ex O <lb/>perpendicularis linea cadens in jugum SV dividit illud in bra&shy;<lb/>chia in&aelig;qualia, &amp; perpendiculum ex O cadit inter S &amp; I, pu&shy;<lb/>ta in H, quia ex hypothe&longs;i angulus SIO e&longs;t acutus. </s>

<s>Vera <lb/>igitur lingula non e&longs;t ID, &longs;ed linea, qu&aelig; ad angulos rectos <lb/>in&longs;i&longs;tens jugo SV ex H per O ducitur. </s>

<s>Quare &longs;i CD con&shy;<lb/>gruit an&longs;&aelig; perpendicularis horizonti, jugum SV non e&longs;t ho&shy;<lb/>rizonti parallelum, non e&longs;t igitur &aelig;quilibrium horizontale, &longs;ed <lb/>obliquum: quia tamen e&longs;t I centrum commune gravitatis pon&shy;<lb/>derum &aelig;qualium in S &amp; V, ac per illud tran&longs;it perpendicu&shy;<lb/>lum ex O cadens in horizontem, proptere&agrave; po&longs;&longs;unt e&longs;&longs;e ponde&shy;<lb/>ra &aelig;qualia, &amp; &aelig;quilibrium o&longs;tendere, quod modic&aacute; obliquita&shy;<lb/>te inclinatum mentiatur &aelig;quilibrium horizontale. </s>

<s>At &longs;i alia <lb/>fieret hypothe&longs;is, &longs;cilicet lineam jugi SV non dividi &aelig;qualiter, <lb/>pondera non e&longs;&longs;ent &aelig;qualia, &longs;ed e&longs;&longs;ent reciproc&egrave; in Ratione <lb/>motuum, quos perficere po&longs;&longs;ent extremitates S &amp; V, juxta &longs;u&shy;<lb/>peri&ugrave;s dicta cap. 

4. hujus lib. 

3. </s></p><p type="main">

<s>Vitium igitur hujus libr&aelig; non in eo con&longs;i&longs;tit, qu&ograve;d ponde&shy;<lb/>ra non &longs;int &aelig;qualia, &longs;ed qu&ograve;d indicet &aelig;quilibrium horizontale, <lb/>cum &longs;it obliquum, &amp; pondera &aelig;qualia nunquam po&longs;&longs;int ad <lb/>&aelig;quilibrium horizontale devenire; ut enim hoc fieret, ponde&shy;<lb/>ra e&longs;&longs;e oporteret in&aelig;qualia reciproc&egrave; in Ratione brachiorum <lb/>SH &amp; HV. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i contingat punctum O centrum mot&ucirc;s, <lb/>e&longs;&longs;e idem cum puncto I, pondera &aelig;qualia ver&egrave; habebunt &aelig;qui&shy;<lb/>librium horizontale; &longs;ed lingula CD declinabit ab ans&acirc;, qua&longs;i <lb/>&aelig;quilibrium non e&longs;&longs;et. </s>

<s>Libr&aelig; huju&longs;modi vitium deprehendi <lb/>non pote&longs;t ponderum commutatione in lancibus; quia c&ugrave;m <lb/>&aelig;qualia ex hypothe&longs;i &longs;int pondera, eadem utrobique habent <lb/>momenta, &longs;ervant quipp&egrave; eamdem di&longs;tantiam, &amp; &aelig;qualiter <lb/>&longs;unt ad motum di&longs;po&longs;ita. </s>

<s>Rar&ograve; tamen continget jugum SV <lb/>plan&egrave; &aelig;qualiter dividi &agrave; line&acirc; lingul&aelig; ad angulos obliquos in-<pb pagenum="292"/>cidente, qu&aelig; tamen ad &longs;capum perpendicularis appareat: <lb/>proptere&agrave; facta ponderum in lancibus commutatione prodet &longs;e <lb/>momentorum in&aelig;qualitas. </s></p><p type="main">

<s>Quart&ograve;. </s>

<s>Libra, quam diuti&longs;&longs;im&egrave; ju&longs;tam expertus es, pote&longs;t <lb/>momento &agrave; &longs;ua ju&longs;titi&acirc; deficere, &longs;i vel modicum inflectatur al&shy;<lb/>terutrum brachiorum, vel &longs;i utrumque non &aelig;qualiter flectatur; <lb/>hinc enim oritur brachiorum in&aelig;qualitas; quam deprehendes <lb/>commutatis ponderibus in utr&acirc;que lance; qu&aelig; &longs;cilicet &aelig;quili&shy;<lb/>brium con&longs;tituebant propter reciprocam Rationem brachio&shy;<lb/>rum, quibus adnectebantur, non ampli&ugrave;s eandem &longs;ervant in <lb/>ali&acirc; po&longs;itione Rationem. </s></p><p type="main">

<s>Quint&ograve;. </s>

<s>Axis, qui duobus in punctis contingat (&longs;cio con&shy;<lb/>tactum fieri in linea; &longs;ed puncta a&longs;&longs;umo in ip&longs;is lineis, per qu&aelig; <lb/>tran&longs;it planum perpendiculare ad horizontem, in quo e&longs;t linea <lb/>jugi) vel quia ip&longs;e e&longs;t angulatus, vel quia foramen, cui in&longs;eri&shy;<lb/>tur, non exqui&longs;it&egrave; rotundum, qu&acirc; &longs;altem parte fit contactus, <lb/>libram con&longs;tituit dolo&longs;am: quia videlicet duo illa puncta axis <lb/>perinde &longs;e habent, ac &longs;i duo e&longs;&longs;ent centra mot&ucirc;s. </s>

<s>Manife&longs;tum <lb/>e&longs;t autem eandem jugi lineam non po&longs;&longs;e in duobus punctis <lb/>&aelig;qualiter dividi. </s>

<s>Tripliciter pote&longs;t hoc fieri. </s>

<s>Prim&ograve; unum ex <lb/>his punctis pote&longs;t exact&egrave; re&longs;pondere medio jugi; &longs;ecund&ograve; po&shy;<lb/>te&longs;t utrumque hoc punctum &aelig;qualiter &agrave; medio jugi di&longs;tare; <lb/>Terti&ograve; po&longs;&longs;unt ab eodem medio hinc &amp; hinc in&aelig;qualiter <lb/>di&longs;tare. </s></p><p type="main">

<s>Sit linea jugi AB, cujus medium C: puncta contactuum <lb/>axis, ex quibus ad jugum ducitur perpendicularis, ea &longs;int pri&shy;<lb/>m&ograve;, ut re&longs;pondeant in jugo punctis <lb/><figure id="fig86"></figure><lb/>C &amp; D. </s>

<s>Si lanci in B imponatur le&shy;<lb/>gitimum pondus, t&ugrave;m in A ponatur <lb/>merx u&longs;que ad &aelig;quilibrium, &agrave; quo <lb/>proxim&egrave; recederet, &longs;i aliquid am&shy;<lb/>plius mercis adderetur, fiet &aelig;qualitas, quia ex C puncto &aelig;qua&shy;<lb/>liter ab extremitatibus di&longs;tante fit &longs;u&longs;pen&longs;io libr&aelig;. </s>

<s>At &longs;i po&longs;it&acirc; <lb/>prim&ugrave;m merce in A, deinde legitima pondera addantur in B, <lb/>utique plura pondera, qu&agrave;m par &longs;it, addentur: quia videlicet <lb/>non inclinabitur libra infr&agrave; B, ni&longs;i ponderum ad mercem Ra&shy;<lb/>tio excedat Rationem reciprocam brachiorum AD ad DB; e&longs;t <lb/>enim D qua&longs;i centrum mot&ucirc;s. </s></p><pb pagenum="293"/><p type="main">

<s>Deinde puncta illa contactuum axis po&longs;&longs;unt re&longs;pondere jugi <lb/>punctis E &amp; D &aelig;qualiter &agrave; medio C di&longs;tantibus: &amp; tunc, ut <lb/>tollatur &aelig;quilibrium, nece&longs;&longs;e e&longs;t tantum ponderis uni lanci ad&shy;<lb/>dere, ut pondera &longs;int in majori Ratione, qu&agrave;m &longs;it Ratio reci&shy;<lb/>proca brachiorum; erit &longs;i quidem extremitas A proxime di&longs;po&shy;<lb/>&longs;ita, ut facto additamento gravitatis inclinetur, &longs;i fuerit ut BE <lb/>ad EA, ita pondus in A ad pondus in B; &amp; vici&longs;&longs;im extremitas <lb/>B erit proxim&egrave; di&longs;po&longs;ita, ut auct&agrave; gravitate inclinetur, &longs;i ut AD <lb/>ad DB ita pondus in B ad pondus in A. </s>

<s>Quia autem ex hypo&shy;<lb/>the&longs;i DC &amp; EC &aelig;quales &longs;unt, etiam re&longs;idua EA &amp; DB &aelig;qua&shy;<lb/>lia &longs;unt, item AD &amp; BE: quapropter ut AD ad DB, ita BE <lb/>ad EA; ex quo con&longs;equens e&longs;t ex &longs;ol&acirc; lancium commutatione <lb/>(&longs;i centrum mot&ucirc;s mod&ograve; &longs;it D, mod&ograve; &longs;it E) non po&longs;&longs;e digno&longs;ci <lb/>hoc libr&aelig; vitium, &longs;icut digno&longs;ceretur in primo ca&longs;u, &longs;i ut AD <lb/>ad DB, ita pondus in B ad pondus in A; fact&acirc; enim lancium <lb/>commutatione, pondus ex B in A tran&longs;latum pr&aelig;ponderaret <lb/>ex centro mot&ucirc;s C, cum tamen in priori po&longs;itione circa cen&shy;<lb/>trum mot&ucirc;s D non tolleret &aelig;quilibrium. </s></p><p type="main">

<s>Similiter in tertio ca&longs;u, quando puncta contactuum axis e&longs;&shy;<lb/>&longs;ent F &amp; D &agrave; medio C in&aelig;qualiter di&longs;tantia, &amp; ut AF ad FB, <lb/>ita pondus in B ad pondus in A daret &aelig;quilibrium; fact&aacute; pon&shy;<lb/>derum in lancibus commutatione non maneret &aelig;quilibrium, <lb/>quia pondus tran&longs;latum in B ad pondus tran&longs;latum in A po&longs;t <lb/>hanc commutationem adhuc e&longs;&longs;et ut BF ad FA; &longs;ed ad &aelig;qui&shy;<lb/>librium circa D centrum mot&ucirc;s deberet e&longs;&longs;e ut AD ad DB, <lb/>e&longs;t autem BF prima major, qu&agrave;m AD tertia, &amp; FA &longs;ecunda <lb/>minor e&longs;t, qu&agrave;m DB quarta; igitur e&longs;t major Ratio BF ad FA, <lb/>qu&agrave;m AD ad DB: igitur pondus, quod pri&ugrave;s erat in B, tran&longs;la&shy;<lb/>tum in A impar e&longs;t ad &aelig;quilibrium con&longs;tituendum. </s></p><p type="main">

<s>Ad digno&longs;cendum, an libra hoc vitio laboret, uti poteris hac <lb/>methodo. </s>

<s>Lancibus impone pondera, ut fiat &aelig;quilibrium: t&ugrave;m <lb/>lances commuta; &amp; &longs;iquidem iterum fiat &aelig;quilibrium, adde <lb/>alteri lanci aliquid ponderis, &agrave; quo &longs;i libra inclinetur, aufer ad&shy;<lb/>ditum pondus, &amp; oppo&longs;it&aelig; lanci impone; qu&aelig; &longs;i per&longs;i&longs;tat non <lb/>inclinata, adde adhuc pondus, quantum ferre pote&longs;t citr&agrave; in&shy;<lb/>clinationem: iterum commutatis lancibus, nullo pacto manere <lb/>&aelig;quilibrium videbis, &amp; indicio erit contactum axis fieri in <lb/>duobus punctis, quorum alterum re&longs;pondet medio jugi &longs;iqui-<pb pagenum="294"/>dem in prim&acirc; lancium commutatione man&longs;it &aelig;quilibrium; &amp; <lb/>e&longs;t primus ca&longs;us. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i facto &aelig;quilibrio, alterutri lancium <lb/>addas pondus, &amp; &aelig;quilibrium maneat, adde quantum &longs;atise&longs;t, <lb/>ut libra &longs;it proxim&egrave; inclinanda in eam partem, &longs;i adhuc pondus <lb/>adderetur, t&ugrave;m oppo&longs;it&aelig; lanci &longs;imiliter additum pondus &longs;i non <lb/>tollat &aelig;quilibrium, indicat inter puncta contactuum axis e&longs;&longs;e <lb/>medium punctum C, quod bifariam dividit jugum: &amp; videbis <lb/>po&longs;&longs;e &longs;ine &longs;ine alternis additamentis augeri pondera &longs;ingularum <lb/>lancium, quia commune centrum gravitatis mod&ograve; migrat ad <lb/>unum punctum contact&ucirc;s, mod&ograve; ad aliud extremum. </s>

<s>Sed ad <lb/>interno&longs;cendum, utr&ugrave;m puncta h&aelig;c &aelig;qualiter, an in&aelig;qualiter <lb/>&agrave; puncto C medio di&longs;tent, ob&longs;erva additamenta illa, &aelig;qualia ne <lb/>&longs;int? </s>

<s>an in&aelig;qualia? </s>

<s>Nam ut centrum gravitatis migret ex D in <lb/>E, &amp; iterum ex E in D, &aelig;qualia addenda &longs;unt prim&ugrave;m in B, <lb/>deinde in A, pondera. </s>

<s>At ut migret gravitatis centrum ex D <lb/>in F, plus addendum e&longs;t ponderis in A, qu&agrave;m addatur in B, ut <lb/>migret ex F in D; quia &longs;cilicet B magis di&longs;tat &agrave; D centro mo&shy;<lb/>t&uacute;s, qu&agrave;m A di&longs;tet ab F centro mot&ucirc;s: igitur plus ponderis ad&shy;<lb/>dendum e&longs;t in A, ut habeat momentum &aelig;quale momento pon&shy;<lb/>deris additi in B. </s>

<s>Hoc vitium minoribus libris, quarum exilis <lb/>e&longs;t axis, non facil&egrave; inerit; majores libr&aelig;, qu&aelig; cra&longs;&longs;iori axe in&shy;<lb/>digent, illi obnoxi&aelig; e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt, ni&longs;i artificis indu&longs;tria in eo ex <lb/>poliendo &longs;olicita fuerit. </s>

<s>Sed quid &longs;i axis, qu&acirc; parte contingit, <lb/>in angulum &longs;implicem de&longs;inat, non tamen in eum cadat per&shy;<lb/>pendicularis linea lingul&aelig;, qu&aelig; jugum bifariam dividit? </s>

<s>Jam <lb/>con&longs;tat &agrave; centro mot&ucirc;s dividi jugum in brachia in&aelig;qualia, ac <lb/>proptere&agrave; &aelig;quilibrium horizontale e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;e, inter pon&shy;<lb/>dera ver&egrave; &aelig;qualia. </s></p><p type="main">

<s>Sext&ograve;. </s>

<s>Si libra exacti&longs;&longs;im&egrave; habens brachia &aelig;qualia, &amp; lin&shy;<lb/>gulam perpendicularem, &amp; lances &aelig;quales, &amp; funiculorum <lb/>pondera &aelig;qualia, habeat tamen funiculum alterum altero lon&shy;<lb/>giorem, incumb&aacute;tque plano horizontali, impo&longs;itis &aelig;qualibus <lb/>ponderibus non apparebit &aelig;quilibrium, &longs;i centrum mot&ucirc;s fue&shy;<lb/>rit in medio jugi puncto, vel infr&agrave; illud; &longs;ed ad illam partem <lb/>inclinabitur, qu&aelig; breviorem funiculum habuerit. </s>

<s>Hoc ide&ograve; <lb/>accidit, quia libram attollens extendit breviorem funiculum <lb/>longiori adhuc langue&longs;cente, ac proinde pondus huic lanci im&shy;<lb/>po&longs;itum non re&longs;i&longs;tit &longs;ur&longs;um trahenti, ni&longs;i cum funiculus i&longs;te <pb pagenum="295"/>fuerit extentus: quare libr&aelig; jugum ex h&acirc;c parte a&longs;cendit &longs;ine <lb/>re&longs;i&longs;tenti&acirc;, dum ex alter&acirc;, qu&aelig; funiculum habet breviorem, <lb/>invenit re&longs;i&longs;tentiam; atque alter&acirc; extremitate manente, alter&acirc; <lb/>a&longs;cendente, jugum inclinatur, extento dem&ugrave;m utroque funi&shy;<lb/>culo lanx utraque attollitur. </s>

<s>Sed quia ex hypothe&longs;i omnia &longs;unt <lb/>&aelig;qualia, vel remanet jugum in e&acirc;dem po&longs;itione inclinatum, <lb/>&longs;i punctum libr&aelig; brachia di&longs;terminans congruat centro mot&ucirc;s, <lb/>vel pars inclinata ulteri&ugrave;s de&longs;cendit, &longs;i &longs;partum &longs;it inferi&ugrave;s po&shy;<lb/>&longs;itum. </s></p><p type="main">

<s>Hinc pondera apparent in&aelig;qualia, quamvis ver&egrave; &aelig;qualia <lb/>&longs;int; &amp; non rar&ograve; accidit monetas aliquas aureas tanquam le&shy;<lb/>ves rejici, quamvis rever&acirc; &longs;int ju&longs;ti &amp; legitimi ponderis; quia <lb/>lancis, cui imponuntur, funiculus longior e&longs;t, &amp; libra ad hanc <lb/>partem, in qu&acirc; e&longs;t pondus, inclinatur; ide&oacute;que tribuitur mo&shy;<lb/>net&aelig; levitas, quia libra vacua in a&euml;re &longs;u&longs;pen&longs;a ju&longs;ti&longs;&longs;ima appa&shy;<lb/>ret. </s>

<s>Vici&longs;&longs;im igitur pote&longs;t fieri, ut moneta levis appareat pr&aelig;&shy;<lb/>ponderans, in libr&acirc; &longs;partum inferi&ugrave;s habent&egrave;, &longs;i moneta levis <lb/>fuerit impo&longs;ita lanci, cujus funiculus brevior e&longs;t; fact&acirc; &longs;cilicet <lb/>jam jugi ad hanc partem inclinatione, cum po&longs;tea lanx utra&shy;<lb/>que &agrave; plano &longs;eparatur, legitimum pondus, quod gravius qui&shy;<lb/>dem e&longs;t, non pote&longs;t de&longs;cendere, ni&longs;i attollat oppo&longs;itam lan&shy;<lb/>cem, cujus a&longs;cendentis motus major e&longs;&longs;e deberet motu legitimi <lb/>ponderis de&longs;cendentis; ac proptere&agrave; ni&longs;i &longs;it major Ratio pon&shy;<lb/>deris ad monetam, qu&agrave;m mot&ucirc;s monet&aelig; a&longs;cendentis ad motum <lb/>ponderis de&longs;cendentis, moneta videbitur pr&aelig;ponderans: &amp; <lb/>tanti&longs;per latebit dolus, dum facta fuerit in lancibus ponderis, <lb/>&amp; monet&aelig; commutatio: apparebit &longs;iquidem levius id, quod <lb/>in lance pendet ex funiculo longiore. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i libra huju&longs;modi <lb/>funiculis in&aelig;qualibus in&longs;tructa &longs;partum haberet in loco &longs;upc&shy;<lb/>riore, initio quidem impo&longs;ita &aelig;qualia pondera apparerent in&shy;<lb/>&aelig;qualia, quia non viderentur &aelig;quilibria, &longs;ed dem&ugrave;m &longs;e libra in <lb/>&aelig;quilibrio con&longs;titueret, &longs;i ver&egrave; omnia &aelig;qualia &longs;int, ut fert hy&shy;<lb/>pothe&longs;is. </s>

<s>At &longs;i, ut non paucis venditoribus vulgare e&longs;t, ita li&shy;<lb/>bra &longs;it con&longs;tituta, ut lanx altera, cui legitimum pondus impo&shy;<lb/>nitur juxt&agrave; qu&aelig;&longs;itam mercis quantitatem, &longs;ubjecto piano in&shy;<lb/>&longs;i&longs;tat, altera merci de&longs;tinata in a&euml;re pendeat, lingul&acirc; an&longs;&aelig; <lb/>congruente, qu&aelig; &aelig;quilibrium o&longs;tendit; &longs;it ver&ograve; funiculus lan&shy;<lb/>cis plano incumbentis forta&longs;s&egrave; non &longs;atis extentus (quia ita con-<pb pagenum="296"/>textus, ut majore vi extendatur, qu&acirc; ce&longs;&longs;ante &longs;e iterum con&shy;<lb/>trahat) merx videbitur pr&aelig;ponderans, etiam&longs;i non &longs;it major <lb/>legitimo pondere; quia deor&longs;um &longs;u&aacute; gravitate connitens, dum <lb/>pondus ex alter&acirc; parte re&longs;i&longs;tit, inclinat lingulam, &amp; oppo&longs;itz <lb/>lancis funiculum extendit. </s></p><p type="main">

<s>Septim&ograve;. </s>

<s>Ex ip&longs;o plano, cui libra incumbit, antequam at&shy;<lb/>tollatur, oriri pote&longs;t fallacia &aelig;qualibus ponderibus in&aelig;qualita&shy;<lb/>tem tribuens, etiam&longs;i nullum libr&aelig; in&longs;it vitium aut ratione in&shy;<lb/>&aelig;qualitatis brachiorum, aut ratione lingul&aelig; perperam inclina&shy;<lb/>t&aelig; ad jugum, aut ratione axis angulati, aut ratione funiculo&shy;<lb/>rum in&aelig;qualium. </s>

<s>Nam &longs;i planum ab horizonte deflectat, &amp; ad <lb/>illum inclinetur; c&ugrave;m ad perpendiculum an&longs;a attollitur, funi&shy;<lb/>culi pariter horizonti perpendiculares intelliguntur, &amp; quia <lb/>&aelig;quales &longs;unt, jugum libr&aelig; e&longs;t parallelum plano, ac proptere&agrave; <lb/>perpendiculum an&longs;&aelig; ad angulos in&aelig;quales incidit t&ugrave;m in ju&shy;<lb/>gum libr&aelig;, t&ugrave;m in planum inclinatum; lingula igitur, qu&aelig; ju&shy;<lb/>go in&longs;i&longs;tit ad angulos rectos, declinat ab ans&acirc;, &amp; &longs;ublat&acirc; in <lb/>a&euml;rem libr&acirc;, inclinatur lingula ad depre&longs;&longs;iorem plani partem, <lb/>manetque inclinata, quamvis pondera &aelig;qualia &longs;int, &longs;i centrum <lb/>mot&ucirc;s &amp; punctum brachia di&longs;terminans in codem puncto con&shy;<lb/>veniant; &longs;i ver&ograve; &longs;partum inferius &longs;it, adhuc magis inclinatur, <lb/>videturque lanx illa omnin&ograve; pr&aelig;ponderans: at &longs;i &longs;partum in &longs;u&shy;<lb/>periore loco fuerit, libra prim&ugrave;m inclinata, dem&ugrave;m in a&euml;re &longs;u&longs;&shy;<lb/>pen&longs;a ad &aelig;quilibrium horizontale veniet. </s></p><p type="main">

<s>Octav&ograve;. </s>

<s>Si contingat ita pondus in lance collocari, ut ip&longs;ius <lb/>ponderis &longs;ingulare centrum gravitatis non omnin&ograve; in eodem <lb/>perpendiculo &longs;it cum puncto jugi, ex quo lanx illa dependet, <lb/>&aelig;quilibrium non indicabit &aelig;qualitatem ponderum in utr&aacute;que <lb/>lance po&longs;itorum: Nam &longs;i linea directionis per huju&longs;modi cen&shy;<lb/>trum gravitatis tran&longs;iens incurrat in jugi punctum, quod &longs;it <lb/>centro mot&ucirc;s vicinius, qu&agrave;m punctum extremum brachij, op&shy;<lb/>po&longs;it&aelig; lancis pondus erit minus; &longs;in autem occurrat line&aelig; jugi <lb/>(qu&aelig; producta intelligitur) remoti&ugrave;s &agrave; centro mot&ucirc;s, oppo&longs;it&aelig; <lb/>lancis pondus erit majus; quia &longs;cilicet h&aelig;c centri gravitatis <lb/>ponderis collocatio perinde &longs;e habet, atque &longs;i brachium illud <lb/>aut imminutum &longs;it, aut auctum: quapropter etiam pondera <lb/>&aelig;quilibria &longs;unt in Ratione reciproc&acirc; brachiorum, ut ex &longs;&aelig;pius <lb/>dictis liquet. </s>

<s>Hinc &longs;i pondus pr&aelig;ter opinionem gravius aut le-<pb pagenum="297"/>vius appareat, eju&longs;que pars maxima extr&agrave; lancem extet, illud <lb/>aliter in lance di&longs;pone, ut centro gravitatis ponderis facil&egrave; im&shy;<lb/>mineat punctum jugi, ex quo lanx illa &longs;u&longs;penditur; &amp; tunc <lb/>certior fies, an ver&egrave; gravitas illa ponderi in&longs;it, an ver&ograve; irrep&shy;<lb/>&longs;erit fallacia ex inept&acirc; ip&longs;ius ponderis po&longs;itione priori. </s>

<s>Hoc <lb/>tamen intellige, quando ex huju&longs;modi po&longs;itione &longs;equeretur in&shy;<lb/>&aelig;qualis velocitas motuum oppo&longs;itorum ponderum. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT VIII.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Stater&aelig; natura &amp; forma explicatur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>HActen&ugrave;s de libr&acirc; &longs;ermo fuit, in qu&acirc;, cum brachia &aelig;qua&shy;<lb/>lia &longs;int, legitimum pondus e&longs;t &aelig;quale gravitati rei, cujus <lb/>quantitatem ex gravitate inve&longs;tigamus: &amp; quidem quando exi&shy;<lb/>gua, vel etiam mediocria &longs;unt pondera, res commod&egrave; huju&longs;&shy;<lb/>modi bilance perficitur; at ubi ingentium &longs;arcinarum quanti&shy;<lb/>tas examinanda e&longs;t, prors&ugrave;s incommodum e&longs;&longs;et opportunas bi&shy;<lb/>lances aut habere, aut adhibere: quot enim &amp; quanta pondera <lb/>parare oporteret, ut centenas aliquot f&aelig;ni libras, &longs;eu mercato&shy;<lb/>rios fa&longs;ces, &longs;eu &longs;accos farin&aelig; plenos expenderemus? </s>

<s>&amp; ex alio <lb/>in alium locum &longs;i transferenda e&longs;&longs;et libra cum legitimis ponde&shy;<lb/>ribus tant&aelig; gravitatis, nonne opus e&longs;&longs;et plau&longs;tro, ut t&agrave;m in&shy;<lb/>gens onus in de&longs;tinatum locum tran&longs;veheretur? </s>

<s>Quare Statera <lb/>excogitata e&longs;t tanquam libra brachiorum in&aelig;qualium, in qu&acirc; <lb/>pondus minus longiori brachio adnexum &aelig;qualia habet mo&shy;<lb/>menta cum majori pondere, quod ex breviore brachio &longs;u&longs;pen&shy;<lb/>ditur. </s>

<s>Sed ne varia pondera in promptu habere cogeremur, <lb/>qu&aelig; longioris brachij extremitati adnecterentur, pro vari&acirc; <lb/>oneris gravitate explorand&acirc;, &longs;apienti&longs;&longs;im&egrave; &agrave; majoribus &longs;ta&shy;<lb/>tera con&longs;tructa e&longs;t qu&aelig; eodem &aelig;quipondio mod&ograve; in majo&shy;<lb/>re, mod&ograve; in minore di&longs;tanti&acirc; &agrave; centro mot&ucirc;s, &aelig;quilibrium <lb/>con&longs;titueret. </s>

<s>Ex quo fit &longs;tateram eandem vires &longs;ubire plu&shy;<lb/>rium librarum, prout plura longioris brachij puncta percur&shy;<lb/>rit &aelig;quipondium; mutantur &longs;iquidem Rationes di&longs;tantiarum <lb/>ponderum, manente e&acirc;dem mercium &agrave; &longs;parto di&longs;tanti&acirc;, ac <pb pagenum="298"/>proinde etiam idem &aelig;quipondium variam habet Rationem ad <lb/>merces in&aelig;quales. </s></p><p type="main">

<s>Sunt autem &longs;tater&aelig; partes Jugum, An&longs;a, Uncus aut lanx, <lb/>&AElig;quipondium, quod aliis Sacoma, aliis Cur&longs;orium dicitur. </s>

<s><lb/>Jugum e&longs;t, quod in partes in&aelig;quales divi&longs;um ab axe, qui An&shy;<lb/>&longs;&aelig; in&longs;eritur, definit Rationem ponderum, qu&aelig; momentis <lb/>&aelig;qualibus librantur. </s>

<s>An&longs;a e&longs;t, ex qu&acirc; &longs;u&longs;penditur &longs;tatera, ut <lb/>liber&egrave; utramque in partem ver&longs;etur. </s>

<s>Uncus, aut lanx, oneri <lb/>&longs;u&longs;tinendo de&longs;tinatur; qu&aelig; enim facil&egrave; molem unam efficiunt, <lb/>po&longs;&longs;unt ex Unco &longs;u&longs;pendi; &longs;ed qu&aelig; ex pluribus non facil&egrave; in <lb/>unam molem co&euml;untibus con&longs;tant, lance &longs;ubject&aacute; recipi oporter. <lb/></s>

<s>&AElig;quipondium e&longs;t cert&aelig; gravitatis pondus, ex quo oppo&longs;it&aelig; <lb/>gravitatis Ratio innote&longs;cit. </s></p><p type="main">

<s>Sit AB jugum ab axe in&aelig;qualiter in C divi&longs;um, &longs;itque CA <lb/>brachium min&ugrave;s, cujus extremitati A catena aut funis adnecti&shy;<lb/><figure id="fig87"></figure><lb/>tur cum unco aut lance E, &amp; CB <lb/>brachium majus, cujus longitu&shy;<lb/>dinem pro opportunitate percurrit <lb/>&aelig;quipondium F. </s>

<s>An&longs;a re&longs;pondens <lb/>lingul&aelig; CD, ip&longs;ius axis extremi&shy;<lb/>tates recipit, ut facil&egrave; convolvi <lb/>po&longs;&longs;it. </s>

<s>In minoribus &amp; mediocri&shy;<lb/>bus &longs;tateris lingula cra&longs;&longs;iu&longs;cula ad&shy;<lb/>ditur, qu&aelig; an&longs;&aelig; intercapedinem ita impleat, e&iacute;que congruat, <lb/>ut tamen nullo partium conflictu impediatur motus; in majori&shy;<lb/>bus &amp; longioribus &longs;tateris aliquando lingula omittitur, vel quia <lb/>&longs;partum e&longs;t infr&agrave; rectam lineam jugi, quod non ni&longs;i horizonta&shy;<lb/>liter con&longs;i&longs;tit, vel quia &longs;i &longs;partum e&longs;t in &longs;uperiore loco, non <lb/>mult&ugrave;m &agrave; vero pondere aberrare permittit ip&longs;a brachij longitu&shy;<lb/>do, qu&aelig; facil&egrave; prodit paralleli&longs;mum aut inclinationem ad ho&shy;<lb/>rizontem; mediocris autem error in mercibus, qu&aelig; huju&longs;modi <lb/>magnis &longs;tateris expenduntur, neque emptori, neque venditori <lb/>incommodo e&longs;t; quapropter in iis &longs;ubtilitatem &longs;crupulos&egrave; per&shy;<lb/>&longs;equi inutile e&longs;t, &amp; ineptum. </s>

<s>Qu&aelig; in libr&acirc; circ&agrave; Axem, lin&shy;<lb/>gulam, An&longs;am ob&longs;ervanda monuimus, &longs;tater&aelig; pariter commu&shy;<lb/>nia &longs;unt, neque h&icirc;c iterum inculcanda. </s></p><p type="main">

<s>Poti&longs;&longs;imum, quod in &longs;tater&acirc; ob&longs;ervandum e&longs;t, pertinet ad <lb/>divi&longs;ionem longioris brachij in minutiores particulas, ut exqui-<pb pagenum="299"/>&longs;iti&ugrave;s innote&longs;cat Ratio mercis ad &aelig;quipondium, qu&aelig; denota&shy;<lb/>tur ab inci&longs;is in brachio notis indicantibus Rationem brachij <lb/>longioris ad brevius; e&longs;t &longs;cilicet minoris brachij longitudo <lb/>transferenda in alterum brachium, quoties fieri pote&longs;t; &amp; quia <lb/>hoc longius produci pote&longs;t infinit&egrave;, proptere&agrave; &longs;tatera vocari <lb/>pote&longs;t libra qua&longs;i infinita brachiorum in&aelig;qualium. </s>

<s>Sic di&longs;tan&shy;<lb/>tia AC tran&longs;lata in brachium CB ex. </s>

<s>gr. </s>

<s>quater, facit ut pon&shy;<lb/>dus in E po&longs;&longs;it e&longs;&longs;e quadruplum &aelig;quipondij F, &longs;i &aelig;quipondium <lb/>&longs;it in extremitate B: quia, ut dictum e&longs;t de libr&acirc; brachiorum <lb/>in&aelig;qualium, ut AC ad CB, ita pondus in B ad pondus in A: <lb/>&amp; &longs; &aelig;quilibrium contingat &longs;acomate exi&longs;tente in G, erit ut <lb/>AC ad CG ita Sacoma in G ad pondus in E. </s></p><p type="main">

<s>H&icirc;c animad vertendum e&longs;t di&longs;tantiam AC, &longs;i &longs;it vald&egrave; nota&shy;<lb/>bilis, capacem e&longs;&longs;e multiplicis divi&longs;ionis, ac proptere&agrave; &aelig;qua&shy;<lb/>lem partem HG po&longs;&longs;e &longs;ubtili&ugrave;s dividi, ut non &longs;ol&ugrave;m uncias, <lb/>&longs;ed &amp; unci&aelig; quadrantes, aut etiam drachmas o&longs;tendat, &longs;i tran&shy;<lb/>&longs;itus ex H in G &longs;it nota unius libr&aelig;. </s>

<s>Verum e&longs;t in brachio CB <lb/>huju&longs;modi majores partes minori brachio &aelig;quales non multas <lb/>e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e: &longs;ed huic malo occurritur in advers&acirc; parte jugi; con&shy;<lb/>ver&longs;a enim &longs;tatera aliam habet an&longs;am, puta SV, qu&aelig; min&ugrave;s <lb/>di&longs;tat ab extremitate A; h&aelig;c autem di&longs;tantia &longs;&aelig;pi&ugrave;s iterata plu&shy;<lb/>res exhibet partes, &amp; fact&acirc; &longs;u&longs;pen&longs;ione VS, &aelig;quipondium in <lb/>extremitate B po&longs;itum &aelig;quilibratur cum majori pondere, qu&agrave;m <lb/>c&ugrave;m ex DC &longs;tatera &longs;u&longs;penditur; e&longs;t &longs;cilicet major Ratio BS ad <lb/>SA, qu&agrave;m BC ad CA; nam ad eandem CA, majorem Ratio&shy;<lb/>nem habet BS major, qu&agrave;m BC minor, &amp; eadem BS majo&shy;<lb/>rem Rationem habet ad SA minorem, qu&agrave;m ad CA majorem <lb/>ex 8 lib. 

5. manife&longs;tum e&longs;t igitur majorem e&longs;&longs;e Rationem BS <lb/>ad SA, qu&agrave;m BC ad CA. </s>

<s>Si igitur pondera &longs;unt reciproc&egrave; ut <lb/>brachiorum longitudines, idem &aelig;quipondium in extremitate B <lb/>po&longs;itum minorem habet Rationem ad pondus in A, quando <lb/>brachia &longs;unt BS &amp; SA, qu&agrave;m c&ugrave;m brachia &longs;unt BC &amp; CA: <lb/>ac propterea tunc pondus in A e&longs;t majus. </s></p><p type="main">

<s>Ver&ugrave;m hacten&ugrave;s de &longs;tater&acirc; perinde locutus &longs;um, ac &longs;i nulla <lb/>illi ine&longs;&longs;et gravitas; qu&aelig; tamen omnin&ograve; contemnenda non e&longs;t, <lb/>quantumvis minuta &longs;it ip&longs;a &longs;tatera atque exilis, hac enim mi&shy;<lb/>norum ponderum gravitatem &longs;crupulo&longs;i&ugrave;s exploramus: ide&ograve; <lb/>autem gravitatem &agrave; materi&acirc; mente pr&aelig;cidere &longs;atius duxi, ut <pb pagenum="300"/>&longs;tatim appareat vis momentorum, qu&aelig; pro vari&acirc; di&longs;tanti&acirc; obti&shy;<lb/>net &aelig;quipondium; prout ad majorem, aut ad minorem motum <lb/>comparat&egrave; cum motu ponderis in A, e&longs;t di&longs;po&longs;itum. </s>

<s>C&aelig;ter&ugrave;m <lb/>pondus in A, quod &aelig;quilibrium facit cum &longs;acomate F, majus <lb/>e&longs;t qu&agrave;m pro Ratione di&longs;tantiarum reciproc&egrave; &longs;umpt&acirc;; quia vi&shy;<lb/>delicet ip&longs;ius brachij longioris gravitas &longs;ua habet momenta ma&shy;<lb/>jora momentis brachij brevioris, ac propterea pr&aelig;ter pondus, <lb/>quod Sacomati re&longs;pondet, addendum e&longs;t etiam pondus, quod <lb/>re&longs;pondeat exce&longs;&longs;ui momentorum brachij majoris &longs;upr&agrave; mo&shy;<lb/>menta brachij minoris. </s>

<s>C&ugrave;m itaque ex dictis cap.2. hujus lib. </s>

<s><lb/>momenta brachiorum &longs;ingulorum perinde &longs;e habeant, atque <lb/>&longs;i &longs;emi&longs;&longs;is gravitatis &longs;ingulorum e&longs;&longs;et in extremitatibus, po&longs;ito <lb/>jugo &aelig;quabilis cra&longs;&longs;itiei, &longs;i nota &longs;it totius jugi gravitas, &amp; bra&shy;<lb/>chiorum Ratio, &longs;ingulorum quoque gravitas innote&longs;cit; cujus <lb/>&longs;emi&longs;&longs;is per &longs;ibi congruum terminum Rationis ductus exhibet <lb/>&longs;ingulorum momenta. </s>

<s>Sit AB jugum lib.5. unc.10, hoc e&longs;t <lb/>omnin&ograve; unc.70: Ratio AC ad CB &longs;it ut 2 ad 5; igitur gravi&shy;<lb/>tas AC e&longs;t unc. </s>

<s>20, &amp; CB unc.50: &longs;emi&longs;&longs;is AC unc.10 ductus <lb/>per 2 (qui e&longs;t terminus Rationis illi congruens) dat momen&shy;<lb/>tum 20: &longs;emi&longs;&longs;is CB unc. </s>

<s>25 ductus per 5, dat momentum 125: <lb/>differentia momentorum e&longs;t 105 dividenda per terminum Ra&shy;<lb/>tionis congruum di&longs;tanti&aelig; AC, videlicet per 2: Quare ut fiat <lb/>&aelig;quilibrium cum &longs;ol&acirc; gravitate brachij longioris, addend&aelig; <lb/>&longs;unt extremitati A unci&aelig; 52 1/2: igitur adddito &longs;emi&longs;&longs;e gravita&shy;<lb/>tis AC, intelliguntur in A unci&aelig; 62 1/2; &amp; in B unci&aelig; 25: &longs;unt <lb/>autem 62 1/2 ad 25, ut 5 ad 2, qu&aelig; e&longs;t Ratio reciproca brachio&shy;<lb/>rum. </s>

<s>Quare &longs;i jugum AB &aelig;quabile &longs;it, ut fert hypothe&longs;is, &amp; <lb/>in extremitate B &longs;it Sacoma lib.2, pondus in A (computat&acirc; <lb/>etiam gravitate caten&aelig; &amp; unci AE) non erit &longs;ol&ugrave;m lib.5. ut <lb/>exigit Ratio longitudinis brachiorum, &longs;ed pr&aelig;tere&agrave; unc.52 1/2, <lb/>hoc e&longs;t omnino lib.9. unc.4 1/2. </s></p><p type="main">

<s>Quia ver&ograve; aliquando accidit properat&acirc; ad &longs;ubitum u&longs;um &longs;ta&shy;<lb/>ter&acirc; uti, videlicet cra&longs;&longs;iore tigillo, cujus gravitas non e&longs;t plan&egrave; <lb/>contemnenda, &longs;ed vald&egrave; notabilis; proptere&agrave; h&icirc;c brevem <lb/>praxim adjicere placet, qu&aelig; etiam min&ugrave;s peritis u&longs;ui e&longs;&longs;e po&longs;&longs;it, <lb/>ut &longs;tatim inveniant gravitatis quantitatem, qu&aelig; &longs;oli gravitati <lb/>brachij longioris re&longs;pondet. </s>

<s>Sit tigillus AB, in quo intelliga-<pb pagenum="301"/>tur ip&longs;i AC brachio minori &aelig;qualis pars CH; e&longs;t igitur bra&shy;<lb/>chiorum differentia HB. </s>

<s>Ponamus totam jugi longitudinem <lb/>e&longs;&longs;e di&longs;tinctam in partes 22, quarum AC &longs;it 4, CB 18, ac dif&shy;<lb/>ferentia HB 14. Sit ver&ograve; tigilli pondus lib.84, cujus &longs;emi&longs;&longs;em <lb/>lib.42 accipio. </s>

<s>Tum fiat ut longitudo brachij minoris 4 ad dif&shy;<lb/>ferentiam brachiorum 14, ita &longs;emi&longs;&longs;is gravitatis jugi lib.42 ad <lb/>aliud, &amp; provenient lib.147 addend&aelig; brachio minori, ut fiat <lb/>&aelig;quilibrium cum &longs;ol&acirc; gravitate longioris. </s>

<s>Sic in &longs;uperiore <lb/>exemplo, ubi brachia erant ut 2 ad 5, differentia 3, pondus ju&shy;<lb/>gi unc.70, cujus &longs;emi&longs;&longs;is unc.35; fiat ut 2 ad 3, ita unc.35 ad <lb/>uncias 52 1/2, quod e&longs;t pondus ibi inventum pluribus calculis. </s>

<s><lb/>Ex his infertur jugum &aelig;quabilis cra&longs;&longs;itiei &longs;i &longs;u&longs;pendatur ex <lb/>quart&acirc; parte &longs;u&aelig; longitudinis, &longs;u&longs;tinere &longs;in&egrave; &aelig;quipondio pon&shy;<lb/>dus additum minori brachio, cujus gravitas &aelig;qualis &longs;it gravita&shy;<lb/>titotius jugi. </s>

<s>Si ex &longs;ext&acirc; parte &longs;u&longs;pendatur, &longs;u&longs;tinet pondus <lb/>duplex gravitatis ip&longs;ius jugi: &longs;i ex octav&acirc; parte, &longs;u&longs;tinet pon&shy;<lb/>dus triplex gravitatis jugi; &longs;i ex decima parte, &longs;u&longs;tinet pondus <lb/>quadruplex; &longs;i ex duodecim&acirc;, &longs;u&longs;tinet pondus quintuplex, &amp; <lb/>fic deinceps. </s></p><p type="main">

<s>Ut igitur ex ratione &amp; cert&acirc; methodo con&longs;trueretur &longs;tatera <lb/>exqui&longs;it&egrave; di&longs;tincta in &longs;uas particulas, oporteret brachium mi&shy;<lb/>nus cum adnexis appendiculis, caten&acirc;, unco, &longs;eu lance, tant&aelig; <lb/>gravitatis e&longs;&longs;e, ut cum &longs;ol&acirc; longioris brachij gravitate &aelig;quili&shy;<lb/>brium con&longs;titueretur: t&ugrave;m di&longs;tantia inter punctum, ex quo <lb/>onus &longs;u&longs;penditur, &amp; centrum mot&ucirc;s transferenda e&longs;&longs;et ex eo&shy;<lb/>dem centro mot&ucirc;s in brachium longius, quoties fieri po&longs;&longs;et, &amp; <lb/>&longs;ingula intervalla in certas partes minores dividenda, vel pro <lb/>libito vel (quod magis rationi congruum e&longs;t) in partes pro&shy;<lb/>prias men&longs;ur&aelig;, qu&aelig; adhibetur, ut &longs;i libra &longs;it in uncias, &longs;i un&shy;<lb/>cia, in drachmas. </s>

<s>Hoc autem pendet ex gravitate &longs;acomatis, <lb/>quod eligitur: nam &longs;i libram unam pendat un&agrave; cum &longs;uo annu&shy;<lb/>lo &aelig;quipondium, tot erunt ponderis libr&aelig;, quot partes minori <lb/>brachio &aelig;quales intercipiuntur inter &longs;partum &amp; ip&longs;um &aelig;qui&shy;<lb/>pondium: at &longs;i bilibre &longs;it &longs;acoma, jam partes ill&aelig; a&longs;&longs;umpt&aelig; <lb/>&aelig;quales minori brachio &longs;unt bifariam dividend&aelig;, ut &longs;ingula&shy;<lb/>rum librarum not&aelig; in jugo habeantur. </s>

<s>Quod &longs;i con&longs;truct&aacute; jam <lb/>hoc modo &longs;tater&acirc;, &amp; majoribus partibus di&longs;tinctis in particulas <lb/>ex libito a&longs;&longs;umptas, velis apponere &aelig;quipondium majus, qu&agrave;m <pb pagenum="302"/>fort&egrave; ab artifice de&longs;tinaretur, licebit; mod&ograve; memineris reci&shy;<lb/>procam e&longs;&longs;e di&longs;tantiarum Rationem &amp; ponderum, qu&aelig; in &aelig;qui&shy;<lb/>librio &longs;unt. </s></p><p type="main">

<s>At &longs;i contigerit ea omnia, qu&aelig; breviori brachio adh&aelig;rent, <lb/>non con&longs;tituere &aelig;quilibrium cum brachio longiore &longs;eor&longs;im <lb/>&longs;umpto ab&longs;que &longs;acomate, vel quia graviora &longs;unt, vel quia mi&shy;<lb/>n&ugrave;s gravia; &longs;atis apparet &aelig;quipondium in di&longs;tantia &agrave; &longs;parto du&shy;<lb/>pl&agrave; brachij minoris non habere duplum momentum, &longs;ed inve&shy;<lb/>niendum e&longs;&longs;e aliud punctum, &agrave; quo di&longs;tanti&aelig; men&longs;ura de&longs;u&shy;<lb/>matur. </s></p><p type="main">

<s>Sit &longs;tatera ACB, qu&aelig; in C &longs;u&longs;pendatur: gravitas brachio&shy;<lb/>rum ita &longs;e habet, ac &longs;i illius &longs;emi&longs;&longs;is in &longs;ua cuju&longs;que brachij <lb/><figure id="fig88"></figure><lb/>extremitate poneretur. </s>

<s>Huju&longs;modi &longs;e&shy;<lb/>mi&longs;&longs;es gravitatum repr&aelig;&longs;ententur &agrave; li&shy;<lb/>neis BD &amp; AE, qu&aelig; &longs;unt utique invi&shy;<lb/>cem in Ratione brachiorum (quoniam ju&shy;<lb/>gum &aelig;quabile &amp; uniforme ponitur) &amp; ut <lb/>AC ad CB, ita AE ad BD. </s>

<s>Sed ut fiat <lb/>&aelig;quilibrium debet e&longs;&longs;e vici&longs;&longs;im ut AC <lb/>ad CB, ita BD gravitas in B ad AF gra&shy;<lb/>vitatem in A: E&longs;t igitur AE ad AF in <lb/>duplicat&acirc; Ratione brachiorum AC ad <lb/>CB, hoc e&longs;t ut Quadratum AC ad Qua&shy;<lb/>dratum CB: Ergo etiam dividendo, per 17. lib.5. ut Quadra&shy;<lb/>tum CB minus Quadrato AC ad Quadratum AC, ita AF <lb/>min&ugrave;s AE ad AE; hoc e&longs;t ut, differentia Quadratorum utriu&longs;&shy;<lb/>que brachij ad Quadratum brachij minoris, ita FE pondus ad&shy;<lb/>dendum, ad AE &longs;emi&longs;&longs;em gravitatis brachij minoris, ut fiat <lb/>&aelig;quilibrium cum &longs;emi&longs;&longs;e gravitatis, &amp; momento brachij CB <lb/>longioris. </s>

<s>Id &longs;i factum fuerit, a&longs;&longs;umantur in CB, incipiendo &agrave; <lb/>puncto C, partes &aelig;quales ip&longs;i CA, &amp; tunc ad mercem addi&shy;<lb/>tam in F habebit gravitas &longs;acomatis H eam Rationem, quam <lb/>habuerit AC ad di&longs;tantiam eju&longs;dem &longs;acomatis &agrave; puncto C, ut <lb/>&longs;uperi&ugrave;s dicebatur. </s></p><p type="main">

<s>Ver&ugrave;m &longs;i pr&aelig;ter AE gravitatem re&longs;pondentem minori bra&shy;<lb/>chio AC, pendere intelligatur ex A non &longs;ol&ugrave;m gravitas EF, <lb/>qu&aelig; &longs;ufficiat ad &aelig;quilibrium cum longiore brachio CB, &longs;ed <lb/>pr&aelig;terea &longs;it etiam gravitas FG, ita ut tota gravitas addita &longs;it <pb pagenum="303"/>EG; tunc a&longs;&longs;umpto &aelig;quipondio H not&aelig; gravitatis, debet fieri <lb/>ut pondus H ad pondus FG exce&longs;&longs;um &longs;upr&agrave; id, quod requiri&shy;<lb/>tur ad &aelig;quilibrium, ita di&longs;tantia AC ad aliud ex. </s>

<s>gr. </s>

<s>CI: &amp; <lb/>ex I initium &longs;umere debet divi&longs;io transferendo in longius bra&shy;<lb/>chium, &amp; iterando di&longs;tantiam CA ita, ut AC &aelig;qualis &longs;it ip&longs;i <lb/>IN: &longs;i enim in G addatur tantum mercis, cujus gravitas GM <lb/>&longs;it ad &aelig;quipondium H, ut IN ad AC, fiet in N &aelig;quilibrium. </s>

<s><lb/>Quia &longs;cilicet ut FG gravitas ad gravitatem H, ita IC di&longs;tan&shy;<lb/>tia ad di&longs;tantiam CA ex con&longs;tructione; &amp; ut gravitas H ad <lb/>gravitatem GM, ita CA di&longs;tantia ad di&longs;tantiam IN; erit ex <lb/>&aelig;qualitate per 22. lib.5. ut gravitas FG ad gravitatem GM, <lb/>ita di&longs;tantia CI ad di&longs;tantiam IN; Ergo componendo, per 18. <lb/>lib.5. ut FM ad GM, ita CN ad IN; &longs;ed ut GM ad H, ita <lb/>IN ad CA ex hypothe&longs;i; igitur ex &aelig;qualitate ut FM gravitas <lb/>ad gravitatem H, ita CN di&longs;tantia ad di&longs;tantiam CA. </s>

<s>C&ugrave;m <lb/>itaque pondera addita ultr&agrave; &aelig;quilibrium, quod addit&agrave; gravita&shy;<lb/>te EF fit in C puncto &longs;u&longs;pen&longs;ionis, &longs;int in Ratione reciproc&acirc; <lb/>di&longs;tantiarum &agrave; &longs;parto C, nece&longs;&longs;ari&ograve; &longs;equitur &aelig;quilibrium in N. </s>

<s><lb/>Idem dicendum de c&aelig;teris deinceps punctis iterando di&longs;tan&shy;<lb/>tiam IN, prout brachij longitudo ferre pote&longs;t, nam duplicat&acirc; <lb/>di&longs;tanti&acirc; IN, poterit in G addi gravitas dupla gravitatis &aelig;qui&shy;<lb/>pondij H. </s></p><p type="main">

<s>Quod &longs;i dem&ugrave;m partes minori brachio CA adjacentes non <lb/>e&longs;&longs;ent tant&aelig; gravitatis, ut fieret cum longiore brachio CB <lb/>&aelig;quilibrium, quemadmodum &longs;i e&longs;&longs;ent ut OE ad EA &longs;emi&longs;&longs;em <lb/>gravitatis brachij minoris; prim&ograve; ob&longs;erva, quantum de&longs;it gra&shy;<lb/>vitatis, ut fiat &aelig;quilibrium, &longs;cilicet &longs;it quantitas OF, qu&aelig; po&shy;<lb/>natur minor gravitate &aelig;quipondij H: intelligatur itaque gravi&shy;<lb/>tas &aelig;qualis gravitati &aelig;quipondij H, &amp; &longs;it exce&longs;&longs;us FG. </s>

<s>Quare <lb/>&longs;icuti paul&ograve; ant&egrave; dicebatur, fiat ut pondus H ad gravitatem <lb/>FG, ita AC ad CI, &amp; erit I punctum &agrave; quo incipienda e&longs;t di&shy;<lb/>vi&longs;io jugi, ita tamen ut facto &aelig;quilibrio in I intelligatur addita <lb/>merx &aelig;qualis gravitatis cum &aelig;quipondio H, &amp; erit ex. </s>

<s>gr. </s>

<s>pri&shy;<lb/>ma libra. </s>

<s>At ver&ograve; &longs;i OE tam modica gravitas e&longs;&longs;et, ut etiam <lb/>addita gravitas &aelig;qualis gravitati &longs;acomatis H, nondum ad&aelig;&shy;<lb/>quaret gravitatem EF, addatur duplex, triplex, quadruplex <lb/>gravitas &longs;acomatis H ita, ut demum excedat gravitatem EF <lb/>nece&longs;&longs;ariam ad &aelig;quilibrium cum &longs;olo brachio longiore; tum fiat <pb pagenum="304"/>&longs;icuti pri&ugrave;s, ut pondus H ad exce&longs;&longs;um illum, &longs;cilicet ad FG, <lb/>ita AC ad CI, &amp; e&longs;t I punctum qu&aelig;&longs;itum, ex quo incipit divi&shy;<lb/>&longs;io, &amp; in quo &longs;i fiat &aelig;quilibrium mercis cum &longs;acomate, indicat <lb/>mercis gravitatem e&longs;&longs;e duplam, triplam, quadruplam gravita&shy;<lb/>tis &longs;acomatis H, prout hanc duplicare oportuit, aut triplicare. </s></p><p type="main">

<s>Sed quas habemus communes &longs;tateras ab h&aacute;c &longs;edulitate pro&shy;<lb/>cul remotas e&longs;&longs;e omnibus con&longs;tabit, &longs;i ob&longs;ervaverint amplim&shy;<lb/>dines priorum divi&longs;ionum non omnin&ograve; re&longs;pondere brachij mi&shy;<lb/>noris longitudini, hoc e&longs;t, intervallo, quo pondus di&longs;tat &agrave; &longs;par&shy;<lb/>to; neque id &longs;ol&ugrave;m, quia artifices tantam adhibere diligentiam <lb/>recu&longs;ant pro tenui mercede; ver&ugrave;m etiam ne ade&ograve; graves <lb/>exi&longs;tant majores &longs;tater&aelig;, &longs;i minori brachio tanta e&longs;&longs;et addita <lb/>gravitas, qu&aelig; longioris brachij momenta &aelig;quaret. </s>

<s>Propterea <lb/>jugum con&longs;truunt, uncum &longs;eu lancem cum &longs;uis catenulis ad&shy;<lb/>nectunt, ex ans&acirc; &longs;u&longs;pendunt, &longs;acoma non certi ponderis &longs;ed ex <lb/>arbitrio eligunt, quod tamen addit&aelig; lanci, aut unco aliquate&shy;<lb/>nus re&longs;pondeat juxta minoris brachij longitudinem; nam &longs;i hoc <lb/>valde breve &longs;it, augent lancis pondus, &amp; minuunt &aelig;quipon&shy;<lb/>dium; &amp; ex adver&longs;o, &longs;i illud longiu&longs;culum &longs;it, minuunt lancem, <lb/>augent &longs;acoma; quia nimirum in ill&acirc; brevitate brachij minoris <lb/>majora &longs;unt momenta brachij longioris, &amp; minus &aelig;quipon&shy;<lb/>dium plus habet momenti; contr&agrave; ver&ograve; auct&acirc; minoris brachij <lb/>longitudine decre&longs;cunt momenta t&ugrave;m longioris brachij t&ugrave;m <lb/>&aelig;quipondij. </s></p><p type="main">

<s>His paratis &longs;tatuunt in lance legitimum aliquod pondus jux&shy;<lb/>t&agrave; denominationem men&longs;ur&aelig;, quam a&longs;&longs;umunt tribuendam &longs;ta&shy;<lb/>ter&aelig;, puta libram (idem dic de majoribus ponderibus in avers&acirc; <lb/>&longs;tater&aelig; parte in&longs;cribendis, ut lib.25 aut 100 juxt&agrave; regionis mo&shy;<lb/>rem) deinde tanti&longs;per &longs;acoma adducunt vel reducunt, dum fiat <lb/>exqui&longs;it&egrave; &aelig;quilibrium; &amp; punctum adnotant, in quo &longs;acoma <lb/>quie&longs;cit. </s>

<s>T&ugrave;m aliam adhuc libram, aut, prim&acirc; &longs;ublat&acirc;, bilibre <lb/>pondus, lanci imponunt, &amp; &longs;acoma retrahunt, ut magis &agrave; mo&shy;<lb/>t&ucirc;s centro di&longs;tet; iterumque facto &aelig;quilibrio punctum notant. </s>

<s><lb/>Demum intervallum inter h&aelig;c duo notata puncta in jugo ite&shy;<lb/>rant, quoties po&longs;&longs;unt; &amp; ut uncias habeant, &longs;ingula intervalla <lb/>in duodecim &aelig;quales particulas di&longs;tinguunt, qu&aelig; in minu&longs;cu&shy;<lb/>lis &longs;tateris ad huc minores divi&longs;iones recipiunt. </s></p><p type="main">

<s>Quod &longs;i adhuc pondera infr&agrave; libram unam, hoc e&longs;t infra un-<pb pagenum="305"/>cias 12, hac &longs;tater&acirc; examinare libeat, inter punctum prim&ograve; no&shy;<lb/>tatum atque &longs;partum minu&longs;culas illas divi&longs;iones transferunt, <lb/>incipiendo ab illo puncto. </s></p><p type="main">

<s>Quid autem h&icirc;c meminerim puncta huju&longs;modi omnia in ju&shy;<lb/>gi acie, &longs;eu angulo &longs;olido &longs;uperiore notari, majores autem di&shy;<lb/>vi&longs;iones certis lineis ad latus ductis &longs;ignificari? </s>

<s>h&aelig;c enim vul&shy;<lb/>garia &longs;unt. </s>

<s>Illud potius notandum e&longs;t, quod in un&acirc; e&acirc;demque <lb/>&longs;tater&acirc; trium regionum &longs;tateras habere po&longs;&longs;umus: quia enim <lb/>&longs;tater&aelig; &longs;capus communiter quadrangularis e&longs;t, &amp; in &longs;uperiore <lb/>angulo libras hujus regionis in&longs;culp&longs;it artifex, in duobus angu&shy;<lb/>lis hinc, &amp; hinc libras duabus regionibus, cum quibus com&shy;<lb/>mercia mi&longs;centur, peculiares in&longs;cribere licebit (nam pondera <lb/>&longs;imili nomine in pluribus regionibus donata, non e&longs;&longs;e inter &longs;e <lb/>&aelig;qualia docemur experienti&acirc;, qu&aelig; libras Pari&longs;ien&longs;em, Ro&shy;<lb/>manam, Venetam in&aelig;quales e&longs;&longs;e o&longs;tendit) &amp; &aelig;quipondij an&shy;<lb/>nulus un&acirc; e&acirc;demque oper&acirc; in tribus angulis diver&longs;arum regio&shy;<lb/>num pondus eju&longs;dem mercis indicabit. </s></p><p type="main">

<s>H&icirc;c ver&ograve; curiosi&ugrave;s inquirenti, pr&aelig;&longs;tantiorne dicenda &longs;it &longs;ta&shy;<lb/>tera? </s>

<s>an libra? </s>

<s>vix poterit qui&longs;quam ab&longs;olut&egrave; re&longs;pondere: nam <lb/>minoribus ponderibus, ut gemmis, aureis monetis, &amp; &longs;imili&shy;<lb/>bus examinandis par&ugrave;m opportuna e&longs;t &longs;tatera; at ingentibus <lb/>oneribus h&aelig;c apti&longs;&longs;ima e&longs;t, libra autem incommoda. </s>

<s>Compen&shy;<lb/>dium habet &longs;tatera unico &longs;acomate contenta; pluribus ponderi&shy;<lb/>bus eget libra. </s>

<s>Vici&longs;&longs;im in libr&acirc; &longs;ecuri&ugrave;s artifices laborem im&shy;<lb/>pendunt, quia facili&ugrave;s &aelig;qualitatem a&longs;&longs;equuntur brachiorum, <lb/>qu&agrave;m proportionem ju&longs;to &aelig;quilibrio nece&longs;&longs;ariam; &amp; in libr&acirc; <lb/>quidem &longs;i &aelig;qualitatem perfectam &longs;emel &longs;tatuant, nil e&longs;t qu&aelig;&shy;<lb/>rendum ampli&ugrave;s; &longs;ed in &longs;tater&acirc; &longs;ingula divi&longs;ionum puncta &longs;uam <lb/>habent Rationem, &longs;uamque expo&longs;cunt diligentiam; in pluribus <lb/>ver&ograve; aliquando peccare proclivius e&longs;t, qu&agrave;m in uno. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i <lb/>libr&aelig; perfecta &aelig;qualitas de&longs;it, &longs;altem lancium &amp; ponderum <lb/>commutatione, ut &longs;uperi&ugrave;s monuimus, deprehenditur error; <lb/>at &longs;i fal&longs;a &longs;it &longs;tatera, non aliter innote&longs;cet, qu&agrave;m &longs;i pondus idem <lb/>iter&ugrave;m libr&acirc; examinemus, ut appareat, an &longs;ibi con&longs;tet eadem <lb/>gravitas: quis enim aliter iniqui venditoris impo&longs;turam rete&shy;<lb/>gat, qui, ut major appareat mercis gravitas, ex &aelig;quipondio, <lb/>aut ex capite longioris brachij, qua&longs;i nitidi&ugrave;s illa expoliens, <lb/>notabilem aliquam gravitatis particulam lim&acirc; abra&longs;it? </s>

<s>cum ta-<pb pagenum="306"/>men &agrave; minore brachio expoliendo manum ab&longs;tinuerit; quippe <lb/>qui &longs;atis norat id fieri non po&longs;&longs;e citr&agrave; ip&longs;ius venditoris damnum: <lb/>con&longs;titut&acirc; &longs;iquidem &longs;tater&acirc;, nihil ex hac aut ex ill&acirc; parte de&shy;<lb/>mendum, nihil addendum, ne mutetur Ratio, qu&aelig; intercedit <lb/>inter ip&longs;orum brachiorum momenta, aut ne &aelig;quipondium di&shy;<lb/>minutis momentis magis removendum &longs;it &agrave; &longs;parto, qu&agrave;m pro <lb/>gravitate mercis. </s>

<s>Siver&ograve; hoc acciderit, occultum manet &longs;tate&shy;<lb/>r&aelig; vitium, nec ip&longs;a &longs;e prodit. </s></p><p type="main">

<s>Et quoniam de &longs;tater&aelig; vitio &longs;ermo incidit, cavendum vendi&shy;<lb/>tori e&longs;t, ne ill&acirc; utatur, &longs;i facta fuerit curva; c&ugrave;m enim recta <lb/>fuerit ab artifice &longs;uas in partes rit&egrave; di&longs;tincta, &amp; quidem juxta <lb/>Rationem brachiorum, curva non eandem &longs;ervat Rationem, <lb/>ut o&longs;ten&longs;um e&longs;t h&icirc;c cap.5. &amp; venditoris damno plus mercis ad&shy;<lb/>dendum e&longs;&longs;et lanci, ut haberetur &aelig;quilibrium; ut ex ibi dictis <lb/>con&longs;tat. <lb/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT IX.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Antiquorum Statera examinatur.<emph.end type="italics"/><emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s>DUbitatur &agrave; non paucis, utr&ugrave;m no&longs;tr&aelig;, qu&acirc; nunc utimur, <lb/>&longs;tater&aelig; &longs;imilis e&longs;&longs;et Antiquorum, &longs;altem Gr&aelig;corum, &longs;ta&shy;<lb/>tera. </s>

<s>Dubitationi locum fecit Ari&longs;toteles in qu&aelig;&longs;t. </s>

<s>20. Mechan. </s>

<s><lb/>qu&aelig;rens, <emph type="italics"/>Cur &longs;tatera, qu&acirc; carnes ponderantur, pauco appendiculo <lb/>magna ponderat onera?<emph.end type="italics"/> qu&aelig;&longs;tioni autem &longs;atisfaciens plurium <lb/>&longs;partorum mentionem fecit. <emph type="italics"/>Quemadmodum autem &longs;i una li&shy;<lb/>bra multa &longs;int libr&aelig;; &longs;ic talia in&longs;unt &longs;parta multa in eju&longs;modili&shy;<lb/>br&acirc;; quorum uniu&longs;cuju&longs;que quod intrin&longs;ec&ugrave;s e&longs;t ad appendicu&shy;<lb/>lum, &longs;tater&aelig; e&longs;t dimidium.<emph.end type="italics"/> &amp; po&longs;t pauca. <emph type="italics"/>Huju&longs;modi autem <lb/>exi&longs;tens mult&aelig; &longs;unt libr&aelig;, totque, quot fuerint &longs;parta. </s>

<s>Semper au&shy;<lb/>tem quod lanci propinquius e&longs;t &longs;partum appen&longs;oque oneri, majus <lb/>trahit pondus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Plura h&aelig;c &longs;parta, quorum Ari&longs;toteles meminit, Blancano in <lb/>locis Mathem. Ari&longs;t. 

occa&longs;ionem pr&aelig;buerunt &longs;tateram quan&shy;<lb/>dam commini&longs;cendi, qua&longs;i illa fuerit Antiquorum &longs;tatera: cu&shy;<lb/>jus &longs;ententiam probare non potui, cum Mechanicam doctri-<pb pagenum="307"/>nam anno labentis &longs;&aelig;culi 54 in Collegio Romano explicans, <lb/>publici juris facerem h&aelig;c eadem, qu&aelig; nunc po&longs;t annos vigin&shy;<lb/>ti &longs;cribo. </s>

<s>Quoniam ver&ograve; qu&aelig; tunc Blancano oppo&longs;ui, video <lb/>placui&longs;&longs;e Authori Magi&aelig; Naturalis P. </s>

<s>Ga&longs;pari Schoto tunc ibi <lb/>degenti (eaque cum aliis quibu&longs;dam in &longs;uam Magiam &longs;taticam <lb/>tran&longs;tulit, me identidem &longs;upr&agrave; meritum, pro &longs;u&acirc; humanitate, <lb/>laudato) h&icirc;c iterum proferre non gravabor, ut meli&ugrave;s &longs;tater&aelig; <lb/>natura innote&longs;cat. </s></p><p type="main">

<s>Statuit itaque Blancanus &longs;tateram illam &longs;ui&longs;&longs;e ha&longs;tam oblon&shy;<lb/>gam AB in certas partes di&longs;tributam inter &longs;e &aelig;quales, puta 12, <lb/>ex quibus exirent trutin&aelig; diver&longs;&aelig;, ut mod&ograve; ex h&acirc;c, mod&ograve; ex <lb/>ill&acirc; &longs;u&longs;penderetur &longs;tatera, prout carnis vendend&aelig; quantitas <lb/>po&longs;tulabat, &longs;inguli&longs;que trutinis in&longs;culptam fui&longs;&longs;e <expan abbr="not&atilde;">notam</expan> ponderis <lb/>mercis. </s>

<s>In extremitate A <lb/><figure id="fig89"></figure><lb/><expan abbr="p&etilde;debat">pendebat</expan> lanx capax mer&shy;<lb/>cis, in oppo&longs;it&acirc; extremita&shy;<lb/>te B &aelig;quipondium, <emph type="italics"/>quod<emph.end type="italics"/><lb/>ut ille ait, <emph type="italics"/>debet habere <lb/>tantum pondus, quantum <lb/>e&longs;t in lance nud&acirc;, ut &longs;ic tota <lb/>&longs;tatera &longs;it per &longs;e &longs;olam <lb/>&aelig;quilibralis; &amp; pr&aelig;terea debet habere pondus &longs;tatum ac legitimum, <lb/>ex. </s>

<s>gr. </s>

<s>unius libr&aelig;, aut duarum, aut trium, prout magis trutinand&aelig; <lb/>merci idoneum erit, &amp; hoc erit proprium &aelig;quipondij pondus. </s>

<s>Pona&shy;<lb/>mus &aelig;quipondium e&longs;&longs;e librarum<emph.end type="italics"/> 12. <emph type="italics"/>Dico quod trutina C dabit in <lb/>lance pondus mercis<emph.end type="italics"/> 12 <emph type="italics"/>lib. 

&longs;i ex e&acirc; fiat &aelig;quilibrium; e&longs;t enim ut AC <lb/>ad CB, it a permutatim &aelig;quipondium<emph.end type="italics"/> 12 <emph type="italics"/>ad mercem; &longs;ed AC ip&longs;i <lb/>CB e&longs;t &aelig;qualis; ergo etiam &aelig;quipondium<emph.end type="italics"/> 12 <emph type="italics"/>erit merci &aelig;quale, hoc <lb/>e&longs;t utrinque erit<emph.end type="italics"/> 12 <emph type="italics"/>lib. </s>

<s>Similiter &longs;i fieret &aelig;quilibrium ex trutin &acirc; D, <lb/>e&longs;&longs;et ut AD<emph.end type="italics"/> 3 <emph type="italics"/>ad DB<emph.end type="italics"/> 9, <emph type="italics"/>ita<emph.end type="italics"/> 12 <emph type="italics"/>ad<emph.end type="italics"/> 36. <emph type="italics"/>Tandem trutin&acirc; E &aelig;quilibrante, <lb/>e&longs;&longs;et ut AE<emph.end type="italics"/> 9 <emph type="italics"/>ad EB<emph.end type="italics"/> 3, <emph type="italics"/>ita<emph.end type="italics"/> 12 <emph type="italics"/>ad<emph.end type="italics"/> 4. <emph type="italics"/>Si igitur trutina C notetur<emph.end type="italics"/> 12 <lb/><emph type="italics"/>numero, trutina D numero,<emph.end type="italics"/> 36, <emph type="italics"/>trutina E numero<emph.end type="italics"/> 4, <emph type="italics"/>&amp; idem de c&aelig;teris, <lb/>&longs;tatim facile erit quodlibet pondus per huju&longs;modi &longs;tateram exhibere. </s>

<s><lb/>Vnde videas contrario ab illis modo in no&longs;tris &longs;tateris &aelig;quipondium <lb/>totam ha&longs;tam percurrere, in illis ver&ograve; manente &aelig;quipondio trutinam <lb/>quodammodo per ha&longs;tam moveri.<emph.end type="italics"/> H&aelig;c ille. </s></p><p type="main">

<s>Plures ha&longs;ce trutinas &longs;ic expo&longs;itas, qua&longs;i &longs;olidas an&longs;as ha&longs;t&aelig; <lb/>infixas, qu&aelig; pro opportunitate apprchenderentur, nunquam <pb pagenum="308"/>potui in animum inducere, ut mihi per&longs;uaderem fui&longs;&longs;e anti&shy;<lb/>quis in u&longs;u; c&ugrave;m enim non po&longs;&longs;ent &longs;ummis digitis &longs;u&longs;pendi ob <lb/>nimiam mercis gravitatem, puta lib.36 (&amp; mult&ograve; plurium, &longs;i <lb/>ex F &longs;tatera penderet) manu fui&longs;&longs;ent valid&egrave; apprehendend&aelig;; <lb/>quis autem non videt, quibus dolis obnoxia fui&longs;&longs;et &longs;tatera ex <lb/>levi&longs;&longs;im&acirc; man&ucirc;s inclinatione &aelig;quilibrium mentiente? </s>

<s>Neque <lb/>plicatiles fui&longs;&longs;e huju&longs;modi trutinas, videlicet funiculos forami&shy;<lb/>nibus in&longs;itos in divi&longs;ionum locis, exi&longs;timo, quia vel nimis fre&shy;<lb/>quentes e&longs;&longs;e debui&longs;&longs;ent, vel, ni&longs;i &aelig;quipondium fui&longs;&longs;et levi&longs;&longs;i&shy;<lb/>mum, non potui&longs;&longs;ent, citr&agrave; venditoris, aut emptorum incom&shy;<lb/>modum non leve, exhibere qu&aelig;&longs;itum pondus. </s>

<s>Si enim (ut in&shy;<lb/>&longs;i&longs;tam ratiocinantis Blancani ve&longs;tigiis) in D exhibentur libr&aelig; <lb/>36 mercis, in G exhiberentur libr&aelig; 60, quia ut AG 2 ad <lb/>GB 10, ita &aelig;quipondium 12 ad mercem 60: qu&acirc; igitur ratio&shy;<lb/>ne innote&longs;cere poterat pondus mercis, &longs;i deprehendebatur e&longs;&longs;e <lb/>majus quidem libris 36, &longs;ed minus libris 60? Et &longs;i &aelig;quilibrium <lb/>fui&longs;&longs;et inter F &amp; G, pondus fui&longs;&longs;et majus libris 60, minus li&shy;<lb/>bris 132: qu&agrave;m lat&egrave; igitur patui&longs;&longs;et campus erroribus in tant&acirc; <lb/>ponderum differenti&acirc;? </s></p><p type="main">

<s>Quare &longs;i hoc &longs;tater&aelig; genere utendum e&longs;&longs;et, in qu&acirc; manen&shy;<lb/>te &aelig;quipondio &longs;partum percurreret jugi longitudinem, in&longs;e&shy;<lb/>renda potius e&longs;&longs;et ha&longs;ta annulo &longs;olid&egrave; firmato, intr&agrave; quem ha&longs;ta <lb/>ip&longs;a ultr&ograve; citr&oacute;que promoveretur, donec haberetur &aelig;quili&shy;<lb/>brium; e&acirc; enim ratione in minutiores particulas po&longs;&longs;et ha&longs;ta <lb/>di&longs;tingui; &amp; plurima e&longs;&longs;ent &longs;parta, &longs;eu centra mot&ucirc;s. </s>

<s>Aut <lb/><figure id="fig90"></figure><lb/>etiam jugum parari <lb/>po&longs;&longs;et cra&longs;&longs;ioris lami&shy;<lb/>n&aelig; in &longs;peciem, cuju&longs;&shy;<lb/>modi e&longs;&longs;et MO, per <lb/>cujus longitudinem <lb/>duct&acirc; inci&longs;ur&acirc; &longs;eu cre&shy;<lb/>n&acirc; SI excurrere po&longs;&longs;et <lb/>axis exqui&longs;it&egrave; cylin&shy;<lb/>dricus infixus an&longs;&aelig; <lb/>DE cujus an&longs;&aelig; extremitas in apicem E de&longs;inens indicaret par&shy;<lb/>ticulas in line&acirc; MO notatas. </s>

<s>Ver&ugrave;m quia advers&ugrave;s ha&longs;ce &longs;tate&shy;<lb/>ras faciunt pler&aelig;que rationes mox contr&agrave; Blancani &longs;tateram <lb/>afferend&aelig;, proptere&agrave; illas ut par&ugrave;m aptas rejicio. </s></p><pb pagenum="309"/><p type="main">

<s>Et prim&ugrave;m quidem difficile videatur, qu&acirc; ratione fieri po&longs;&shy;<lb/>&longs;et, ut in C puncto medio indicetur mercis pondus lib.12, &longs;i ex <lb/>illo &longs;tatera ip&longs;a e&longs;t per &longs;e &longs;olam &aelig;quilibralis, ut Blancanus loqui&shy;<lb/>tur, po&longs;it&acirc; lance &aelig;qualis gravitatis cum &aelig;quipondio: A&longs;&longs;umen&shy;<lb/>da fui&longs;&longs;et trutina quarta H, quia ut AH 4 ad HB 8, ita 12 ad <lb/>24, &amp; &longs;ubduct&acirc; gravitate lancis 12, reliqu&aelig; fui&longs;&longs;ent lib.12 <lb/>mercis. </s>

<s>Hinc patet neque in D indicari pondus mercis lib.36; <lb/>hoc enim e&longs;t pondus mercis &amp; lancis &longs;imul &longs;umptarum; quare <lb/>merx &longs;olum e&longs;&longs;et lib.24; &amp; ut haberentur mercis lib.36, opor&shy;<lb/>teret &longs;partum accipere, quod ha&longs;tam divideret in partes, qua&shy;<lb/>rum proxima lanci e&longs;&longs;et 1, reliqua 4, quia ut 1 ad 4, ita 12 ad <lb/>48, &amp; dempt&acirc; lancis gravitate lib.12 remanerent mercis lib.36. <lb/>Sed illud &agrave; veritate longi&longs;&longs;im&egrave; abe&longs;t, quod &agrave; Blancano additur, <lb/>ex trutin&acirc; E indicari mercem lib.4. Imm&ograve; addo nullum po&shy;<lb/>tui&longs;&longs;e ibi fieri &aelig;quilibrium, &amp; maximam partem illarum truti&shy;<lb/>narum futuram fui&longs;&longs;e pror&longs;us inutilem; nam &longs;i lanx A &aelig;qu&egrave; <lb/>gravis e&longs;t ac &aelig;quipondium B, lanx cum merce gravior e&longs;t &aelig;qui&shy;<lb/>pondio; igitur lanx cum merce in di&longs;tanti&acirc; majore, qu&agrave;m &longs;it <lb/>&aelig;quipondij di&longs;tantia majora habet momenta qu&agrave;m &aelig;quipon&shy;<lb/>dium, cum quo nunquam poterit &aelig;quilibrium con&longs;tituere. </s>

<s><lb/>Quare omnes trutin&aelig; inter B &amp; C, &amp; ip&longs;a trutina C inutiles <lb/>&longs;unt, &longs;i lanx &aelig;qualis gravitatis &longs;it cum &aelig;quipondio B: proptere&agrave; <lb/>lancem mult&ograve; leviorem e&longs;&longs;e oporteret, ut cum impo&longs;it&acirc; merce <lb/>po&longs;&longs;et habere ad &aelig;quipondium Rationem reciprocam di&longs;tantia&shy;<lb/>rum &agrave; &longs;parto. </s>

<s>Sed &longs;i lanx levior &longs;it &aelig;quipondio, ut inter C &amp; B <lb/>haberi po&longs;&longs;it &aelig;quilibrium; jam non omnes quidem; &longs;ed aliqu&aelig; <lb/>tantum trutin&aelig; inter B &amp; C inutiles evadent; ubi enim ha&longs;ta <lb/>dividitur reciproc&egrave; in Ratione <expan abbr="gravitat&utilde;">gravitatum</expan> lancis, &amp; &aelig;quipondij, <lb/>ibi e&longs;&longs;et &longs;tatera per &longs;e &longs;olam &aelig;quilibralis, juxt&agrave; Blancani ratio&shy;<lb/>cinium: igitur nulla trutina inter illud punctum, &amp; B e&longs;&longs;et uti&shy;<lb/>lis; quia diminut&acirc; &aelig;quipondij &agrave; &longs;parto di&longs;tanti&acirc;, ejus momenta <lb/>decre&longs;cunt, &amp; auct&acirc; lancis ab eodem &longs;parto di&longs;tanti&acirc;, ip&longs;ius lan&shy;<lb/>cis momenta augentur; igitur mult&ograve; magis augentur facto pon&shy;<lb/>deris in lance additamento; ac proinde fieri non poterit &aelig;qui&shy;<lb/>librium. </s></p><p type="main">

<s>Ver&ugrave;m forta&longs;&longs;e Author ille, c&ugrave;m &longs;tateram dixit per &longs;e &longs;olam <lb/>&aelig;quilibralem ex lancis, &amp; &aelig;quipondij gravitatibus &aelig;qualibus, <lb/>hoc tant&ugrave;mmodo voluit (&amp; ex eju&longs;dem verbis inferendum vi-<pb pagenum="310"/>detur) ut &aelig;quipondium ultr&agrave; libras 12 &longs;ibi peculiares, tantam <lb/>pr&aelig;tere&agrave; haberet gravitatem, qu&aelig; &longs;i &longs;olitari&egrave; a&longs;&longs;umeretur, po&longs;&shy;<lb/>&longs;et cum lance vacu&acirc; &aelig;quilibrium facere in C: quo pacto lanx <lb/>non e&longs;&longs;et lib.12; &longs;ed levior. </s>

<s>Per h&aelig;c tamen non omne incom&shy;<lb/>modum &longs;ublatum e&longs;&longs;et, neque Blancani dicta con&longs;i&longs;terent; quia <lb/>&longs;it lanx unius libr&aelig;, &amp; item &aelig;quipondium ultr&agrave; libras 12 habeat <lb/>libram unam; in C quidem e&longs;&longs;et &aelig;quilibrium cum merce <lb/>lib.12; quia merx cum lance, item &aelig;quipondium totum &longs;unt <lb/>lib.13. At facto &aelig;quilibrio in D, di&longs;tanti&aelig; e&longs;&longs;ent ut 3 ad 9, igi&shy;<lb/>tur &aelig;quipondium ad mercem cum lance ut 13 ad 39; &amp; &longs;ub&shy;<lb/>duct&acirc; lancis gravitate lib.1, e&longs;&longs;et merx lib.38, non ver&ograve; 36. Sic <lb/>in E facto &aelig;quilibrio, di&longs;tanti&aelig; e&longs;&longs;ent ut 9 ad 3, igitur &aelig;quipon&shy;<lb/>dium ad mercem cum lance ut 13 ad 4 1/3, &amp; lancis gravitate <lb/>lib.1. dempt&acirc;, e&longs;&longs;et merx lib.3 1/3 non autem lib.4. Et in ultima <lb/>trutin&acirc; prope B e&longs;&longs;et ut 11 ad 1, ita 13 ad (1 2/11), &amp; lance &longs;ublat&acirc; <lb/>lib.1, e&longs;&longs;et merx lib. (2/11), cum juxta Blancani ratiocinium debe&shy;<lb/>ret e&longs;&longs;e &longs;olum lib. (1/11). </s></p><p type="main">

<s>Deinde jugi brachia &longs;ua habent gravitatis momenta, qu&aelig; pro <lb/>vari&acirc; longitudine in&aelig;qualitatem &longs;ubirent; &amp; h&aelig;c in huju&longs;mo&shy;<lb/>di &longs;tater&acirc; mod&ograve; majora, mod&ograve; minora e&longs;&longs;ent, aliquando adden&shy;<lb/>da lanci, aliquando &aelig;quipondio. </s>

<s>Nam &longs;i &longs;partum &longs;it in D, ab&shy;<lb/>&longs;cindens quartam jugi partem, &longs;ola brachij DB gravitas &longs;u&longs;ti&shy;<lb/>net in A pondus &aelig;quale gravitati totius jugi; ac proinde facto <lb/>in D &aelig;quilibrio, pondus totum additum in A e&longs;t non &longs;ol&ugrave;m tri&shy;<lb/>plum &aelig;quipondij, ut fert reciproca di&longs;tantiarum Ratio; &longs;ed e&longs;t <lb/>pr&aelig;terea &aelig;quale gravitati jugi. </s>

<s>At &longs;i &longs;partum in F ab&longs;cindat ju&shy;<lb/>gi partem duodecimam, non &longs;ol&ugrave;m pondus un&acirc; cum lance e&longs;t <lb/>&aelig;quipondij undecuplum, &longs;ed etiam quintuplum gravitatis jugi: <lb/>&amp; &longs;ic de c&aelig;teris. </s>

<s>Contra ver&ograve; &longs;i quando &aelig;quilibrium fieret in&shy;<lb/>ter C &amp; B, ex &aelig;quipondio demenda e&longs;&longs;et gravitas re&longs;pondens <lb/>momento brachij oppo&longs;iti; tum ex re&longs;iduo colligeretur gravitas <lb/>lancis cum merce, &amp; &longs;ubduct&acirc; dem&ugrave;m lance, gravitas mercis <lb/>innote&longs;ceret. </s>

<s>Sic in E facto &aelig;quilibrio, quia EB e&longs;t quarta pars <lb/>jugi, ex &aelig;quipondio B lib.12 auferenda e&longs;t gravitas jugi ex.gr. </s>

<s><lb/>lib.4, remanent lib. 

8: igitur ut AE 3 ad EB 1, ita lib. 

8 ad <lb/>lib. 

2 2/3: &longs;i demas pondus lancis, qu&aelig; utique valde levis e&longs;&longs;e de&shy;<lb/>bet, vide quanta gravitas &longs;it dem&ugrave;m tribuenda merci. </s>

<s>At &longs;i lanx <pb pagenum="311"/>ade&ograve; levis &longs;it, manife&longs;tum e&longs;t, quant&ograve; plus mercis apponen&shy;<lb/>dum &longs;it, quando &longs;partum &agrave; medio &longs;ecedit ver&longs;us lancem A. </s></p><p type="main">

<s>Quare patet genus hoc &longs;tater&aelig;, ut pote par&ugrave;m utile, reji&shy;<lb/>ciendum, nec potui&longs;&longs;e Antiquis u&longs;itatum e&longs;&longs;e, quin facil&egrave; de&shy;<lb/>prehenderetur erroribus non levibus obnoxium; cum pr&aelig;&longs;er&shy;<lb/>tim oblongam fui&longs;&longs;e ha&longs;tam (non utique levi&longs;&longs;imam) commi&shy;<lb/>ni&longs;catur Blancanus, &amp; qui eum ducem &longs;equuti &longs;unt. </s>

<s>Non ne&shy;<lb/>g&acirc;rim quidem po&longs;&longs;e &agrave; perito mathematico ita iniri rationes, ut <lb/>certis mercium ponderibus &longs;ua puncta in jugo in&longs;criberentur, in <lb/>quibus &aelig;quilibrium fieret cum &aelig;quipondio manente in extre&shy;<lb/>mitate jugi: &longs;ed hunc laborem &longs;ubii&longs;&longs;e antiquos Mathematicos, <lb/>ut &longs;tateras carnem in macello vendentibus pararent, &longs;uaderi <lb/>non pote&longs;t; artificibus autem tantum fui&longs;&longs;e indu&longs;tri&aelig;, omnem <lb/>fidem &longs;uperat. </s>

<s>Ex his mihi certi&longs;&longs;imum videtur aliam prors&ugrave;s <lb/>adhibendam e&longs;&longs;e Ari&longs;totelicis verbis interpretationem: Nam <lb/>ponamus &longs;tateram illam, de qu&acirc; Ari&longs;toteles loquitur, plan&egrave; &longs;i&shy;<lb/>milem fui&longs;&longs;e no&longs;tr&aelig; &longs;tater&aelig;, quis neget unam libram brachio&shy;<lb/>rum in&aelig;qualium e&longs;&longs;e multas libras, hoc ip&longs;o quod &aelig;quipon&shy;<lb/>dium in multis di&longs;tantiis ab eodem puncto varias brachiorum <lb/>Rationes con&longs;tituit? </s>

<s>&longs;unt autem plura &longs;parta, quia punctum <lb/>idem di&longs;terminans brachia varias Rationes habentia &aelig;quivalet <lb/>multis, &amp; qu&agrave;m multas Rationes brachiorum definire pote&longs;t, <lb/>t&agrave;m multas con&longs;tituit libras. </s>

<s>Dem&ugrave;m quamvis lancis &agrave; &longs;parto <lb/>eadem materialiter &longs;it di&longs;tantia, non e&longs;t tamen eadem formali&shy;<lb/>ter, neque enim &longs;olitari&egrave; accipienda e&longs;t, &longs;ed comparat&egrave; cum <lb/>di&longs;tanti&acirc; &aelig;quipondij &agrave; &longs;parto; ac propterea cum major &aelig;qui&shy;<lb/>pondij di&longs;tantia ad eandem lancis &amp; oneris di&longs;tantiam majo&shy;<lb/>rem habeat Rationem, pote&longs;t etiam dici tunc &longs;partum e&longs;&longs;e lan&shy;<lb/>ci &amp; oneri propinquius; nam &longs;i in un&acirc; &aelig;quipondij di&longs;tanti&acirc; bra&shy;<lb/>chia &longs;int, ut 2 ad 5, &amp; remoto &aelig;quipondio Ratio di&longs;tantiarum <lb/>&longs;it ut 2 ad 6, patet comparat&egrave; ad &aelig;quipondij di&longs;tantiam, e&longs;&longs;e <lb/>minorem priore po&longs;teriorem hanc lancis &agrave; &longs;parto di&longs;tantiam. </s>

<s><lb/>C&ugrave;m itaque nulla h&icirc;c intercedat violenta interpretatio, nil pro&shy;<lb/>hibet exi&longs;timare Ari&longs;totelem de &longs;tater&acirc; no&longs;tris non di&longs;&longs;imili lo&shy;<lb/>cutum fui&longs;&longs;e. <pb pagenum="312"/><gap desc="hr tag"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/>CAPUT X.<emph.end type="center"/></s></p><p type="main">

<s><emph type="center"/><emph type="italics"/>Libr&aelig; &amp; &longs;tater&aelig; u&