Main  History  Search  Repository tree

[BACK] Return to carda_propo_01_la_1570.xml CVS log [TXT][DIR] Up to [CVSROOT] / texts / archimedes / xml

File: [CVSROOT] / texts / archimedes / xml / Attic / carda_propo_01_la_1570.xml  (download) - view tree
Revision 1.32, Sun Aug 18 16:50:28 2002 UTC (10 years, 10 months ago) by bcfuchs
Branch: MAIN
Changes since 1.31: +6 -6 lines
a <lb/>tio => a<lb/>tio

<?xml version="1.0"?>
<!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd" ><archimedes>      <info>
        <author>Cardano, Girolamo</author>
        <title>Opus novum de proportionibus</title>
        <date>1570</date>
        <place>Basel</place>
        <translator></translator>
        <lang>la</lang>
        <cvs_file>carda_propo_01_la_1570</cvs_file>
        <cvs_version></cvs_version>
        <locator>0000000015.xml</locator>
</info>      <text>          <front>          </front>          <body>            <chap>        <pb/><pb/><pb/><p type="head">

<s>HIERONYMI <lb/>CARDANI MEDIO <lb/>LANENSIS, CIVISQV'E BONO&shy;<lb/>NIENSIS, PHILOSOPHI, MEDICI ET <lb/>Mathematici clari&longs;simi,</s></p><p type="head">

<s>OPVS NOVVM DE <lb/>PROPORTIONIBVS NVMERORVM, MO <lb/>TVVM, PONDERVM, SONORVM, ALIARVMQV'E RERVM <lb/>men&longs;urandarum, non &longs;ol&ugrave;m Geometrico more &longs;tabilitum, &longs;ed etiam <lb/>uarijs experimentis &amp; ob&longs;eruationibus rerum in natura, &longs;olerti <lb/>demon&longs;tratione illu&longs;tratum, ad multiplices u&longs;us ac&shy;<lb/>commodatum, &amp; in Vlibros dige&longs;tum.</s></p><p type="head">

<s>PRAETEREA.</s></p><p type="head">

<s>ARTIS MAGN&AElig;, SIVE DE REGVLIS <lb/>ALGEBRAICIS, LIBER VNVS, ABSTRVSISSIMVS <lb/>&amp; inexhau&longs;tus plane totius Arithmetic&aelig; the&longs;aurus, ab <lb/>authore recens multis in locis recogni&shy;<lb/>tus &amp; auctus.</s></p><p type="head">

<s>ITEM.</s></p><p type="head">

<s>DE ALIZA REGVLA LIBER, HOC EST, ALGEBRAICAE <lb/>logi&longs;tic&aelig; &longs;u&aelig;, numeros recondita numerandi &longs;ubtilitate, &longs;ecundum Geo&shy;<lb/>metricas quantitates inquirentis, nece&longs;&longs;aria Coronis, <lb/>nunc demum in lucem edita.</s></p><p type="head">

<s>O<emph type="italics"/>pus<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>hy&longs;icis &amp;<emph.end type="italics"/> M<emph type="italics"/>athematicis imprimis <lb/>utile &amp; nece&longs;&longs;arium.<emph.end type="italics"/></s></p><figure></figure><p type="head">

<s>Cum C&aelig;&longs;. </s>

<s>Maie&longs;t. </s>

<s>Gratia &amp; Priuilegio.</s></p><p type="head">

<s>BASILE&AElig;.</s></p><pb/><p type="head">

<s>IN LIBRVM DE <lb/>PROPORTIONIBVS HIERONYMI <lb/>CARDANI MEDIOLANENSIS, CIVISQV'E <lb/>Bononien&longs;is, Medici, Pr&aelig;fatio ad M. A. </s>

<s>Amulium <lb/>Venetum Card. </s>

<s>Illu&longs;tri&longs;simum.</s></p><p type="main">

<s>Bene Dictum e&longs;t meo iudicio &agrave; Platone M. <lb/>A. </s>

<s>Amuli optime, beatas fore Re&longs;pub. </s>

<s>&longs;i uel <lb/>illarum domini &longs;apienti&aelig; amatores e&longs;&longs;ent, <lb/>aut qui &longs;apienti&aelig; e&longs;&longs;ent amatores domina&shy;<lb/>rentur, hoc ip&longs;um clar&egrave; intelligens, &longs;tudio &longs;a <lb/>pienti&aelig; nihil e&longs;&longs;e utilius humano generi: <lb/>quo &longs;imul &amp; pietas, &amp; iu&longs;titia, &amp; mutuus <lb/>amor hominum inter &longs;e &amp; eorum commo&shy;<lb/>da continerentur. </s>

<s>Nempe hi&longs;ce quatuor tota no&longs;tra felicitas com&shy;<lb/>prehenditur. </s>

<s>Si quidem pietate in Deos nihil ni&longs;i &longs;anctum, &amp; pu&shy;<lb/>rum, &amp; illu&longs;tre &longs;apimus: hoc ip&longs;o primum quod &longs;upra nos e&longs;t, intel&shy;<lb/>ligimus, Deos ueneramur, gratias agimus, timor cum ueneratione <lb/>no&longs;tros animos &longs;ubit, &amp; de futura uita cogitamus, h&aelig;c ip&longs;a morta&shy;<lb/>lia &longs;i non negligentes &longs;altem paruifacientes. </s>

<s>Iu&longs;titiam autem ade&ograve; <lb/>nece&longs;&longs;ariam humano generi e&longs;&longs;e &longs;cimus, ut &longs;ine illa neque e&longs;&longs;e, nedum <lb/>ben&egrave; e&longs;&longs;e po&longs;s&iacute;mus, ut neque latronum c&oelig;tus ab&longs;que ea diu &longs;tare po&longs;&shy;<lb/>&longs;int. </s>

<s>Porr&ograve; quid dicam de concordia, &amp; mutua hominum beneuo&shy;<lb/>lentia, in quibus omnis uit&ecedil; human&ecedil; dulcedo repo&longs;ita e&longs;t: nec quis <lb/>&longs;u&longs;tineat uiuere, qui &longs;e omnibus odio&longs;um e&longs;&longs;e &longs;entiat. </s>

<s>His ip&longs;is fi&shy;<lb/>lios in &longs;pem alimus, parentes fouemus, fratres tuemur, &amp; adiuua&shy;<lb/>mus, amicis opitulamur, cum hominibus hilarem &amp; iucundam ui&shy;<lb/>tam ducimus. </s>

<s>Si quis &longs;erpentem in lecto haberet, nunquam &longs;om&shy;<lb/>num caperet: ita nihil mole&longs;tius e&longs;t in hac uita, quam e&longs;&longs;e cum quo <lb/>nolis, &amp; priuari con&longs;uetudine eorum cum quibus maxim&egrave; uiuere <lb/>cupias. </s>

<s>Quid enim habent Principes pr&aelig;cipuum cum tota illa po&shy;<lb/>tentia quam habent, ni&longs;i hoc unum, quod &longs;uis quos amant bene fa&shy;<lb/>cere po&longs;sint: nam reliqua omnia exerceri, uenari, edere, bibere, dor&shy;<lb/>mire, iter agere, loca am&aelig;na inui&longs;ere multis alijs conce&longs;&longs;um e&longs;t, ma&shy;<lb/>ioreque commodo qui in uita priuata degunt. </s>

<s>Si ergo principatum <lb/>cum tot laboribus, curis, periculis, &amp; merit&ograve; omnes appetunt: nec <lb/>e&longs;t in eo quicquam pr&aelig;cipuum pr&aelig;ter hoc, cui dubium e&longs;t quin <lb/>hoc non &longs;it &longs;ummum huius uit&aelig; hominibus bonum? </s>

<s>propter cu&shy;<lb/>ius uel dubiam &longs;pem eorum, qu&aelig; habent obliti mortales pericli&shy;<lb/>tantur. </s>

<s>Succedunt inde tot commoda, non &longs;olum utilia, &longs;ed pleraque<pb/>etiam nece&longs;&longs;aria, qu&aelig; nos &longs;apientia docet: huiu&longs;modi ergo omnia <lb/>c&ugrave;m libris contineantur, merit&ograve; optimus qui&longs;que librorum bono&shy;<lb/>rum perpetuitati atque in columitati fauere debet. </s>

<s>C. </s>

<s>Caligulam exe&shy;<lb/>cramur &longs;olum ob id quod Vergilij, &amp; T. </s>

<s>Liuij &longs;cripta delere cogi&shy;<lb/>tauerit. </s>

<s>Quid facturi e&longs;&longs;emus, &longs;i feci&longs;&longs;et quod cogitauerat? </s>

<s>E&longs;t in &longs;a&shy;<lb/>pientum monumentis bonum &longs;ine malo, mens &longs;ine corporea labe: <lb/>Virtutes ab&longs;que uitijs, grati&aelig; &amp; iucunditas &longs;ine &longs;orde, &amp; immundi&shy;<lb/>tia, uoluptas &longs;ine dolore, conuer&longs;atio ab&longs;que t&aelig;dio, deliti&aelig; ab&longs;que mi&longs;e <lb/>ria nuda, omnia bona pr&aelig;&longs;tant, atque laudabilia ab omnibus morta&shy;<lb/>litatis exuuijs libera, tantum commodi afferunt libri. </s>

<s>Sed &amp; in eo&shy;<lb/>rum electione ac &longs;tudijs modus, ac medio critas qu&aelig;dam &longs;eruanda <lb/>e&longs;t, qu&aelig; &longs;i quis neglexerit non leui incommodo afficietur: eam an&shy;<lb/>tiqui rationem alij proportionem appellarunt, non equidem etiam <lb/>in pertritis tam <expan abbr="facillim&atilde;">facillimam</expan>, ut rentur homines: nam in alijs rebus per&shy;<lb/>ob&longs;curam e&longs;&longs;e fatentur, ego difficillimam puto undique, &amp; magis for <lb/>&longs;an ubi non exi&longs;timamus. </s>

<s>Vnde plures decidere uidemus magnis <lb/>cum auxilijs, &amp; euidenti &longs;pe: quid aliud e&longs;t in cau&longs;a qu&agrave;m ignota <lb/>men&longs;ura rerum? </s>

<s>quam tamen plerique tenere &longs;e putant. </s>

<s>Ergo, c&ugrave;m <lb/>&longs;ummum bonum in hac men&longs;ura &longs;itum e&longs;&longs;e cernerem, ut clar&egrave; o&longs;ten <lb/>dunt mu&longs;ic&aelig; uoces, qu&aelig; non ni&longs;i indiuiduo (ut ita dicam) &longs;pacio <lb/>&longs;eu loco &longs;tare po&longs;&longs;unt, ita &amp; in figuris picturarum &amp; &longs;tatuarum, &amp; <lb/>diebus decretorijs, &amp; negocijs ciuilibus oper&ecedil;precium me factu&shy;<lb/>rum exi&longs;timaui, &longs;i omnia h&aelig;c qu&aelig; lat&egrave; patebant breuiter in unum <lb/>redegi&longs;&longs;em, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> tantum ne lectorem t&aelig;dio afficerem, qu&agrave;m ut qu&ograve;d <lb/>ali&agrave;s do cui, breuibus tractationibus, &amp; plura continerentur, &amp; faci <lb/>lius docerentur. </s>

<s>Cum uer&ograve; bona fortuna qu&aelig;dam effeci&longs;&longs;et, ut tibi <lb/>libellum dedica&longs;&longs;em de Prouidentia ex con&longs;titutione temporum, <lb/>longe meliore occa&longs;ione nominis tui typographi obliti &longs;int, indi&shy;<lb/>gnum fore putaui, ut non &aelig;rea (quemadmodum cum Glauco Dio <lb/>medes) cum aureis commutarem. </s>

<s>Itaque infinitis licet circumuentus <lb/>negocijs totus huic oper&aelig; in cubui, atque ade&ograve; ut pr&aelig;ter &longs;pem unius <lb/>anni pen&egrave; &longs;pacio liber ab&longs;olueretur. </s>

<s>Qui cum tibi (ut dixi) iam iur&egrave; <lb/>deberetur, e&ograve; tamen magis dedicandum putaui, quod non ego &longs;o&shy;<lb/>lum quanquam id maxim&egrave;, &longs;ed communis con&longs;en&longs;us ho&shy;<lb/>minum exi&longs;timet, te &longs;ingulari uirtute omnibus <lb/>&longs;tudio&longs;is plurimum fauere, <lb/>Vale.</s></p><pb/><p type="head">

<s>TABVLA PRO&shy;<lb/>POSITIONVM DE <lb/>PROPORTIONIBVS.<lb/><arrow.to.target n="table1"></arrow.to.target></s></p><table><table.target id="table1"></table.target><row><cell>I.</cell><cell>Proportionem <emph type="italics"/>in proportionem duci, e&longs;t &longs;uperiores numeros   atque inferiores inuicem ducere.<emph.end type="italics"/></cell><cell><emph type="italics"/>pagina<emph.end type="italics"/> 6</cell></row><row><cell>II.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportio extremorum producitur ex intermedijs.<emph.end type="italics"/></cell><cell>7</cell></row><row><cell>III.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i proportio ex duabus proportionibus in quatuor terminis producatur,   ip&longs;a uer&ograve; proportio inter duas alias quantitates fuerit con&longs;tituta: con&longs;urgent trecen-ti &longs;exaginta modi productionis proportionis.<emph.end type="italics"/></cell><cell>7</cell></row><row><cell>IIII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i fuerit proportio primi ad &longs;ecundum, producta ex proportionibus tertij ad quartum,   &amp; quinti ad &longs;extum, producetur etiam ex proportione tertij ad &longs;extum, &amp; quinti ad   quartum.<emph.end type="italics"/></cell><cell>8</cell></row><row><cell>V.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i fuerit proportio primi ad &longs;ecundum, producta ex proportione tertij ad quartum, &amp;   quinti ad &longs;extum: erit proportio tertij ad &longs;extum, producta ex proportionibus primi   ad &longs;ecur dum, &amp; quarti ad quintum.<emph.end type="italics"/></cell><cell>8</cell></row><row><cell>VI.</cell><cell>E<emph type="italics"/>x trecentis &longs;exaginta modis producendarum proportionum triginta &longs;ex tantum e&longs;&longs;e   nece&longs;&longs;arios.<emph.end type="italics"/></cell><cell>9</cell></row><row><cell>VII.</cell><cell>I<emph type="italics"/>n modis qui nece&longs;&longs;ari&ograve; producuntur ex duabus proportionibus, cum du&aelig; quantitates ex   illis qu&aelig; modos conficiunt, &aelig;quales fuerint: proportio producta ad quatuor quanti-tates omiologas reducetur.<emph.end type="italics"/></cell><cell>10</cell></row><row><cell>VIII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i duarum proportionum &longs;uperiores numeri alternatim cum inferioribus multiplicen-tur atque coniungantur, erit proportio aggregati ad productum ex inferioribus in-uicem proportio, ex primis proportionibus compo&longs;ita.<emph.end type="italics"/></cell><cell>11</cell></row><row><cell>IX.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i duarum proportionum &longs;uperiores numeri alternatim cum inferioribus multiplicen-tur, minusque productum ex maiore detrahatur, erit re&longs;idui ad productum ex in&longs;e-rioribus proportio uelut illa, qu&aelig; relinquitur detracta minore proportione ex ma-iore.<emph.end type="italics"/></cell><cell>11</cell></row><row><cell>X.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i fuerit alicuius quantitatis ad unam partem proportio, uelut alterius partis ad &longs;ecun-dam quantitatem, erit proportio cuiu&longs;uis quantitatis eiu&longs;dem generis ad &longs;ecundam   compo&longs;ita proportio, ex proportionibus eiu&longs;dem quantitatis, a&longs;&longs;umpt&aelig; ad utranque   partem prim&aelig; quantitatis &longs;eor&longs;um.<emph.end type="italics"/></cell><cell>11</cell></row><row><cell>XI.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportio aggregati quarumlibet duarum quantitatum ad aggregatum duarum &aelig;qua-lium <expan abbr="quantitat&utilde;">quantitatum</expan> e&longs;t, compo&longs;ita ex proportionibus primis, &amp; diui&longs;a per duplam.<emph.end type="italics"/></cell><cell>12</cell></row><row><cell>XII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itis duabus proportionibus unam alteri iungere ab&longs;que multiplicatione.<emph.end type="italics"/></cell><cell>12</cell></row><row><cell>XIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportio confu&longs;a aggregata prim&aelig; &amp; terti&aelig; quatuor quantitatum omiologarum ad   aggregatum &longs;ecund&aelig; &amp; quart&aelig;, e&longs;t uelut compo&longs;ita ex ei&longs;dem diui&longs;a per du-plam.<emph.end type="italics"/></cell><cell>13</cell></row><row><cell>XIIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportiones confu&longs;&aelig; &amp; coniunct&aelig; in tribus quantitatibus inuicem commutantur.<emph.end type="italics"/></cell><cell>13</cell></row><row><cell>XV.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i fuerint quatuor quantitates proportio confu&longs;a, aggregati prim&aelig; &amp; terti&aelig;, ad aggre-gatum &longs;ecund&aelig; &amp; quart&aelig;, erit ut monadis addito prouentu, qui fit diui&longs;a differentia,   differentiarum prim&aelig; &amp; &longs;ecund&aelig;, atque quart&aelig; &amp; terti&aelig;, per aggregatum terti&aelig; &amp;   quart&aelig; ad ip&longs;am monadem.<emph.end type="italics"/></cell><cell>14</cell></row><row><cell>XVI.</cell><cell>O<emph type="italics"/>mnium quatuor quantitatum propo&longs;ita prima, qu&aelig; non minorem habet proportio-nem ad &longs;uam corre&longs;pondentem qu&agrave;m alia ad aliam, erit proportio confu&longs;a illarum,<emph.end type="italics"/></cell><cell></cell></row><pb/><row><cell></cell><cell><emph type="italics"/>ut producti ex aggregato prim&aelig; &amp; terti&aelig;, in tertiam ad productum ex iggre   gato terti&aelig; &amp; omiotat&aelig; ad &longs;ecundam in ip&longs;am quartam.<emph.end type="italics"/></cell><cell>14</cell></row><row><cell>XVII.</cell><cell>O<emph type="italics"/>mnes du&aelig; proportiones conuer&longs;&aelig; producunt &aelig;qualem proportionem.<emph.end type="italics"/></cell><cell>15</cell></row><row><cell>XVIII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i fuerint quotlibet quantitates in continua proportione multiplici pr&aelig;ter, <expan abbr="ultim&atilde;">ultimam</expan>   proportio uer&ograve; penultim&aelig; ad ultimam, qualis re&longs;idui prim&aelig; ad &longs;ecundam,   erit prim&aelig; ad aggregatum reliquarum, uelut penultim&aelig; ad ultimam.<emph.end type="italics"/></cell><cell>15</cell></row><row><cell>XIX.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i fuerint aliquot quantitates arithmetic&aelig; omiolog&aelig;, quarum exce&longs;&longs;us &longs;it &aelig;qualis   minim&egrave;, omnibus autem deficientibus &longs;upplementa ad &aelig;qualitatem maxim&egrave;   adiungantur, erunt quadrata omnium quantitatum &aelig;qualium, adiecto rur&longs;us   quadrato prim&aelig; cum eo quod fit ex minima primi ordinis in aggregatum o-mnium quantitatum eiu&longs;dem, tripla aggregato quadratorum omnium quanti   tatum primi ordinis pariter acceptis.<emph.end type="italics"/></cell><cell>17</cell></row><row><cell>XX.</cell><cell>C<emph type="italics"/>um fuerint quatuor quantitates, fueritque <expan abbr="&longs;ec&utilde;da">&longs;ecunda</expan> &aelig;qualis terti&aelig;, aut prima &aelig;qualis   quart&aelig;, erit proportio prim&aelig; ad quartam, aut terti&aelig; ad &longs;ecundam, producta   ex proportionibus prim&aelig; ad &longs;ecundam &amp; terti&aelig; ad quartam.<emph.end type="italics"/></cell><cell>21</cell></row><row><cell>XXI.</cell><cell>C<emph type="italics"/>um decu&longs;&longs;atim ducta fuerit prima in quartam, &amp; &longs;ecunda in tertiam, produ-ctumque prim&aelig; in quartam, diui&longs;um fu<gap/>rit per productum &longs;ecund&aelig; in tertiam,   erit proportio prim&aelig; ad &longs;ecundam, diui&longs;a per proport&iacute;onem terti&aelig; ad quar-tam.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;imiliter interpo&longs;ita omiologa.<emph.end type="italics"/></cell><cell>22</cell></row><row><cell>XXII.</cell><cell>C<emph type="italics"/>um fuerit proportio prim&aelig; ad &longs;ecundam maior qu&agrave;m terti&aelig; ad quartam, erit   confu&longs;a ex his maior qu&agrave;m terti&aelig; ad quartam, minor autem qu&agrave;m prim&aelig; ad   &longs;ecundam.<emph.end type="italics"/></cell><cell>23</cell></row><row><cell>XXIII.</cell><cell>O<emph type="italics"/>mnis motus naturalis ad locum &longs;uum e&longs;t: ide&ograve; per rectam lineam fit.<emph.end type="italics"/></cell><cell>23</cell></row><row><cell>XXIIII.</cell><cell>O<emph type="italics"/>mnis motus circularis uoluntarius e&longs;t.<emph.end type="italics"/></cell><cell>23</cell></row><row><cell>XXV.</cell><cell>T<emph type="italics"/>res &longs;unt motus omnino &longs;implices naturalis, uoluntarius, &amp; uiolentus.<emph.end type="italics"/></cell><cell>24</cell></row><row><cell>XXVI.</cell><cell>M<emph type="italics"/>otus ergo compo&longs;iti quatuor nece&longs;&longs;ari&ograve; &longs;unt &longs;pecies.<emph.end type="italics"/></cell><cell>24</cell></row><row><cell>XXVII.</cell><cell>M<emph type="italics"/>otus uoluntarius e&longs;t in loco: naturalis ad locum: uiolentus ex loco.<emph.end type="italics"/></cell><cell>25</cell></row><row><cell>XXVIII.</cell><cell>M<emph type="italics"/>otus quilibet uoluntarius aut uiolentus in aliquo medio fit.<emph.end type="italics"/></cell><cell>25</cell></row><row><cell>XXIX.</cell><cell>O<emph type="italics"/>mnis motus uoluntarius &aelig;qualis e&longs;t &longs;emper: &longs;impliciter etiam quilibet alius mo-tus.<emph.end type="italics"/></cell><cell>25</cell></row><row><cell>XXX.</cell><cell>I<emph type="italics"/>n omni corpore mobili in medio partes medij re&longs;i&longs;tunt obui&aelig;, ali&aelig; impel-lunt.<emph.end type="italics"/></cell><cell>26</cell></row><row><cell>XXXI.</cell><cell>O<emph type="italics"/>mnis motus naturalis in &aelig;quali medio ualidior e&longs;t in fine qu&agrave;m in principio.<emph.end type="italics"/>V<emph type="italics"/>iolentus contr&agrave;.<emph.end type="italics"/></cell><cell>26</cell></row><row><cell>XXXII.</cell><cell>O<emph type="italics"/>mne mobile naturaliter motum &longs;eu uiolenter uelocius mouetur in medio rariore   qu&agrave;m den&longs;iore.<emph.end type="italics"/> M<emph type="italics"/>aior quoque e&longs;t proportio finis motus in corpore rariore ad   finem motus in corpore den&longs;iore qu&agrave;m principij.<emph.end type="italics"/> I<emph type="italics"/>n uiolento autem celerius   perueniret ad finem motus in corpore den&longs;iore.<emph.end type="italics"/></cell><cell>27</cell></row><row><cell>XXXIII.</cell><cell>O<emph type="italics"/>mnia duo mobilia &aelig;qualis undique magnitudinis qu&aelig; &aelig;quali in tempore &aelig;qualia   &longs;pacia pertran&longs;eunt in diuer&longs;is &longs;ub&longs;tantia medijs nece&longs;&longs;e e&longs;t, ut &longs;it ponderis ad   pondus, quem ad modum medij ad medium proportio duplicata.<emph.end type="italics"/></cell><cell>27</cell></row><row><cell>XXXIIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportio corporis cubi ad &longs;uam &longs;uperficiem quadratam, e&longs;t uelut eiu&longs;dem &longs;uperfi   ciei, ad latus eiu&longs;dem uer&ograve; ad monadem.<emph.end type="italics"/></cell><cell>28</cell></row><row><cell>XXXV.</cell><cell>V<emph type="italics"/>ocum magnitudines excre&longs;cunt in acumine, non in grauitate, finis autem e&longs;t in   utroque extremo.<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>ropter hoc minima facta uariatione in hypate acut&aelig; uix   ferunt.<emph.end type="italics"/></cell><cell>29</cell></row><row><cell>XXXVI.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i proportio per proportionem minorem &aelig;quali ducatur, proportio minor pro-<emph.end type="italics"/></cell><cell></cell></row><pb/><row><cell></cell><cell><emph type="italics"/>ducetur.<emph.end type="italics"/> V<emph type="italics"/>nde manife&longs;tum e&longs;t duas proportiones minores &aelig;qualitate inuice<gap/> du   ctas proportionem minorem unaquaque illarum producere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>30</cell></row><row><cell>XXXVII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i plures homines, quorum per &longs;e nauim mouere po&szlig;int, aut pondus ferre &longs;imul   iuncti eam moueant, aut pondus ferant, erunt ill&aelig; proportiones coniunct&aelig;   non product&aelig;.<emph.end type="italics"/></cell><cell>30</cell></row><row><cell>XXXVIII.</cell><cell>O<emph type="italics"/>mne corpus tantum re&longs;i&longs;tit motui contrario &longs;uo nat&uacute;rali, quantum mouetur oc-culto motu quie&longs;cendo.<emph.end type="italics"/></cell><cell>31</cell></row><row><cell>XXXIX.</cell><cell>A<emph type="italics"/>b &aelig;quali aut minore ui qu&agrave;m &longs;it impedimentum non fit motus.<emph.end type="italics"/></cell><cell>31</cell></row><row><cell>XL.</cell><cell>O<emph type="italics"/>mne corpus &longs;pb &aelig;ricum tangens planum in puncto mouetur ad latus per quam-cunque uim, qu&aelig; medium diuidere pote&longs;t.<emph.end type="italics"/></cell><cell>31</cell></row><row><cell>XLI.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i fuerint du&aelig; quantitates &longs;umaturque toties <expan abbr="aggregat&utilde;">aggregatum</expan> maioris &amp; minoris, quo-ties aggregatum minoris &amp; maioris, erit proportio confu&longs;a maioris aggregati   ad minus, minor quam multiplicis maioris ad multiplex minoris.<emph.end type="italics"/></cell><cell>32</cell></row><row><cell>XLII.</cell><cell>T<emph type="italics"/>rahentium nauim, aut ferentium pondera proportiones in &longs;e inuicem, quomodo   ducere oporteat con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>32</cell></row><row><cell>XLIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roductionem ad additionem retrabere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>33</cell></row><row><cell>XLIIII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i fuerit proportio motoris ad id quod e&longs;t maximum non mouens, &amp; &longs;pacium &amp;   tempus, nota erit etiam reliquorum nota.<emph.end type="italics"/></cell><cell>33</cell></row><row><cell>XLV.</cell><cell>R<emph type="italics"/>ationem &longs;tater&aelig; o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>34</cell></row><row><cell>XLVI.</cell><cell>A<emph type="italics"/>n &longs;it aliqua proportio &amp; qualis inter animam &amp; uitas, &amp; &longs;ua corpora con&longs;ide-rare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>35</cell></row><row><cell>XLVII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i duo mobilia &aelig;qualister in eodem circulo iuxta proprios motus moueantur, pro-ductum temporis circuituum inuicem, erit &aelig;quale producto differenti&aelig; tempo   rum circuitus duct&aelig; in tempus coniunctionis prim&aelig;.<emph.end type="italics"/></cell><cell>36</cell></row><row><cell>XLVIII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i tria mobilia ex eodem puncto di&longs;cedant, fuerintque duorum ac duorum coniun-ctiones in temporibus commen&longs;is, illa tria mobilia denuo coniungentur in tem   pore producto ex denominatore diui&longs;ionis temporis maioris per minus in mi-nus aut numeratore in maius.<emph.end type="italics"/></cell><cell>37</cell></row><row><cell>XLIX.</cell><cell>P<emph type="italics"/>ropofitio mobilis in circulo circuitus tempore dataque ratione di&longs;tanti&aelig; ab illo mo   bilis circuitum inuenire, quod ex <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> puncto di&longs;cedens <expan abbr="c&utilde;alio">cunalio</expan> mobili in dato   puncto <expan abbr="c&otilde;ueniat">conueniat</expan> &longs;ub <expan abbr="quoc&utilde;que">quocunque</expan> numero <expan abbr="circuitu&utilde;">circuituum</expan> <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> quoque <expan abbr="c&otilde;iunctionis">coniunctionis</expan>.<emph.end type="italics"/></cell><cell>39</cell></row><row><cell>L.</cell><cell>O<emph type="italics"/>mnes circuituum portiones in ei&longs;dem temporibus repetuntur.<emph.end type="italics"/></cell><cell>40</cell></row><row><cell>LI.</cell><cell>O<emph type="italics"/>perationes dictas exemplo declarare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>41</cell></row><row><cell>LII.</cell><cell>T<emph type="italics"/>ria mobilia coniuncta in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> puncto, quorum duo &amp; duo conueniant in partib.   incommen&longs;is inter &longs;e, in perpetuum in nullo unquam puncto conuenient.<emph.end type="italics"/></cell><cell>42</cell></row><row><cell>LIII.</cell><cell>C<emph type="italics"/>irculorum &longs;e in aduer&longs;um mouentium proportionem declarare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>43</cell></row><row><cell>LIIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportio circuli ad &longs;uum diametrum per &longs;imilitudinem e&longs;t quarta pars periphe-ri&aelig;.<emph.end type="italics"/> R<emph type="italics"/>ur&longs;usque eiu&longs;dem circuli ad peripheriam diametri quarta pars.<emph.end type="italics"/></cell><cell>44</cell></row><row><cell>LV.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem medicamentorum per ordines &longs;up po&longs;ita &aelig;quali proportione in or-dinibus per quantitates &amp; proportiones demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>44</cell></row><row><cell>LVI.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportio cuiu&longs;uis binomij ad &longs;uum reci&longs;um, uel ei commen&longs;um e&longs;t duplicata ei   qu&aelig; ad numeri latus.<emph.end type="italics"/></cell><cell>49</cell></row><row><cell>LVII.</cell><cell>M<emph type="italics"/>otus rationem ad pondus inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>49</cell></row><row><cell>LVIII.</cell><cell>Q<emph type="italics"/>u&aelig; ex alto de&longs;cendunt, cur non eandem pro di&longs;tantia motus rationem in libero   a&euml;re &longs;eruent con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>49</cell></row><row><cell>LIX.</cell><cell>O<emph type="italics"/>mne mobile motum duobus motibus non ad idem tendentibus utroque &longs;eor&longs;um tar   dius mouetur &longs;imili motu.<emph.end type="italics"/></cell><cell>50</cell></row><row><cell>LX.</cell><cell>O<emph type="italics"/>mne mobile motu naturali de&longs;cendentis parte, de&longs;cendit grauiore &longs;ecundum gra-<emph.end type="italics"/></cell><cell></cell></row><pb/><row><cell></cell><cell><emph type="italics"/>uitatis centrum.<emph.end type="italics"/></cell><cell>51</cell></row><row><cell>LXI.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionum ictus ad pondus rei &amp; di&longs;tantiam generaliter con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>52</cell></row><row><cell>LXII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem motoris in plano ad motorem, qui eleuat pondus iuxta id quod   mouet, inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>53</cell></row><row><cell>LXIII.</cell><cell>O<emph type="italics"/>mne graue quanto proximius alligatum plano, tant&ograve; facilius trabitur.<emph.end type="italics"/></cell><cell>53</cell></row><row><cell>LXIIII.</cell><cell>O<emph type="italics"/>mne mobile quant&ograve; latius tanto tardius moustur in plano.<emph.end type="italics"/></cell><cell>54</cell></row><row><cell>LXV.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem duorum mobilium inter &longs;e cum auxilio medij inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>54</cell></row><row><cell>LXVI.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem laterum eptagoni, &amp; &longs;ubten&longs;arum con&longs;iderare, &amp; qu&aelig; &agrave; reflexa   proportione pendent.<emph.end type="italics"/></cell><cell>55</cell></row><row><cell>LXVII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i fuerint aliquot quantitates ab una quantitate ali&aelig;que totidem ab eadem analo-g&aelig;, erit proportio terti&aelig; unius ordinis ad tertiam alterius, ut &longs;ecund&aelig; ad &longs;e-cundum duplicata, &amp; quart&aelig; ad quartam triplicata, quint&aelig; ad quintam   quadruplicata, atque &longs;ic de alijs.<emph.end type="italics"/></cell><cell>57</cell></row><row><cell>LXVIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itio collectorum ab<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>uclide &amp;<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>rchimede.<emph.end type="italics"/></cell><cell>57</cell></row><row><cell>LXIX.</cell><cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itio collectorum ex quatuor libris<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>pollonij<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>ergei &amp;<emph.end type="italics"/> <expan abbr="q.">que</expan> S<emph type="italics"/>ereni.<emph.end type="italics"/></cell><cell>59</cell></row><row><cell>LXX.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i fuerint tres quantitates <gap/> ontinua proportione, ali&aelig;que totidem in continua   proportione poterunt con&longs;tituere tres quantitates in &aelig;quali differentia per-uer&longs;im copulat&aelig;.<emph.end type="italics"/></cell><cell>62</cell></row><row><cell>LXXI.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem leuitatis ponderis per uirgam torcularem attracti ad rectam &longs;u-&longs;pen&longs;ionem inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>63</cell></row><row><cell>LXXII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem ponderis &longs;ph&aelig;r&aelig; pendentis ad a&longs;cendentem per accliue planum   inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>63</cell></row><row><cell>LXXIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem ponderum attractorum penes figuram in plano inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>64</cell></row><row><cell>LXXIIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem concutientis ad concu&longs;&longs;um in&longs;tabili inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>64</cell></row><row><cell>LXXV.</cell><cell>P<emph type="italics"/><expan abbr="roportion&etilde;">roportionem</expan> immoti in aqua, ad <expan abbr="immot&utilde;">immotum</expan> in terra in excipiendo <expan abbr="ict&utilde;">ictum</expan> inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>65</cell></row><row><cell>LXXVI.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem <expan abbr="duor&utilde;">duorum</expan> mobilium &longs;ibi <expan abbr="inuic&etilde;">inuicem</expan> <expan abbr="concurrenti&utilde;">concurrentium</expan> per <expan abbr="rect&atilde;">rectam</expan> inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>66</cell></row><row><cell>LXXVII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem motus obliqui ad motum rectum in nauibus inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>66</cell></row><row><cell>LXXVIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem nauis ad triremes quotuis concurrentes demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>67</cell></row><row><cell>LXXIX.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem medicamentorum purgantium inuicem declarare<emph.end type="italics"/></cell><cell>68</cell></row><row><cell>LXXX.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem motus &longs;ecundum obliquum ad rectum in &longs;pacio declarare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>69</cell></row><row><cell>LXXXI.</cell><cell>Q<emph type="italics"/>uualis &longs;it angulus, per quem pote&longs;t moueri nauis ad rectum explorare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>70</cell></row><row><cell>LXXXII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem uelorum indagare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>70</cell></row><row><cell>LXXXIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem rece&longs;&longs;us &agrave; recta uia ad obliquitatem inue&longs;tigare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>72</cell></row><row><cell>LXXXIIII.</cell><cell>D<emph type="italics"/><expan abbr="i&longs;tanti&atilde;">i&longs;tantiam</expan> centri terr&aelig; &agrave; centro mundi per motum lapidis<emph.end type="italics"/> H<emph type="italics"/>erculei declarare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>73</cell></row><row><cell>LXXXV.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportio ponderis unius grauis ad aliud &longs;ub eadem men&longs;ura e&longs;t ueluti eiu&longs;dem   ad differentiam ponderis ua&longs;is repleti ex altero graui, &amp; ex ambobus de-tracto priore.<emph.end type="italics"/></cell><cell>74</cell></row><row><cell>LXXXVI.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i circuli in &aelig; quales &longs;eu in &longs;ph&aelig;ra &longs;eu in plano &longs;e &longs;ecuerint, nunqu&agrave;m oppo&longs;itos   angulos &aelig;quales habent.<emph.end type="italics"/></cell><cell>77</cell></row><row><cell>LXXXVII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportiones cra&szlig;itiei aqu&aelig; ad <expan abbr="a&etilde;r&etilde;">aerrem</expan> in <expan abbr="c&otilde;paratione">comparatione</expan> ad radios demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>78</cell></row><row><cell>LXXXVIII.</cell><cell>I<emph type="italics"/><expan abbr="n&longs;trument&utilde;">n&longs;trumentum</expan><emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>colingen, quo momenta temporum <expan abbr="deprehend&atilde;tur">deprehendantur</expan> fabricare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>79</cell></row><row><cell>LXXXIX.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem den&longs;itatis aqu&aelig; ad a&euml;rem per pondera inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>82</cell></row><row><cell>XC.</cell><cell>R<emph type="italics"/>ationem impetus uiolenti extra mi&szlig;i ponderis ad &aelig;qualitatem reducere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>82</cell></row><row><cell>XCI.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem grauis cubi, &amp; &longs;ph&aelig;rici &aelig;qualium in accliui, &amp; de&longs;cen&longs;us eorum   demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>83</cell></row><row><cell>XCII.</cell><cell>P<emph type="italics"/><expan abbr="roportion&etilde;">roportionem</expan> ponderis &aelig;qualis iuxta longitudinis <expan abbr="c&otilde;paration&etilde;">comparationem</expan> demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>85</cell></row><row><cell>XCIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>ropter qd in <expan abbr="c&otilde;cu&szlig;ione">concu&szlig;ione</expan> <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> leui nauis loco moueatar <expan abbr="o&longs;t&etilde;dere">o&longs;tendere</expan>.<emph.end type="italics"/> V<emph type="italics"/>nde manifi <expan abbr="&longs;i&utilde;">&longs;ium</expan>   e&longs;t duas naues &longs;ibi <expan abbr="inuic&etilde;">inuicem</expan> occur&longs;antes retrocedere, &amp; <expan abbr="qu&atilde;t&utilde;">quantum</expan> <expan abbr="retroced&atilde;t">retrocedant</expan> amb&aelig;.<emph.end type="italics"/></cell><cell>86</cell></row><pb/><row><cell>XCIIII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i <expan abbr="qu&atilde;titas">quantitas</expan> aliqua nota atque proportio erit producta, <expan abbr="qu&atilde;titas">quantitas</expan> nota &longs;imiliter.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i du&aelig;   proportiones not&aelig; fuerint, erit producta ex his atque diui&longs;a coniunctaque atque detra-cta nota.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i fuerit totius ad partem proportio nota, erit et ad aliam partem nota:   &amp; alterius partis ad <expan abbr="alter&atilde;">alteram</expan> uno minor.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i fuerit partis ad partem, erit ad to<gap/>um   monade minor atque nota.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i fuerit unius <expan abbr="qu&atilde;titatis">quantitatis</expan> ad duas <expan abbr="qu&atilde;titates">quantitates</expan> proportio   nota, erit &amp; <expan abbr="c&otilde;fu&longs;a">confu&longs;a</expan> ex eis nota.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t &longs;i fuerint trium quantitatum omiologarum, aut   quatuor analogarum omnes pr&aelig;ter unam cognit&aelig;, erunt &verbar; &amp; illa alia cognita.<emph.end type="italics"/></cell><cell>87</cell></row><row><cell>XCV.</cell><cell>C<emph type="italics"/>uiu&longs;uis trigoni rectanguli, aut cuius duo auguli &longs;int in dupla proportione, aut qui   circulo in&longs;criptus &longs;it cognita quantitate unius lateris in comparatione ad dimetien   <expan abbr="t&etilde;">tem</expan>, &longs;i proportio duorum laterum cognita fuerit, <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> omnia eius latera cognita.<emph.end type="italics"/></cell><cell>88</cell></row><row><cell>XCVI.</cell><cell>C<emph type="italics"/>um in <expan abbr="per&longs;picu&utilde;">per&longs;picuum</expan> den&longs;um radij lumino&longs;i inciderint, quatuor fiunt luminis genera.<emph.end type="italics"/></cell><cell>89</cell></row><row><cell>XCVII.</cell><cell>M<emph type="italics"/><expan abbr="ot&utilde;">otum</expan> inuer&longs;ionis in figuris in <expan abbr="c&otilde;paratione">comparatione</expan> ad <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan> &longs;ph&aelig;r&aelig; in plano inue&longs;tigare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>91</cell></row><row><cell>XCVIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem ponderum &aelig;qualium per differentiam angulorum inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>92</cell></row><row><cell>XCIX.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem grauitatum per multitudin<gap/> &longs;uppo&longs;itorum orbium o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>93</cell></row><row><cell>C.</cell><cell>P<emph type="italics"/><expan abbr="roportion&etilde;">roportionem</expan> grauitatis <expan abbr="ponder&utilde;">ponderum</expan> attractorum per <expan abbr="trochlear&utilde;">trochlearum</expan> <expan abbr="numer&utilde;">numerum</expan> inue&longs;tigare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>93</cell></row><row><cell>CI.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem precij gemmarum ex tribus in eodem genere cognitis inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>94</cell></row><row><cell>CII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem motuum inuer&longs;ionis, &amp; attractionis in plano inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>95</cell></row><row><cell>CIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem eorundem in accliui demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>95</cell></row><row><cell>CIIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem motus attractionis in decliui ad motum in plano determinare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>95</cell></row><row><cell>CV.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem ferentium pondus in pertica inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>96</cell></row><row><cell>CVI.</cell><cell>Q<emph type="italics"/>uales proportiones angulorum doceant laterum proportiones.<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>tque uici&szlig;im deter-minare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>97</cell></row><row><cell>CVII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i in circulo du&aelig; diametri ad rectum angulum &longs;e &longs;ecauerint: ali&aelig; uer&ograve; ad perpendicu-lum ex diametro exicrint ad circum ferentiam, &longs;ingul&aelig; &longs;upra diametrum erunt ma   iores portionibus reliquis diametri &longs;uperioribus, infra autem minores.<emph.end type="italics"/> D<emph type="italics"/>imidium   autem portionis &longs;uperioris re&longs;iduum ad centrum maius &longs;agitta habebit.<emph.end type="italics"/> I<emph type="italics"/>n aliqua   pr&aelig;terea portionis &longs;uperioris parte, qu&aelig; uer&longs;us diametrum tran&longs;uer&longs;um po&longs;ita   e&longs;t, maior e&longs;t differentia partis diametri ei <expan abbr="corre&longs;p&otilde;dentis">corre&longs;pondentis</expan>, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> line &aelig; tran&longs;uer&longs;&aelig;.<emph.end type="italics"/></cell><cell>100</cell></row><row><cell>CVIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>unctum &aelig;qualitatis differenti&aelig; de&longs;cen&longs;us &amp; remotionis &agrave; centro inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>100</cell></row><row><cell>CIX.</cell><cell>R<emph type="italics"/>ationem libr&aelig; expendere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>101</cell></row><row><cell>CX.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i du&aelig; &longs;ph&aelig;r&aelig; ex eadem materia de&longs;cendant in a&euml;re, eodem temporis momento ad   planum ueniunt.<emph.end type="italics"/></cell><cell>104</cell></row><row><cell>CXI.</cell><cell>C<emph type="italics"/>ur ex medio tela ualidiorem ictum, &amp; naues in &longs;calmo &agrave; remo ac malo recipiant in-de ex puppi explorare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>105</cell></row><row><cell>CXII.</cell><cell>C<emph type="italics"/>ur ex imo leuia longi&ugrave;s ferantur declarare,<emph.end type="italics"/></cell><cell>106</cell></row><row><cell>CXIII.</cell><cell>C<emph type="italics"/>ur uirga longius mittatur &agrave; puero quam &agrave; uiro inueftigare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>107</cell></row><row><cell>CXIIII.</cell><cell>C<emph type="italics"/>ircularis motus differentias quatuor e&longs;&longs;e, earumque rationem contemplari.<emph.end type="italics"/></cell><cell>108</cell></row><row><cell>CXV.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem motuum impul&longs;ionis, &amp; attractionis inter &longs;e, ab eadem ui decla-rare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>110</cell></row><row><cell>CXVI.</cell><cell>C<emph type="italics"/>ur machin&aelig; oblong&aelig; igne&aelig; longius emittant &longs;ph&aelig;ram explorare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>111</cell></row><row><cell>CXVII.</cell><cell>I<emph type="italics"/>n curriculis maior e&longs;t uis pulueris copio&longs;ioris ampliore in &longs;pacio, qu&agrave;m paucioris in   minore iuxta proportionem eandem.<emph.end type="italics"/></cell><cell>112</cell></row><row><cell>CXVIII.</cell><cell>Q<emph type="italics"/>uanta proportione decedat ictus in obliquum parietem ab eo qui e&longs;t ad perpendi-culum declarare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>114</cell></row><row><cell>CXIX.</cell><cell>Q<emph type="italics"/>uantum ictus machin&aelig; procliuis ad angulum minuatur explorare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>115</cell></row><row><cell>CXX</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem partium nauis ad eundem obliquum uentum explorare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>118</cell></row><row><cell>CXXI.</cell><cell>F<emph type="italics"/>labelli uires atque naturam declarare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>219</cell></row><row><cell>CXXII.</cell><cell>C<emph type="italics"/>ontemptus circa<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis rationem in umbris declarare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>120</cell></row><pb/><row><cell>CXXIII.</cell><cell>C<emph type="italics"/>ognita ratione umbr&aelig; ad gnomonem &longs;inum, &amp; arcum altitudinis ab horizon-te, quouis tempore digno&longs;cere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>121</cell></row><row><cell>CXXIIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem umbr&aelig; uer&longs;&aelig; e&longs;&longs;e ad gnomonem, uelut gnomonis ad umbram   uer&longs;am.<emph.end type="italics"/></cell><cell>122</cell></row><row><cell>CXXV.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem dimetientis, &amp; peripheri&aelig; cuiuslibet circuli paralleli &aelig;quino-ctiali per cognitam partem magni circuli demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>123</cell></row><row><cell>CXXVI.</cell><cell>C<emph type="italics"/>irculi horarij naturam declarare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>123</cell></row><row><cell>CXXVII.</cell><cell>D<emph type="italics"/>ata poli altitudine ortus amplitudinem demonftrare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>124</cell></row><row><cell>CXXVIII.</cell><cell>N<emph type="italics"/>ota amplitudine ortus, cuiu&longs;que puncti arcum &longs;emidiurnum inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>124</cell></row><row><cell>CXXIX.</cell><cell>D<emph type="italics"/>ata altitudine<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis in quacunque regione, quacunque die di&longs;tantiam<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis &agrave; meri-diano cogno&longs;cere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>124</cell></row><row><cell>CXXX.</cell><cell>D<emph type="italics"/>ata regionis altitudine, &amp; loco<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis proportionem gnomonis, tam ad um-bram rectam qu&agrave;m uer&longs;am, uel etiam in cylindro determinare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>125</cell></row><row><cell>CXXXI.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i line&aelig; alicui duplum alterius adiungatur, erit proportio d<gap/>arum ad primam   maior qu&agrave;m dupli cum prima ad primam cum una adiecta.<emph.end type="italics"/></cell><cell>126</cell></row><row><cell>CXXXII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i ad duas lineas quarum una alteri dupla &longs;it eadem linea addatur, erit aggrega-ti ex minore, &amp; adiecta ad ip&longs;am minorem, minor proportio qu&agrave;m aggre-gati ex maiore, &amp; adiecta ad ip&longs;am maiorem duplicata.<emph.end type="italics"/></cell><cell>126</cell></row><row><cell>CXXXIII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i fuerint du&aelig; quantitates, <expan abbr="quar&utilde;">quarum</expan> una alteri dupla &longs;it: minuatur &agrave; minore qu&aelig;-dam quantitas, <expan abbr="ead&etilde;que">eadenque</expan> maiori addatur, erit minoris ad re&longs;iduum maior pro-portio, qu&agrave;m aggregati ad maiorem duplicata.<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>i uer&ograve; minori addatur, &amp;   &agrave; maiore detrabatur, erit aggregati ad minorem minor proportio qu&agrave;m   maioris ad re&longs;iduum duplicata.<emph.end type="italics"/></cell><cell>127</cell></row><row><cell>CXXXIIII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i rectangula &longs;uperficies &longs;it, cuius pars tertia quadrata &longs;it corpus, quod ex la-tere quadrat&aelig; in re&longs;iduum &longs;uperficiei con&longs;tat, maius e&longs;t quouis corpore ex   eadem &longs;uperficies, aliter diui&longs;a con&longs;tituto.<emph.end type="italics"/></cell><cell>127</cell></row><row><cell>CXXXV.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i linea in duas partes, quarum una fit alteri dupla diuidatur, erit quod fit ex   tertia parte in quadratum re&longs;idui parallelipedum maius omni pararalleli-pedo, quod ex diui&longs;ione eiu&longs;dem line&aelig; creari po&szlig;it.<emph.end type="italics"/></cell><cell>128</cell></row><row><cell>CXXXVI.</cell><cell>D<emph type="italics"/>enominationes in infinitum extendere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>129</cell></row><row><cell>CXXXVII.</cell><cell>R<emph type="italics"/>ationem numerorum ex progre&szlig;ione declarare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>131</cell></row><row><cell>CXXXVIII.</cell><cell>M<emph type="italics"/>odos u&longs;us horum numerorum declarare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>131</cell></row><row><cell>CXXXIX.</cell><cell>R<emph type="italics"/>adices omnes &agrave; propo&longs;itis numeris extrahere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>132</cell></row><row><cell>CXL.</cell><cell>R<emph type="italics"/>adices per numeros fractos determinare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>133</cell></row><row><cell>CXLI.</cell><cell>N<emph type="italics"/>umeros fractos ad minores in ea <expan abbr="i&etilde;">iem</expan> proportione ualde propinqud deducere<emph.end type="italics"/></cell><cell>136</cell></row><row><cell>CXLII.</cell><cell>D<emph type="italics"/><expan abbr="enomination&utilde;">enominationum</expan> in <expan abbr="crem&etilde;ta">crementa</expan> ex extrema cognita inuenire.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t <expan abbr="c&otilde;uer&longs;o">conuer&longs;o</expan> modo.<emph.end type="italics"/></cell><cell>137</cell></row><row><cell>CXLIII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i linea in duas partes diuidatur, corpora qu&aelig; fiunt ex una parte in alterius   quadratum mutuo &aelig;qualia &longs;unt corpori, quod fit ex tota linea in &longs;uperfi-ciem unius partis in alteram.<emph.end type="italics"/></cell><cell>138</cell></row><row><cell>CXLIIII.</cell><cell>D<emph type="italics"/>uplum cubi medietatis maius e&longs;t aggregato corporum mutuorum, cuiuslibet   diui&longs;ionis quantum e&longs;t, quod fit ex tota in quadratum differenti&aelig;.<emph.end type="italics"/></cell><cell>139</cell></row><row><cell>CXLV.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i linea in duas partes diuidatur quadrata ambarum partium detracto eo, quod   fit ex una parte in alteram, &aelig;qualia &longs;unt producto unius in alteram cum   quadrato differenti&aelig;.<emph.end type="italics"/></cell><cell>139</cell></row><row><cell>CXLVI.</cell><cell>C<emph type="italics"/>orpus quod fit ex linea diui&longs;a in &longs;uperficiem &aelig;qualem quadratis ambarum par   tium detracta &longs;uperficie unius partis in alteram, e&longs;t &aelig;quale aggregato cubo-rum ambarum partium.<emph.end type="italics"/></cell><cell>139</cell></row><row><cell>CXLVII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;ita linea diui&longs;a duas ei line as adijcere, ut proportio <expan abbr="additar&utilde;">additarum</expan> &longs;ingularium<emph.end type="italics"/></cell><cell></cell></row><pb/><row><cell></cell><cell><emph type="italics"/>&amp; partium &longs;imul iunctarum ad additas &longs;it mutua.<emph.end type="italics"/></cell><cell>148</cell></row><row><cell>CXLVIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itis tribus lineis primam &longs;ic diuidere, ut adiectis duabus alijs lineis, &longs;ecun-dum <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> mutuam &longs;ingularum &longs;ingulis, <expan abbr="aggregat&utilde;">aggregatum</expan> ex una <expan abbr="adiectar&utilde;">adiectarum</expan>, &amp; par   te ad <expan abbr="aggregat&utilde;">aggregatum</expan> ex alia parte, &amp; adiecta &longs;e habeat, ut &longs;ecunda ad <expan abbr="terti&atilde;">tertiam</expan>.<emph.end type="italics"/></cell><cell>140</cell></row><row><cell>CXLIX.</cell><cell>D<emph type="italics"/>atam lineam &longs;ic diuidere, ut proportio quadratorum ad dupium unius partis in   alteram &longs;it, ut line&aelig; dat&aelig; ad lineam datam.<emph.end type="italics"/></cell><cell>141</cell></row><row><cell>CL.</cell><cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itis duabus lineis, lineam communem utrique adiungere, ut &longs;it maioris ad ad-ditam proportio, uelut quadratorum minoris, &amp; adiect&aelig; ad duplum unius in   alteram.<emph.end type="italics"/></cell><cell>141</cell></row><row><cell>CLI.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportio differenti&aelig; quadratorum partium cuiu&longs;uis line&aelig;, ad quadratum diffe-renti&aelig; illarum e&longs;t, uelut totius line&aelig; ad differentiam.<emph.end type="italics"/></cell><cell>142</cell></row><row><cell>CLII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i linea in duas partes &aelig;quales, duasque in&aelig;quales diuidatur, fueritque proportio ag-gregati ex maiore, &amp; dimidio ad ip&longs;am maiorem, uelut ex minore, &amp; ali-qua linea ad ip&longs;am minorem, &amp; rur&longs;us aggregati ex minore, &amp; dimidio ad   ip&longs;am minorem, uelut aggregati ex maiore, &amp; alia addita ad ip&longs;am maiorem,   erit proportio dimidij ad partem unam in&aelig;qualem, uelut alterius partis in&aelig;-qualis ad &longs;uam additam mutu&ograve;, &amp; etiam proportio additarum inuicem, uelut   proportio <expan abbr="parti&utilde;">partium</expan> <expan abbr="in&aelig;quali&utilde;">in&aelig;qualium</expan> duplicata, &amp; rur&longs;us ip&longs;um <expan abbr="dimidi&utilde;">dimidium</expan> line&aelig; a&longs;&longs;um-pt&aelig; <expan abbr="medi&utilde;">medium</expan>, erit proportione inter additas.<emph.end type="italics"/> D<emph type="italics"/><expan abbr="em&utilde;">emum</expan> proportio dimidij <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> addita   maiore ad <expan abbr="dimidi&utilde;">dimidium</expan>, cum addita minore, uelut maioris partis ad <expan abbr="minor&etilde;">minorem</expan>.<emph.end type="italics"/></cell><cell>142</cell></row><row><cell>CLIII.</cell><cell>V<emph type="italics"/>im quamcunque manus multiplicare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>144</cell></row><row><cell>CLIIII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i line&aelig; dat&aelig; alia linea adiungatur, ab extremitatibus autem prioris line&aelig; du&aelig;   rect&aelig; in unum punctum concurrant proportionem habentes, quam mediam   inter tota m &amp; adiectam, &amp; adiectam erit punctus, concur&longs;us &agrave; puncto extre-mo line&aelig; adiect&aelig; di&longs;tans per lineam mediam.<emph.end type="italics"/> Q<emph type="italics"/>uod &longs;i ab extremo alicuius li-ne&aelig; &aelig;qua'is medi&aelig;, &longs;eu peripheria circuli, cuius &longs;emidiameter &longs;it media linea   du&aelig; line&aelig; ad pr&aelig;dicta puncta producantur, ip&longs;&aelig; erunt in proportione medi&aelig;   ad adiectam.<emph.end type="italics"/></cell><cell>145</cell></row><row><cell>CLV.</cell><cell>Q<emph type="italics"/>uadr atorum numerum proportionem &amp; inuentionem con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>147</cell></row><row><cell>CLVI.</cell><cell>H<emph type="italics"/>orologiorum tempus multiplicare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>152</cell></row><row><cell>CLVII.</cell><cell>H<emph type="italics"/>orologiorum molarium rationem o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>154</cell></row><row><cell>CLVIII.</cell><cell>R<emph type="italics"/>ationem indicis mobilis cum rota, qua horarum numerus per ictus indicatur ex-plicare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>156</cell></row><row><cell>CLIX.</cell><cell>N<emph type="italics"/>ullus angulus rectilineus &aelig;qualis e&longs;&longs;e pote&longs;t alicui angulo contento recta, &amp; cir   culi portione.<emph.end type="italics"/></cell><cell>158</cell></row><row><cell>CLX.</cell><cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;ita linea tribusque in ea &longs;ignis punctum inuenire, ex quo duct&aelig; tres line&aelig; ad   &longs;igna &longs;int in proportionibus datis.<emph.end type="italics"/></cell><cell>162</cell></row><row><cell>CLXI.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i fuerint duo trianguli, quorum ba&longs;es in eadem linea &longs;int con&longs;tituti, &amp; &aelig;quales   ad unum punctum terminati, &amp; latus unum commune inter reliqua quantita-te medium nece&longs;&longs;e e&longs;t angulum &agrave; maioribus lineis <expan abbr="content&utilde;">contentum</expan> minorem e&longs;&longs;e.<emph.end type="italics"/></cell><cell>162</cell></row><row><cell>CLXII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem duorum orbium, quorum diametrorum conuex&aelig; partis, &amp; conca-u&aelig; proportiones dat&aelig; &longs;int inue&longs;tigare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>164</cell></row><row><cell>CLXIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem uirium &longs;tellarum per motus &longs;uos indagare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>165</cell></row><row><cell>CLXIIII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>yderum proportionem in magnitudine o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>166</cell></row><row><cell>CLXV.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem motuum omnium &longs;tellarum ad<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olem con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>167</cell></row><row><cell>CLXVI.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportiones mu&longs;icas &longs;uperpartientes in eas, qu&aelig; particul&aacute; una tantum abundant   reducere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>168</cell></row><pb/><row><cell>CLXVII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem mu&longs;icam ad &longs;apores &amp; odores coaptare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>176</cell></row><row><cell>CLXVIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>icturarum proportiones explicare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>179</cell></row><row><cell>CLXIX.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem mu&longs;icam in in&longs;trumentis declarare iuxta compo&longs;itionis ra-tionem.<emph.end type="italics"/></cell><cell>182</cell></row><row><cell>CLXX.</cell><cell>C<emph type="italics"/>oniugationes cuiu&longs;uis numeri breuiter inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>185</cell></row><row><cell>CLXXI.</cell><cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;itis duobus quibuslibet numeris, quotuis alios &longs;eu in continuum &longs;eu   medios in continua proportione arithmetica, geometrica &amp; mu&longs;ica in-uenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>187</cell></row><row><cell>CLXXII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportiones<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>tiphelij de&longs;cribere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>191</cell></row><row><cell>CLXXIII.</cell><cell>C<emph type="italics"/>irculum &longs;uper centro &longs;uo mouere &aelig;qualiter, ita quod omnia illius puncta   per rectam lineam moueantur ultro citroque.<emph.end type="italics"/></cell><cell>192</cell></row><row><cell>CLXXIIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>rogre&longs;&longs;us &amp; regre&longs;&longs;us, tam &longs;ine latitudine qu&agrave;m cum latitudine in planetis   per &longs;olos concentricos circulos &aelig;qualiter motos demon&longs;trare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>194</cell></row><row><cell>CLXXV.</cell><cell>C<emph type="italics"/>au&longs;am uarietatis diametrorum ex &longs;uppo&longs;itis concentricis demon&longs;tra-re.<emph.end type="italics"/></cell><cell>195</cell></row><row><cell>CLXXVI.</cell><cell>R<emph type="italics"/>ationem centri grauitatis declarare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>197</cell></row><row><cell>CLXXVII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i proportio aliqua ex duabus proportionibus eiu&longs;dem quantitatis ad alias   duas componatur, erit proportio illarum duarum eadem proportioni   producti ex proportione in primam duarum quantitatum, detracta prio-re illa quantitate, qu&aelig; ad duas comparatur, ad eandem priorem quanti-tatem.<emph.end type="italics"/></cell><cell>198</cell></row><row><cell>CLXXVIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem mi&longs;tionis metallorum, maxim&egrave; auri &amp; argenti declara-re.<emph.end type="italics"/></cell><cell>199</cell></row><row><cell>CLXXIX.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i duobus totis du&aelig; portiones &longs;imiles ab&longs;cindantur ab ei&longs;dem denu&ograve;, &amp; ab-&longs;ci&szlig;is portionibus partes e&aelig;dem auferantur, denuoque ac denu&ograve; quoties   libuerit &agrave; portionibus, &amp; &ugrave; re&longs;iduis ip&longs;arum quantitatum partes e&aelig;dem   auferantur, erit re&longs;idu&iacute; ad re&longs;iduum, ueluti totius ad totum.<emph.end type="italics"/></cell><cell>200</cell></row><row><cell>CLXXX.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i aliqua quantitas in duas partes diuidatur, fueritque alicuius quantitatis ad   partes illas compo&longs;ita proportio, non poterit eiu&longs;dem quantitatis ad par-tes alias quantitatis diui&longs;a, aliter proportio eadem componi.<emph.end type="italics"/></cell><cell>202</cell></row><row><cell>CLXXXI.</cell><cell>C<emph type="italics"/>um fuerit aliqua proportio, compo&longs;ita ex proportionibus prim&aelig; ad &longs;ecun-dam &amp; tertiam, &amp; rur&longs;us quart&aelig; ad quintam &amp; &longs;extam: ita &longs;e habebit   proportio &longs;ecund&aelig; ad tertiam, ad proportionem quint&aelig; ad &longs;extam, uelut   producti ex proportione in &longs;ecundam detracta prima ad primam ad pro-ductum ex proportione in quintam, detracta quarta ad quartam.<emph.end type="italics"/></cell><cell>203</cell></row><row><cell>CLXXXII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;ita differentia proportionum partium &longs;imilium ad partes a&longs;&longs;umptas,   propo&longs;itaque proportione totius ad re&longs;idua eadem, differentiam propor-tionum totius ad reliquum re&longs;idui inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>203</cell></row><row><cell>CLXXXIII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>pacium uit&aelig; naturalis per &longs;pacium uit&aelig; fortuitum declarare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>204</cell></row><row><cell>CLXXXIIII.</cell><cell>Q<emph type="italics"/>u&aelig;cunque grauia in uorticibus aquarum, merguntur, in medio uorticis, pri-mum uer&longs;a mergantur.<emph.end type="italics"/></cell><cell>211</cell></row><row><cell>CLXXXV.</cell><cell>C<emph type="italics"/>ur homo &longs;edens quanto altius &longs;edet, &amp; quanto magis crura ad f&oelig;mora, &amp;   f&oelig;mora ad pectus reclinata habet, facilius con&longs;urgat, cum tamen h&aelig;c op-po&longs;ito modo inuicem &longs;e habeant, declarare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>213</cell></row><row><cell>CLXXXVI.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i fuerit proportio prim&aelig; &amp; &longs;ecund&aelig; quantitatis ad tertiam, ut prim&aelig; &amp;   quart&aelig; ad quintam, fueritque quarta &longs;ecunda maior, erit proportio quar-t&aelig; ad quintam maior qu&agrave;m &longs;ecund&aelig; ad tertiam.<emph.end type="italics"/> Q<emph type="italics"/>uod &longs;i fuerit maior<emph.end type="italics"/></cell><cell></cell></row><pb/><row><cell></cell><cell><emph type="italics"/>quart&aelig; ad quintam qu&agrave;m &longs;ecund&aelig; ad tertiam, nece&longs;&longs;e e&longs;t quartam &longs;ecunda e&longs;&longs;e   maiorem.<emph.end type="italics"/></cell><cell>214</cell></row><row><cell>CLXXXVII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i ei&longs;dem uiribus &amp; &lsquo;eadem&rsquo; proportione cum auxilio ponderis tertij quar-tum pondus moueatur quibus &longs;ecundum, auxilio primi nece&longs;&longs;e e&longs;t <expan abbr="quart&utilde;">quartum</expan> pon   dus tardius &amp; maiore cum difficultate moueri qu&agrave;m &longs;ecundum.<emph.end type="italics"/></cell><cell>214</cell></row><row><cell>CLXXXVIII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i uires aliqu&aelig; moueant cum ponderibus aliqua pondera, ut compo&longs;ita pro-portio &longs;it eadem proportioni uirium &amp; duorum ponderum mouentium ag-gregatum &aelig;quale duorum ponderum, ubi maior fuerit partium in &aelig;qual<gap/>as,   ibi erit maior difficultas.<emph.end type="italics"/></cell><cell>214</cell></row><row><cell>CLXXXIX.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i pondus minus ad longitudinem minorem &longs;ub &aelig;quali proportione coapte-tar, facilius deor&longs;um trahetur qu&agrave;m quod maius e&longs;t &amp; propius.<emph.end type="italics"/></cell><cell>215</cell></row><row><cell>CXC.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i fuerit primum graue minus &longs;ecundo, &amp; &longs;ecundum minus tertio, proportio   autem primi ad &longs;ecundum multo maior qu&agrave;m &longs;ecundi ad tertium, po&longs;ibile erit   propo&longs;itis uiribus ei&longs;dem addere pondus <expan abbr="&longs;ec&utilde;do">&longs;ecundo</expan>, ut ip&longs;um &amp; tertium mouea-tur facili&ugrave;s ab ei&longs;dem uiribus, &amp; primo uel &longs;ecundo qu&agrave;m antea.<emph.end type="italics"/></cell><cell>215</cell></row><row><cell>CXCL.</cell><cell>C<emph type="italics"/>um fuerint duo pondera &amp; uires, duxerisque aggregatum ex uiribus &amp; mi-nore pondere in maius, addiderisque in&longs;uper quantum e&longs;t productum dimidij ui   rium in &longs;e latus aggregati detracto dimidio uirium, dice<gap/> pondus auxiliare   &aelig;qualis proportionis.<emph.end type="italics"/></cell><cell>215</cell></row><row><cell>CXCII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i ex medio diametri linea ad perpendiculum erigatur ad circuli peripheri-am, ex eo puncto autem quotlibet line&aelig; ducantur &longs;eu intus ad circun ferentia<gap/>u&longs;que, &longs;eu extra ad diametrum, erit proportio totius line&aelig; ad totam uelut mu-tuo partis ad partem.<emph.end type="italics"/></cell><cell>217</cell></row><row><cell>CXCIII.</cell><cell>R<emph type="italics"/>ationem ponderis triplicem explicare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>218</cell></row><row><cell>CXCIIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem ponderis longioris in medio &longs;u&longs;pen&longs;i, ad breuius illi &aelig;quale &amp; in   medio &longs;u&longs;pen&longs;um declarare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>219</cell></row><row><cell>CXCV.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i lectus fiat dupla longitudine ad latitudinem, melius &longs;uffulcietur re&longs;tibus   ex medio ad angulos &amp; eius &aelig;quidi&longs;tantibus qu&agrave;m &longs;ecundum longitudinem   &amp; latitudinem.<emph.end type="italics"/></cell><cell>220</cell></row><row><cell>CXCVI.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i duo circuli &longs;uper eodem centro eodem motu trans feruntur, &aelig;quale &longs;pacium   &longs;uperant.<emph.end type="italics"/></cell><cell>221</cell></row><row><cell>CXCVII.</cell><cell>C<emph type="italics"/>ur lances ad locum &longs;uum &longs;u&longs;pen&longs;i redeant, impendentes <expan abbr="n&otilde;">non</expan>, <expan abbr="dem&otilde;&longs;trare">demon&longs;trare</expan>.<emph.end type="italics"/></cell><cell>224</cell></row><row><cell>CXCVIII.</cell><cell>C<emph type="italics"/>ur &longs;olidum quod cubus uocatur<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>yramide &longs;tabilius &longs;it o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>225</cell></row><row><cell>CXCIX.</cell><cell>R<emph type="italics"/>ationem remorum nauim impellentium inuenire.<emph.end type="italics"/></cell><cell>227</cell></row><row><cell>CC.</cell><cell>C<emph type="italics"/>ur temo cum paruus &longs;it, magnam nauim agere pote&longs;t, &amp; cur c&ugrave;m uarietas &longs;it   in prora, ip&longs;e con&longs;tituatur in puppi.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>t cum transuer&longs;im ab aqua prematur   rect&agrave; nauim dirigat.<emph.end type="italics"/></cell><cell>228</cell></row><row><cell>CCI.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i du&aelig; line&aelig; non &longs;ecantes circuli peripheriam in unum punctum ex ea coe-ant exterius, nece&longs;&longs;e e&longs;t illas peripheria contenta e&longs;&longs;e maiores.<emph.end type="italics"/></cell><cell>229</cell></row><row><cell>CCII.</cell><cell>R<emph type="italics"/>ationem &longs;trepitus o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>232</cell></row><row><cell>CCIII.</cell><cell>C<emph type="italics"/>ur &longs;cytalis onera portentur facili&ugrave;s, explorare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>233</cell></row><row><cell>CCIIII.</cell><cell>C<emph type="italics"/>ur pluribus trochleis, pondera facilius eleuentur o&longs;tendere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>233</cell></row><row><cell>CCV.</cell><cell>S<emph type="italics"/>uper uerbis<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>latonis de fine<emph.end type="italics"/> R<emph type="italics"/>eipublic&aelig;.<emph.end type="italics"/></cell><cell>234</cell></row><row><cell>CCVI.</cell><cell>R<emph type="italics"/>hombi pa&szlig;iones qua&longs;dam declarare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>235</cell></row><row><cell>CCVII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem agentium naturalium in tran&longs;mutatione con&longs;iderare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>238</cell></row><row><cell>CCVIII.</cell><cell>M<emph type="italics"/>ota res &agrave; centro grauitatis per <expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan> motum, in reditu uelocius mouetur   quam &longs;i quieuerit.<emph.end type="italics"/></cell><cell>238</cell></row><pb/><row><cell>CCIX.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i &longs;uperficies rectangula in duas partes &aelig;quales diui&longs;a intelligatur, qu&aelig; am-b&aelig; quadrat&aelig; &longs;int, itemque in duas in&aelig;quales, erit parallelipedum ex latere   medi&aelig; partis in totam &longs;uperficiem maius aggregato parallelipedorum ex   partibus in&aelig;qualibus in latera alterius partis mutuo, in eo, quod fit ex dif   ferentia lateris minoris partis &agrave; medi&aelig; latere in differentiam maioris par-tis &longs;uperficiei &agrave; media &longs;uperficie bis, &amp; ex differentia amborum laterum   in&aelig;qualium iunctorum ad ambo latera, &aelig;qualia iuncta in minorem par-tem &longs;uperficiei.<emph.end type="italics"/></cell><cell>241</cell></row><row><cell>CCX.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i du&aelig; line&aelig; ad &aelig;quales angulos ab eodem puncto peripheri&aelig; circuli refle-ctantur, nece&longs;&longs;e e&longs;t angulos cum dimetiente factos &aelig;quales e&longs;&longs;e.<emph.end type="italics"/> V<emph type="italics"/>nde ma-nife&longs;tum e&longs;t, protractam diametrum angulum &longs;uppo&longs;itum per &aelig;qualia di-uidere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>242</cell></row><row><cell>CCXI.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i du&aelig; line&aelig; ex duobus punctis peripheriam contingentes, in eandem par-tem protrahantur, &longs;emper magis di&longs;tabunt inuicem ea ex parte, &amp; nun-quam concurrent.<emph.end type="italics"/></cell><cell>243</cell></row><row><cell>CCXII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i ab eodem puncto ad circuli peripheriam line&aelig; quotuis ducantur, tres inue-nire lineas, qu&aelig; non in alium punctum reflectentur.<emph.end type="italics"/></cell><cell>244</cell></row><row><cell>CCXIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>ropo&longs;ito circulo, atque in eius peripheria puncto &longs;ignato, lineas contingentes   ultra c&iacute;traque, &amp; eam ab ip&longs;omet deducere.<emph.end type="italics"/></cell><cell>245</cell></row><row><cell>CCXIIII.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i extra circulum duo puncta &aelig;qualiter &agrave; centro di&longs;tantia &longs;ignentur, erit pun-ctum reflexionis &aelig;qualis in medio arcus intercepti inter lineas, qu&aelig; &agrave; cen   tro ducuntur ad illa puncta.<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>i uer&ograve; unum centro proximius fuerit altero,   punctum &aelig;qualitatis in peripheria tant&ograve; longius, uer&longs;us breuiorem line-am, quant&ograve; punctum aliud &agrave; centro magis di&longs;teterit.<emph.end type="italics"/></cell><cell>245</cell></row><row><cell>CCXV.</cell><cell>P<emph type="italics"/>unctum reflexionis punctorum in&aelig;qualiter di&longs;tantium &agrave; centro, &aelig;qualiter   di&longs;tat &agrave; lineis, ductis &agrave; centro ad puncta &aelig;qualiter di&longs;tantia alterutrin-que.<emph.end type="italics"/></cell><cell>246</cell></row><row><cell>CCXVI.</cell><cell>S<emph type="italics"/>i fuerint circuli duo in&aelig;quales, &amp; extra utrunq&uacute;e punctum ad illud ex mi-nore reflex&egrave; per magnam partem minoris &agrave; maiore perueuire pote-runt.<emph.end type="italics"/></cell><cell>247</cell></row><row><cell>CCXVII.</cell><cell>O<emph type="italics"/>culus uidet partem &longs;uperficiei<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>un&aelig; illuminatam &agrave;<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>ole per radios reflexos   &agrave;<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olis corpore: nec tamen pote&longs;t uidere imaginem ip&longs;ius in<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>una tan   quam in &longs;peculo.<emph.end type="italics"/></cell><cell>248</cell></row><row><cell>CCXVIII.</cell><cell>R<emph type="italics"/>ationem macul&aelig;<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>un&aelig; indagare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>248</cell></row><row><cell>CCXIX.</cell><cell>R<emph type="italics"/>ationem eorum qu&aelig; apparent circa<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>olem &longs;peculo in aqua po&longs;ito decla-rare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>150</cell></row><row><cell>CCXX.</cell><cell>C<emph type="italics"/>au&longs;am cur<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>ol &aelig;&longs;tiuis diebus exoriens umbram ad meridiem, cum in meridie   ad boream mittat, explorare.<emph.end type="italics"/></cell><cell>252</cell></row><row><cell>CCXXI.</cell><cell>M<emph type="italics"/>agnitudo<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>un&aelig; &amp; c&aelig;terorum a&longs;trorum digno&longs;citur ex proportione alio-rum ad eam iuxta di&longs;tantiam: ip&longs;ius uer&ograve; iuxta rationem pupill&aelig; ad<emph.end type="italics"/> L<emph type="italics"/>u-nam di&longs;tanti&aelig; ratione.<emph.end type="italics"/></cell><cell>354</cell></row><row><cell>CCXXII.</cell><cell>Q<emph type="italics"/>uantitates qu&aelig; &aelig;quales e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;unt in eodem genere, maius tamen &amp;   minus recipiunt, &longs;unt in proportione pote&longs;tatis.<emph.end type="italics"/></cell><cell>255</cell></row><row><cell>CCXXIII.</cell><cell>Q<emph type="italics"/>uantitates qu&aelig; actu &aelig;quales e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;unt, in nulla proportione actu   e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt.<emph.end type="italics"/></cell><cell>256</cell></row><row><cell>CCXXIIII.</cell><cell>N<emph type="italics"/>eque temporis totius, ut imaginamur, ip&longs;um e&longs;&longs;e infinitum, neque &aelig;ui ui-tarum proportio ulla e&longs;t ad tempus, quod pote&longs;tate e&longs;t, utpot&egrave; diem<emph.end type="italics"/></cell><cell></cell></row><pb/><row><cell></cell><cell><emph type="italics"/>uel men&longs;em.<emph.end type="italics"/></cell><cell>256</cell></row><row><cell>CCXXV.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportio media non e&longs;t ex ratione agentis, &longs;ed patientis.<emph.end type="italics"/></cell><cell>256</cell></row><row><cell>CCXXVI.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportio &longs;ublimis non con&longs;i&longs;tit in magnitudine, &longs;ed ordine, iuxta quem diffe-rentia e&longs;t eius quod e&longs;t ante &amp; po&longs;t.<emph.end type="italics"/></cell><cell>257</cell></row><row><cell>CCXXVII.</cell><cell>V<emph type="italics"/>it&aelig; iuxta numerum perfectionum in comparatione ad cogitationem no-&longs;tram proportionem quand am habent.<emph.end type="italics"/></cell><cell>259</cell></row><row><cell>CCXXVIII.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportionem &longs;cienti&aelig; futurorum &amp; c&aelig;terorum occultorum con&longs;idera-re.<emph.end type="italics"/></cell><cell>260</cell></row><row><cell>CCXXIX.</cell><cell>I<emph type="italics"/>ncorporea omnia unum &longs;unt, neque numerus e&longs;t eorum.<emph.end type="italics"/></cell><cell>261</cell></row><row><cell>CCXXX.</cell><cell>P<emph type="italics"/>roportio incorporeorum a&longs;cendentium &longs;emper maior e&longs;t.<emph.end type="italics"/></cell><cell>262</cell></row><row><cell>CCXXXI.</cell><cell>T<emph type="italics"/>res e&longs;&longs;e mundos atque inter ip&longs;os nullam e&longs;&longs;e proportionem: nec numero cos   definiri.<emph.end type="italics"/></cell><cell>263</cell></row><row><cell>CCXXXII.</cell><cell>O<emph type="italics"/>mnis motus naturalis quanto uelocior e&longs;t tanto propior e&longs;t &amp; magis &longs;imil   limus quieti.<emph.end type="italics"/></cell><cell>264</cell></row><row><cell>CCXXXIII.</cell><cell>Q<emph type="italics"/>uod e&longs;t in mundo incorporeo &aelig;ternum e&longs;t, beatum, &longs;ecurum, immutabile   &longs;ecundum locum, &longs;olum iuxta e&longs;&longs;entiam fit: iuxta quod uelut &agrave; leui &longs;u-&longs;urro aqu&aelig; &amp; aura &aelig;&longs;tiua demulcetur.<emph.end type="italics"/></cell><cell>270</cell></row></table><p type="head">

<s>FINIS.</s></p><pb pagenum="1"/><p type="head">

<s>HIERONYMI CAR <lb/>DANI MEDIOLANENSIS, CI&shy;<lb/>VI'SQVE BONONIENSIS, MEDICI&shy;<lb/>de Proportionibus, &longs;eu Ope&shy;<lb/>ris Perfecti <lb/>LIBER QVINTVS.</s></p><p type="main">

<s>Prima diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Proportio ab Euclide &longs;ic de&longs;cribitur, Qu&ograve;d <lb/>&longs;it duarum quantitatum eiu&longs;dem generis, <lb/>quod ad magnitudinem attinet, compara&shy;<lb/>tio certa.</s></p><p type="main">

<s>Secunda diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Proportiones per &longs;imilitudinem <expan abbr="dic&utilde;tur">dicuntur</expan>, <lb/>c&ugrave;m quantitas quantitati <expan abbr="compara&ttilde;">comparatur</expan> alterius <lb/>generis, cui fingitur &aelig;qualis e&longs;&longs;e pote&longs;tate.<gap/></s></p><p type="main">

<s>Velut &longs;i a b fingatur monas in comparatione <lb/>ad b c erit rectangulum a c &aelig;quale line&aelig; b c.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Tertia diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Proportio &aelig;qualis proportioni e&longs;t, c&ugrave;m eodem modo termini <lb/>&longs;e habent inuicem in utraque</s></p><p type="main">

<s>Quarta diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Proportiones &longs;ecundum genus not&aelig; dicuntur, c&ugrave;m nouimus, <lb/>qu&ograve;d &longs;int maiores, aut minores. </s>

<s>Nam c&ugrave;m &aelig;quales &longs;unt, &longs;imul ne&shy;<lb/>ceffe e&longs;t, ut cogno&longs;camus genus, &amp; &longs;peciem.</s></p><p type="main">

<s>Quinta diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Datum po&longs;itione e&longs;t: quod nece&longs;&longs;ari&ograve; ex po&longs;itis certam habet <lb/>quantitatem.</s></p><p type="main">

<s>Sexta diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Datum &longs;impliciter dicitur, quod ex propo&longs;itis cogno&longs;ci pote&longs;t, <lb/>quantum &longs;it.</s></p><p type="main">

<s>Septima diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Proportiones pote&longs;tate <expan abbr="dicun&ttilde;">dicuntur</expan>, qu&aelig;&longs;ub comparatione aliarum <lb/><expan abbr="quantitat&utilde;">quantitatum</expan> nece&longs;&longs;ariam habentium <expan abbr="c&otilde;nexionem">connexionem</expan> <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> <expan abbr="cogno&longs;cun&ttilde;">cogno&longs;cuntur</expan>.</s></p><p type="main">

<s>H&aelig; autem &longs;unt aliquando eiu&longs;dem generis, cum primis ut nu&shy;<lb/>meri: aliquand&ograve; alterius, ut linearum &amp; &longs;uperficierum, angulorum, <lb/>&amp; arcuum: aliquando eiu&longs;dem generis, &amp; diuen&longs;arum &longs;pecierum, <lb/>ut arcuum per &longs;inus, qua utuntur A&longs;tronomi.</s></p><p type="main">

<s>Octaua diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Proportio homonyma dicitur duarum quantitatum diuer&longs;i ge&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/>neris, &longs;ed alterius a b altero dependentium, uelut motus ad tem&shy;<pb pagenum="2"/>pus. </s>

<s>Dicimus enim motum tardum, uel uelocem in comparatione <lb/>ad tempus.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg1"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Nona diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Proportionum ali&aelig; dicuntur rhete, ali&aelig; alog&aelig;, rhet&aelig; qu&aelig; &longs;unt <lb/>ut numeri ad numerum, alog&aelig; qu&aelig; non &longs;unt numeri ad numerum.</s></p><p type="main">

<s>Decima diffinitio</s></p><p type="main">

<s>Proportio rhete alia &aelig;qualis, alia multiplex, uel &longs;ubmultiplex: <lb/>alia unius partis exce&longs;&longs;us, aut defectus, alia plurium, quam &longs;uper&shy;<lb/>partientem, aut &longs;upartientem uocant.</s></p><p type="main">

<s>Vndecima diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Cum diui&longs;o denominatore per numeratorem exit quantitas alo <lb/>ga, proportio dicitur aloga: &longs;i autem numerus integer, aut pars nu&shy;<lb/>meri nota dicitur rhete.</s></p><p type="main">

<s>Duodecima diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem in proportionem duci e&longs;t, quoties recto ordine <lb/>tres quantitates in ei&longs;dem collo <expan abbr="can&ttilde;">cantur</expan>: ut &longs;int tres quan <lb/><figure id="fig1"></figure><lb/>titates a b c dicetur proportio a ad c producta ex pro <lb/>portione a ad b &amp; b ad c, &amp; &longs;imiliter proportio c ad <lb/>a producitur ex proportione b ad a, &amp; c ad b.</s></p><p type="main">

<s>Tertiadecima diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem per proportionem diuidi e&longs;t, quoties ad eandem <lb/>quantitatem du&aelig; quantitates comparantur, tunc illarum propor&shy;<lb/>tio e&longs;t, qu&aelig; prodit una per alteram diui&longs;a.</s></p><p type="main">

<s>Sint proportiones a &amp; b ad c &amp; interponatur b inter a &amp; c, dico <lb/>proportionem a ad c diui&longs;am per proportionem a ad b, &amp; prodire <lb/>proportionem b ad c, con&longs;tat ex conuer&longs;a pr&aelig;cedentis.</s></p><p type="main">

<s>Quartadecima diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Additio proportionum intelligitur quotiens duarum quanti&shy;<lb/>tatum ad unam tertiam, proportiones per aggregatum ip&longs;arum <lb/>quantitatum ad eandem coniunguntur.</s></p><p type="main">

<s>Velut &longs;i comparentur a b &amp; b c ad d, inde tota <lb/><figure id="fig2"></figure><lb/>a c ad d dicemus proportionem, ac ad d e&longs;&longs;e con <lb/><expan abbr="iunct&atilde;">iunctam</expan> ex duabus proportionibus a b ad d &amp; b c <lb/>ad <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> d. </s>

<s>Hoc &amp; duo &longs;equentes &longs;icut &amp; du&ecedil; <expan abbr="anteced&etilde;tes">antecedentes</expan> demon&shy;<lb/>&longs;trabitur e&longs;&longs;e. </s>

<s>nunc &longs;olum quomodo <expan abbr="intelligend&utilde;">intelligendum</expan> &longs;it proponimus.</s></p><p type="main">

<s>Quintadecima diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Detractionem proportionis &agrave; proportione intelligimus fieri <lb/>per <expan abbr="detraction&etilde;">detractionem</expan> minoris quantitatis &agrave; maiore, comparatam ad ean&shy;<lb/>dem quantitatem.</s></p><p type="main">

<s>Velut in exemplo &longs;uperiore detracta proportione b c ad d ex <pb pagenum="3"/>proportione a c ad d, relinquetur proportio a b ad d. </s>

<s>&amp; probatur <lb/>ex conuer&longs;ione pr&aelig;cedentis.</s></p><p type="main">

<s>Sextadecima diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Extractio radicum alicuius proportionis fit per extractionem <lb/>radicum quantitatum illius iuxta unam, &amp; eandem rationem.</s></p><p type="main">

<s>Velut quadrat&aelig;, uel cub&aelig;, uel pronic&aelig;, uel uniner&longs;alis, uel alte&shy;<lb/>rius modi.</s></p><p type="main">

<s>Decima&longs;eptima diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>C&ugrave;m fuerint du&aelig; proportiones &longs;imiles in tribus terminis con&shy;<lb/>tinuat&aelig;, dicetur proportio prim&aelig; quantitatis ad tertiam ueluti <lb/>prim&aelig; ad &longs;ecundam duplicata. </s>

<s>Et &longs;i &longs;int tres proportiones &longs;imiles <lb/>in quatuor terminis, dicetur proportio prim&aelig; quantitatis ad quar&shy;<lb/>tam triplicat&agrave; ei, qu&aelig; e&longs;t prim&aelig; ad &longs;ecundam,</s></p><p type="main">

<s>Decimaoctaua diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Confu&longs;a proportio dicitur &longs;implicis, aut compo&longs;it&aelig; quantitatis <lb/>ad compo&longs;itam in comparatione ad proportiones ad partes.</s></p><p type="main">

<s>Decimanona diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Quantitates qu&ecedil; in continua &longs;unt proportione Analog&aelig; <expan abbr="uocan&ttilde;">uocantur</expan>.</s></p><p type="main">

<s>Dictum e&longs;t hoc ad fugiendum nomen barbarum, etiam ut bre&shy;<lb/>uiter tamen po&longs;&longs;emus &longs;ententiam explicare.</s></p><p type="main">

<s>Vige&longs;ima diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Reflexa proportio dicitur cum trium quantitatum aggregatum <lb/>prim&aelig;, &amp; terti&aelig; &longs;e habet ad &longs;ecundam uelut &longs;ecunda ad tertiam,</s></p><p type="main">

<s>Vige&longs;ima prima diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Trium quantitatum analogarum ali&aelig; quidem Geometric&aelig;, <lb/>c&ugrave;m proportio &longs;imilis e&longs;t: Ali&aelig; Arithmetic&aelig;, cum fuerit &aelig;qualis <lb/>exce&longs;&longs;us hucind&egrave;: Ali&aelig; mu&longs;ic&aelig; cum fuerit proportio prim&aelig; ad ter <lb/>tiam multiplex, aut &longs;implex, aut compo&longs;ita exce&longs;&longs;us qu&aelig; &longs;implici <lb/>iuncta &longs;it ad multiplicis perfectionem: eadem autem &longs;it proportio <lb/>exce&longs;&longs;us prim&aelig;, &amp; &longs;ecund&aelig; ad exce&longs;&longs;um &longs;ecund&aelig; &longs;upra tertiam.</s></p><p type="main">

<s>Velut proportio 6. 4. 3. dupla e&longs;t utrinque, &amp; 6. 3. 2 tripla. </s>

<s>&amp; 28. 24. <lb/>21. &amp; 45. 40. 36. Geometrica uer&ograve; &amp; arithmetica facilius continuan&shy;<lb/>tur in quotquot quantitatibus, &longs;ed &amp; mu&longs;ica uelut 12. 8. 6. 4. 3. &amp; <lb/>proportio 8 ad 5 mu&longs;ica e&longs;t: quia proportio 5 ad 4 mu&longs;ica e&longs;t, &amp; <lb/>bene &longs;onans, igitur con&longs;titutis 8. 5. 4. cum 8 ad 4 ben&egrave; &longs;onet, &amp; 5 <lb/>ad 4, &amp; 4 &longs;it extrema non media inde 8. &amp; 5 ben&egrave; <expan abbr="&longs;on&atilde;t">&longs;onant</expan>. </s>

<s>nam in me&shy;<lb/>dijs <expan abbr="n&otilde;">non</expan> e&longs;t <expan abbr="uer&utilde;">uerum</expan>, ut in 9. 6. 4 bis diapente, &amp; 16. 12. 9 bis diate&longs;&longs;aron.</s></p><p type="main">

<s>Vige&longs;ima &longs;ecunda diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Quantitates qu&aelig; &longs;imilem habent proportionem non continua&shy;<lb/>tam, omiolog&aelig; appellantur.</s></p><p type="main">

<s>Vige&longs;ima tertia diffinitio.</s></p><p type="main">

<s>Prima operatione con&longs;i&longs;tere dicuntur proportiones, c&ugrave;m inter <lb/>primo conflatas quantitates con&longs;titerint.</s></p><pb pagenum="4"/><p type="main">

<s>PRIMA Animi communis &longs;ententia.</s></p><p type="main">

<s>Omnis Proportio e&longs;t, aut &aelig;qualitatis, aut maior in&aelig;qualis, <lb/>aut minor.</s></p><p type="main">

<s>Secunda animi communis &longs;ententia.</s></p><p type="main">

<s>Quilibet numerus tantus dicitur, quanta e&longs;t illius proportio ad <lb/>monadem.</s></p><p type="main">

<s>Dicimus enim quatuor, quod monadem quater contineat. </s>

<s>Et <lb/>duo cum dimidio c&ugrave;m monadem bis &amp; &longs;emis contineat.</s></p><p type="main">

<s>Tertia animi communis &longs;ententia.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem defectus, &longs;eu detract&aelig; quantitatis ad defectum <lb/>e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e, ut quantitatis ad quantitatem dicuntur communes ani&shy;<lb/>mi &longs;entcnti&aelig;, qu&aelig; ex intellectu &longs;olo terminorum, quod uer&aelig; &longs;int, <lb/>cogno&longs;cuntur. </s>

<s>Si ergo defectus e&longs;t quantitas, &amp; quantitas eiu&longs;dem <lb/>&longs;peciei, quia detrahitur, &amp; defectus non e&longs;t &longs;implicitur, &longs;ed detra&shy;<lb/>cto ergo per quartam petitionem: uel primam diffinitionem erit <lb/>proportio interillas. </s>

<s>Sunt enim amb&aelig; detract&aelig;.</s></p><p type="main">

<s>Quarta animi communis &longs;ententia.</s></p><p type="main">

<s>Inter quantitatem, &amp; defectum minorem quantitate, cuius e&longs;t de <lb/>fectus, e&longs;t proportio, quatenus e&longs;t quantitas. </s>

<s>Sit a b linea, &amp; detra&shy;<lb/>cta quantitas b c, non maior a b &amp; d &longs;it alia qu&aelig;uis quantitas eiu&longs;&shy;<lb/><figure id="fig3"></figure><lb/><expan abbr="d&etilde;">dem</expan> generis, dico qu&ograve;d inter d &amp; b c e&longs;t propor&shy;<lb/>tio quatenus b c e&longs;t quantitas, quia &longs;unt eiu&longs;&shy;<lb/>dem generis ideo &longs;unt in aliqua proportione <lb/>per primam diffinitionem. </s>

<s>Sed ut b c e&longs;t defectus, nulla e&longs;t propor&shy;<lb/>tio: quia quanto b c augetur, tanto augetur proportio d ad b c, &amp; <lb/>hoc e&longs;t contra demon&longs;trata ab Euclide.</s></p><p type="main">

<s>Quinta animi communis &longs;ententia.</s></p><p type="main">

<s>Cum proportio producitur ex proportionibus qu&aelig;libet illa&shy;<lb/>rum dicetur producta diui&longs;a per alteram.</s></p><p type="main">

<s>Sexta animi communis &longs;ententia.</s></p><p type="main">

<s>&AElig;qualium quantitatum &longs;eu proportionum ad tertiam compa&shy;<lb/>rabilium eadem e&longs;t proportio atque uici&longs;sim. </s>

<s>H&aelig;c et&longs;i demon&longs;tre&shy;<lb/>tur ab Euclide, e&longs;t tamen hic generalior: &amp; &longs;atis per &longs;e nota. </s>

<s>Vt &longs;it <lb/>propior animi communi &longs;ententi&aelig;, qu&agrave;m rei demon&longs;trand&aelig;.</s></p><p type="main">

<s>Septima animi communis &longs;ententia.</s></p><p type="main">

<s>Ad quod quantitas proportionem habet infinitam, id in genere <lb/>illius quantitatis non comprehenditur.</s></p><p type="main">

<s>Nam proportio e&longs;t duarum quantitatum eiu&longs;dem generis com&shy;<lb/>paratio certa: at h&aelig;c comparatio certa non e&longs;t: non igitur quantita&shy;<lb/>tes amb&aelig; &longs;unt, aut non eiu&longs;dem generis.</s></p><pb pagenum="5"/><p type="main">

<s>PRIMA Petitio.</s></p><p type="main">

<s>Si fuerit primi ad &longs;ecundum, ut tertij ad quartum, &amp; ex primo in <lb/>&longs;ecundum producatur &aelig;quale, aut maius, aut minus primo, uel <lb/>&longs;ecundo, producetur eodem modo ex tertio in quartum &ecedil;quale aut <lb/>maius, aut minus tertio, uel quarto eadem ratione &amp; ordine.</s></p><p type="main">

<s>Secunda petitio.</s></p><p type="main">

<s>Proportiones po&longs;&longs;unt duci, diuidi, iungi, &amp; auferri, &amp; &longs;umi radix <lb/>in eis cuiu&longs;cunque generis, atque earum quantitatis, ut libet, po&longs;&longs;e <lb/>tran&longs;ponere.</s></p><p type="main">

<s>Tertia petitio.</s></p><p type="main">

<s>Proportionis cuiu&longs;uis nomen &agrave; denominatore &longs;upr&agrave; &longs;cripto, &amp; <lb/>numeratore infr&agrave; &longs;cripto &longs;umitur.</s></p><p type="main">

<s>Quarta petitio.</s></p><p type="main">

<s>Diui&longs;a quauis quantitate per aliam eiu&longs;dem generis, quod exit <lb/>proportio dicitur.</s></p><p type="main">

<s>Quinta petitio.</s></p><p type="main">

<s>Qu&ecedil;libet proportio e&longs;t uel inter duas quantitates, uel per unam <lb/>&longs;ignificatur.</s></p><p type="main">

<s>Nam per tertiam petitionem &longs;i &longs;int du&aelig; quantitates, qu&aelig; non h&aelig; <lb/>beant unius rationem, nomen &longs;umit proportio &agrave; duobus numeris, <lb/>&longs;in autem &longs;it altera monas, erit per &longs;ecundam animi communem &longs;en <lb/>tentiam, proportio numerus ip&longs;e Ide&ograve; patet, quod dicitur.</s></p><p type="main">

<s>Sexta petitio.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;ita proportione quacunque, &amp; monade quantitatem inue <lb/>nire, qu&aelig; &longs;e habeat ad monadem in proportione propo&longs;ita.</s></p><p type="main">

<s>Nam c&ugrave;m per quartam petitionem diui&longs;a quantitate per quan&shy;<lb/>titatem exeat proportio, &amp; numerus ad <expan abbr="monad&etilde;">monadem</expan> &longs;e habeat, ut pro&shy;<lb/>portio, ideo &longs;umpta monade &longs;ecundum illum numerum, ille nume <lb/>rus e&longs;t quantitas qu&aelig;&longs;ita.</s></p><p type="main">

<s>Septima petitio.</s></p><p type="main">

<s>Quamlibet quantitatem per aliam eiu&longs;dem generis diuidere <lb/>po&longs;&longs;e.</s></p><p type="main">

<s>Octaua petitio.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem in proportionem ducere po&longs;&longs;e: quamuis &longs;int in&shy;<lb/>ter quantitates diuer&longs;i generis.</s></p><p type="main">

<s>Quod dicitur de multiplicatione intelligendum e&longs;t de alijs ope&shy;<lb/>rationibus &longs;upr&agrave; enumeratis.</s></p><p type="main">

<s>Nona petitio.</s></p><p type="main">

<s>Monadem &longs;emper &longs;umere in quo cunque genere po&longs;&longs;e propo&longs;i&shy;<lb/>ta proportione.</s></p><pb pagenum="6"/><p type="main">

<s>Nam licet diuidere per &longs;eptimam petitionem quantitatem per <lb/>quantitatem proportionis: &amp; quod exit, e&longs;t proportio per quar&shy;<lb/>tam petitionem, &amp; per &longs;ecundam animi communem &longs;ententiam <lb/>illa proportio e&longs;t numero &aelig;qualis: ergo diui&longs;a proportione, per &longs;i&shy;<lb/>milem numerum &longs;tatuetur monas.</s></p><p type="main">

<s>Decima petitio.</s></p><p type="main">

<s>In quouis genere quantitatum &longs;umere po&longs;&longs;e quantitatem, qu&aelig; <lb/><arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>&longs;e habeat ad monadem in proportione data. </s>

<s>Similem huic propo&shy;<lb/>nit Euclides in lineis generaliter: nos autem contr&agrave; generaliter in <lb/>omnibus quantitatibus, &longs;ed de monade tantum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg2"></margin.target>D<emph type="italics"/>uodecima <lb/>&longs;exti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Vndecima petitio.</s></p><p type="main">

<s>Monadem in quancunque quantitatem ductam &aelig;quale ip&longs;i pro&shy;<lb/>ducere. </s>

<s>Similiter &amp; proportionem &aelig;qualem.</s></p><p type="main">

<s>Nam cum aliqua quantitas augeat ducta aliqua minuat, nece&longs;&longs;e <lb/>e&longs;t aliquam e&longs;&longs;e, qu&aelig; nec augeat, nec minuat, &amp; h&aelig;c e&longs;t monas. <lb/></s>

<s>Idem dico de diui&longs;ione. </s>

<s>Aequalitas etiam ducta, uel diuidens non <lb/><arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target><lb/>mutat proportionem: nec quantitatem ip&longs;am, igitur monas &aelig;qua&shy;<lb/>litatem refert. </s>

<s>Quod etiam e&longs;t per&longs;picuum ex &longs;upradictis.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg3"></margin.target>S<emph type="italics"/>ecunda ani <lb/>mi <expan abbr="c&otilde;munis">communis</expan> <lb/>&longs;ententia.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Duodecima petitio.</s></p><p type="main">

<s>Cum fuerint quatuor quantitates &amp; ad primam, &amp; tertiam &aelig;qu&egrave; <lb/>multiplicibus a&longs;&longs;umptis, item que ad &longs;ecundam &amp; quartam, &amp; &longs;i mul&shy;<lb/>tiplex prim&aelig; maius e&longs;t multiplici &longs;ecund&aelig;, multiplex terti&aelig; &longs;it ma&shy;<lb/>ius multiplici quart&aelig;, &amp; &longs;i minus minus, &amp; &longs;i &aelig;quale &aelig;quale, idque<lb/>&longs;emper quouis modo a&longs;&longs;umptis his proportionibus ad primam &amp; <lb/>tertiam, &amp; ad &longs;ecundam &amp; quartam erit proportio prim&aelig; ad &longs;ecun <lb/>dam, ut terti&aelig; ad quartam. </s>

<s>H&aelig;c etiam a&longs;&longs;umitur ab Euclide. </s>

<s>Et per <lb/><arrow.to.target n="marg4"></arrow.to.target><lb/>hanc intelligimus etiam conuer&longs;am.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg4"></margin.target>Q<emph type="italics"/>uinto<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>le. <lb/></s>

<s>diff.<emph.end type="italics"/> 6.</s></p><p type="main">

<s>Tertiadecima petitio.</s></p><p type="main">

<s>Quantitates &aelig;quales, atque proportiones in qua&longs;uis quanti&shy;<lb/>tates duct&aelig; eandem &longs;eruant rationem. </s>

<s>Euclides hanc demon&longs;trat, <lb/>nos autem ad uitandum t&aelig;dium petimus concedi, &longs;ub qua in&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg5"></arrow.to.target><lb/>cluduntur diui&longs;io etiam additio, detractio, laterum omnium in&shy;<lb/>uentio.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg5"></margin.target>Q<emph type="italics"/>uarta quin <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Quartadecima petitio.</s></p><p type="main">

<s>C&ugrave;m termini alicuius quantitatis eandem &longs;eruant rationem in <lb/>omnibus, &amp; firmi &longs;unt ac &longs;tabiles eiu&longs;dem rationis comparatione <lb/>content&aelig; partes &aelig;qualem &longs;eruant exce&longs;&longs;um, &longs;eu proportionem.</s></p><p type="main">

<s>PROPOSITIO prima.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem in proportionem duci e&longs;t &longs;uperiores nume&shy;<lb/>ros atque inferiores inuicem ducere.</s></p><pb pagenum="7"/><p type="main">

<s>Sit proportio line&aelig; a ad lineam b, ut anguli cad angulum d, &longs;ta&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg6"></arrow.to.target><lb/>tuatur e monas in genere a <lb/><figure id="fig4"></figure><lb/>b, &amp; fiat fad e, ut cad d, &amp; du <lb/><arrow.to.target n="marg7"></arrow.to.target><lb/>catur<gap/>a in f &amp; b in e, &amp; pro&shy;<lb/>ducantur g &amp; h. </s>

<s>Quia ergo <lb/><arrow.to.target n="marg8"></arrow.to.target><lb/>fe&longs;t proportio ip&longs;a, erit g ad <lb/><arrow.to.target n="marg9"></arrow.to.target><lb/>a ut c ad d, &longs;ed h e&longs;t &aelig;qualis <lb/>b, igitur a ad h ut ad b. </s>

<s>Du&shy;<lb/>cta ergo dicetur proportio a <lb/><arrow.to.target n="marg10"></arrow.to.target><lb/>ad b in proportionem c ad d <lb/>ducendo terminos proportionis, &longs;eu quantitatis recta &longs;cilicet &longs;u&shy;<lb/>periores cum &longs;uperioribus, &amp; inferiores cum inferioribus. </s>

<s>Nam &longs;i <lb/><arrow.to.target n="marg11"></arrow.to.target><lb/>rur&longs;um con&longs;tituantur fad e ut a ad b c&ugrave;m f &longs;it proportio, &amp; k ad f ut <lb/><arrow.to.target n="marg12"></arrow.to.target><lb/>c ad d, erit k ad e, ut g ad h, k autem fit ex ductu proportionis a ad b, <lb/>qu&aelig; e&longs;t fin proportionem c ad d, liquet igitur propo&longs;itum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg6"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg7"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 9. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg8"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 10. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg9"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 8. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg10"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 2. A<emph type="italics"/>ni&shy;<lb/><gap/>i &longs;entent.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg11"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 11. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg12"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 8. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio <expan abbr="&longs;ec&utilde;nda">&longs;ecunnda</expan>.</s></p><p type="main">

<s>Proportio extremorum producitur ex intermedijs.<lb/><arrow.to.target n="marg13"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg13"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sint a b c quantitates dico proportio&shy;<lb/><figure id="fig5"></figure><lb/>nem a ad c, produci ex proportione a ad b </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg14"></arrow.to.target><lb/>&amp; b ad c, &longs;tatuantur totidem &agrave; monade d e <lb/>f, er&uacute;ntque ex demon&longs;trantis ab Euclide in <lb/>quinto <expan abbr="Elem&etilde;torum">Elementorum</expan> in eadem proportio&shy;<lb/>ne, ftatuatur ergo d prima quantitas e &longs;e&shy;<lb/>cunda &amp; tertia f quarta. </s>

<s>eritq&uacute;e per pr&aelig;ce&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg15"></arrow.to.target><lb/>dentem proportio productorum ex d in e <lb/>&amp; &longs;it g, &amp; in f &amp; &longs;it h, producta ex propor&shy;<lb/>tionibus d ad e &amp; e ad f, quare ex propor&shy;<lb/>tionibus a ad b &amp; b ad e, &longs;ed ex dictis cum <lb/>e &longs;it eadem, erit proportio d ad f, ut g ad h &amp; proportio, d ad f per <lb/>&aelig;quam proportionem ab Euclide demon&longs;tratam, ut a ad c, igitur <lb/><arrow.to.target n="marg16"></arrow.to.target><lb/>proportio a ad c producitur ex proportionibus a ad b &amp; b ad c, &amp; <lb/>e&longs;t proportio ip&longs;a a ad c d numerus, ut o&longs;ten&longs;um e&longs;t.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg14"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 6. <emph type="italics"/>&amp;<emph.end type="italics"/> 9. <lb/>P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg15"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 13. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg16"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 13. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Ex hoc &longs;equitur, qu&ograve;d c&ugrave;m fuerit quantitas tertia monas ex pro&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg17"></arrow.to.target><lb/>portionibus inuicem ductis producetur prima quantitas.<lb/><arrow.to.target n="marg18"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg17"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg18"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 3</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc &longs;equitur, qu&ograve;d conuer&longs;a proportio producitur ex con&shy;<lb/>uer&longs;is proportionibus.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio tertia.</s></p><p type="main">

<s>Si proportio ex duabus proportionibus in quatuor terminis <lb/>producatur, ip&longs;a uer&ograve; proportio inter duas alias quantitates fue&shy;<pb pagenum="8"/>rit con&longs;tituta: con&longs;urgent trecenti &longs;exaginta modi productionis <lb/>proportionis.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg19"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg19"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>H&ecedil;c propo&longs;itio ut pr&aelig;cedens &amp; <expan abbr="&longs;equ&etilde;tes">&longs;equentes</expan> tres ab Alchindo &longs;um&shy;<lb/>pt&aelig; &longs;unt, &amp; ab eo demon&longs;trantur. </s>

<s>Sit ergo proportio a ad b, pro&shy;<lb/><arrow.to.target n="table2"></arrow.to.target><lb/>ducta ex proportione c ad d &amp; e ad f, con&longs;tat <lb/>qu&ograve;d cum &longs;int &longs;ex quantitates, qu&ograve;d fieri pote&shy;<lb/>runt quindecim coniugationes, quas po&longs;ui &agrave; la&shy;<lb/>tere facilitatis gratia, quibus re&longs;pondent totidem <lb/><arrow.to.target n="table3"></arrow.to.target><lb/>conuer&longs;&aelig;: erunt ergo triginta. </s>

<s>Singul&aelig; autem ha <lb/>rum produci po&longs;&longs;unt duodecim modis: ductis <lb/>duodecim in triginta, fiunt trecenti &longs;exaginta mo <lb/>di. </s>

<s>Et hoc e&longs;t clarum per&longs;e, modo <expan abbr="dem&otilde;&longs;tremus">demon&longs;tremus</expan>, <lb/>quod &longs;inguli horum modorum po&longs;sint produ&shy;<lb/>ci duodecim modis, &amp; capiamus ab primam qu&ecedil; <lb/>pote&longs;t produci ex c d &amp; e f: Item ambabus con&shy;<lb/>uer&longs;is d c &amp; fe: &amp; rur&longs;us altera recta altera con&shy;<lb/>uer&longs;a: &amp; hoc bifariam c d &amp; f e, &amp; d c &amp; e f, &longs;unt er&shy;<lb/>go iam quatuor modi. </s>

<s>Totidem ex c e &amp; d f, toti&shy;<lb/>demque ex c f &amp; d e, igitur erunt duodecim mo&shy;<lb/>di, quibus produci po&longs;&longs;e intelligitur propor&shy;<lb/>tio a ad b.</s></p><table><table.target id="table2"></table.target><row><cell>a</cell><cell>b</cell></row><row><cell>---</cell><cell>---</cell></row><row><cell>c</cell><cell>d</cell></row><row><cell>---</cell><cell>---</cell></row><row><cell>e</cell><cell>f</cell></row><row><cell>---</cell><cell>---</cell></row></table><table><table.target id="table3"></table.target><row><cell>a b</cell><cell>b a</cell></row><row><cell>a c</cell><cell>c a</cell></row><row><cell>a d</cell><cell>d a</cell></row><row><cell>a e</cell><cell>e a</cell></row><row><cell>a f</cell><cell>f a</cell></row><row><cell>b c</cell><cell>c b</cell></row><row><cell>b d</cell><cell>d b</cell></row><row><cell>b e</cell><cell>e b</cell></row><row><cell>b f</cell><cell>f b</cell></row><row><cell>c d</cell><cell>d c</cell></row><row><cell>c e</cell><cell>e c</cell></row><row><cell>c f</cell><cell>f c</cell></row><row><cell>d e</cell><cell>e d</cell></row><row><cell>d f</cell><cell>f d</cell></row><row><cell>e f</cell><cell>f e</cell></row><row><cell>direc.</cell><cell>conuer.</cell></row></table><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quarta.</s></p><p type="main">

<s>Si fuerit proportio primi ad &longs;ecundum produ&shy;<lb/>cta ex proportionibus tertij ad quartum, &amp; quin <lb/>ti ad &longs;extum, producetur etiam ex proportione <lb/>tertij ad &longs;extum, &amp; quinti ad quartum.</s></p><p type="main">

<s>Sit proportio a b producta ex proportioni&shy;<lb/><arrow.to.target n="table4"></arrow.to.target><lb/>bus c ad d, &amp; e ad f, dico quod etiam erit produ&shy;</s></p><table><table.target id="table4"></table.target><row><cell>a</cell><cell>b</cell><cell></cell></row><row><cell>c</cell><cell>e</cell><cell>g</cell></row><row><cell>d</cell><cell>f</cell><cell>h</cell></row><row><cell>---</cell><cell>---</cell><cell>---</cell></row><row><cell>c</cell><cell>e</cell><cell>g</cell></row><row><cell>f</cell><cell>d</cell><cell>h</cell></row></table><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg20"></arrow.to.target><lb/>cta ex proportionibus c ad f, &amp; e ad d, di&longs;ponan&shy;<lb/>tur ut in figura &amp; fiat ex c in e g, &amp; ex d in fh, ergo <lb/><arrow.to.target n="marg21"></arrow.to.target><lb/>per primam harum g ad h ut a ad b, &longs;ed per pr&aelig;&shy;<lb/>&longs;uppo&longs;ita in &longs;ecunda productione etiam prode&shy;<lb/>unt g &amp; h, igitur per primam propo&longs;itionem ha&shy;<lb/>rum a ad b proportio producitur ex proportionibus c ad f terti&aelig; <lb/>&longs;cilicet ad &longs;extam, &amp; e ad d quint&ecedil; ad quartam, quod fuit <expan abbr="propo&longs;it&utilde;">propo&longs;itum</expan>.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg20"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 8. <emph type="italics"/>petit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg21"></margin.target>I<emph type="italics"/>n<emph.end type="italics"/> 13. <emph type="italics"/>petit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quinta.</s></p><p type="main">

<s>Si fuerit proportio primi ad &longs;ecundum producta ex proportio&shy;<lb/>ne tertij ad quartum, &amp; quinta ad &longs;extum: erit proportio tertij ad <lb/>&longs;extum producta ex proportionibus primi ad &longs;ecundum, &amp; quar&shy;<lb/>ti ad quintum.</s></p><pb pagenum="9"/><p type="main">

<s>Sit proportio a ad b producta ex proportio&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg22"></arrow.to.target><lb/><arrow.to.target n="table5"></arrow.to.target><lb/>nibus c ad d, &amp; e ad f, dico quod proportio c ad <lb/>f producitur ex proportione a ad b &amp; d ad e. </s>

<s>In&shy;<lb/>terponam d e inter c &amp; f, eritque ex &longs;ecunda pro&shy;<lb/>po&longs;itione repetita proportio c ad f producta ex <lb/>tribus proportionibus c ad d, d ad e, e ad f, &longs;ed <lb/>proportiones c ad d, &amp; e ad f producunt pro&shy;<lb/>portionem a ad b, igitur proportio c ad f produ <lb/>citur ex proportionibus a ad b, &amp; e ad f.<lb/><arrow.to.target n="table6"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg22"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><table><table.target id="table5"></table.target><row><cell>a</cell><cell>b</cell></row><row><cell>---</cell><cell>---</cell></row><row><cell>c</cell><cell>e</cell></row><row><cell>---</cell><cell>---</cell></row><row><cell>d</cell><cell>f</cell></row><row><cell>---</cell><cell>---</cell></row></table><table><table.target id="table6"></table.target><row><cell>c</cell></row><row><cell>-----</cell></row><row><cell>d</cell></row><row><cell>-----</cell></row><row><cell>e</cell></row><row><cell>-----</cell></row><row><cell>f</cell></row><row><cell>-----</cell></row></table><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;exta.</s></p><p type="main">

<s>Ex trecentis &longs;exaginta modis producenda&shy;<lb/>rum proportionum triginta &longs;ex tantum e&longs;&longs;e ne&shy;<lb/>ce&longs;&longs;arios.<lb/><arrow.to.target n="table7"></arrow.to.target></s></p><table><table.target id="table7"></table.target><row><cell>c</cell><cell>p</cell></row><row><cell>---</cell><cell>---</cell></row><row><cell>a</cell><cell>d</cell></row><row><cell>---</cell><cell>---</cell></row><row><cell>b</cell><cell>e</cell></row><row><cell>---</cell><cell>---</cell></row></table><p type="main">

<s>Per quartam enim proportio a ad b produ&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg23"></arrow.to.target><lb/>citur bifariam, &amp; ex c ad d, &amp; e ad f, &amp; ex c ad f, &amp; <lb/>e ad d. </s>

<s>&amp; perpr&aelig; cedentem c ad f producitur ex <lb/>a ad b, &amp; d ad e, &amp; per quartam rur&longs;us ex a ad e, <lb/>&amp; d ad b. </s>

<s>Et per pr&aelig;cedentem rut&longs;us a ad e ex c <lb/>ad f &amp; b ad d, igitur per quartam eadem produ&shy;<lb/>cetur ex c ad d &amp; b ad f. </s>

<s>Quare per pr&aelig;ceden&shy;<lb/>tem c ad f ex a ad e, &amp; d ad b, &amp; ita di&longs;ponemus <lb/>hos modos in tabula. </s>

<s>Vides etiam <lb/><arrow.to.target n="table8"></arrow.to.target><lb/>aliquos modos non produci, ut pri&shy;<lb/>mi ad quartum nec ad &longs;extum, &amp; li&shy;<lb/>quet, qu&ograve;d c&ugrave;m &longs;int quindecim o&shy;<lb/>mnes modi qui produci po&longs;&longs;e intelli&shy;<lb/>guntur, &amp; nouem tantum producan&shy;<lb/>tur &longs;ex e&longs;&longs;e, qui non producuntur, quos <lb/>&longs;eor&longs;um in tabula coniunxi. </s>

<s>Et con&shy;<lb/>&longs;tat etiam, quod totidem conuer&longs;i &longs;ci&shy;<lb/>licet decem octo <expan abbr="produc&utilde;tur">producuntur</expan>, de qui&shy;<lb/>bus diximus, ut &longs;int omnes triginta <lb/>&longs;ex, qui con&longs;tat ex duabus propo&longs;i&shy;<lb/>tionibus pr&aelig;mi&longs;sis, &amp; hac tertia, <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> <lb/>adiungemus &longs;cilicet, qu&ograve;d propor&shy;<lb/>tio primi ad tertium producatur ex <lb/>proportionibus <expan abbr="&longs;ec&utilde;di">&longs;ecundi</expan> ad quartum, <lb/>&amp; quinti ad <expan abbr="&longs;ext&utilde;">&longs;extum</expan>. </s>

<s>Hoc enim ex pr&aelig;&shy;<lb/>cedentibus non liquet: ben&egrave; liquet <lb/>permutatis ordinibus, quod &longs;i pro&shy;<lb/>portio primi ad tertium producitur, <pb pagenum="10"/>quod etiam propor&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg24"></arrow.to.target><lb/>tio primi ad <expan abbr="quint&utilde;">quintum</expan>. <lb/></s>

<s>Nam tertium, &amp; quin <lb/>tum, item que quartum, <lb/>&amp; &longs;extum non <expan abbr="diffe-r&utilde;t">diffe&shy;<lb/>runt</expan> ni&longs;i ordine uolun <lb/>tario. </s>

<s>Ergo interpo&longs;i&shy;<lb/>to e inter a, &amp; c per &longs;e&shy;<lb/>cundam propo&longs;itio&shy;<lb/>nem proportio a ad c <lb/>producitur ex proportionibus a ad <lb/>e, &amp; e ad c, ut ex demon&longs;tratis in pr&aelig;&shy;<lb/>&longs;enti proportio a ad c producitur ex <lb/>c ad f &amp; b ad d. </s>

<s>Proportio ergo a ad <lb/>c producitur ex proportionibus e <lb/>ad c &amp; c ad f &amp; b ad d, at e ad c &amp; c ad <lb/>f producunt eam, qu&aelig; e&longs;t e ad f per <lb/><expan abbr="&longs;ec&utilde;dam">&longs;ecundam</expan> propo&longs;itionem. </s>

<s>Igitur pro&shy;<lb/>portio a ad c producitur ex propor&shy;<lb/>tionibus b ad d &longs;ecundi ad quartum, <lb/>&amp; e ad f quinti ad &longs;extum. </s>

<s>H&aelig;c Al&shy;<lb/>chindus in &longs;uo libello: &longs;ed licet inge&shy;<lb/>nio &longs;a ualde: parum <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> utilia olim <lb/><expan abbr="er&atilde;t">erant</expan> nece&longs;&longs;aria ad intelligendum ma&shy;<lb/>gnam <expan abbr="c&otilde;po&longs;itionem">compo&longs;itionem</expan> Ptolem&ecedil;i, nunc <lb/>po&longs;tquam Heber has &longs;ex quantita&shy;<lb/>tes traduxit ad quatuor, pror&longs;us h&aelig;c <lb/>&longs;cientia ulli u&longs;ui e&longs;&longs;e de&longs;ijt.<lb/><arrow.to.target n="table9"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg23"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg24"></margin.target>Modi qui <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/>producuntur <lb/>pri. </s>

<s>ad quartu <lb/>pri. </s>

<s>ad &longs;extum <lb/>&longs;ec. </s>

<s>ad <expan abbr="terti&utilde;">tertium</expan> <lb/>&longs;ec. </s>

<s>ad <expan abbr="quint&utilde;">quintum</expan> <lb/>tert. </s>

<s>ad quint. <lb/></s>

<s>quart. </s>

<s>ad &longs;ext.</s></p><table><table.target id="table8"></table.target><row><cell></cell><cell>Primi ad &longs;ecundum.</cell></row><row><cell>1</cell><cell>tertij ad <expan abbr="quart&utilde;">quartum</expan>, &amp; quin</cell></row><row><cell></cell><cell>ti ad &longs;extum.</cell></row><row><cell>2</cell><cell>tertij ad &longs;extum, &amp; qu<gap/>n</cell></row><row><cell></cell><cell>ti ad quartum.</cell></row><row><cell></cell><cell>Primi ad tertium.</cell></row><row><cell>3</cell><cell>&longs;ecundi ad quartum, &amp;</cell></row><row><cell></cell><cell>quinti ad &longs;extum.</cell></row><row><cell>4</cell><cell>&longs;ecundi ad &longs;extum, &amp;</cell></row><row><cell></cell><cell>quinti ad quartum.</cell></row><row><cell></cell><cell>Primi ad quintum.</cell></row><row><cell>5</cell><cell>&longs;ecundi ad <expan abbr="&longs;ext&utilde;">&longs;extum</expan>, &amp; ter-</cell></row><row><cell></cell><cell>tij ad quartum.</cell></row><row><cell>6</cell><cell>&longs;ecundi ad quartum, &amp;</cell></row><row><cell></cell><cell>tertij ad &longs;extum.</cell></row><row><cell></cell><cell>Secundi ad quartum.</cell></row><row><cell>7</cell><cell>primi ad tertium, &amp; &longs;ex</cell></row><row><cell></cell><cell>ti ad quintum.</cell></row><row><cell>8</cell><cell>primi ad quintum, et &longs;ex</cell></row><row><cell></cell><cell>ti ad tertium.</cell></row><row><cell></cell><cell>Secundi ad &longs;extum.</cell></row><row><cell>9</cell><cell>primi ad <expan abbr="quint&utilde;">quintum</expan>, &amp; quar</cell></row><row><cell></cell><cell>ti ad tertium.</cell></row><row><cell>10</cell><cell>primi ad <expan abbr="terti&utilde;">tertium</expan>, &amp; quar-</cell></row><row><cell></cell><cell>ti ad quintum.</cell></row><row><cell></cell><cell>Tertij ad quartum.</cell></row><row><cell>11</cell><cell>primi ad &longs;ecundum, &amp;</cell></row><row><cell></cell><cell>&longs;exti ad quintum.</cell></row><row><cell>12</cell><cell>primi ad quintum, &amp; &longs;ex</cell></row><row><cell></cell><cell>ti ad &longs;ecundum.</cell></row><row><cell></cell><cell>Tertij ad &longs;extum.</cell></row><row><cell>13</cell><cell>primi ad &longs;ecundum, &amp;</cell></row><row><cell></cell><cell>quarti ad quintum.</cell></row><row><cell>14</cell><cell>primi ad quintum, &amp;</cell></row><row><cell></cell><cell>quarti ad &longs;ecundum.</cell></row><row><cell></cell><cell>Quarti ad quintum.</cell></row><row><cell>15</cell><cell>&longs;ecundi ad primum, &amp;</cell></row><row><cell></cell><cell>tertij ad &longs;extum.</cell></row><row><cell>16</cell><cell>&longs;ecundi ad &longs;extum, &amp; ter</cell></row><row><cell></cell><cell>tij ad primum.</cell></row><row><cell></cell><cell>Quinti ad &longs;extum.</cell></row><row><cell>17</cell><cell>primi ad &longs;ecundum, &amp;</cell></row><row><cell></cell><cell>quarti ad tertium.</cell></row><row><cell>18</cell><cell>primi ad <expan abbr="terti&utilde;">tertium</expan>, &amp; quar-</cell></row><row><cell></cell><cell>ti ad &longs;ecundum.</cell></row></table><table><table.target id="table9"></table.target><row><cell>a</cell><cell>e c</cell><cell>a e</cell><cell>e c</cell></row><row><cell></cell><cell></cell><cell>c b</cell><cell>e</cell></row><row><cell></cell><cell></cell><cell>f d</cell><cell>c</cell></row><row><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell>f</cell></row></table><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;eptima.</s></p><p type="main">

<s>In modis qui nece&longs;&longs;ari&ograve; produ&shy;<lb/>cuntur ex duabus proportionibus, <lb/>cum du&ecedil; quantitates ex illis, qu&ecedil; mo <lb/>dos conficiunt, &aelig;quales fuerint: pro&shy;<lb/><arrow.to.target n="table10"></arrow.to.target><lb/>portio producta ad quatuor quanti&shy;<lb/>tates omiologas reducetur.<lb/><arrow.to.target n="marg25"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg25"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><table><table.target id="table10"></table.target><row><cell>a</cell><cell>b</cell></row><row><cell>---</cell><cell>---</cell></row><row><cell>c</cell><cell>e</cell></row><row><cell>---</cell><cell>---</cell></row><row><cell>d</cell><cell>f</cell></row><row><cell>---</cell><cell>---</cell></row></table><p type="main">

<s>Sint &longs;ex quantitates a b c d e f, &amp; <lb/>producatur proportio a ad b ex pro&shy;<lb/>portione c ad d, &amp; e ad f, tu &longs;cis, qu&ograve;d <lb/>modi recepti &longs;unt prima cum &longs;ecunda, tertia uel quinta, &amp; &longs;ecunda <lb/>cum quarta, &amp; &longs;exta, &amp; tertia &longs;imiliter cum ei&longs;dem, &amp; quinta eodem <lb/>modo cum ei&longs;dem: &longs;i igitur du&ecedil; quantitates ex his, qu&ecedil; faciunt pro&shy;<pb pagenum="11"/>portionem productam inter &longs;e fuerint &aelig;quales reducetur h&aelig;c pro&shy;<lb/>portio ad quatuor quantitates omologas, &longs;cilicer abiectis amba&shy;<lb/>bus &aelig;qualibus. </s>

<s>Sit gratia exempli prima &aelig;qualis quint&aelig;: &amp; quia <lb/>in octauo modo proportio <expan abbr="&longs;ec&utilde;di">&longs;ecundi</expan> ad quartum producitur ex pro&shy;<lb/>portione primi ad quintum, &amp; &longs;exti ad tertium, ergo per expo&longs;ita <lb/>proportio &longs;ecundi ad quartum, ut &longs;exti ad tertium, &amp; ita permutan&shy;<lb/>do, &amp; conuertendo &longs;ecundi ad &longs;extum, ut quarti ad tertium, &amp; tertij </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg26"></arrow.to.target><lb/>ad quartum, ut &longs;exti ad &longs;ecundum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg26"></margin.target>V<emph type="italics"/>ndecima <lb/>petitione.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio octaua.</s></p><p type="main">

<s>Si duarum <expan abbr="proportion&utilde;">proportionum</expan> &longs;uperiores numeri alternatim cum infe <lb/>rioribus multiplicentur, atque coniungantur: erit proportio aggre&shy;<lb/>gati ad productum ex inferioribus inuicem proportio ex primis <lb/>proportionibus compo&longs;ita.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sit proportio una a ad b, alia c ad d, ducatur b in <lb/><arrow.to.target n="marg27"></arrow.to.target><lb/>c, fiatque e &amp; a in d, &amp; fiat f, iunganturque e &amp; f &amp; fiat h, <lb/>&amp; ducatur b in d et fiat g: dico <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> h g com&shy;<lb/>po&longs;itam e&longs;&longs;e ex proportione a ad b, &amp; c ad d. </s>

<s>Quia <lb/><arrow.to.target n="marg28"></arrow.to.target><lb/>enim ex b in c fit e, &amp; ex b in d fit g, erit proportio e <lb/>ad g, ut c ad d, &amp; &longs;imiliter, quia ex d in a fit f, &amp; ex d in b fit g, erit f ad <lb/>g ut a ad b. </s>

<s>Sed e &amp; f componunt h, igitur proportio h ad g e&longs;t com <lb/>po&longs;ita ex proportionibus e &amp; f ad g, igitur per communem animi <lb/>&longs;ententiam, &amp; diffinitionem compo&longs;it&aelig; proportionis, proportio h <lb/><arrow.to.target n="marg29"></arrow.to.target><lb/>ad g compo&longs;ita e&longs;t ex proportionibus a ad b, &amp; c ad d, quod e&longs;t <lb/>propo&longs;itum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg27"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg28"></margin.target>E<emph type="italics"/>x<emph.end type="italics"/> 13 <emph type="italics"/>peti&shy;<lb/>tione.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg29"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 14 <emph type="italics"/>diffi <lb/>nitionem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio nona.</s></p><p type="main">

<s>Si duarum proportionum &longs;uperiores numeri alternatim cum <lb/>inferioribus multiplicentur, minusque productum ex maiore detra&shy;<lb/>hatur, erit re&longs;idui ad productum ex inferioribus proportio uelut <lb/>illa, qu&aelig; relinquitur detracta minore proportione ex maiore.</s></p><p type="main">

<s>H&aelig;c eodem modo probatur, ut pr&aelig;cedens, ni&longs;i quod h fit de&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg30"></arrow.to.target><lb/>tracto &egrave; minore: gratia exempli ex f, &amp; ita ex diffinitione patet pro&shy;<lb/>po&longs;itum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg30"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>_{m}. <lb/>152.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio decima.</s></p><p type="main">

<s>Si fuerit alicuius quantitatis ad unam partem proportio uelut al <lb/>terius partis ad <expan abbr="&longs;ec&utilde;dam">&longs;ecundam</expan> quantitatem erit proportio cuiu&longs;uis quan <lb/>titatis eiu&longs;dem generis ad &longs;ecundam compo&longs;ita proportio ex pro&shy;<lb/>portionibus eiu&longs;dem quantitatis a&longs;&longs;umpt&aelig; ad utran que partem pri&shy;<lb/>m&aelig; quantitatis &longs;eor&longs;um.<lb/><arrow.to.target n="marg31"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg31"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sit a b quantitas diui&longs;a in c, &amp; &longs;i cut a b ad a c, <lb/>ita b c ad d: eritque iterum permutando a b ad b c, <lb/>ut a c ad d, &amp; &longs;umatur qu&aelig;dam quantitas e eiu&longs;&shy;<pb pagenum="12"/>dem tamen generis, cum illis dico qu&ograve;d proportio e ad d e&longs;t com&shy;<lb/>po&longs;ita ex proportionibus e ad a c, &amp; e ad b c. </s>

<s>Po&longs;ita ergo e tan&lt;08&gt; &longs;u&shy;<lb/>periore numero, &amp; a c &amp; c b inferioribus, erit ex octaua propo&longs;itio&shy;<lb/>ne huius proportio productorum ex e in a c, &amp; coniunctorum, &amp; <lb/>ex con&longs;equenti per primam &longs;ecundi Elementorum producti ex e in <lb/>a b ad productum ex a c in c b compo&longs;ita ex proportionibus e ad <lb/>a c, &amp; e ad c b: at quod fit ex a c in c b, e&longs;t &aelig;quale ei quod fit ex a b in <lb/>d, eo qu&ograve;d a b, a c, c b &amp; d &longs;unt omiolog&aelig; per decimam&longs;extam &longs;exti <lb/><expan abbr="Elem&etilde;torum">Elementorum</expan>: Proportio igitur producti ex e in a b ad productum <lb/>ex d in a b e&longs;t compo&longs;ita ex proportionibus e ad a c, &amp; e ad e b: At <lb/>proportio producti ex e in a b ad productum ex d in a b, e&longs;t uelut e <lb/><arrow.to.target n="marg32"></arrow.to.target><lb/>ad d. </s>

<s>per &longs;uppo&longs;ita igitur proportio e ad d e&longs;t compo&longs;ita ex propor<lb/>tionibus e ad a c, &amp; e ad b c, quod fuit demon&longs;trandum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg32"></margin.target>13. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio undecima.</s></p><p type="main">

<s>Proportio aggregati quarumlibet duarum quantitatum ad ag&shy;<lb/>gregatum duarum &aelig;qualium quantitatum e&longs;t compo&longs;ita ex pro&shy;<lb/>portionibus primis, &amp; diui&longs;a per duplam.<lb/><arrow.to.target n="marg33"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg33"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit proportio a ad c, &amp; b ad d, &amp; &longs;int c &amp; d <lb/><figure id="fig6"></figure><lb/>&aelig;quales, dico qu&ograve;d proportio a b ad c d e&longs;t <lb/>compo&longs;ita ex proportionibus a ad c, &amp; b ad <lb/>d diui&longs;o compo&longs;ito per duplam. </s>

<s>Quia enim </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg34"></arrow.to.target><lb/>c &amp; d &longs;unt &aelig;quales, erit b ad c, ut b ad d, qua&shy;<lb/>re ex diffinitione c&ugrave;m proportio a b ad c d <lb/><arrow.to.target n="marg35"></arrow.to.target><lb/>&longs;it compo&longs;ita ex proportionibus a ad c, &amp; b <lb/>ad c, erit etiam compo&longs;ita ex dictis ex propo&longs;itione a ad c, &amp; b ad d, <lb/><arrow.to.target n="marg36"></arrow.to.target><lb/>&longs;tatuatur ergo e &aelig;qualis c d media inter a b &amp; c. </s>

<s>Et erit per &longs;ecun&shy;<lb/>dam propo&longs;itionem proportio aggregati a b ad c producta ex <lb/><arrow.to.target n="marg37"></arrow.to.target><lb/>proportione aggregati a b ad c, &amp; e ad c, igitur proportio a b ad e <lb/>erit proportio a b ad c, diui&longs;a per proportionem e ad c, &longs;ed e ad c e&longs;t <lb/><arrow.to.target n="marg38"></arrow.to.target><lb/>dupla: igitur proportio a b ad c d e&longs;t proportio a b ad c diui&longs;a per <lb/>duplam.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg34"></margin.target>E<emph type="italics"/>x &longs;exta<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>nim. <lb/></s>

<s>com. </s>

<s>&longs;ententia.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg35"></margin.target>D<emph type="italics"/>ecimaquarta<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg36"></margin.target>13. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg37"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 2. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg38"></margin.target>P<emph type="italics"/>er quintam<emph.end type="italics"/><lb/>A<emph type="italics"/>nim. </s>

<s>com. </s>

<s>&longs;en <lb/>tentiam.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio duodecima.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itis duabus proportionibus unam alteri iungere ab&longs;que <lb/>multiplicatione.<lb/><arrow.to.target n="marg39"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg39"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. <lb/>10. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Sint propo&longs;it&aelig; proportiones a ad c &amp; <lb/><figure id="fig7"></figure><lb/>b ad d, &amp; a&longs;&longs;umo e ad c, iuxta ea qu&aelig; Eu&shy;<lb/>clides demon&longs;trauit, ut b ad d, erit igitur </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg40"></arrow.to.target><lb/>proportio a e ad c, compo&longs;ita ex proportionibus a ad c, &amp; e ad c, <lb/>&longs;ed proportio e ad c e&longs;t, ut b ad d, igitur proportio a e ad c compo&shy;<lb/>&longs;ita e&longs;t ex proportionibus a ad c, &amp; b ad d.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg40"></margin.target>E<emph type="italics"/>x generali <lb/>com.<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>nim. </s>

<s>&longs;en <lb/>tentia.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Aliter ex b in c fiat fex a in d, g ex c in d h coniunctum ex f g, k.</s></p><pb pagenum="13"/><figure></figure><p type="main">

<s>Quia ergo ex c in b fit f, ex c in d h, erit f ad h, <lb/>ut b ad d, igitur ut e ad c, &longs;ed a ad c, ut g ad h igi <lb/><arrow.to.target n="marg41"></arrow.to.target><lb/>tur a e ad c, ut k ad h, &longs;ed k ad h c&oacute;mponitur ex <lb/>proportionibus a ad c, &amp; b ad d. </s>

<s>Ex octaua ha <lb/>rum igitur proportio a c ad c compo&longs;ita e&longs;t ex <lb/>ei&longs;dem. </s>

<s>For&longs;an quis dicat hanc eandem e&longs;&longs;e <lb/>octau&aelig; &longs;ed <expan abbr="n&otilde;">non</expan> e&longs;t, in illa enim proportio com&shy;<lb/>paratur ad productum, in hac ad unam ex <lb/>quantitatibus.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg41"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 13. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Ex hoc &longs;equitur qu&ograve;d: Qu&aelig;libet du&aelig; quantitates quarum ag&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg42"></arrow.to.target><lb/>gregatum e&longs;tidem ad eam quantitatem, componunt eandem pro&shy;<lb/>portionem.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg42"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio tertiadecima.</s></p><p type="main">

<s>Proportio confu&longs;a aggregati prim&aelig; &amp; terti&aelig; quatuor quantita&shy;<lb/>tum omiologarum ad <expan abbr="aggregat&utilde;">aggregatum</expan> &longs;ecund&aelig; &amp; quart&aelig;, e&longs;t uelut com <lb/>po&longs;ita ex ei&longs;dem diui&longs;a per duplam.<lb/><arrow.to.target n="marg43"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg43"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sint a ad b, ut c ad d, dico, qu&ograve;d erit confu&longs;a <lb/><arrow.to.target n="table11"></arrow.to.target><lb/>proportio a c aggregati ad <expan abbr="aggregat&utilde;">aggregatum</expan> b d, com <lb/>po&longs;it&aelig; ex his proportionibus diui&longs;&aelig; per du&shy;<lb/>plam &aelig;qualis. </s>

<s>Erit enim aggregati ex a c ad aggregatum ex b d, ue&shy;<lb/>lut a ad b per 18 quinti Elementorum. </s>

<s>Sed proportiones a ad b, <lb/>&amp; c ad d componunt proportionem producti a in d, &amp; c in b per <lb/>octauam harum, ad <expan abbr="product&utilde;">productum</expan> ex b in d, productum uer&ograve; ex a in d <lb/>e&longs;t &aelig;quale producto ex b in c per decimam&longs;extam &longs;exti Elemento&shy;<lb/>rum, &amp; proportio producti ex b in c ad productum ex b in d e&longs;t ue <lb/>lut c ad d, quare ut aggregati a c ad aggregatum b d, igitur propor&shy;<lb/>tio compo&longs;ita ex a ad b, &amp; c ad d, e&longs;t uelut confu&longs;a bis &longs;umpta. </s>

<s>Igi&shy;<lb/>tur confu&longs;a e&longs;t uelut compo&longs;ita diui&longs;a per duplam per modum un&shy;<lb/>decim&aelig; huius.</s></p><table><table.target id="table11"></table.target><row><cell>a</cell><cell>c</cell></row><row><cell>-----</cell><cell>-----</cell></row><row><cell>b</cell><cell>d</cell></row><row><cell>---</cell><cell>---</cell></row></table><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quartadecima.</s></p><p type="main">

<s>Proportiones confu&longs;&aelig;, &amp; coniunct&aelig; in tribus quantitatibus in&shy;<lb/>uicem commutantur.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sint tres quantitates, dico, quod proportio c </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg44"></arrow.to.target><lb/>ad a b confu&longs;a e&longs;t, conuer&longs;a coniunct&aelig; a &amp; b ad <lb/><arrow.to.target n="marg45"></arrow.to.target><lb/>c. </s>

<s>Nam per dicta proportio a b ad c efficit con&shy;<lb/>iunctam ex a b ad c: &longs;ed c ad a b conuer&longs;a e&longs;t eius, qu&aelig; e&longs;t a b ad c, &amp; <lb/>proportio c ad a b e&longs;t confu&longs;a eius, qu&aelig; e&longs;t c ad a &amp; b. </s>

<s>Igitur pro&shy;<lb/>portio confu&longs;a in tribus quantitatibus e&longs;t contraria coniunct&aelig; in <lb/>ei&longs;dem.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg44"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg45"></margin.target>14. <emph type="italics"/>diff.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Ex quauis ergo illarum data, data erit &amp; reliqua.<lb/><arrow.to.target n="marg46"></arrow.to.target></s></p><pb pagenum="14"/><p type="margin">

<s><margin.target id="marg46"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 18. <emph type="italics"/>diff.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quintadecima.</s></p><p type="main">

<s>Si fuerint quatuor quantitas-proportio confu&longs;a aggregati pri&shy;<lb/>m&aelig; &amp; terti&aelig; ad aggregatum &longs;ecund&aelig;, &amp; quart&aelig; erit ut monadis <lb/>addito prouentu, qui fit diui&longs;a differentia differentiarum prim&aelig; &amp; <lb/>&longs;ecund&aelig;, atque quart&aelig; &amp; terti&aelig; per aggregatum terti&aelig;, &amp; quart&aelig; ad <lb/>ip&longs;am monadem.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sint quatuor quantitates a b, c, d, e f, &amp; <lb/><arrow.to.target n="marg47"></arrow.to.target><lb/>&longs;it a b maior cin a h, &amp; e fmaior d in f g, &amp; <lb/>differentia f g &amp; a h &longs;it a k: dico proportio&shy;<lb/>nem a b, &amp; d confu&longs;am ad c &amp; e f, e&longs;&longs;e ut mo <lb/>nadis addito prouentu, uel detracto a k diui&longs;&aelig; per aggregatum c. <lb/></s>

<s>&amp; e f ad ip&longs;am monadem, &amp; manife&longs;tum e&longs;t, qu&ograve;d pote&longs;t continge&shy;<lb/>re pluribus modis: Primus ut a b &longs;it maior c &amp; e f minor d, &amp; tunc <lb/>differenti&aelig; coniungentur, &amp; prouentus, addetur monadi. </s>

<s>Idem fa&shy;<lb/>ciendum erit &longs;i a b &longs;it maior c, &amp; e f &longs;it minor d, &longs;ed exce&longs;&longs;us &longs;uperet <lb/>defectum. </s>

<s>At &longs;i uel a b &longs;it minor c, &amp; e f maior d, uel ita minor, ut c <lb/>exce&longs;&longs;us &longs;upra b a &longs;it maior defectu, detrahemus prouentum &agrave; mo&shy;<lb/>nade. </s>

<s>Alia cautio e&longs;t qu&ograve;d &longs;i fuerint utrinque exce&longs;&longs;us, aut defectus, <lb/>minuemus minorem de maiore: &longs;i autem unus &longs;it exce&longs;&longs;us alter de&shy;<lb/>fectus, iungemus illos, &amp; po&longs;t diuidemus. </s>

<s>uno ergo demon&longs;trato <lb/>ut pote primo intelligentur reliqui. </s>

<s>Quia ergo b h e&longs;t &aelig;qualis c &amp; <lb/>e g &aelig;qualis d &amp; h k &aelig;qualis g f, erit ex communi animi &longs;ententia ag <lb/>gregatum ex d &amp; k b &aelig;quale aggregato ex c &amp; e f, igitur per dicta <lb/>proportio aggregati ad aggregatum e&longs;t unum. </s>

<s>at uer&ograve; diui&longs;a k a <lb/>per c &amp; e f fit quantum diui&longs;a eadem per b k, &amp; d, &longs;ed diui&longs;a k a per b <lb/>k, &amp; d iunctas, exit proportio a k ad aggregatum b k &amp; d: igitur di&shy;<lb/>ui&longs;a a k per aggregatum e f &amp; c, exibit eadem proportio, igitur a b <lb/>&amp; d ad aggregatum c &amp; e f e&longs;t coninncta ex monade &amp; proportio&shy;<lb/>ne a k ad aggregatum c &amp; e f, quod erat demon&longs;trandum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg47"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Ex hoc patet quod proportionum confu&longs;io <lb/><arrow.to.target n="marg48"></arrow.to.target><lb/>fit iunctis denominatoribus numeratoris: mul&shy;<lb/>tiplicatio multiplicatis: additio multiplicatis <lb/>decu&longs;&longs;atim in numeratores ad productum ex <lb/>denominatoribus, ut in exemplis.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg48"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;extadecima.</s></p><p type="main">

<s>Omnium quatuor quantitatum propo&longs;ita <lb/>prima, qu&aelig; non minorem habet proportionem <lb/>ad &longs;uam corre&longs;pondentem, qu&agrave;m alia ad aliam <lb/><figure id="fig8"></figure><lb/>erit proportio confu&longs;a illarum, ut pro&shy;<lb/>ducti ex aggregato prim&aelig; &amp; terti&aelig; in <pb pagenum="15"/>tertiam, ad productum ex aggregato terti&aelig; &amp; omiotat&aelig; ad &longs;ecun&shy;<lb/>dam in ip&longs;am quartam.</s></p><p type="main">

<s>H&aelig;c magis reducit confu&longs;am proportionem ad notitiam, qu&agrave;m, <lb/>pr&aelig;cedens, quia reducit ad proportionem <expan abbr="product&atilde;">productam</expan>, qu&ecedil; operatio <lb/>e&longs;t &longs;implici&longs;sima, &longs;iue per multiplicationem quantitatum fiat, du&aelig; <lb/>&longs;unt tantum multiplicationes, &longs;iue per eundem terminum &longs;ufficit <lb/>alium addere. </s>

<s>Summatur ergo a b, c, d &amp; e, &amp; non &longs;it maior propor&shy;<lb/>tio d ad e, qu&agrave;m a b ad c, &amp; &longs;tatuatur tunc prima a b, &longs;ecunda c, ter&shy;<lb/>tia d, quarta e, &amp; po&longs;tquam non e&longs;t minor ratio a b ad c, qu&agrave;m d ad <lb/>e, &longs;umatur a f ad c, ut d ad e. </s>

<s>licet enim hoc facere. </s>

<s>Dico quod pro&shy;<lb/>portio confufa a b &amp; d ad c &amp; e e&longs;t uelut producti ex aggregato a b <lb/>&amp; d in d ad productum ex aggregato a f &amp; d in e. </s>

<s>Statuatur aggre&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg49"></arrow.to.target><lb/>gatum a b &amp; d linea a d prima quantitas, &amp; aggregatum a f &amp; d, <lb/><figure id="fig9"></figure><lb/>a d &longs;ecunda quantitas, &amp; d tertia, <lb/>&amp; c quarta, &amp; ex a b in d fiat g, ex <lb/>a d in e fiat h, erit ergo per pri&shy;<lb/>mam propo&longs;itionem g ad h pro&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg50"></arrow.to.target><lb/>ducta ex proportionibus a b d ad <lb/>a f d, &amp; d ad c. </s>

<s>Sed proportio a f d <lb/>ad aggregatum c e, e&longs;t uelut d ad <lb/>e. </s>

<s>Proportio uer&ograve; a b d ad a f d, &amp; <lb/>a f d ad e c producunt proportio&shy;<lb/>nem a b d ad c &amp; e per &longs;ecundam propo&longs;itionem, harum igitur con&shy;<lb/>&longs;u&longs;a a b ad c, &amp; d ad e, &amp; e&longs;t proportio a b d ad c &amp; e, producuntur <lb/>ex proportionibus a b d ad a f d, &amp; d ad e. </s>

<s>Ergo proportio g ad h <lb/>e&longs;t confu&longs;a ex a b ad e, &amp; d ad e, quod erat demon&longs;trandum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg49"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 10. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg50"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 13. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio decima&longs;eptima.</s></p><p type="main">

<s>Omnes du&ecedil; proportiones conuer&longs;&aelig; producunt &aelig;qualem pro&shy;<lb/>portionem.<lb/><arrow.to.target n="table12"></arrow.to.target></s></p><table><table.target id="table12"></table.target><row><cell>a</cell></row><row><cell>-----</cell></row><row><cell>b</cell></row><row><cell>---</cell></row><row><cell>c</cell></row><row><cell>----</cell></row></table><p type="main">

<s>Sint du&aelig; proportiones a ad b &amp; b ad a conuer&longs;a, <lb/><arrow.to.target n="marg51"></arrow.to.target><lb/>dico, qu&ograve;d producunt proportionem &aelig;qualem. </s>

<s>fiat <lb/>enim b ad c, ut b ad a, erit igitur a &aelig;qualis c &amp; b c con <lb/><arrow.to.target n="marg52"></arrow.to.target><lb/>uer&longs;a eius qu&aelig; e&longs;t a ad b, &longs;ed per &longs;ecundam harum <lb/>proportiones a ad b, &amp; b ad c producunt propor&shy;<lb/>tionem a ad c, igitur proportiones etiam a ad b &amp; b ad a produ&shy;<lb/>cunt eandem.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg51"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg52"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 6. A<emph type="italics"/>ni&shy;<lb/>mi <expan abbr="commun&etilde;">communem</expan> <lb/>&longs;ententiam.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio decimaoctaua.</s></p><p type="main">

<s>Si fuerint quotlibet quantitates in continua proportione multi&shy;<lb/>plici pr&aelig;ter ultimam: proportio uer&ograve; penultim&aelig; ad ultimam qua&shy;<lb/>lis re&longs;idui prim&aelig; ad &longs;ecundam, erit prim&aelig; ad aggregatum reliqua&shy;<lb/>rum uelut penultim&aelig; ad ultimam.<pb pagenum="16"/><arrow.to.target n="marg53"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg53"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sint quantitates a b c d in continua proportione multiplici, &longs;ed <lb/>d ad e &longs;it uelut re&longs;idui a &amp; b ad b, dico proportionem a ad b c d e <lb/>e&longs;&longs;e ut d ad e. </s>

<s>Quia enim e&longs;t gnomonis e ad quadratum d, ut d ad e <lb/>ex &longs;uppo&longs;ito erit per coniunctam proportionem c &amp; d ad d &amp; e, u<gap/></s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg54"></arrow.to.target><lb/>d ad e, &longs;ed e gnomo cum quadrato d efficit qua&shy;<lb/><figure id="fig10"></figure><lb/>dratum e, igitur ut c quadrati ad d &amp; eiuncta, ita <lb/>d ad e. </s>

<s>Rur&longs;us, quia b quadrati ad c quadratum, <lb/><arrow.to.target n="marg55"></arrow.to.target><lb/>ut c ad d erit gnomonis b ad quadratum c, ut <lb/>gnomonis c ad quadratum d, &amp; ita d ad e, igitur <lb/><arrow.to.target n="marg56"></arrow.to.target><lb/>gnomonum b c cum quadrato d ad aggrega&shy;<lb/>tum c d e quadratorum, ut d ad e, &longs;ed c gno&shy;<lb/>mo cum d quadrato perficit c quadratum, <lb/>&amp; c quadratum cum gnomone b perficit <lb/>quadratum b, igitur proportio quadrati b <lb/>ad quadrata c d e, ut d quadrati a d e. </s>

<s>Et ita <lb/>repetendo de quotuis quantitatibus in infi <lb/>nitum u&longs;que. </s>

<s>H&aelig;c proponitur ab Archimede in libro de quadrato <lb/>&aelig;quali parabol&aelig;, &amp; minus generaliter &amp; pluribus demon&longs;tratur. <lb/></s>

<s>Ego tamen quia e&longs;t generalis, de&longs;cribam illam per corrolarium: ad&shy;<lb/>damque aliud quod ex hoc &longs;equitur.<lb/><arrow.to.target n="marg57"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg54"></margin.target>13. P<emph type="italics"/>ropo&longs;. <lb/></s>

<s>quinti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg55"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 19. <emph type="italics"/>quin <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg56"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 12. <emph type="italics"/>quin <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg57"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s></p><p type="main">

<s>Si fuerint quotlibet <expan abbr="qu&atilde;titates">quantitates</expan> omnes analog&aelig; pr&aelig;ter ultimam, <lb/>&longs;it autem penultima ad ultimam qualis re&longs;idui prim&aelig; &amp; &longs;ecund&aelig; <lb/>ad &longs;ecundam, erit proportio prim&aelig; ad aggregatum omnium alia&shy;<lb/>rum ueluti penultim&aelig; ad ultimam.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg58"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg58"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>H&aelig;c enim e&longs;t euidens, quia conuenit ei demon&longs;tratio propo&longs;ita. <lb/><figure id="fig11"></figure><lb/>exemplo autem in numeris &agrave; latere <lb/>po&longs;ito uides declarationem. </s>

<s>nam <lb/>proportio 16 ad 32 e&longs;t uelut 27 re&longs;i <lb/>dui prim&aelig; &amp; &longs;ecund&aelig; ad ip&longs;am &longs;e&shy;<lb/>cundam &longs;cilicet ad 54.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg59"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg59"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc patet etiam qu&ograve;d a&longs;&longs;umptis omnibus, &longs;ub multiplicibus <lb/>analogi&aelig; u&longs;que in infinitum prima quantitas e&longs;t multiplex aggre&shy;<lb/>gati omnium reliquarum numero 1 m: quo prima e&longs;t multiplex <lb/>&longs;ecund&aelig;.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg60"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg60"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 3.</s></p><p type="main">

<s>Si fuerint quotlibet quantitates in &longs;uper particulari proportio&shy;<lb/>ne analog&aelig;, erit proportio prim&aelig; ad aggregatum omnium in infi&shy;<lb/>nitum iuxta proportionem multiplicem conuer&longs;am illius partis.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg61"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg61"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Velut collect&aelig; in &longs;e&longs;quialtera dupl&aelig; in &longs;exquitertia tripl&aelig; in <lb/>&longs;exqui&longs;eptima &longs;eptupl&aelig;. </s>

<s>Vt capio 512 448 392 343, &amp; ita deinceps <lb/>u&longs;que in infinitum aggregatum omnium earum erit 3584. Septu&shy;<pb pagenum="17"/>plum 512, &amp; aggregatum 18. 12. 8. 5 2/3, &amp; ita deinceps in &longs;<gap/>xquialtera <lb/>erit 54 duplum 27 prim&aelig; in eo ordine.</s></p><p type="head">

<s>SCHOLIVM.</s></p><p type="main">

<s>Ex quo patet genus demon&longs;trandi nouun &amp; pulchrum: nam <lb/>&longs;upponatur 54, aggregatum duplum 27, prim&aelig; igitur addito 27 <lb/>ad 54, cum &longs;it dimidium, &amp; addito 13 1/2, dimidio 27 ad 27, nam ex <lb/>&longs;uppo&longs;ito quantitas &longs;equens e&longs;t &longs;exquialtera ad 27, igitur 81 e&longs;t du&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg62"></arrow.to.target><lb/>plum ad 40 1/2. Igitur conuertendo e&longs;t proportio aggregati prioris <lb/>ad 27 e&longs;t dupla, ergo aggregatum e&longs;t 54.<lb/><arrow.to.target n="marg63"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg62"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 18. <emph type="italics"/>quin <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg63"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 4.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc patet eandem generaliter quod proportio maioris quan <lb/>titatis ad aggregatum reliquarum analogarum e&longs;t, uelut eius quod <lb/>prouenit diui&longs;o quadrato maioris termini per differentiam eius, &amp; <lb/>&longs;equentis maioris in eadem proportione ad ip&longs;um maiorem.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg64"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg64"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Exemplum &longs;it proportio augens 25 &amp; 35 duarum quintarum, uo <lb/>lo &longs;cire quantum &longs;it aggregatum omnium citra 25, maximam acci&shy;<lb/>pio 35, ulteriorem ad 25, cuius differentia a 25 e&longs;t 10, cum quo diui&shy;<lb/>do 625 quadratum, exit 62 1/2 aggregatum quantitatum. </s>

<s>Et facile po&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg65"></arrow.to.target><lb/>re&longs;t demon&longs;trari. </s>

<s>Si quis dicat in qua proportione &longs;unt infinit&aelig; <lb/>quantitates analog&aelig; cum 12, qu&aelig;iunct&aelig; efficiunt 10, iunge 10 cum <lb/>12 fit 22, duc 22 in 12 fit 264, diuide 264 per 10, exit 26 2/3, &amp; in ea pro&shy;<lb/>portione <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> ill&aelig; quantitates, in qua &longs;unt 26 2/3 ad 12: duc per 5 fiunt <lb/>60, &amp; 132 diuide per 12, exeunt 11 &amp; 5, &amp; ita eruntin proportione 11 <lb/>ad 5 experiaris, &amp; inuenies, &amp; demon&longs;tratur ex prioribus.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg65"></margin.target>Q<emph type="italics"/>u&aelig;ftio.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio decimanona.</s></p><p type="main">

<s>Si fu erint aliquot quantitates arithmetic&aelig; omiolog&aelig;, quarum <lb/>exce&longs;&longs;us &longs;it &aelig;qualis minim&egrave;, omnibus autem deficientibus &longs;upple&shy;<lb/>menta ad &ecedil;qualitatem maxim&egrave; adiungantur, erunt quadrata omni&shy;<lb/>um quantitatum &aelig;qualium adiecto rur&longs;us quadrato prim&aelig; cum <lb/>eo quod fit ex minima primi ordinis in <expan abbr="aggregat&utilde;">aggregatum</expan> omnium quan&shy;<lb/>titatum eiu&longs;dem tripla aggregato quadra&shy;<lb/><figure id="fig12"></figure><lb/>torum omnium quantitatum primi ordinis <lb/><arrow.to.target n="marg66"></arrow.to.target><lb/>pariter acceptis.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg66"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sint aliquot quantitates a b c d e f g h in <lb/>continua proportione. </s>

<s>Arithmetica di&longs;po&longs;it&ecedil; <lb/>ita ut minima <expan abbr="ear&utilde;">earum</expan> qu&ecedil; &longs;it h, &longs;it &ecedil;qualis diffe&shy;<lb/>renti&ecedil; quantitatum <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> ordinem di&longs;po <lb/><expan abbr="&longs;itar&utilde;">&longs;itarum</expan>, uelut differentia a &amp; b, &amp; b &amp; c, &amp; c &amp; <lb/>d, et ita de alijs, addantur <expan abbr="a&utilde;t">aunt</expan> <expan abbr="&longs;upplem&etilde;ta">&longs;upplementa</expan> &longs;in <lb/>gulis harum, qu&aelig; &longs;int i k l m n o p, ita ut <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> <lb/>fiant &ecedil;quales <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &longs;uis &longs;upplementis ip&longs;i line&ecedil; <lb/>&agrave; maiori. </s>

<s>E&longs;tque <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> ac &longs;i e&longs;&longs;ent aliquot quanti <pb pagenum="18"/>tates, &amp; <expan abbr="diuideren&ttilde;">diuiderentur</expan> &longs;ingul&ecedil; <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> numerum <expan abbr="illar&utilde;">illarum</expan>, &longs;i quatuor in <lb/>quatuor partes &aelig;quales, &longs;i quinque in quinque, &longs;i decem in decem, eara<lb/>tione ut ultima <expan abbr="diuidere&ttilde;">diuideretur</expan>, ubi e&longs;t finis prim&aelig; partis, penultima ubi <lb/>e&longs;t finis &longs;ecund&aelig; partis, antepenultima ubi e&longs;t finis terti&aelig;, &amp; &longs;ic de <lb/>alijs. </s>

<s>Vocabo ergo primas <expan abbr="qu&atilde;titates">quantitates</expan> propo&longs;itas a b c d e f g h quan&shy;<lb/>titates primi ordinis, &longs;ed quantitates &aelig;quales qu&aelig; <expan abbr="con&longs;t&atilde;t">con&longs;tant</expan> ex quan <lb/>titatib. </s>

<s>primi ordinis, &amp; fupplementis, appellabo quantitates &longs;ecun <lb/>di ordinis: ex quo patet qu&ograve;d prima <expan abbr="qu&atilde;titas">quantitas</expan> erit ex utro que ordine, <lb/>quia non e&longs;t diui&longs;a, reliqu&aelig; omnes differunt, quantitates uer&ograve; quas <lb/>adiunxi nominabo <expan abbr="&longs;upplem&etilde;ta">&longs;upplementa</expan>, &amp; &longs;unt una minus <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> quantitates <lb/>ordinum: ut &longs;i <expan abbr="qu&atilde;titates">quantitates</expan> ordinum &longs;int octo, erunt &longs;upplementa &longs;e&shy;<lb/>ptem, &amp; &longs;i quantitates <expan abbr="ordin&utilde;">ordinum</expan>, e&longs;&longs;ent &longs;eptem e&longs;&longs;ent <expan abbr="&longs;upplem&etilde;ta">&longs;upplementa</expan> &longs;ex, <lb/>quia inter &longs;upplementa <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="adnumera&ttilde;">adnumeratur</expan> quantitas indiui&longs;a. </s>

<s>Erunt er <lb/>go &longs;upplementa i k l m n o p, qu&aelig;tanto erunt maiora quanto quan <lb/>titates primi ordinis &longs;unt minores, &amp; contr&agrave; tanto maiora, quanto <lb/><expan abbr="qu&atilde;titates">quantitates</expan> primi ordinis &longs;unt maiores. </s>

<s>quantitates <expan abbr="a&utilde;t">aunt</expan> &longs;ecundi ordi <lb/>nis <expan abbr="appellabun&ttilde;">appellabuntur</expan> a, b i, ck, dl, em, fn, go, &amp; hp. </s>

<s>H&aelig;cuolui pluribus <lb/>agere, ut dilucidior e&longs;&longs;et propo&longs;itio. </s>

<s>qu&aelig; licet <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;it difficilis, e&longs;t <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> <lb/>confu&longs;a ualde propter multitudinem <expan abbr="quantitat&utilde;">quantitatum</expan> &amp; ordinum. </s>

<s>Dico <lb/>ergo &qring;d aggregatum <expan abbr="quadrator&utilde;">quadratorum</expan> quantitatum &longs;ecundi ordinis pri <lb/>mo quadrato bis repetito, &longs;eu uno addito <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> eo quod fit ex minima <lb/>in aggregatum quantitatum primi ordinis e&longs;t <expan abbr="tripl&utilde;">triplum</expan> aggregato ex <lb/>quadratis omnibus <expan abbr="quantitat&utilde;">quantitatum</expan> <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> primi ordinis, &amp; utres exem <lb/>plo facilius innote&longs;cat, &longs;int <expan abbr="qu&atilde;titates">quantitates</expan> primi ordinis 8. 7. 6. 5. 4. 3. 2. 1. <lb/>quorum quadrata &longs;int 64. 49. 36. 25. 16. &amp; 9.4 &amp; 1. qu&aelig; iuncta <expan abbr="faci&utilde;t">faciunt</expan> <lb/>204, dico quod &longs;i &longs;umamus quadrata omnium <expan abbr="qu&atilde;titatum">quantitatum</expan> &longs;ecundi <lb/>ordinis, qu&aelig; &longs;unt octies 64, &amp; eis addiderimus unum <expan abbr="quadrat&utilde;">quadratum</expan> ex <lb/>his, ut fiant nouies 64, &amp; erunt 556, &longs;imul iuncta &amp; eis addamus, &qring;d <lb/>fit ex 1 quantitate minima primi ordinis in 36 aggregatum quanti&shy;<lb/>tatum omnium primi ordinis, &amp; e&longs;t tale <expan abbr="product&utilde;">productum</expan> 36, ut fiat totum <lb/>612, quod tale 612 e&longs;t triplum 204, aggregati <expan abbr="quadrator&utilde;">quadratorum</expan> primi or&shy;<lb/>dinis unius demon&longs;tratio h&ecedil;c e&longs;t. </s>

<s>Quia ex quarta &longs;ecundi Element. <lb/></s>

<s>Euclidis &longs;ingula quadrata <expan abbr="quantitat&utilde;">quantitatum</expan> <expan abbr="diui&longs;ar&utilde;">diui&longs;arum</expan> &longs;ecundi ordinis con <lb/>&longs;tant ex quatuor partibus quarum du&ecedil; &longs;unt quadrata partium, reli&shy;<lb/>qu&aelig; du&aelig; &longs;unt producta ex partibus <expan abbr="inuic&etilde;">inuicem</expan> bis, &amp; quia h fuit &aelig;qua&shy;<lb/>lis 1, &amp; p &ecedil;qualis b, quia &longs;upplementa <expan abbr="fuer&utilde;t&ecedil;qualia">fuerunt&ecedil;qualia</expan> mutu&ograve; quanti <lb/>tatibus, &amp; ita c &aelig;qualis o &amp; k &aelig;qualis g &amp; d, &aelig;qualis n &amp; l, &aelig;qualis <lb/>f, e <expan abbr="a&utilde;t">aunt</expan> &ecedil;qualis m. </s>

<s><expan abbr="Sequi&ttilde;">Sequitur</expan> ergo quod &longs;umptis duabus quantitatibus <lb/>&longs;ecundi ordinis hab entibus <expan abbr="&longs;upplem&etilde;ta">&longs;upplementa</expan> mutu&ograve; &aelig;qualia ip&longs;is quan <lb/>titatibus quod quadrata partium <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> dupla quadratis primarum <lb/>quantitatum: ueluti capio b i &longs;ecundam &amp; h p ultimam, <expan abbr="quar&utilde;">quarum</expan> qua&shy;<pb pagenum="19"/>drata partium &longs;unt quadrata b &amp; i, &amp; h &amp; p, &longs;ed b e&longs;t &aelig;qualis p, &amp; h <lb/>&aelig;qualis i. </s>

<s>Ergo quatuor quadrata b i &amp; h p &longs;unt dupla quadratis b <lb/>&amp; h, &amp; ita <expan abbr="conclud&atilde;">concludam</expan> de omnibus ubi du&aelig; quantitates duabus com <lb/>parantur: &longs;ed in e m quia e&longs;t &longs;ola una quantitas, i&longs;tud e&longs;t etiam cla&shy;<lb/>rius, quia quadrata e &amp; m &longs;unt dupla quadrato e &longs;oli eo, quod &amp; m <lb/><arrow.to.target n="marg67"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt &aelig;quales. </s>

<s>Igitur per demon&longs;trata ab Euclide erit proportio o&shy;<lb/>mnium quadratorum b i, c k, d l, e m, f n, g o, h p, ad quadrata b c d e <lb/>f g h, pariter accepta proportio dupla. </s>

<s>atuer&ograve; addito quadrato a <lb/>quadratis b c d e f g h, &amp; erunt quadrata omnium quantitatum, &amp; <lb/>quadratis b i, c k, d l, e m, f n, g o, h p, duplo qu<gap/>drati a &longs;cilicet &longs;emel, <lb/>quia a e&longs;t ex &longs;ecundo ordine quantitatum, &amp; &longs;emel, quia hoc fuit a&longs;&shy;<lb/>&longs;umptum in Problemate. </s>

<s>Sequitur ut quadrata omnia <expan abbr="qu&atilde;titatum">quantitatum</expan> <lb/>&longs;ecundi ordinis, prout &longs;unt diui&longs;a in partes addito quadrato a, &longs;int <lb/>dupla quadratis primarum quant&iacute;tatum, &longs;imul pariter acceptis. </s>

<s>Re <lb/>liquum e&longs;t modo ut o&longs;tendamus dupla <expan abbr="illor&utilde;">illorum</expan> productorum, cum <lb/>eo quod fit ex minima quantitate, &longs;cilicet h in aggregatum ip&longs;arum <lb/>quantitatum primi ordinis e&longs;&longs;e &aelig;quale quadratis, <expan abbr="quantitat&utilde;">quantitatum</expan> eiu&longs;&shy;<lb/>dem primi ordinis pariter acceptis. </s>

<s>Con&longs;tatigitur, quod duplum <gap/><lb/>in b e&longs;t &aelig;quale duplo h in ip&longs;um b, quia h &amp; i &longs;unt &aelig;quales, &amp; du&shy;<lb/>plum k in ip&longs;um c, e&longs;t &aelig;quale quadruplo h in idem c, quia k e&longs;t du&shy;<lb/>pla h, &amp; &longs;imiliter duplum l in ip&longs;um d e&longs;t &aelig;quale &longs;excuplo, h in d, <lb/>quia l e&longs;t tripla h, &amp; ita procedendo erunt illa dupla producta &aelig;&shy;<lb/>qualia productis ex h in ip&longs;as quantitates toties &longs;umptis quantus <lb/>e&longs;t numerus, qui prouenit duplicato numero, &longs;ecundum <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> h con <lb/>tinetur in illo &longs;upplemento, exemplum uolo duplum producti lin <lb/>d bis, &longs;cio qu&ograve;d &longs;upplementum l continet h ter, duplicabo tria &amp; fi&shy;<lb/>ent &longs;ex, <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="dupl&utilde;">duplum</expan> lin d &aelig;quale e&longs;t &longs;excuplo h in ip&longs;um d. </s>

<s>Quo con&shy;<lb/>&longs;tituto, cum &longs;uppo&longs;itum &longs;it producta illa duplicata cum producto h <lb/>in aggregatum primarum <expan abbr="qu&atilde;titatum">quantitatum</expan> e&longs;&longs;e &aelig;qualia quadratis ip&longs;a&shy;<lb/>rum quantitatum, igitur addemus <expan abbr="product&utilde;">productum</expan> ex h in &longs;ingulas quan&shy;<lb/>titates productis illis prioribus, &amp; fiet productum h in a &longs;emel, in b <lb/>ter, in c quinquies, in d &longs;epties, in e nouies, in f undecies, in g trede&shy;<lb/>cies, &amp; in h quindecies &aelig;quale duplo producti uniu&longs;cuiu&longs;que quan&shy;<lb/>titatis in &longs;uum &longs;upplementum cum producto h in <expan abbr="aggregat&utilde;">aggregatum</expan> ip&longs;a&shy;<lb/>rum quantitarum, at quadratum a e&longs;t &ecedil;quale producto ex h in eam, <lb/>qu&ecedil; talem habet proportionem ad ip&longs;um a, <expan abbr="qual&etilde;">qualem</expan> habet a ad ip&longs;um <lb/><arrow.to.target n="marg68"></arrow.to.target><lb/>h per demon&longs;trata ab Euclide, &amp; pariter de quadrato b, quod e&longs;t &ecedil;&shy;<lb/>quale ei quod fit ex h in eam qu&aelig; toties continet b, quotiens b con <lb/>tinet h, &amp; ita quadratum c &aelig;quale e&longs;t ei, quod continetur &longs;ub h, &amp; <lb/>habente proportionem ad b eandem, quam b ad h, &amp; &longs;imiliter de <lb/>quadrato c &amp; omnibus reliquis, u&longs;que ad h ip&longs;um. </s>

<s>Gratia ergo exem <pb pagenum="20"/>pli quadratum a, erit &aelig;quale producto ex h in omnes quatitates &longs;e&shy;<lb/>cundas, quia quotus e&longs;t numerus quantitatum, totus e&longs;t numerus <lb/>&longs;ecundum quem a continet h, &amp; &longs;imiliter quotus e&longs;t numerus quan <lb/>t&iacute;tatum incipiendo &agrave; b, &amp; quotus e&longs;t numerus quantitatum incipi&shy;<lb/>endo &agrave; c, toties b uel c <expan abbr="contin&etilde;t">continent</expan> h, &amp; ita de alijs, quadrata ergo om&shy;<lb/>nium quantitatum &longs;imul iuncta &longs;unt &aelig;qualia productis ex h in &longs;in&shy;<lb/>gulas illarum toties &longs;umptis, quoties ill&aelig; <expan abbr="c&otilde;tinent">continent</expan> h, &longs;eu quotus e&longs;t <lb/>numerus illius quantitatis, incipiendo ab h, &amp; <expan abbr="numer&atilde;do">numerando</expan> uer&longs;us a. <lb/></s>

<s>Rur&longs;us dico, quod productum multiplicis cuiuslibet <expan abbr="qu&atilde;titatis">quantitatis</expan> in <lb/>minimam, &longs;eu quadratum eiu&longs;dem quantitatis &ecedil;quale e&longs;t producto <lb/>eiu&longs;dem quantitatis, &amp; dupli omnium &longs;equentium primi ordinis in <lb/>ip&longs;am minimam quantitatem, uelut quadratum a e&longs;t &aelig;quale produ <lb/>cto ex h in a, &amp; in duplum b c d e f g h, hoc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> facile e&longs;t probare in <lb/>his quantitatibus, quia &longs;i quadratum a e&longs;t &aelig;quale producto h in o&shy;<lb/>mnes quantitates &longs;ecundi ordinis, &amp; omnes quantitates &longs;ecundi or <lb/>dinis &longs;imul &longs;umpt&aelig; &longs;unt &ecedil;quales ip&longs;i a, &amp; duplo <expan abbr="reliquar&utilde;">reliquarum</expan> primi or <lb/>dinis, quia tales quantitates &longs;unt &aelig;quales &longs;uis &longs;upplementis uici&longs;&shy;<lb/>&longs;im, ut h cum i, k cum g, f cum l, e <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> m, ergo tam &longs;upplementa, qu&agrave;m <lb/>quantitates primi ordinis &longs;unt dimidium quantitatum &longs;ecundi or&shy;<lb/>dinis, ergo duplum quantitatum primi ordinis e&longs;t dimidium quan <lb/>titatum &longs;ecundi ordinis, uer&ugrave;m de b dico idem accidere, quia qua&shy;<lb/>dratum b e&longs;t &ecedil;quale producto ex h in b, &amp; in duplum reliquarum &agrave; <lb/>b, &longs;cilicet duplum c d e f g h, &amp; hoc e&longs;t o&longs;tendere, quod i&longs;t&ecedil; quantita <lb/>tes &longs;unt dimidium totidem quantitatum &aelig;qualium b, nam c e&longs;t mi&shy;<lb/>nor b in h, &amp; &longs;upplementum p quod e&longs;t &aelig;quale ip&longs;i b, &longs;i tota h p fiat <lb/>&aelig;qualis ip&longs;i b, ut pote h q erit ip&longs;a q dempta h &aelig;qualis ip&longs;i c, ergo <lb/>quantitates primi ordinis &longs;emper &longs;unt &aelig;quales &longs;upplementis non <lb/>ueris, &longs;ed prioris quantitatis a&longs;&longs;umpt&aelig;, &longs;eu in comparatione ad il&shy;<lb/>lam, quadratum igitur b e&longs;t &aelig;quale producto ex h in b, &amp; in duplum <lb/>c d e f g h, &amp; &longs;imiliter per eadem, quadratum c e&longs;t &aelig;quale producto <lb/>ex h in c, &amp; in duplum d e f g h, &amp; &longs;ic de alijs. </s>

<s>Habemus ergo, quod <lb/>quadrata a b c d e f g h &longs;imul iuncta &longs;unt &aelig;qualia producto ex h in <lb/>a, &amp; in duplum reliquarum, &amp; ex h in b, &amp; in duplum reliquarum <lb/>&longs;equentium, &amp; producto ex h in c &longs;emel, &amp; in duplum &longs;equentium <lb/>u&longs;que ad h, &amp; ita de reliquis. </s>

<s>hoc enim e&longs;t, quod nuper demon&longs;traui&shy;<lb/>mus. </s>

<s>Antea quo que <expan abbr="dem&otilde;&longs;tratum">demon&longs;tratum</expan> e&longs;t, quod duplum b in i, c in k, d in <lb/>l, e in m, f in n, g in o, h in p, <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> producto h in <expan abbr="aggregat&utilde;">aggregatum</expan> a b c d e f g h <lb/>erat &ecedil;quale productis ex h in a &longs;emel, &amp; in b ter, &amp; in c quinquies, in <lb/>d &longs;epties, in e nouies, in fundecies, in g tredecies, in &longs;eip&longs;am h quin&shy;<lb/>decies, detractis ergo p <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan>, &qring;d fit ex h in a ab utro que aggregato, <lb/>&amp; ex h in b c d e f g h bis <expan abbr="relinque&ttilde;">relinquetur</expan> ex una parte, quae fit ex h in b &longs;emel <pb pagenum="21"/>cum &longs;uis duplicatis &longs;equentibus, &amp; in c, &amp; in d, &amp; in reliquis pa&shy;<lb/>riter conduplicatis &longs;uis &longs;equentibus ex altera, quod fit ex h in b &longs;e&shy;<lb/>mel, in c ter, in d quinquies, in e &longs;epties, in f nouies, in g undecies, <lb/>in h tredecies, detractis ergo rur&longs;us quod fit ex h in b &longs;emel, &amp; ex <lb/>h in c d e f g h bis relinquetur, quod fit ex h in c, &amp; duplo &longs;equen&shy;<lb/>tium, &amp; d &amp; duplo &longs;equentium, &amp; e &amp; aliarum pariter: &amp; ex alia <lb/>parte, quod fit ex h in c &longs;emel, &amp; in d ter, &amp; in e quinquies, in f &longs;e&shy;<lb/>pties, in g nouies, in h undecies. </s>

<s>Ab his rur&longs;us detractis, qu&ograve;d fit <lb/>ex h in c &longs;emel, &amp; in &longs;equentes bis, relinquetur h in d &longs;emel cum &longs;uis <lb/>&longs;equentibus bis, &amp; in e &longs;emel cum &longs;uis &longs;equentibus &amp; in f, &amp; in g &amp; <lb/>in h pariter, &amp; ex alia parte, quod fit ex h in d &longs;emel, in e ter, f quin&shy;<lb/>quies, g &longs;epties, h nouies, ab his rur&longs;us detraho, quod fit ex h in d <lb/>&longs;emel, &amp; in &longs;equentes bis, relinquetur ex una parte, quod fit ex h <lb/>in e f g h cum duplo &longs;equentium ex alia, quod fit ex h in e &longs;e&shy;<lb/>mel, f ter, g quinquies, h &longs;epties, &amp; &longs;imiliter ab his detractis, quod <lb/>fit ex h in e &longs;emel, &amp; bis in &longs;equentes, relinquetur ex una par&shy;<lb/>te; quod fit ex h in f &longs;emel, &amp; in g h bis, &amp; in g &longs;emel, &amp; in h bis, <lb/>&amp; in h &longs;emel, &amp; ex alia, quod fit ex h in f &longs;emel, in g ter, in h quin&shy;<lb/>quies. </s>

<s>Iterum detractis, quod fit ex h in f &longs;emel, &amp; in g h bis com&shy;<lb/>muniter relin quetur, quod fit ex h in g &longs;emel, &amp; in h bis, &amp; in h &longs;e&shy;<lb/>mel, &amp; ex alia parte quod fit ex h in g &longs;emel, &amp; ex h in h ter. </s>

<s>Sed <lb/>i&longs;ta, qu&aelig; relicta &longs;unt iam, &longs;unt manife&longs;t&egrave; &aelig;qualia, ergo etiam pri&shy;<lb/>ma aggregata ab initio fuere &aelig;qualia, ergo &amp; &aelig;qualia illis qua&shy;<lb/>drata a b c d e f g h his, qu&aelig; fiunt, ex h in ea&longs;dem quantita&shy;<lb/>tes cum duplo producti b in i, cin k, d in l, e in m, f in n, g in o, <lb/>h in p, &longs;ed iam his quadratis a b c d e f g h demon&longs;trata &longs;unt e&longs;&longs;e du&shy;<lb/>pla quadrata h p, g o, f n, e m, d l, c k, b i, cum duplo quadra&shy;<lb/>ti a, ergo quadrata omnium quantitatum &longs;ecundi ordinis cum <lb/>quadrato a rur&longs;us repetito, &amp; producto h in aggregatum quanti&shy;<lb/>tatum primi ordinis &longs;unt tripla quadratis quantitatum primi ordi&shy;<lb/>nis pariter acceptis, quod fuit propo&longs;itum, &amp; fuit Archimedis in li <lb/>bro de lineis &longs;piralibus, &amp; ego adieci hic propter modum demon <lb/>&longs;trandi, qui e&longs;t eleganti&longs;simus, &amp; procedit ex principijs arithmeti&shy;<lb/>cis, &amp; diuer&longs;is &agrave; communibus, &amp; ideo non reuoluitur, ut &longs;olentre&shy;<lb/>liqu&aelig; qu&aelig;&longs;tiones.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg67"></margin.target>I<emph type="italics"/>n<emph.end type="italics"/> 5. E<emph type="italics"/>l<gap/><emph.end type="italics"/><lb/>P<emph type="italics"/>rop.<emph.end type="italics"/> 12.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg68"></margin.target>L<emph type="italics"/>ib.<emph.end type="italics"/> 6. E<emph type="italics"/>l<gap/>.<emph.end type="italics"/><lb/>P<emph type="italics"/>rop.<emph.end type="italics"/> 17.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio uige&longs;ima.</s></p><p type="main">

<s>C&ugrave;m fuerint quatuor quantitates, fueritque &longs;ecunda &aelig;qualis ter&shy;<lb/>ti&aelig;, aut prim&aelig; &aelig;qualis quart&aelig;, erit proportio prim&aelig; ad quartam, <lb/>aut terti&aelig; ad &longs;ecundam producta ex proportionibus prim&aelig; ad &longs;e&shy;<lb/>cundam, &amp; terti&aelig; ad quartam.<lb/><arrow.to.target n="marg69"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg69"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>C&ugrave;m enim quantitates h&aelig; non fuerint &ecedil;quales, <expan abbr="c&otilde;&longs;tat">con&longs;tat</expan> per &longs;ecun&shy;<pb pagenum="22"/>dam harum, quod proportio prim&aelig; ad <expan abbr="quart&atilde;">quartam</expan> producitur ex pro&shy;<lb/>portione prim&aelig; ad &longs;ecundam, &longs;ecund&ecedil; ad tertiam, &amp; terti&ecedil; ad quar <lb/>tam: ergo non ex &longs;olis proportionibus prim&aelig; ad &longs;ecundam, &amp; ter&shy;<lb/>ti&aelig; ad quartam, &amp; &longs;imiliter ex prima harum proportio prim&ecedil; ad &longs;e&shy;<lb/>cundam, &amp; terti&aelig; ad quartam producunt proportionem producti <lb/>prim&aelig; in &longs;ecundam ad productum terti&aelig; in quartam. </s>

<s>Et in multi&shy;<lb/>plicatione proportio, qu&aelig; &longs;olet e&longs;&longs;e inter producta illa, &amp; e&longs;t qua&longs;i <lb/>duplicata e&longs;t inter ip&longs;as quantitates. </s>

<s>Sint igitur quantitates a b c d, <lb/>&amp; &longs;it b &aelig;qualis c, ponantur ergo recto ordine a b c d, eritque propor <lb/><figure id="fig13"></figure><lb/>tio a ad d producta ex proportioni&shy;<lb/>bus a ad b, b ad c, &amp; c ad d, producan&shy;<lb/>tur igitur ex proportionibus a ad b, c <lb/>ad d. </s>

<s>proportio c ad f, erit igitur pro&shy;<lb/>portio e ad f, &longs;i multiplicetur per pro&shy;<lb/>portionem b ad c eadem qu&aelig; prius, &amp; </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg70"></arrow.to.target><lb/>producta iam e&longs;t eadem ei, qu&aelig; e&longs;t a <lb/>ad d, ergo proportio a ad d erit producta ex proportionibus a ad <lb/>b, c ad d per primam propo&longs;itionem. </s>

<s>Quod uer&ograve; diximus de pri&shy;<lb/>ma &amp; quarta &longs;i &longs;int &aelig;quales, manife&longs;tum e&longs;t, qu&ograve;d res redit ad idem <lb/>&longs;olum tran&longs;mutato ordine, ut tertia, &amp; quarta pr&aelig;mittantur prim&ecedil;, <lb/>&amp; &longs;ecund&aelig;. </s>

<s>H&aelig;cigitur propo&longs;itio nihil aliud innuit, qu&agrave;m quod <lb/>in hoc ca&longs;u productio, qu&aelig;&longs;olet fieri ex tribus proportionibus fiat <lb/>ex duabus tantum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg70"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 16. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio uige&longs;imaprima.</s></p><p type="main">

<s>C&ugrave;m decu&longs;&longs;atim ducta fuerit prima in quartam, &amp; &longs;ecunda in ter <lb/>tiam; productumque prim&aelig; in quartam diui&longs;um fuerit per produ&shy;<lb/>ctum &longs;ecund&aelig; in tertiam erit proportio prim&aelig; ad &longs;ecundam diui&shy;<lb/>&longs;a per proportionem terti&aelig; ad quartam. </s>

<s>Et &longs;imiliter interpo&longs;ita <lb/>omiologa.<lb/><arrow.to.target n="marg71"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg71"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Primum exponamus &longs;ecundam partem, &longs;it <lb/>proportio a ad b, quam uolo diuidere per <lb/>proportionem c ad d, facio e ad b, ut c ad d, erit <lb/><arrow.to.target n="marg72"></arrow.to.target><lb/>ergo per <expan abbr="&longs;ec&utilde;dam">&longs;ecundam</expan> harum proportio ad b pro&shy;<lb/>ducta ex proportione a ad e, &amp; e ad b, quare ex a ad e, &amp; c ad d, ergo <lb/>diui&longs;a proportione a ad b per proportionem c ad d exit proportio <lb/>a ad e, &amp; hic e&longs;t &longs;ecundus modus. </s>

<s>Primus autem modus ducatur a <lb/>in d &amp; fiat f, &amp; b in c &amp; fiat g, dico proportione f ad g e&longs;&longs;e prouen&shy;<lb/>tum proportionis a ad b, diuide per proportionem c ad d, ducatur <lb/>igitur c in f &amp; fiat h, &amp; d in g &amp; fiat k, quia igitur h producitur ex c <lb/>in f, &amp; f producitur ex a in d, ergo h producetur ex producto c in d, <lb/>in a, &amp; &longs;imiliter quia k producitur ex d in g, &amp; g producitur ex b in <pb pagenum="23"/>c, ergo k producetur ex c d in b, ergo ex c d in a fit h, ex c d in b fit k. <lb/></s>

<s>erit a ad b ut h ad k, igitur ex prima harum cum ex c in f producatur <lb/>h, &amp; ex d in g k, &amp; dicatur produci proportio h ad k ex proportio&shy;<lb/>ne c ad d, &amp; f ad g, &amp; proportio h ad k &longs;it eadem, qu&aelig; a ad b, ergo <lb/>proportio a ad b producitur ex c ad d, &amp; f ad g, ergo diui&longs;a propor&shy;<lb/>tione a ad b prodibit proportio f ad g, quod fuit propo&longs;itum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg72"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 10. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio uige&longs;ima&longs;ecunda.</s></p><p type="main">

<s>C&ugrave;m fuerit proportio prim&aelig; ad &longs;ecundam maior, qu&agrave;m terti&aelig; <lb/>ad quartam, erit confu&longs;a ex his maior qu&agrave;m terti&aelig; ad quartam, mi&shy;<lb/>nor autem qu&agrave;m prim&aelig; ad &longs;ecundam.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sit proportio a ad b maior qu&agrave;m c <lb/><arrow.to.target n="marg73"></arrow.to.target><lb/>ad d, dico, quod confu&longs;a ex a c ad b d <lb/>e&longs;t maior, qu&agrave;m c ad d, et minor qu&agrave;m <lb/>a ad b, ut enim c ad d ita fiat e ad b, erit que per tertiamdecimam ha&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg74"></arrow.to.target><lb/>rum e c ad b d confu&longs;a minor qu&agrave;m a c ad b d, nam e e&longs;t minor a, <lb/>quia proportionem habent minorem ad b quam a eo qu&ograve;d e ha&shy;<lb/>bet proportionem ad b, quam c ad d, qu&aelig; <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> c ad d minor, qu&aacute;m <lb/>a ad b, ut &longs;uppo&longs;itum e&longs;t, igitur e c ad b d minor, qu&agrave;m a b ad c d, e b <lb/>autem ad c d e&longs;t, ut demon&longs;tratum e&longs;t qualis c ad d, ergo c ad d mi&shy;<lb/>nor, qu&agrave;m confu&longs;a a b ad c d, quod e&longs;t &longs;ecundum per idem proba&shy;<lb/>bitur, &amp; primum po&longs;ita f ad d, ut a ad b, eritque a maior c, igitur ma&shy;<lb/>ior proportio a f ad b d, qu&agrave;m a c ad b d, &longs;ed a f ad b d, ut a ad b per <lb/>candem tertiamdecimam huius ergo proportio confu&longs;a a b ad c d <lb/>e&longs;t minor, qu&agrave;m a ad b.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg73"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg74"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 10. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio uige&longs;imatertia.</s></p><p type="main">

<s>Omnis motus naturalis ad locum &longs;uum e&longs;t: ideo per rectam li&shy;<lb/>neam fit.<lb/><arrow.to.target n="marg75"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg75"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Motus naturalis e&longs;t, ut con&longs;eruetur corpus, &amp; conueniat locus <lb/>corpori, igitur fit ad &longs;uum locum. </s>

<s>Locus autem dicitur in compara<lb/>tione ad uniuer&longs;um. </s>

<s>ideo omnis motus naturalis e&longs;t &agrave; centro mun&shy;<lb/>di &longs;ur&longs;um, uel ad centrum deor&longs;um. </s>

<s>Et quia quanto natura celerius <lb/>&longs;uum finem pote&longs;t a&longs;&longs;equi (quia finis bonus e&longs;t aliter non illum ap&shy;<lb/>peteret) eum qu&aelig;rit, c&ugrave;m &longs;it &longs;apienti&longs;sim&aelig; uit&aelig; mini&longs;tra: at linea re&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg76"></arrow.to.target><lb/>cta breui&longs;sima e&longs;t Euclide te&longs;te &agrave; puncto ad punctum, igitur omnis <lb/>motus naturalis e&longs;t &longs;ur&longs;um aut deor&longs;um per rectam lineam.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg76"></margin.target>D<emph type="italics"/>i&longs;t. </s>

<s>tertia <lb/>primi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio uige&longs;imaquarta.</s></p><p type="main">

<s>Omnis motus circularis uoluntarius e&longs;t.</s></p><p type="main">

<s>Sit motus in circulo &longs;eu per circulum in orbe cuius &longs;it centrum, <lb/>&longs;it c mundi centrum: igitur ex diffinitione circuli tantum di&longs;tabit a, <lb/>quantum b ab ip&longs;o c: &longs;ed in motu naturali per pr&ecedil;cedentem nece&longs;&longs;e <lb/>e&longs;t, ut recta feratur ad c, uel recedat, igitur motus a e&longs;t uoluntarius, <pb pagenum="24"/><figure id="fig14"></figure><lb/>non naturalis. </s>

<s>nam &longs;i uiolentus e&longs;&longs;et, non <lb/>e&longs;&longs;et perpetuus. </s>

<s>Omnia ergo a&longs;tra feruntur <lb/>circa centrum mundi. </s>

<s>Sit modo rota e f g, di <lb/>co enon moueri motu circulari nam linea <lb/>e <expan abbr="cl&otilde;gior">clongior</expan> e&longs;t g c, ergo recta mouetur ad cen <lb/>trum non circa centrum. </s>

<s>Indicio etiamid <lb/>e&longs;t: qu&ograve;d &longs;i in e ponatur fru&longs;tum aliquod <lb/>in&longs;igne plumbi in motu ad g per f de&longs;cen&shy;<lb/>det raptim: at dum ex g in e magna cum dif&shy;<lb/>ficultate, igitur motus hic non e&longs;t naturalis, <lb/>nec circularis. </s>

<s>nihil etiam hoc modo &longs;ponte mouetur. </s>

<s>Sed cum non <lb/>moueatur per rectam naturaliter, nec &aelig;quidi&longs;tans &agrave; centro per cir&shy;<lb/>culum relinquitur, ut moueatur motu uiolento, aut mi&longs;to, &longs;ed non <lb/>ex uoluntario, cum nullo modo moueatur &aelig;quidi&longs;tans &agrave; centro, <lb/>&longs;ed &longs;emper ab e line&aelig; ad centrum fiant breuiores, liquet e&longs;&longs;e mo&shy;<lb/>tum uiolentum: aut mi&longs;tum ex naturali, &amp; uiolento.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio uige&longs;imaquinta.</s></p><p type="main">

<s>Tres &longs;unt motus omnino &longs;implices naturalis, uoluntarius &amp; <lb/>uiolentus.<lb/><arrow.to.target n="marg77"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg77"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Tres &longs;unt modi, quibus po&longs;&longs;unt moueri in comparatione ad cen <lb/>trum &longs;cilicet uel recta cum centro, uel &aelig;quidi&longs;tando &agrave; centro, uel <lb/>neutro modo, igitur tres motus. </s>

<s>Rur&longs;us uel &agrave; principio interiore <lb/>non intelligente, &amp; e&longs;t naturalis, uel intelligente &amp; e&longs;t uoluntarius: <lb/>uel exteriore &amp; e&longs;t uiolentus. </s>

<s>H&aelig;c autem diui&longs;io e&longs;t &longs;olum propria <lb/>non prima. </s>

<s>Nam e&longs;t uiolentus in recta ad centrum: ideo omnis, qui <lb/>non e&longs;t in recta ad centrum, nec &aelig;quidi&longs;tat, uiolentus e&longs;t: non ta&shy;<lb/>men omnis uiolentus e&longs;t extra rectam. </s>

<s>Attractio autem, qu&aelig; fit ob <lb/>raritatem corporum, &longs;eu, ut dicunt, &agrave; uacuo, uiolenta e&longs;t non natu&shy;<lb/>ralis ni&longs;i ratione finis, non agentis. </s>

<s>Sunt enim quatuor genera mo&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg78"></arrow.to.target><lb/>tus uiolenti ab Ari&longs;totele po&longs;ita, uectio, tractio, pul&longs;io, &amp; uolutio: <lb/>quanquam his non opus &longs;it in demon&longs;tratiua &longs;cientia. </s>

<s><expan abbr="c&otilde;&longs;tat">con&longs;tat</expan> enim <lb/>uolutionem ex tractione, &amp; pul&longs;ione apud illum con&longs;i&longs;tere.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg78"></margin.target>7. P<emph type="italics"/>hy&longs;. <lb/></s>

<s>cap.<emph.end type="italics"/> 2.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio uige&longs;ima.</s></p><p type="main">

<s>Motus ergo compo&longs;iti quatuor nece&longs;&longs;ari&ograve; &longs;unt &longs;pecies.</s></p><p type="main">

<s>Si tantum &longs;unt tres &longs;pecies &longs;implicium, con&longs;tat ratione arithme&shy;<lb/>tica quatuor e&longs;&longs;e compo&longs;itorum. </s>

<s>Di&longs;quiramus ergo an &longs;int natura&shy;<lb/>liter tot &longs;pecies, for&longs;an enim repugnabit aliquis alicui. </s>

<s>Porr&ograve; uidea&shy;<lb/>mus prim&ograve;, quot &longs;int uiolentorum &longs;pecies: Prima erit cum non &longs;e&shy;<lb/>cundum rectam lineam fuerit: nec &agrave; centro &aelig;quidi&longs;tantem. </s>

<s>Secun&shy;<lb/>da cum fuerit &longs;ecundum rectam, &longs;ed non ad centrum. </s>

<s>Tertia cum <lb/>fuerit in recta ad centrum, &longs;ed contrario modo, uelut terr&aelig; &longs;ur&longs;um. <pb pagenum="25"/>Quarta c&ugrave;m in recta ad centrum, &longs;ecundum naturam, &longs;ed <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &agrave; prin <lb/>cipio naturali. </s>

<s>Velut cum quis proij cit lapidem rect&agrave; in terram &egrave; <lb/>turri uiolentius, qu&agrave;m ille &longs;ua grauitate de&longs;cen&longs;urus e&longs;&longs;et. </s>

<s>Hic igi&shy;<lb/>tur motus e&longs;t compo&longs;itus ex naturali, &amp; uiolento. </s>

<s>Animalium au&shy;<lb/>tem motus uoluntarius e&longs;t, cum &longs;it &agrave; principio interiore cogno&longs;cen <lb/>te: &amp; &longs;it quatenus &agrave; principio in linea circulari &aelig;qualiter di&longs;tante &agrave; <lb/>centro: &longs;ed quia ob&longs;tat grauitas, ide&ograve; mi&longs;tus e&longs;t ex naturali, &amp; uo&shy;<lb/>luntario. </s>

<s>Sed circularis, &amp; uiolentus &longs;oli e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;unt: nam uio <lb/>lentus e&longs;t nece&longs;&longs;ari&ograve; in corpore graui aut leui: &longs;ed omne corpus gra<lb/>ue aut leue, c&ugrave;m mouetur, naturaliter mouetur &longs;altem in fine: &amp; per <lb/>totum motum, motu &oacute;cculto, qui maxim&egrave; in hoc libro dignus e&longs;t <lb/>con&longs;ideratione, igitur motus uoluntarius, &amp; uiolentus non po&longs;&shy;<lb/>&longs;unt e&longs;&longs;e &longs;imul &longs;oli. </s>

<s>Eruntergo &longs;ecundum naturam tant&ugrave;m tres &longs;pe&shy;<lb/>cies. </s>

<s>Velut c&ugrave;m quis &longs;candit, aut&longs;alit: E&longs;t enim motus naturalis &longs;al&shy;<lb/>tem in fine, &amp; uoluntarius, &amp; uiolentus. </s>

<s>Si quis autem uelit uiolen&shy;<lb/>tum cum uoluntario copulare dicemus con&longs;tare eam compo&longs;itio&shy;<lb/>nem in initio &longs;aliendi. </s>

<s>Motum autem occultum uocamus grauita&shy;<lb/>tem aut leuitatem.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio uige&longs;ima&longs;eptima.</s></p><p type="main">

<s>Motus uoluntarius e&longs;t in loco: naturalis ad locum: uiolentus <lb/>exloco.</s></p><p type="main">

<s>H&aelig;c e&longs;t tertia differentia primarum &longs;pecierum motuum uolun&shy;<lb/>tarius fit manente corpore toto in eodem loco, ideo proprius e&longs;t <lb/>c&oelig;lo, corpora autem animalium in eodem loco feruntur: quia in <lb/>eodem orbe nata redire ad proprium locum. </s>

<s>Et ide&ograve;, ut dixi, e&longs;t mo <lb/>tus mi&longs;tus ex naturali, &amp; uoluntario, qui &longs;i per &longs;e fieret, non fatiga&shy;<lb/>ret mobile, c&ugrave;m ex utroque principio ab interiore ui procedat. </s>

<s>Sed <lb/>quia fit per mu&longs;culos, qui trahuntur: hic autem motus e&longs;t uiolen&shy;<lb/>tus, ide&ograve; per con&longs;equentiam fatigat. </s>

<s>Qui uer&ograve; naturalis, e&longs;t ut re&shy;<lb/>deat corpus ad &longs;uum locum, igitur naturalis e&longs;t ad locum. </s>

<s>Sed <lb/>uiolenti finis e&longs;t, ut protrudatur ex loco in quo e&longs;t, non habens cer&shy;<lb/>tum finem. </s>

<s>licet enim qui trahit, ad &longs;uum locum trabat, non tamen <lb/>ad locum mobilis.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio uige&longs;imaoctaua.</s></p><p type="main">

<s>Motus quilibet naturalis aut uiolentus in aliquo medio fit.<lb/><arrow.to.target n="marg79"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg79"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>C&ugrave;m uacuum non detur, &amp; omnis motus naturalis &longs;it ad locum, <lb/>et uiolentus ex loco per pr&aelig;cedentem, igitur c&ugrave;m non &longs;it in medio, <lb/>uacuum erit in aliquo corpore, uelut aere, aqua, igne, ligno.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio uige&longs;imanona.</s></p><p type="main">

<s>Omnis motus uoluntarius &aelig;qualis e&longs;t &longs;emper: &longs;impliciter etiam <lb/>quilibet alius motus.</s></p><pb pagenum="26"/><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg80"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg80"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s></p><p type="main">

<s>Motus uoluntarius non habet, qu&ograve;d fatiget, &amp; &longs;umma perfectio <lb/>e&longs;t &aelig;qualitas, &amp; natura qu&aelig; mouet non debilitatur, igitur perpe&shy;<lb/>tuo per&longs;euerat &aelig;qualis. </s>

<s>neque enim e&longs;t, ut dixi, per medium corpus. <lb/></s>

<s>Naturalis quoque, &amp; uiolentus cum ratione proportionis mouentis <lb/>&longs;upra mobile per&longs;e non uarientur, &amp; ab &ecedil;quali proportione &ecedil;qua&shy;<lb/>lis uelo citas proueniat, igitur natura tales motus &longs;unt &ecedil;quales, nam <lb/>in utroque mouens, mouet &longs;ecundum ultimam &longs;uam uim.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio trige&longs;ima.</s></p><p type="main">

<s>In omni corpore mobili in medio, partes medij re&longs;i&longs;tunt obui&aelig;, <lb/>ali&aelig; impellunt.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg81"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg81"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit mobile a cui partes &longs;ubiaceant direct&aelig; b, &amp; &longs;it graue. </s>

<s>Et pa&shy;<lb/>tet ne diuidatur b re&longs;i&longs;tere, cum autem &longs;uperauerit, partes b de&longs;cen&shy;<lb/>dunt ante a, &amp; trahunt partes c &amp; d adh&ecedil;rentes &longs;ecum, atque ita e c d f <lb/><figure id="fig15"></figure><lb/>adiuuant ad de&longs;cen&longs;um partes etiam laterales <lb/>g &amp; h cum a tran&longs;it in b, ne detur uacuum, tran&shy;<lb/>&longs;eunt in k uelo ci motu, ergo propellunt a maio<lb/>reimpetu inferius.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg82"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg82"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Ex quo patet, quod in omni motu naturali, <lb/>uel uiolento fit augumentum uelocitatis ab initio &longs;altem u&longs;que <lb/>ad aliquid.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg83"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg83"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Et ide&ograve; etiam bellic&aelig; machin&aelig; cuiu&longs;cunque generis certam exi&shy;<lb/>gunt di&longs;tantiam, ut uiolentius feriant.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio trige&longs;imaprima.</s></p><p type="main">

<s>Omnis motus naturalis in &aelig;quali medio ualidior e&longs;t in fine, <lb/>qu&agrave;m in principio: uiolentus contr&agrave;.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg84"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg84"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>C&ugrave;m enim ex pr&aelig;cedenti augeantur &longs;emper ob medium, &amp; cau&shy;<lb/>fa, qu&aelig; mouet, &longs;it perpetua, &amp; &agrave; principio &aelig;terno, quod per dict&aelig; <lb/>&aelig;qualiter mouet, igitur motus ille fiet uelo cior in fine qu&agrave;m in alia <lb/>parte temporis. </s>

<s>In uiolento autem, c&ugrave;m perueniat ad finem de&longs;init </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg85"></arrow.to.target><lb/>uis illa nece&longs;&longs;ari&ograve;, qu&aelig; mouet, &amp; &longs;uperatur &agrave; ui naturali, qu&aelig; mo&shy;<lb/>uet in contrarium, igitur antequam ce&longs;&longs;et motus fiet tardi&longs;simus <lb/>in fine.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg85"></margin.target><gap/> 29. P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Ex quo patet, qu&ograve;d motus quadrifariam mi&longs;ti dicuntur, aut &longs;pe&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg86"></arrow.to.target><lb/>cie, ut c&ugrave;m quis iacit lapidem &egrave; turri: uel ex occulto naturali, &amp; uio&shy;<lb/>lento manife&longs;to: uelut c&ugrave;m quis iacit lapidem, &amp; de&longs;cendit po&longs;tmo <lb/><figure id="fig16"></figure><lb/>dum ex b in c motu utroque manife&longs;to, &longs;ed ex a <lb/>in b motu uiolento manife&longs;to, &amp; naturali oc&shy;<lb/>culto: uel ratione medij, &amp; hoc modo omnis <lb/>motus naturalis etiam non &longs;olum uiolentus e&longs;t <lb/>mi&longs;tus ex proportione uirtutis mouentis, cum motu medij, ad me&shy;<lb/>dium ip&longs;um, uel &longs;i uiolentus &longs;it ex proportione uirtutis mouentis, <pb pagenum="27"/>&amp; medij ad mobile, ac medium, quod re&longs;i&longs;tit. </s>

<s>Quarto ex motibus <lb/>imperfectis natura &longs;ua, &amp; non e&longs;t uera mi&longs;tio, &amp; hoc apparet in mo&shy;<lb/>tibus uoluntarijs animalium, qui non &longs;unt neque &aelig;quales, neque perfe <lb/>ct&egrave; circa medium: &longs;ed &longs;unt potius &longs;imiles uoluntarijs. </s>

<s>Etideo de&shy;<lb/>mon&longs;trationes ill&aelig; Ari&longs;totelis quoad u&longs;um nihil iuuant nos.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg86"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio trige&longs;ima&longs;ecunda.</s></p><p type="main">

<s>Omne mobile naturaliter motum, &longs;eu uiolenter uelo cius moue&shy;<lb/>tur in medio rariore, qu&agrave;m den&longs;iore. </s>

<s>Maior quoque e&longs;t proportio fi&shy;<lb/>nis motus in corpore rariore ad finem motus in corpore den&longs;iore, <lb/>qu&agrave;m principij. </s>

<s>In uiolento autem celeri&ugrave;s perueniet ad finem mo <lb/>tus in corpore den&longs;iore.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>A mobile moueatur in b medio rariore, &amp; in c den&longs;io&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg87"></arrow.to.target><lb/>re, igitur b minus re&longs;i&longs;tit, qu&agrave;m c &amp; magis adiuuat, quia <lb/>ueloci&ugrave;s mouetur: igitur duplici de cau&longs;a a mouebitur <lb/>ueloci&ugrave;s in b qu&agrave;m in c: &amp; quia per corrolarium trige&longs;i&shy;<lb/>m&aelig;, &amp; pr&aelig;cedentis proportio finis (ubi &aelig;qualiter moueantur) ad <lb/>&longs;ua principia maior erit in d, qu&agrave;m in e: ergo per <expan abbr="dem&otilde;&longs;trata">demon&longs;trata</expan> &agrave; Cam <lb/>pano po&longs;ita d prima, b &longs;ecunda, e tertia, c quarta, maior erit propor&shy;<lb/>tio d ad e, qu&agrave;m b ad c quod fuit propo&longs;itum in naturali.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg87"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio trige&longs;imatertia.</s></p><p type="main">

<s>Omnia duo mobilia &aelig;qualis undique magnitudinis, qu&aelig; &aelig;quali <lb/>in tempore &aelig;qualia &longs;patia pertran&longs;eunt in diuer&longs;is &longs;ub&longs;tantia me&shy;<lb/>dijs, nece&longs;&longs;e e&longs;t, ut &longs;it ponderis ad pondus, quemadmodum medij <lb/>ad medium, proportio duplicata.<lb/><arrow.to.target n="marg88"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg88"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sint duo mobilia a &amp; b magnitudine, &amp; forma omnino paria, <lb/>&amp; &longs;int media c &amp; d, exempli gratia: &amp; pertran&longs;eant &aelig;quale &longs;patium <lb/>in utroque in eodem tempore, e dico proportionem ponderis b ad <lb/>pondus a e&longs;&longs;e duplicatam ei qu&aelig; e&longs;t raritatis c ad raritatem d. </s>

<s>Quia <lb/>enim feruntur &aelig;qualiter, nam in &aelig;quali tem&shy;<lb/><figure id="fig17"></figure><lb/>pore, &longs;eu eodem &aelig;qualia &longs;patia pertran&longs;e&shy;<lb/>unt, erit proportio potenti&aelig; a cum &longs;uo auxi&shy;<lb/>lio ad id, quod re&longs;i&longs;tit ex c ut b cum &longs;uo au&shy;<lb/>xilio ad id, quod re&longs;i&longs;tit ex d, permutando igi <lb/>tur d ad c, ut b ad a, &longs;ed c ad d proportio rari&shy;<lb/>tatis duplicat actionem, tum minus re&longs;i&longs;ten&shy;<lb/>do, tum adiuuando motum a, igitur proportio differenti&aelig; motus <lb/>e&longs;t duplicata proportioni raritatis: &longs;ed proportio motus e&longs;t &aelig;qua&shy;<lb/>lis proportioni ponderis uici&longs;sim per uige&longs;imam&longs;extam &longs;exti Ele&shy;<lb/>mentorum b ad a, igitur proportio b ad a ponderis e&longs;t duplicata ei, <lb/>qu&aelig; e&longs;t raritatis c ad raritatem d.</s></p><pb pagenum="28"/><p type="head">

<s>SCHOLIVM PRIMVM.</s></p><p type="main">

<s>Ne tamen &longs;ine exemplo intelligas hanc duplicatam rationem, <lb/>proponatur craritas quatuor, d unum, a pondus duodecim libra&shy;<lb/><figure id="fig18"></figure><lb/>rum, tunc c re&longs;i&longs;tit &longs;olum ex quarta parte, &amp; effi&shy;<lb/>cit a quadruplo maioris actionis, &longs;cilicet ut qua&shy;<lb/>draginta octo, tota igitur proportio, qua mo&shy;<lb/>uebitur a in c, erit centum nonaginta duorum, &amp; hoc diuidemus <lb/>per d, quod e&longs;t unum, exibit <expan abbr="p&otilde;dus">pondus</expan> b centum nonaginta duo. </s>

<s>Pro&shy;<lb/>portio igitur b ad a e&longs;t &longs;exde cupla, &amp; h&aelig;c e&longs;t duplicata quadrupl&aelig; <lb/>raritatis c ad raritatem d.</s></p><p type="main">

<s>Qu&ograve;d &longs;i quis neget tantundem augere c actionem a, quanto mi&shy;<lb/>nus re&longs;i&longs;tit, &longs;ed aut magis aut minus, &amp; &longs;it proportio b ad a dupli&shy;<lb/>cata ip&longs;i f, dico fe&longs;&longs;e proportionem c ad d, nam proportio b ad a <lb/>e&longs;t uelut actionis c ad d per decimam&longs;extam &longs;exti Elementorum, <lb/>ergo ex auxilio c in proportionem a ad c fit proportio b ad a, &longs;ed ex <lb/>fin &longs;e fit proportio b ad a ex diffinitione proportionis duplicat&aelig;. <lb/></s>

<s>Sed ex duabus proportionibus a ad c, &amp; actionis ex c ad a produ&shy;<lb/>citur proportio b ad a, igitur per <expan abbr="decimam&longs;eptim&atilde;">decimam&longs;eptimam</expan> &longs;exti Elemento&shy;<lb/>rum proportio c ad d e&longs;t media inter proportiones a ad c, &amp; actio&shy;<lb/>nis a in c, quare &aelig;qualis f, igitur proportio b ad a duplicata ei, qu&aelig; <lb/>e&longs;t c ad d quod erat demon&longs;trandum.</s></p><p type="head">

<s>SCHOLIVM SECVNDVM.</s></p><p type="main">

<s>Si autem media fuerint diuer&longs;arum rationum, ut aqua, &amp; a&euml;r non <lb/>demon&longs;trat argumentum, quia pondera inter &longs;e non &longs;eruant ratio&shy;<lb/>nem. </s>

<s>Nam lignum centum librarum ex &longs;alicis arbore, non magis <lb/>de&longs;cendit, qu&agrave;m lignum libr&aelig; unius. </s>

<s>Ide&ograve; nec in comparatione ad <lb/>medium a&euml;ris.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio trige&longs;imaquarta.</s></p><p type="main">

<s>Proportio corporis cubi ad &longs;uam &longs;uperficiem quadratam, e&longs;t ue&shy;<lb/>lut eiu&longs;dem &longs;uperficiei ad latus, eiu&longs;dem uer&ograve; ad monadem.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg89"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg89"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit cubus a b c eius quadrata, &longs;uperficies a <lb/><figure id="fig19"></figure><lb/>c, latus a b, monas d, dico eas e&longs;&longs;e inuicem <lb/>analogas. </s>

<s>Quia enim proportio a b c ad a c <lb/>e&longs;t, ut quoties a&longs;&longs;umitur a c in a b c, &amp; toties <lb/>ctiam a&longs;&longs;umitur a b in a c ex diffinitione Eucli </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg90"></arrow.to.target><lb/>dis &longs;ecundo Elementorum, &longs;i ergo monas e&longs;t <lb/>in continua proportione, habeo intentum: &longs;i <lb/>non ponatur e media inter a e &amp; d, erit ergo <lb/>per decimam noni Elementorum elatus a c, <lb/>ergo &aelig;qualis a b, igitur cum a c, e &amp; d &longs;int analog&aelig;, erunt &amp; a b c, <lb/>a b, &amp; d analog&aelig;, quod fuit demon&longs;trandum.</s></p><pb pagenum="29"/><p type="margin">

<s><margin.target id="marg90"></margin.target>P<emph type="italics"/>rima ex<emph.end type="italics"/><lb/>C<emph type="italics"/>ampano.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio trige&longs;imaquinta.</s></p><p type="main">

<s>Vocum magnitudines excre&longs;cunt in acumine non in grauitate, <lb/>finis autem e&longs;t in utroque extremo, propter hoc minima facta uaria&shy;<lb/>tione in hypate acut&aelig; uix ferunt.<lb/><arrow.to.target n="marg91"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg91"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s></p><p type="main">

<s>Quoniam facta uariatione in hypate, qu&aelig; e&longs;t <lb/>in Diapa&longs;on, uel bis D&iacute;apa&longs;on maiore interual&shy;<lb/><figure id="fig20"></figure><lb/>lo di&longs;tat, uelut ex a in b in grauiore, maius e&longs;t in&shy;<lb/>teruallum ex c in d, igitur maior e&longs;t b d, qu&agrave;m a c <lb/>ergo &longs;ingul&aelig; uoces inter b &amp; d magis di&longs;tant, <lb/><figure id="fig21"></figure><lb/>qu&agrave;m inter a &amp; c, &amp; quanto magis appropin&shy;<lb/>quant ad d, igitur d maius e&longs;t qu&agrave;m b. </s>

<s>Ergo magnitudo e&longs;t ratione <lb/>acuitatis, non grauitatis, cum &longs;uppo&longs;uerimus d e&longs;&longs;e acutiorem b &amp; <lb/>cip&longs;o a. </s>

<s>O&longs;tenditur etiam idem quia uox grauis fit ex priuatione <lb/>motus &longs;icut acuta ex uehementia. </s>

<s>Motus autem e&longs;t res, quies, <lb/>priuatio.</s></p><p type="main">

<s>Secundum &longs;ic: nam remi&longs;sio mota non feriet aurem, ide&ograve; &longs;onum <lb/>non pariet ob nimiam tarditatem. </s>

<s>At in uelo ci&longs;simo motu oportet <lb/>uel fidem uel arteriam contrahi, &amp; non contrahitur ni&longs;i per mu&longs;cu&shy;<lb/>los, igitur contentio illa finem habet. </s>

<s>Si autem non &longs;it nece&longs;&longs;arium <lb/>habere, uel ualde procul po&longs;sit extendi contentio, ut in machinis <lb/>igneis &longs;trepitus fit maximus, nam motus, ut motus e&longs;t etiam in a&euml;re <lb/>nullum finem per &longs;e habet ni&longs;i ratione in&longs;trumenti, ergo &longs;trepitus <lb/>tantus e&longs;&longs;e pote&longs;t, ut ferm&egrave; ob&longs;urde&longs;cant, qui audierint, ut ferunt de <lb/>Nili cataractis.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Tertium &longs;ic &longs;it a b humi&shy;<lb/>lior uox, qu&aelig; excre&longs;cat &longs;e&shy;<lb/>mitonio minore &longs;olum in <lb/>c, &amp; &longs;it d e dupla ad ab &longs;e&shy;<lb/><figure id="fig22"></figure><lb/>cundum naturam, ut in uo&shy;<lb/>cibus medijs fiet, ut &longs;i e debeat excre&longs;cere &longs;emitonio minore per de&shy;<lb/>cimamnonam quinti <expan abbr="Elem&etilde;torum">Elementorum</expan> fe dupla c b, &amp; in acutis ubi ex&shy;<lb/>creuerit ad diapa&longs;on quadrupla: pueri autem uox, qu&aelig; iam diapa&shy;<lb/>&longs;on altior e&longs;t d e, erit bis diapa&longs;on, &amp; ide&ograve; quadrupla b c, &longs;ed in acu&shy;<lb/>tioribus erit dupla, nullus enim puer e&longs;t adeo fract&aelig; uocis, qui&longs;u&shy;<lb/>pra humillimam non a&longs;cendat per diapa&longs;on, igitur interuallum uo&shy;<lb/>cum erit octuplum a d, b c, &longs;ed communiter a&longs;cen dunt ad bis diapa <lb/>&longs;on, igitur interuallum unius uocis etiam cum &longs;emitonio propor&shy;<lb/>tionem habentis e&longs;t &aelig;quale ferm&egrave; toti a b, cum autem in diapa&longs;on <lb/>&longs;int duodecim &longs;emitonia, &amp; duo comata, manife&longs;tum e&longs;t, quod ex&shy;<lb/>ten&longs;io illa erit maxima in <expan abbr="c&otilde;parat&iacute;one">comparat&iacute;one</expan> grauioris uo cis a b. </s>

<s>Etide&ograve; <lb/>minimum in crementum in humilioribus uocibus, ubi quis coga&shy;<pb pagenum="30"/>tur a&longs;cendere, maximum e&longs;&longs;e uidetur, ade&ograve; ut &aelig;gr&egrave; &agrave; pluribus fera&shy;<lb/>tur, &agrave; quibu&longs;dam non omnino feratur.</s></p><p type="head">

<s>SCHOLIVM.</s></p><p type="main">

<s>Ob hoc natura fecit, ut non quemadmodum in fidibus uoces ex <lb/>breuitate intenderentur, &longs;ed ex con&longs;trictione ligul&aelig;, ut dicunt, &longs;u&shy;<lb/>per a&longs;peram arteriam uox ad diapa&longs;on acueretur addito impetu <lb/>proportione, ut ex con&longs;trictione, &amp; impetu <expan abbr="c&otilde;&longs;urgeret">con&longs;urgeret</expan> dupla pro&shy;<lb/>portio. </s>

<s>Hoc autem manife&longs;t&egrave; experimur in elymis in quibus null&aelig; <lb/>pror&longs;us facta mutatione in&longs;trumenti con&longs;tantibus digitis omni&shy;<lb/>bus pr&aelig;ter pollicem &longs;ini&longs;tr&aelig; uocem exacuimus ad diapa&longs;on, inde <lb/>etiam ad bis diapa&longs;on: &longs;icut declarauimus in commentarijs Epi&shy;<lb/>demiorum.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio trige&longs;ima&longs;exta.</s></p><p type="main">

<s>Si proportio per proportionem minorem &aelig;quali ducatur, pro&shy;<lb/>portio minor producetur. </s>

<s>Vnde manife&longs;tum e&longs;t duas proportio&shy;<lb/>nes minores &aelig;qualitate inuicem ductas proportionem minorem <lb/>unaquaque illarum producere.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg92"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg92"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Proportio a b ad c, quali&longs;cunque &longs;it, duca&shy;<lb/>tur in proportionem minorem &aelig;qualitate <lb/>fad g, dico quod producta proportio erit <lb/>minor ea, qu&aelig; e&longs;t a b ad c fiat d ad a b, ut f <lb/>ad g, et erit per &longs;ecundam huius d ad c pro&shy;<lb/>ducta ex proportionibus a b ad c, &amp; f g. </s>

<s>Itemque per decimamquar&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg93"></arrow.to.target><lb/>tam quinti <expan abbr="Elementor&utilde;">Elementorum</expan> erit d minor a b, igitur maior a b ad c, qu&agrave;m <lb/>d ad c. </s>

<s>igitur qu&agrave;m proportio a b ad c in proportionem f ad g. </s>

<s>Sit <lb/>autem utraque minor &aelig;qualitate ea, qu&aelig; a b ad c, &amp; ea qu&aelig; f ad g, di&shy;<lb/>co productam unaquaque earum e&longs;&longs;e minorem. </s>

<s>Quod enim (manen<lb/>tibus his, qu&aelig; dicta &longs;unt) minor &longs;it d ad c, quam a b ad c ex prima <lb/>parte o&longs;ten&longs;um e&longs;t. </s>

<s>Qu&ograve;d uer&ograve; etiam minor &longs;it d ad c, qu&agrave;m d ad <lb/>a b, &amp; ex con&longs;equenti qu&agrave;m f ad g demon&longs;tratur &longs;ic. </s>

<s>Quia enim mi&shy;<lb/>nor e&longs;t a b ad c, &aelig;qualitate erit a b minor c, fiat ergo h &aelig;qualis a b, <lb/>erit ergo d ad h, ut d ad a b per &longs;eptimam quinti Elementorum, at d <lb/>ad c minor qu&agrave;m d ad h per octauam eiu&longs;dem, igitur minor d ad c, <lb/>qu&agrave;m d ad a b, igitur patet propo&longs;itum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg93"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 1 <gap/>. </s>

<s>P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio trige&longs;ima&longs;eptima.</s></p><p type="main">

<s>Si plures homines, quorum nulli per &longs;e nauim mouere po&longs;sint, <lb/>aut pondus ferre &longs;imul iuncti eam moueant, aut pondus ferant, <lb/>erunt ill&aelig; proportiones coniunct&aelig; non product&aelig;.<lb/><arrow.to.target n="marg94"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg94"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>C&ugrave;m enim primus non po&longs;sit mouere nec &longs;ecundus, erunt pro&shy;<lb/>portiones minores &aelig;qualitate, Ide&ograve; per &longs;ecundam partem pr&aelig;ce&shy;<lb/>dentis multo minus mouerent duo, qu&agrave;m unus. </s>

<s>Et &longs;i quatuor mo&shy;<pb pagenum="31"/>uerent unusque per &longs;e mouere non po&longs;&longs;et, adderetur &longs;i proportio <lb/>produceretur, fieret minor, ergo minus mouerent quinque qu&agrave;m <lb/>quatuor ex ij&longs;dem, quod e&longs;t ab&longs;urdum.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio trige&longs;imao ctaua.</s></p><p type="main">

<s>Omne corpus tant&ugrave;m re&longs;i&longs;tit motui contrario &longs;uo naturali quan <lb/>cum mouetur occulto motu quie&longs;cendo.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg95"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg95"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s></p><p type="main">

<s>Sit a corpus quie&longs;cens in pauimento b, &amp; mouetur in eo occul&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg96"></arrow.to.target><lb/>to motu uer&longs;us centrum, ut &longs;upr&agrave; ui&longs;um e&longs;t, contra&shy;<lb/><figure id="fig23"></figure><lb/>rius illi &longs;it motus ad c, &longs;i ergo a quie&longs;ceret in c moue&shy;<lb/>retur ad b occulto motu certa ui, ergo eadem re&longs;titit, <lb/>ne traheretur ad c. </s>

<s>Manife&longs;tum e&longs;t autem, quod hic <lb/><arrow.to.target n="marg97"></arrow.to.target><lb/>motus occultus e&longs;t minor manife&longs;to.<lb/><arrow.to.target n="marg98"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg96"></margin.target>I<emph type="italics"/>n commen.<emph.end type="italics"/><lb/>26. P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg97"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 30. P<emph type="italics"/>ro <lb/>po&longs;.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg98"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc patet cur naues &amp; currus ab initio tard&egrave; &amp; difficulter mo<lb/>ueantur, ubi moueri c&oelig;perint motus augetur: quoniam re&longs;i&longs;tunt </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg99"></arrow.to.target><lb/>per motum occultum naturalem qui maximus e&longs;t dum quie&longs;cunt, <lb/>ut etiam do cebat philo&longs;ophus in mechanicis, nam motus ille natu&shy;<lb/>ralis e&longs;t, &amp; ide&ograve; contrarius uiolento: Ergo cum iam mouetur uio&shy;<lb/>lenter minus, mouetur naturaliter, igitur minus re&longs;i&longs;tit. </s>

<s>Declarabi&shy;<lb/>tur enim infr&agrave; qu&ograve;d omne quod mouetur duobus motibus tanto <lb/><arrow.to.target n="marg100"></arrow.to.target><lb/>minus uno mouetur quanto magis altero.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg99"></margin.target>Q<emph type="italics"/>ue&longs;t.<emph.end type="italics"/> 31.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg100"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 59.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio trige&longs;imanona.</s></p><p type="main">

<s>Ab &aelig;quali aut minore ui, qu&agrave;m &longs;it <expan abbr="impediment&utilde;">impedimentum</expan>, non fit motus.</s></p><p type="main">

<s>Sit a quod re&longs;i&longs;tat, ne &longs;ur&longs;um trahatur per decem, dico, quod <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/><arrow.to.target n="marg101"></arrow.to.target><lb/>&longs;ur&longs;um trahetur neque &agrave; decem, neque minore: nam &longs;i impedimen&shy;<lb/>tum non e&longs;&longs;et, moueretur infra ut decem, ergo &longs;i traheretur &longs;ur&longs;um <lb/>per decem tantum moueretur &longs;ur&longs;um, <expan abbr="quant&utilde;">quantum</expan> deor&longs;um, ergo quie&shy;<lb/>&longs;ceret. </s>

<s>Si uer&ograve; &agrave; minore moueretur &agrave; maiore ui deor&longs;um, quam &longs;ur&shy;<lb/>&longs;um, ergo deor&longs;um &longs;impliciter non &longs;ur&longs;um.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg101"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quadrage&longs;ima.</s></p><p type="main">

<s>Omne corpus &longs;ph&aelig;ricum tangens planum in puncto mouetur <lb/>ad latus per quancunque uim, qu&aelig; medium diuidere pote&longs;t.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sit corpus ad unguem &longs;ph&aelig;ricum a tan&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg102"></arrow.to.target><lb/>gens planum b in puncto c (e&longs;t enim hoc <lb/>nece&longs;&longs;arium ex demon&longs;tratis ab Euclide in <lb/>decima&longs;exta Propo&longs;itione tertij Elemento&shy;<lb/>rum) dico, quod mouebitur &agrave; ui, qu&aelig; pote&longs;t <lb/>&longs;cindere a&euml;rem. </s>

<s>Nam cum non a&longs;cendat, nec <lb/>de&longs;cendat, &longs;ed qua&longs;i in circulo ad centrum <lb/>mundi moueatur, pondus non affert. </s>

<s>Neque<lb/>ratione magnitudinis contactus, cum &longs;it in <lb/>puncto &longs;olo, igitur remanet &longs;olum a&euml;ris impedimentum.<pb pagenum="32"/><arrow.to.target n="marg103"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg102"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg103"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc liquet, quod oportet b planum e&longs;&longs;e ex duri&longs;sima mate&shy;<lb/>ria, qu&aelig; nullo modo cedat, aliter tanget plu&longs;qu&agrave;m in puncto.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg104"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg104"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s></p><p type="main">

<s>Vix fieri pote&longs;t, utin elementaribus &longs;ph&aelig;ra tangat planum in <lb/>puncto. </s>

<s>Vel quia planum non erit exact&egrave; rectum, uel non durum, <lb/>ut pror&longs;us non cedat, uel non ad &aelig;quilibrium po&longs;itum, uel &longs;ph&aelig;ra <lb/>non erit exact&egrave; rotunda.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quadrage&longs;imaprima.</s></p><p type="main">

<s>Si fuerint du&aelig; quantitates &longs;umaturque totius aggregatum maio&shy;<lb/>ris &amp; minoris, quoties aggregatum minoris, &amp; maioris, erit pro&shy;<lb/>portio confu&longs;a maioris aggregati ad minus, minor qu&agrave;m multipli&shy;<lb/>cis maioris ad multiplex minoris.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg105"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg105"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sint du&aelig; magnitudines a &amp; b, &amp; &longs;it a maior <lb/><figure id="fig24"></figure><lb/>b, &amp; &longs;umatur exempli gratia a quater cum b &longs;e&shy;<lb/>mel, &amp; b quater cum a &longs;emel, dico, quod propor<lb/>tio (quam confu&longs;am e&longs;&longs;e liquet) aggregati primi ad &longs;ecundum, e&longs;t </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg106"></arrow.to.target><lb/>minor qu&agrave;m quadrupla. </s>

<s>Con&longs;tat enim quod proportio quadru&shy;<lb/>pli a ad a e&longs;t maior, quam b ad quadruplum b, cum una &longs;it quadru&shy;<lb/>pla, alia &longs;ub quadrupla, igitur per uige&longs;imam&longs;ecundam huius ag&shy;<lb/>gregati quadrupli a cum b &longs;emel, ad quadruplum b cum a &longs;emel mi <lb/><arrow.to.target n="marg107"></arrow.to.target><lb/>nor, qu&agrave;m quadrupli a ad a, &amp; maior qu&agrave;m b ad quadruplum b, &amp; <lb/>e&longs;t pro intellectu Archimedis.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg106"></margin.target>E<emph type="italics"/>x<emph.end type="italics"/> 18. <emph type="italics"/>diff.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg107"></margin.target>I<emph type="italics"/>n<emph.end type="italics"/> 2. <emph type="italics"/>lib. 

de<emph.end type="italics"/><lb/>A<emph type="italics"/>tqui pon&shy;<lb/>deran.<emph.end type="italics"/><lb/>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 10.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quadrage&longs;ima&longs;ecunda.</s></p><p type="main">

<s>Trahentium nauim, ut ferentium pondera proportiones in &longs;e in&shy;<lb/>uicem, quomodo ducere oporteat con&longs;iderare.<lb/><arrow.to.target n="marg108"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg108"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Hoc quomodo non po&longs;sit fieri &longs;upr&agrave; docuimus, nunc etiam ge&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg109"></arrow.to.target><lb/>neraliter dicam, cum con&longs;i&longs;tant h&aelig;c in duobus terminis, productio <lb/>uer&ograve; pr&aelig;&longs;upponit quatuor terminos, ut in prima propo&longs;itione, aut <lb/>&longs;altem tres, atque in his medius habet rationem mouentis, &amp; moti, <lb/>ergo cum in huiu&longs;modi <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;int quatuor termini, nec tres, &egrave; quibus <lb/>unus &longs;it mouens, &amp; motum proportio non poterit produci. </s>

<s>Illud <lb/>etiam patet exemplo, nam &longs;i e&longs;&longs;et lapis, aut nauis ob&longs;i&longs;tens ut &longs;ex, &amp; <lb/>e&longs;&longs;ent homines uiribus &longs;inguli, ut quatuor cum dimidio, tres mo&shy;<lb/>uerent in proportione dupla &longs;exquiquarta perdicta &longs;uperius eo&shy;<lb/>dem loco, at &longs;i proportio duci po&longs;&longs;et aliquorum hominum nume&shy;<lb/>rus po&longs;&longs;et mouere in duplicata proportione ad unguem &longs;cilicet <lb/>5 1/16 ut e&longs;&longs;et uix hominum collectorum 30 3/8 at nullus e&longs;t numerus ho <lb/>minum qui collectus faciat hunc numerum, nam &longs;ex homines ex&shy;<lb/>plentnumerum 27, &amp; &longs;eptem 31 1/2, &amp; ide&ograve; non pote&longs;t duci propor&shy;<lb/>tio. </s>

<s>Et ide&ograve; maximus e&longs;t error dicendo decem homines mouent na <lb/>uim proportione tripla, ergo triginta alij additis illis &longs;imiles robo&shy;<lb/>re mouebunt &agrave; proportione uiginti &longs;eptupla &longs;cilicet ducta nonu&shy;<pb pagenum="33"/>pla in triplam. </s>

<s>Sed &longs;umpta proportione alio modo producitur. </s>

<s>Ve <lb/>lut &longs;i dicam, homines decem mouent nauim, aut <expan abbr="fer&utilde;t">ferunt</expan> pondus pro&shy;<lb/>portione tripla, igitur quadraginta homines idem facient propor&shy;<lb/>tione duodecupla &longs;cilicet quadrupla in triplam ducta. </s>

<s>Cum ergo <lb/>addo triginta homines, qui mouent in proportione nonupla, non <lb/>oportet ducere nonuplam in triplam, &longs;ed totum numerum accipe&shy;<lb/>re, &amp; quam proportionem habet ad partem, tandem habet uis mo&shy;<lb/>uens ad uim <expan abbr="mou&etilde;tem">mouentem</expan>. </s>

<s>Vnde &longs;i duo moueant in proportione &longs;ex&shy;<lb/>quialtera, &amp; &longs;ex in proportione quadrupla cum dimidia, &amp; iungan <lb/>tur, ut fiant octo, non oportebit ducere &longs;exquialteram, in quadru&shy;<lb/>plam &longs;exquialteram, &longs;ed cum octo ad duo &longs;it in proportione qua&shy;<lb/>drupla, &longs;umemus quadruplam ad &longs;exquialteram, qu&ecedil; erit &longs;excupla, <lb/>&amp; octo mouebunt, aut pondus gerentin proportione &longs;excupla.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg109"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 37.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quadrage&longs;imatertia.</s></p><p type="main">

<s>Productionem ad additionem retrahere.<lb/><arrow.to.target n="marg110"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg110"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sit proportio a ad b dupla pote&longs;tate li&shy;<lb/>cet &longs;int quinque homines, &amp; &longs;int quindecim <lb/>homines c, &amp; habebunt ad b &longs;excuplam <lb/>proportionem per pr&aelig;cedentem. </s>

<s>Iuncta <lb/>ergo a, &amp; c per octauam huius <expan abbr="moueb&utilde;t">mouebunt</expan> <lb/>b proportione octupla, dico, quod &longs;i du&shy;<lb/>xeris <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> c ad a plus uno. </s>

<s>i. </s>

<s>qua&shy;<lb/>druplam in proportionem a ad b, qu&aelig; e&longs;t dupla, proueniet eadem <lb/>octupla. </s>

<s>Nam quia in coniunctione &longs;ufficit iungere c cum a, &amp; &longs;u&shy;<lb/>mitur &longs;ecundum proportionem a ad b, igitur cum proportio a ad <lb/>b co mparata ad proportionem c &amp; a ad b &longs;it, &longs;icut proportio c &amp; a <lb/>ad a, &amp; proportio c &amp; a ad a &longs;it, &longs;icut proportio c ad a, &amp; a ad a, &amp; <lb/>proportio a ad a habet rationem unius, igitur proportio aggregati <lb/>c a ad b e&longs;t producta ex proportione c ad a plus monade in propor<lb/>tionem a ad b, quod erat demon&longs;trandum.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quadrage&longs;imaquarta.</s></p><p type="main">

<s>Si fuerit proportio motoris ad id, quod e&longs;t maximum non mo&shy;<lb/>uens &amp; &longs;patium, &amp; tempus, nota erit etiam reliquorum nota.</s></p><p type="main">

<s>S&aelig;pe contingit, ut quinque homines moueant nauim, &amp; &longs;patium <lb/>ad tempus notum, &amp; etiam cognitum maximum, quod mouere <lb/>non pote&longs;t. </s>

<s>Sit ergo a numerus hominum, b na&shy;<lb/><figure id="fig25"></figure><lb/>uis, c maximum, quod non mouere pote&longs;t, d <lb/>tempus, e &longs;patium, f motor alius &longs;iue numerus <lb/>hominum notus, &amp; g tempus, dico, quod h &longs;patium notum erit, &longs;eu <lb/><expan abbr="not&utilde;">notum</expan> g tempus, &amp; h &longs;patium, dico, quod erit f motor, &longs;eu numerus <pb pagenum="34"/>hominum notus. </s>

<s>Quoniam ergo notum e&longs;t a &amp; c, quia e&longs;t &aelig;quale <lb/>b, igitur proportio a ad b nota e&longs;t: &longs;ed iuxta illam a mouet b in d <lb/>tempore per e &longs;patium, igitur per pr&aelig;cedentem, ut f ad a ita &longs;patij <lb/>ad e in d tempore. </s>

<s>Sed per eadem ut temporis d ad &longs;patium illud, <lb/>ita g ad h, ergo cum nota &longs;int d e f g erit etiam h, &amp; ita conuertendo.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quadrage&longs;imaquinta.</s></p><p type="main">

<s>Rationem &longs;tater&aelig; o&longs;tendere.<lb/><arrow.to.target n="marg111"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg111"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Archimedes nititur huic fundamento, quod pondera, qu&aelig; pro&shy;<lb/>portionem mutuam habent, ut di&longs;tanti&aelig; &agrave; libella a, qu&aelig; &longs;u&longs;pen&shy;<lb/>duntur, &aelig;qualiter ponderant, &longs;it ergo libella a b, &amp; &longs;u&longs;pen&longs;a in a cen <lb/>trum mundi c, ad quod dirigitur pondus, &amp; liquet, quod ip&longs;um <lb/>non &longs;e inclin abit ex uige&longs;imatertia propo&longs;itione. </s>

<s>Si ergo ponantur <lb/>lo co line&aelig; b d in e &amp; f, &amp; &longs;it proportio e b <lb/><figure id="fig26"></figure><lb/>ad b f, ut g ad h, dico, qu&ograve;d erit &aelig;quili&shy;<lb/>brium, per eandem enim h mouebitur in k, <lb/>&longs;cilicet ut perueniat in rectam a d, &longs;i enim <lb/>non e&longs;&longs;et &verbar;&longs;u&longs;pen&longs;um h, moueretur in re&shy;<lb/>cta e h per eandem, quia ergo retinetur, mo&shy;<lb/>uetur per obliquam h k, &amp; &longs;umatur in pro&shy;<lb/>pin quum punctum in b e, &amp; n in &aelig;quali di&shy;<lb/>&longs;tantia in e f, quia ergo e b totum mouetur <lb/>eadem ui in &longs;ingulis partibus, quia a pon&shy;<lb/>dere h, &amp; in h mouetur per h k in m per m <lb/>p, ergo qualis e&longs;t proportio magnitudinis h k ad m p, talis e&longs;t uis <lb/>in m p ad uim in h k, &amp; ita in b erit pen&egrave; infinita: quia quanta ui ex&shy;<lb/>tenditur ex h in k tanta puncta b, &longs;e circumuertit ergo propor&shy;<lb/>tio hypomochlij ad &longs;patium, uelut roboris ad robur, at eadem n o <lb/>ad h k, e&longs;t enim n o &aelig;qualis m p, &amp; n b, &amp; b m &aelig;quales, ut uer&ograve; g ad <lb/>h, ita e b ad b f: ergo ut e b ad b f, ita uirium n o ad h k, ut igitur g ad <lb/>h, ita uirium m p ad h k: ut etiam g l ad n o, ita uirium f b ad n b. <lb/></s>

<s>nam idem pondus &longs;cilicet g mouet totam b f, igitur ut g &longs;e habet </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg112"></arrow.to.target><lb/>ad n o, ita h ad m p, &longs;ed m p &amp; n o &longs;unt &aelig;quales, ergo tanta e&longs;t uis g <lb/>in f, quanta h in e.<lb/><arrow.to.target n="marg113"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg112"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 9. <emph type="italics"/>quin&shy;<lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg113"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s></p><p type="main">

<s>Ex quo patet, quod hypomo chlion moueretur infinita ui, &longs;i po&longs;&shy;<lb/>&longs;et e&longs;&longs;e punctus: &longs;ed quia in extrema &longs;uperficie cylindri, ide&ograve; pote&longs;t <lb/>aliqua ui retineri.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg114"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg114"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s></p><p type="main">

<s>Et &longs;i quis po&longs;&longs;et capere ha&longs;tam in extremo puncto, non po&longs;&longs;et <lb/>eam mouere, etiam quod haberet robur infinitum, quia ab &aelig;quali <lb/>non fit motus per trige&longs;imamnonam propo&longs;itionem.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg115"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg115"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 3.</s></p><p type="main">

<s>Et libella nihil retinet ni&longs;i quantum e&longs;t pondus eius quod cu&shy;<pb pagenum="35"/>pit ad centrum peruenire, &amp; pondus ei appen&longs;um non prohi&shy;<lb/>bet motum, etiam &longs;i e&longs;&longs;et infinitum, ni&longs;i quatenus non uult recede&shy;<lb/>re ex directo centri mundi: &amp; ut grauat hypomochlion faciens im&shy;<lb/>pre&longs;sionem.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg116"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg116"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 4.</s></p><p type="main">

<s>Et &longs;i terra tota e&longs;&longs;et appen&longs;a polo, moueretur magna ui: quoni&shy;<lb/>am uis eadem e&longs;t in polo, qu&aelig; in circulo toto &aelig;quinoctij.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg117"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg117"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 5.</s></p><p type="main">

<s>Etrota, quanto uelocius mouetur in ambitu, tanto mi<lb/>norem habet uim: &longs;ed propter a&euml;rem, qui &longs;ecum circum&shy;<lb/><figure id="fig27"></figure><lb/>fertur, mouetur magno impetu, &amp; magnas facit l&aelig;&longs;iones. <lb/></s>

<s>Ide&ograve; hoc in cono non accidit.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg118"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg118"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 6.</s></p><p type="main">

<s>Ex quo patet ratio eleuandi pondera magna per tra&shy;<lb/>bem, ut &agrave; latere uides.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quadrage&longs;ima&longs;exta.</s></p><p type="main">

<s>An &longs;it aliqua proportio, &amp; qualis inter animam, &amp; ui&shy;<lb/>tas, &amp; &longs;ua corpora con&longs;iderare.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg119"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg119"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Declarauimus motum c&oelig;li e&longs;&longs;e uoluntarium, ob&longs;equente c&oelig;&shy;<lb/>lo per uirtutem in eo infu&longs;am. </s>

<s>In animalibus autem, &amp; pr&aelig;cipu&egrave; <lb/>in homine notius e&longs;t hoc experientibus nobis in ip&longs;is: &longs;ed motus <lb/>hic, ut dixi &longs;upra, mi&longs;tus e&longs;t, ille uer&ograve; c&oelig;le&longs;tis ignotior e&longs;t. </s>

<s>Certum </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg120"></arrow.to.target><lb/>tamen e&longs;t plen&egrave; ob&longs;equi c&oelig;lum uit&aelig;, nec pror&longs;us repugnare. </s>

<s>So&shy;<lb/>let Ari&longs;toteli imponi, qu&ograve;d &longs;i adderetur a&longs;trum c&oelig;lo, qu&ograve;d c&oelig;lum <lb/>aut quie&longs;ceret, aut tardius moueretur: quod e&longs;t, ac &longs;i diceremus, <lb/>qu&ograve;d homo paruus &longs;i fieret maior, non e&longs;&longs;et ade&ograve; agilis, tanquam <lb/>motus ille e&longs;&longs;et ab externa cau&longs;a. </s>

<s>Im&ograve; perinde e&longs;&longs;et, ac&longs;i quis dice&shy;<lb/>ret, quod lapides magni minus uelociter de&longs;cenderent, quam par&shy;<lb/>ui. </s>

<s>Quin potius ut lapis magnus ueloci&ugrave;s mouetur: qu&agrave;m par&shy;<lb/>uus naturali motu, &amp; tardius pr&aelig;ternaturali, ita c&oelig;lum motu uo&shy;<lb/>luntario, &longs;i ita dici po&longs;&longs;et &aelig;qualius &amp; maiore cum efficacia, quan&shy;<lb/>to den&longs;ius. </s>

<s>Et ita &longs;i Ari&longs;toteles illud dixi&longs;&longs;et, o&longs;tendi&longs;&longs;et magnam <lb/>imperitiam. </s>

<s>Ide&ograve; quale iudicium debemus facere de Alexandro, &amp; <lb/><arrow.to.target n="marg121"></arrow.to.target><lb/>Aueroe, qui hoc ei tribuunt. </s>

<s><expan abbr="legi&ttilde;">legitur</expan> enim in textu Arabico tale quip&shy;<lb/>piam. </s>

<s>De Animalibus for&longs;an po&longs;&longs;et hoc dici, <expan abbr="quoni&atilde;">quoniam</expan>, ut &longs;upr&agrave; dixi&shy;<lb/>mus, motus ille mi&longs;tus e&longs;t. </s>

<s>Remanet ergo difficultas, <expan abbr="quoni&atilde;">quoniam</expan> &longs;i mo&shy;<lb/>tus i&longs;te non &agrave; proportione fit, quare non e&longs;t infinitus? </s>

<s>&amp; dico quae in <lb/>animalibus tres &longs;unt cau&longs;&aelig;, una, quia e&longs;t mi&longs;tus, &amp; habet repugnan<lb/>tiam: &longs;ecunda, quia e&longs;t de loco ad locum, motus autem c&oelig;li e&longs;t in lo <lb/>co: tertia e&longs;t communis etiam c&oelig;lo, et e&longs;t, <expan abbr="quoni&atilde;">quoniam</expan> non e&longs;t ratio finis. <lb/></s>

<s>Natura enim diuina non appetit mouere <expan abbr="t&atilde;">tam</expan> celeriter. </s>

<s>Quid e&longs;t ergo <lb/>proportio, <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &longs;it <expan abbr="ultim&utilde;">ultimum</expan> uoluntatis uit&ecedil;, ut obtemperet prim&aelig; cau&longs;&aelig;, <lb/>ideo illud e&longs;t <expan abbr="ultim&utilde;">ultimum</expan>, &qring; mouet. </s>

<s>E&longs;t <expan abbr="a&utilde;t">aunt</expan> idem uelle, &amp; po&longs;&longs;e. </s>

<s>In natura <pb pagenum="36"/>enim c&oelig;li e&longs;t ille appetitus, cuius prin cipium e&longs;t uita: &amp; e&iacute;us uolun <lb/>tatis bonum ip&longs;um. </s>

<s>Et ideo h&aelig;c proportio <expan abbr="n&otilde;">non</expan> diuiditur. </s>

<s>In anima&shy;<lb/>libus autem non e&longs;t uis illa ni&longs;i, cum proportione, quia primum in&shy;<lb/>&longs;trumentum, quod recipit, &amp; e&longs;t &longs;piritus uim habet determinatam, <lb/>cum &longs;it uirtus in materia: ideo <expan abbr="n&otilde;">non</expan> mouet ni&longs;i cum certa proportio&shy;<lb/>ne, uelut lumen in medio in &longs;e non habet proportionem ni&longs;i ad lu&shy;<lb/>cem, &longs;ed ut e&longs;t in illo, pote&longs;t e&longs;&longs;e remi&longs;&longs;um, <expan abbr="ob&longs;cur&utilde;">ob&longs;curum</expan> &amp; hebes. </s>

<s>Qu&aelig;&shy;<lb/>ritur ergo quantitas illius? </s>

<s>&longs;i dicas, qu&ograve;d e&longs;t &agrave; luce: qu&aelig;ro quanti&shy;<lb/>tas lucis, unde &longs;it? </s>

<s>for&longs;an dicendum, qu&ograve;d uelutin motibus, quanto <lb/>den&longs;iora &longs;unt corpora tanto <expan abbr="mouen&ttilde;">mouentur</expan> maiore nixu, &amp; robore. </s>

<s>Nam <lb/>calor in materia augetur iuxta illius quantitatem: idem in luce, &amp; <lb/>reliquis. </s>

<s>Dico ergo proportionem e&longs;&longs;e infinitam: nam &longs;i corpus e&longs;&shy;<lb/>&longs;et infinitum &amp; optim&egrave; di&longs;po&longs;itum infinita ui moueretur &amp; agili&shy;<lb/>tate, ut enim maius e&longs;t eo maiores uires habet.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg120"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 27.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg121"></margin.target>T<emph type="italics"/>ex.<emph.end type="italics"/> 71. <lb/>2. <emph type="italics"/>de<emph.end type="italics"/> C<emph type="italics"/><gap/>.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quadrage&longs;ima&longs;eptima.</s></p><p type="main">

<s>Si duo mobilia &aelig;qualiter in eodem circulo iuxta proprios mo&shy;<lb/>tus moueantur, productum temporis circuituum inuicem erit &aelig;&shy;<lb/>quale producto differenti&aelig; temporum circuitus duct&aelig; in tempus <lb/>coniunctionis prim&aelig;.<lb/><arrow.to.target n="marg122"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg122"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sint duo mobilia a &amp; b in eodem pun&shy;<lb/><figure id="fig28"></figure><lb/>cto, qu&aelig; &aelig;qualiter uer&longs;us eandem partem <lb/>moueantur &aelig;qualibus in temporibus, inui <lb/>cem tamen in &aelig;qualiter, ita quod a in f &amp; b <lb/>in g temporibus ab&longs;oluant circulum, &amp; ho <lb/>rum differentia &longs;it h. </s>

<s>Dum ita que a perficit <lb/>circulum b perueniat in c, igitur c d b e&longs;t dif <lb/>ferentia, qu&aelig; &longs;uperanda e&longs;t, &amp; proportio <lb/>circuli ad b c ut g ad f, quare reliqui ad reli&shy;<lb/>quum, ut re&longs;idui ad re&longs;iduum, &longs;cilicet circu&shy;<lb/>li ad c d b, ut g ad h, &amp; b c ad c d b ut f ad h, coniungantur igitur in k <lb/>tempore, eruntque k f g h omiologa, ut productum ex circulo in b c <lb/>diui&longs;o per certam quantitatem &amp; cum circulo &amp; b c &amp; c d b diffe&shy;<lb/>rentia, &amp; &longs;it &longs;productum exfin g, dico quod diui&longs;a &longs; per h exibit k <lb/>tempus coniunctionis prim&aelig;, &longs;it itaque d locus coniunctionis, dico <lb/>igitur quod differentia &longs;patij pertran&longs;iti a b, a &amp; a, b in reditu ex con <lb/>iunctione prima ad d e&longs;t unus circulus completus, non enim po&longs;&shy;<lb/>&longs;unt e&longs;&longs;e plures, nam &longs;equeretur, qu&ograve;d a aliquando pertran&longs;i&longs;&longs;et b, <lb/>et &longs;ic non e&longs;&longs;et prima coniunctio, nec pote&longs;t e&longs;&longs;e minus, nam &longs;ic cum <lb/>a &amp; b &longs;int in d ultra perfectas circulationes uterque eorum pertran <lb/>&longs;iuit arcum b c, igitur nullo modo differentia pote&longs;t e&longs;&longs;e minor cir&shy;<lb/>culo, neque maior, ut declaratum e&longs;t, igitur e&longs;t unus circulus ad un&shy;<pb pagenum="37"/>guem. </s>

<s>Hoc declarato ponatur m &longs;patium compofitum ex circulis <lb/>pertran&longs;itis a b a cum &longs;patio b d, etenim &longs;patium, quod pertran&longs;it <lb/>b a coniunctione in a, ad coniunctionem primam in d, &amp; erit ex de&shy;<lb/>mon&longs;tratis horum differentia circulus qui uocetur o, &amp; &longs;it p &longs;pa&shy;<lb/>tium, quod pertran&longs;it b in tempore eodem, in quo a pertran&longs;it o, &amp; <lb/>&longs;it q differentia o, &amp; p qu&ecedil; in circulo e&longs;t c d l b, quia igitur in eodem <lb/>tempore a pertran&longs;it m &amp; b, n, erit m ad n, ut a ad b, &amp; eadem ratio&shy;<lb/>ne a ad b, ut o ad p, igitur ex undecima quinti Euclidis m ad n, ut o <lb/>ad p, quare cum o &longs;it differentia m &amp; n, &amp; q, differentia o &amp; p erit ex <lb/>decimanona quinti Euclidis, m ad o, ut o ad q, &amp; ita circulus e&longs;t ana <lb/>logus inter &longs;patium pertran&longs;itum &agrave; motore uelociori, &amp; inter diffe&shy;<lb/>rentiam &longs;patij qu&aelig; accidit, dum uelocior motor pertran&longs;it circu&shy;<lb/>lum, id e&longs;t qu&ograve;d circulus a c d e&longs;t analogus inter c d l b, &amp; circulos <lb/>pertran&longs;itos a b a cum portione b d. </s>

<s>Reuertor igitur ad propo&longs;i&shy;<lb/>tum, cum &longs;it m ad o, ut o ad q, &amp; m ad o, ut n ad p, ex &longs;extadecima <lb/>quinti Euclidis, erit ex undecima eiu&longs;dem n ad p, ut o ad q, quare ex <lb/>&longs;extadecima &longs;exti Elementorum ducto o, id e&longs;t circulo, &longs;eu maiore <lb/>numero in p &longs;patium pertran&longs;itum a b, &longs;eu ducto fin g, &amp; diui&longs;o per <lb/>q differentiam &longs;patiorum, &longs;eu per h exibit n, &longs;eu &longs;patium quod <lb/>pertran&longs;it b ab una coniunctione ad aliam quod erat demon&shy;<lb/>&longs;trandum.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg123"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg123"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc patet, quod proportio temporis coniunctionis ad tem&shy;<lb/>pus tardioris motus circuitionis e&longs;t ueluti temporis circuitus uelo <lb/>cioris motoris ad differentiam temporis motus tardioris, &amp; uelo&shy;<lb/>cioris motoris in uno circuitu.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quadrage&longs;imao ctaua.</s></p><p type="main">

<s>Si tria mobilia ex eodem puncto di&longs;cedant, fuerintque duorum, ac <lb/>duorum coniunctiones in temporibus commen&longs;is illa tria mobi&shy;<lb/>lia denu&ograve; coniungentur in tempore producto ex denominatore di <lb/>ui&longs;ionis temporis maioris per minus in minus, aut numeratore <lb/>in maius.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg124"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg124"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sint tria mobilia a, quod circuat in duobus annis b in quinque, <lb/>c in &longs;eptem. </s>

<s>Dico quod primum redibunt in numero producto ex <lb/>&longs;eptem quinque &amp; duobus, qui &longs;unt numeri primi, &amp; erit ille nume&shy;<lb/>rus &longs;eptuaginta annorum. </s>

<s>Nam in &longs;eptuaginta annis a perficiet tri&shy;<lb/>gintaquinque reuolutiones b quatuordecim, c decem: ergo <expan abbr="redib&utilde;t">redibunt</expan> <lb/>per perfectos circuitus ad idem punctum. </s>

<s>O&longs;tendo modo quod <lb/>non ante: nam &longs;i &longs;ic: &longs;it, ut in trigintaquinque annis igitur b &amp; c per&shy;<lb/>ficient perfectos circuitus, ergo <expan abbr="redib&utilde;t">redibunt</expan> ad idem punctum, a autem <lb/>non redibit, quoniam eius circuitus non numerat trigintaquinque<lb/>aliter non fui&longs;&longs;et &longs;eptuaginta minimus numeratus ab a b c, cum <pb pagenum="38"/>ergo iam &longs;upponatur numerari a b &amp; c non numerabitur a b a, er&shy;<lb/>go a non perficiet circuitus, ergo non redibit ad primum <expan abbr="loc&utilde;">locum</expan>, ergo <lb/>non erit iunctus cum b &amp; c. </s>

<s>Quod &longs;i dicas a b c coniungi in decem <lb/>&longs;eptem annis numero non numerato ab ali <lb/><figure id="fig29"></figure><lb/>quo illorum temporum, auferantur perfe&shy;<lb/>ct&aelig; circulationes, &amp; <expan abbr="remaneb&utilde;t">remanebunt</expan> dimidium <lb/>ex a, du&aelig; quint&aelig; ex b, tres &longs;eptim&aelig; ex c, igi&shy;<lb/>tur oportebit ut h&aelig; portiones &longs;int &aelig;qua&shy;<lb/>les, ut po&longs;t perfectas circulationes in idem <lb/>punctum, <expan abbr="c&otilde;ueniant">conueniant</expan>, ergo 1/2 &amp; 2/5 &amp; 3/7 &aelig;qui&shy;<lb/>ualebunt, quare proportio 7 ad 3 &amp; 5 ad 2 <lb/>&amp; 2 ad 1, e&longs;t una, quare permutando 3 ad 2 <lb/>ut 7 ad 5, &longs;ed 7 &amp; 5 &longs;unt contra &longs;e primi, ergo in &longs;ua proportione mi <lb/>nimi per dicta in &longs;eptimo Elementorum: ergo tria, &amp; duo non &longs;unt <lb/>in eadem proportione. </s>

<s>Rur&longs;us dicantur conuenire in annis qua&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg125"></arrow.to.target><lb/>tuordecim cum dimidio, ergo in uiginti nouem conuenient ite&shy;<lb/>rum: ergo per &longs;ecundam partem erit &longs;eptem ad unum, ut duo ad <lb/>unum, igitur permutando unius ad unum, ut &longs;eptem ad duo, &longs;ed <lb/>unum e&longs;t &aelig;quale uni, ergo duo erunt &aelig;qualia &longs;eptem. </s>

<s>Rur&longs;us dica&shy;<lb/>mus, quod in tempore annorum &lt;02&gt; quadrata decem &longs;imiliter aufe&shy;<lb/>ram integras reuolutiones, quas potero, &amp; erunt &lt;02&gt; 2 1/2 m: 1, &amp; &lt;02&gt; 2/5 &amp; <lb/>&lt;02&gt; 10/49 &aelig;qualia. </s>

<s>Hic uides infinita &longs;equi in conuenientia, qu&aelig; longum <lb/>e&longs;&longs;et numerare, nam &longs;eptem e&longs;&longs;et &aelig;quale quinque, &amp; proportio reci&longs;i <lb/>ad potentia rethe, ut numeri ad numerum. </s>

<s>Igitur non conueniunt <lb/>ante &longs;eptuaginta annos.<lb/><arrow.to.target n="marg126"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg125"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 23</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg126"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc &longs;equitur, qu&ograve;d nullibi conuenient pr&aelig;terqu&agrave;m in eo&shy;<lb/>dem puncto, &longs;cilicet in quo ab initio coniuncti fuerunt.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg127"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg127"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>m. </s>

<s>2.</s></p><p type="main">

<s>Sequitur denuo ex propo&longs;itione ip&longs;a repetita, &amp; primo corrola&shy;<lb/>rio, quod nullibi alibi conuenient qu&agrave;m in dato primo puncto, in <lb/>quo coniuncti fuerant ab initio etiam u&longs;que in &aelig;ternum.</s></p><p type="main">

<s>Sit rur&longs;us ut a circuat in annis duobus cum dimidio, b in tribus <lb/>cum tertia parte, cin quatuor cum quarta parte ducam per &longs;uos <lb/>denominatores, &amp; erit ut a in quinque annis. </s>

<s>b in decem, c in decem&shy;<lb/>&longs;eptem circuant, &amp; redeant ad idem punctum, &amp; quia quin que nu&shy;<lb/>merat decem, &amp; decem, &amp; decem&longs;eptem &longs;unt numeri inuicem pri&shy;<lb/>mi, ducam decem in decem&longs;eptem fiunt centum &longs;eptuaginta. </s>

<s>Con&shy;<lb/>&longs;tat igitur c quadrag&iacute;es, b quinquagies &longs;emel, a &longs;exagies octies cir&shy;<lb/>cumuerti, &amp; redire ad idem punctum: ergo rur&longs;us coibunt po&longs;t tot <lb/>annos in eo, dico modo, quod non ante: nam &longs;i non &longs;it, ut in trigin&shy;<lb/>ta tribus annis. </s>

<s>gratia exempli, aufero <expan abbr="decem&longs;ept&etilde;">decem&longs;eptem</expan>, decem, &amp; quin&shy;<lb/>que, &amp; relinquentur &longs;exdecim tria &amp; tria, &amp; rur&longs;us ex &longs;exde cim tres <pb pagenum="39"/>cir cuitus c, &amp; relinquentur 3 3/4 &longs;equetur igitur, ut &longs;it proportio 17 ad <lb/>13, &amp; 2 1/2 ad 1/2 &amp; 3 1/3 ad 3 eadem, &amp; ita 17/13, 5/2 &amp; 10/9 eadem &longs;i iam &longs;uppo<gap/>&shy;<lb/>mus 17 &amp; 10 e&longs;&longs;e primos inuicem, ut in &longs;ecunda demon&longs;tratione<gap/><lb/>Igitur &longs;equuntur eadem corrolaria, qu&aelig; dicta &longs;unt.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quadrage&longs;imanona.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;ito mobilis in circulo circuitus tempore, dataque ratione <lb/>di&longs;tanti&aelig; ab illo mobilis circuitum inuenire, quod ex eodem pun&shy;<lb/>cto di&longs;cedens cum alio mobili in dato puncto conueniat &longs;ub quo&shy;<lb/>cunque numero circuituum tempus quoque coniunctionis.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg128"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg128"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sit in circuli peripheria a <expan abbr="p&utilde;ctus">punctus</expan>, qui cir <lb/>cuat &aelig;quali motu (hoc enim &longs;emper intel&shy;<lb/>ligitur) in b tempore: &amp; &longs;it datus punctus c <lb/>in quo di&longs;cedens e mobile ex coniunctio&shy;<lb/>ne cum a po&longs;t certos circuitus proprios, <lb/>aut etiam. </s>

<s>&longs;ine ulla circuitione perfecta de&shy;<lb/>beat conuenire. </s>

<s>Volo &longs;cire tempus circui&shy;<lb/>tionis e: &amp; etiam tempus coniunctionis. <lb/></s>

<s>Sit ergo primum ut ab&longs;que circuitione ulla e, a debeat comprehen&shy;<lb/>dere e in c po&longs;t numerum circuitionum ip&longs;ius a, qui &longs;it f. </s>

<s>nam &longs;i a o c <lb/>currit e in prima circuitione ip&longs;ius e, igitur a mouetur uelocius <lb/>qu&agrave;m e, cum ergo debeat attingere ip&longs;um e, nece&longs;&longs;e e&longs;t ut a pertran&shy;<lb/>&longs;eat prius per punctum ex quo di&longs;ce&longs;sit antequam redeat ad con&shy;<lb/>iunctionem e: ergo perficiet &longs;altem unam circuitionem. </s>

<s>Ducemus <lb/>ergo f in b, &amp; fiet g tempus circuitus aut circuituum a, &amp; quia &longs;pa&shy;<lb/>tium a c datum e&longs;t, &longs;it b temporis circuitus a ad h, uelut circuli to&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg129"></arrow.to.target><lb/>tius ad a c, &amp; iungatur g cum h &amp; fiat k. </s>

<s>Fiat quoque, ut monadis <lb/>ad h, ita l ad monadem, &amp; ducatur l in k, &amp; fiat m: dico m e&longs;&longs;e tem&shy;<lb/>pus circuitus e. </s>

<s>Con&longs;tat enim ex &longs;uppo&longs;ito, quod k e&longs;t tempus to&shy;<lb/>tum in quo a peruenit po&longs;t b circuitiones in c, &longs;i ergo e moueretur <lb/>per m tempus totum ex &longs;uppo&longs;ito perficeret circuitum, at quia cir&shy;<lb/>cuitus ad a c, ut monadis ad h, igitur etiam ut l ad monadem, ergo <lb/>proportio circuitus ad a c, ut m ad monadem: ergo &longs;i in m tran&longs;it to <lb/>tum circuitum in monade tran&longs;it a c: &longs;ed monas ducta in k facit k, <lb/>igitur e in tempore k perueniet in c, quod erat demon&longs;trandum. <lb/></s>

<s>Proponatur modo tempus reuolutionum e ip&longs;um d: eodem mo&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg130"></arrow.to.target><lb/>do agemus ducendo fin b fit g, addatur h &amp; fiat k, diuidatur k per <lb/>aggregatum d &amp; a e, &amp; exeat m, (idem enim e&longs;t diuidere per aggre&shy;<lb/>gatum d &amp; h, &amp; multiplicare per l) dico ergo ut in demon&longs;tratione <lb/>priore, quod m e&longs;t tempus circuitus e. </s>

<s>Nam cum k &longs;it tempus, in <lb/>quo a po&longs;t circuitus f peruenit ad c, ergo diui&longs;o ip&longs;o toto tempore <pb pagenum="40"/>per numerum reuolutionum d, &amp; partem reuolutionis exibit tem&shy;<lb/>pus unius reuolutionis.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg129"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 10. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg130"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 11. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Exemplum primi in repaul&ograve; ob&longs;curiore: &longs;it f 4 &amp; b 2 1/2 &amp; a c 4/5, du <lb/>cemus 4 in 2 1/2 fit 10, adde 4/5 6 quod e&longs;t 2 fit 12, diuide per 4/5 &longs;eu mul&shy;<lb/>tiplica per 5/4 quod idem e&longs;t, fit 15 circuitus e, in quatuor ergo circui&shy;<lb/>tibus, &amp; 4/5 qui &longs;unt duo decim anni perueniet a ad c, &amp; in duodecim <lb/>annis e perueniet ad c, nam 12 &longs;unt 4/5 ip&longs;ius 15. Similiter in &longs;ecundo <lb/>ca&longs;u &longs;it f 4 ut prius b 2 1/3 a c 1/7, ducemus 4 in 2 1/3 fit 9 1/3, addemusque h <lb/>portionem b qualis a c e&longs;t totius circuitus, id e&longs;t 1/7, e&longs;t autem 1/7 2 1/3, 1/3 <lb/>fient 9 1/3, &longs;imiliter ponatur d 5, &amp; quia a c e&longs;t 1/7 erunt 36/7, diuide ergo <lb/>9 2/3 id e&longs;t 29/3 per 36/7 exeunt 203/108 tempus reuolutionis e. </s>

<s>Quin que ergo <lb/>reuolutiones e erunt 1015/108 addita &longs;eptima parte, qu&aelig; e&longs;t 29/108 fient 2044/108 <lb/>&longs;eu 261/27, &amp; &longs;unt anni 9 18/27 &longs;eu 9 2/3, ergo in tanto tempore a faciet qua&shy;<lb/>tuor circuitus, &amp; &longs;eptimam partem, &amp; e quinque circuitus, &amp; &longs;e&shy;<lb/>ptimam.<lb/><arrow.to.target n="marg131"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg131"></margin.target>C<emph type="italics"/><gap/><emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc patet, quod non coniungentur in alio loco, neque alio tem <lb/>pore ante pr&aelig;dictum tempus.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quinquage&longs;ima.</s></p><p type="main">

<s>Omnes circuituum portiones in eiu&longs;dem temporibus <expan abbr="repetun&ttilde;">repetuntur</expan>.</s></p><p type="main">

<s>Sint in circulo a b c d e f g: a &amp; b iuncta, &amp; in primo congre&longs;&longs;u <lb/>iungantur in c, in &longs;ecundo in d, in tertio in e, in quarto in f, in quinto <lb/>in g, in &longs;exto in h, in &longs;eptimo in k, in octauo in l. </s>

<s>Et &longs;ic deinceps <expan abbr="c&utilde;quetempora">cunque<lb/>tempora</expan> &longs;int &aelig;qualia, erunt &amp; circuitus totidem numero, &amp; exce&longs;&shy;<lb/>&longs;us &aelig;quales etiam a c, c d, d e, e f, f g, g h, h k, <lb/><figure id="fig30"></figure><lb/>k l. </s>

<s>Et &longs;i aggregatum a &longs;cilicet circulorum, <lb/>&amp; portionis fuerit commen&longs;um circulo, &amp; <lb/>ita de b erunt omnia <expan abbr="c&otilde;men&longs;a">commen&longs;a</expan> ad circulum, </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg132"></arrow.to.target><lb/>&amp; etiam inter &longs;e. </s>

<s>Et &longs;i inter &longs;e aggregata, uel <lb/>portiones erunt, &amp; eodem modo reliqua. <lb/></s>

<s>Et quoniam circuli circulis commen&longs;i &longs;unt: <lb/>&longs;i portiones erunt inuicem commen&longs;&aelig; <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan>, <lb/>&amp; toti circuitus cum partibus commen&longs;i, &amp; <lb/>&longs;i non commen&longs;i, neque erunt inter &longs;e, neque ad circulum. </s>

<s>Et &longs;i totum <lb/>&longs;patium cum circuitibus erit unius generis, erunt duplicata, &amp; tri&shy;<lb/>plicata, &amp; quadruplicata eiu&longs;dem generis: quare cum &longs;patia ip&longs;a <lb/>detractis circuitibus uelut rhete habeant naturam reci&longs;i, &amp; &longs;patia <lb/>ip&longs;a tota &longs;int eiu&longs;dem generis, erunt &longs;patia, qu&aelig; relinquuntur eiu&longs;&shy;<lb/>dem generis. </s>

<s>Erunt tamen incommen&longs;a nece&longs;&longs;ari&ograve;, &longs;i partes fuerint <lb/>incommen&longs;&aelig; toti. </s>

<s>Ponatur a c incommen&longs;a toti circulo dico, quod <lb/>a k <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> e&longs;t incommen&longs;a toti circulo: &amp; <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> a k, &amp; k c. </s>

<s>Quia enim a c <lb/>e&longs;t incommen&longs;a circulo, &amp; k a cum toto circulo &longs;emel e&longs;t commen&shy;<pb pagenum="41"/>&longs;a a c, quia multiplex ei. </s>

<s>igitur cum circulus, &amp; a k diuidantur in cir&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg133"></arrow.to.target><lb/>culum et a k, &amp; circulus &longs;it incommen&longs;us circulo, cum a k erit aggre. <lb/></s>

<s>gatum ex circulo, &amp; a k incommen&longs;um ip&longs;i a k, &amp; a k pariter incom <lb/><arrow.to.target n="marg134"></arrow.to.target><lb/>men&longs;a circulo. </s>

<s>Rur&longs;us quia a k e&longs;t incommen&longs;a circulo cum a k, &amp; <lb/>circulus cum a k &longs;it multiplex ad a c, erit a k incommen&longs;a a c, quare <lb/><arrow.to.target n="marg135"></arrow.to.target><lb/>erit c k incommen&longs;a a k &amp; a c, &amp; circulo ad dita a k. </s>

<s>Si ergo a c &longs;it <lb/>commen&longs;a circulo, erunt omnes portiones e genere numeri, &amp; &longs;i <lb/><arrow.to.target n="marg136"></arrow.to.target><lb/>potentia rhete erunt omnes, uel potentia rhete, uel circulis detra&shy;<lb/>ctis, ut a k &amp; a l reci&longs;a: &amp; a c &longs;it potentia &longs;ecunda rhete, id e&longs;t radix cu <lb/>bica erunt omnes c d, d e, e f, potentia &longs;ecunda rhete, et radices cubi&shy;<lb/>c&aelig; numeri, &longs;eu latera corporum rhete, a k uero &amp; a l, &amp; huiu&longs;modi <lb/>in infinitum reci&longs;a potentia rhete.<lb/><arrow.to.target n="marg137"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg132"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. <lb/><emph type="italics"/>pr&aelig;cedentis.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg133"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 14. <emph type="italics"/>deci <lb/>mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg134"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 17. <lb/><emph type="italics"/>eiu&longs;dem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg135"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 14. <lb/><emph type="italics"/>rur&longs;us.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg136"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 17. <lb/><emph type="italics"/>rur&longs;us.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg137"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc patet, quod cum circulus po&longs;sit diuidi in infinita gene&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg138"></arrow.to.target><lb/>ra quantitatum, qu&aelig; non &longs;unt inuicem commen&longs;&aelig; cumque coniun&shy;<lb/>ctiones h&aelig; &longs;emper in eodem genere maneant, quod infinita pun&shy;<lb/>cta, &amp; infinitis in &longs;peciebus quantitatum remanebunt in quibus a <lb/>&amp; b in perpetuum nunquam conuenient. </s>

<s>Velut &longs;i coniunctio pri&shy;<lb/>ma fiat in &lt;02&gt; cu. </s>

<s>1/2 alicuius circuli, nunquam conuenient, neque in me&shy;<lb/>dietate, neque in quarta parte, nec octaua, nec tertia, nec &longs;exta, nec no&shy;<lb/>na, nec quinta, nec decima, &amp; &longs;ic de &longs;ingulis in genere commen&longs;a&shy;<lb/>rum toti circulo. </s>

<s>Neque in &lt;02&gt; quadrata 1/2 uel 1/3 uel 1/5 neque &lt;02&gt; 1/6 uel 1/20, <lb/>neque in &lt;02&gt; 3 m: 1, nec 2 m: &lt;02&gt; 3 nec in &lt;02&gt; &lt;02&gt; 2 aut 3 aut 7 nec in &lt;02&gt; rela&shy;<lb/>ta alicuius numeri, nec in 2 m: &lt;02&gt; &lt;02&gt; cub. </s>

<s>3 nec 2 m: &lt;02&gt; cub. </s>

<s>4, &amp; &longs;ic <lb/>de alijs.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg138"></margin.target>P<emph type="italics"/>er penulti&shy;<lb/>mam uige&longs;i&shy;<lb/>mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quinquage&longs;imaprima.</s></p><p type="main">

<s>Operationes dictas exemplo declarare.<lb/><arrow.to.target n="marg139"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg139"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Supponamus in circulo pr&aelig;dicto a c &lt;02&gt; 7 con&longs;tat, quod e&longs;&longs;e non <lb/>pote&longs;t, quia &lt;02&gt; 7 e&longs;t maior monade, ideo toto circulo, quare non po<lb/>terit e&longs;&longs;e pars circuli, &longs;ed referetur ad <expan abbr="quantitat&etilde;">quantitatem</expan> certam, uelut quod <lb/>circulus &longs;it 10. &longs;emper ergo diuidemus &lt;02&gt; 7, &longs;eu eam portionem per <lb/>10 quantitatem circuli &amp; exibit &lt;02&gt; 7/100, &amp; h&aelig;c erit portio circuli, &amp; ita <lb/>&longs;i portio &longs;it &lt;02&gt; cub. </s>

<s>16, diuidemus &lt;02&gt; cub. </s>

<s>16 per 10 exibit &lt;02&gt; cu 2/125, &amp; <lb/>ita de alijs.</s></p><p type="main">

<s>Sed cum ex repetitione cre&longs;cat portio illa, donec exuperet mo&shy;<lb/>nadem, aut aliquem quemuis numerum detracta monade aut nu&shy;<lb/>mero circuituum habebit rationem reci&longs;i. </s>

<s>Velut &lt;02&gt; 7/100 quater &longs;um&shy;<lb/>pta efficit &lt;02&gt; 112/100. Et hoc e&longs;t potentia rhete, &longs;ed &longs;i quis auferat mona&shy;<lb/>dem fiet &lt;02&gt; 112/100 m: 1, &amp; hoc e&longs;t reci&longs;um 1, &longs;cilicet 1 p: &lt;02&gt; v: 23/25 m: &lt;02&gt; 28/25, &longs;ed ta <lb/>men uer&egrave; e&longs;t linea media.</s></p><p type="main">

<s>Quod uer&ograve; non contingat coniungi in alio loco, neque tem&shy;<lb/>pore &longs;it, ut a b iungantur in c, &amp; &longs;it reuolutio a triplex integra, &amp; b <pb pagenum="42"/>&longs;excuplex, &amp; tempus totum decem annorum: ita ut a c &longs;it tertia <lb/>pars circuitus, &amp; a circuitus tres anni, &amp; quia circuitus b &longs;unt fex <lb/>cum tertia, diuidemus decem per 6 1/3 exit <lb/>1 11/29, dico quod non prius, neque in alio <lb/><figure id="fig31"></figure><lb/>puncto. </s>

<s>Si enim prim&ugrave;m in eodem pun&shy;<lb/>cto, &amp;, gratia exempli, in quatuor annis <lb/>congruit enim, &amp; b dicamus quod per&shy;<lb/>egerit duas reuolutiones cum tertia, hoc <lb/>enim e&longs;t nece&longs;&longs;arium, &longs;i debet perueni&shy;<lb/>re ad c, &amp; erunt anni tres, &amp; 23/19, non ergo <lb/>anni quatuor. </s>

<s>Cum enim tempora di&shy;<lb/>uer&longs;a diuiduntur per numeros haben&shy;<lb/>tes proportionem erunt, qui prodeunt <lb/><arrow.to.target n="table13"></arrow.to.target><lb/>numeri in eadem ratione. </s>

<s>Diui&longs;o ergo <lb/>10 per 1 11/19 exit 6 2/3, &amp; diui&longs;o 4 per 1 11/19 exit <lb/>2 8/15, igitur 6 1/3 ad 2 8/15, ut 10 ad 4, igitur 8/25 <lb/>non pote&longs;t e&longs;&longs;e &aelig;quale 1/3. Si enim per <lb/>pr&aelig;cedentem repetuntur, ergo non po&longs;&shy;<lb/>&longs;unt redire, doneciterum coniung antur in ip&longs;o a. </s>

<s>Si enim aliter &longs;it <lb/>ut ex e, igitur e c e&longs;t &aelig;qualis a c pars toti, quod contingere non po&shy;<lb/>te&longs;t. </s>

<s>Sin uer&ograve; coniunctio fiat in d, igitur per pr&aelig;cedentem d e e&longs;t <lb/>pars a c &longs;ubmultiplex quomodolibet, quare non fuerunt a&longs;&longs;um&shy;<lb/>pti primi numeri. </s>

<s>Veluti in exemplo con&longs;tituimus, quod a, &amp; b <lb/>conueniunt in c in decem annis, &amp; a c e&longs;t tertia pars circuitus: er&shy;<lb/>go in triginta annis conueniunt in a, &amp; in quadraginta rur&longs;us in c. <lb/></s>

<s>&longs;i ergo quis a&longs;&longs;ump&longs;i&longs;&longs;et quadraginta annos ab initio pro con&shy;<lb/>gre&longs;&longs;u, &amp; diui&longs;i&longs;&longs;et per 1 12/19 exiret 25 1/3, &amp; &longs;i per 3 exiret 13 1/3, &amp; mani&shy;<lb/>fe&longs;tum e&longs;t, quod uterque numerus pote&longs;t diuidi per eundem nu&shy;<lb/>merum, utpote 4 &amp; exit numerus cum eadem parte &longs;cilicet 6 1/3 &amp; <lb/>3 1/3 ergo conuenient ante, non ergo a&longs;&longs;ump&longs;i&longs;ti minimos in ea pro&shy;<lb/>portione. </s>

<s>Illi autem nequaquam amplius diuidi non po&longs;&longs;unt eo&shy;<lb/>dem modo.</s></p><table><table.target id="table13"></table.target><row><cell>Decem</cell><cell></cell><cell>Quatuor</cell><cell></cell></row><row><cell>3</cell><cell>3 1/3</cell><cell>1 11/19</cell><cell>2/(<gap/>/2<gap/>)</cell></row><row><cell>1 11/19</cell><cell>6 1/3</cell><cell></cell><cell></cell></row></table><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quinquage&longs;ima&longs;ecunda.</s></p><p type="main">

<s>Tria mobilia coniuncta in eodem puncto, quorum duo, &amp; duo <lb/>conueniant in partibus in commen&longs;is inter &longs;e, in perpetuum in nul&shy;<lb/>lo unquam puncto conuenient.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg140"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg140"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sint a b c iuncta, &amp; primo iungantur a &amp; b, iterum in d &amp; b, &amp; <lb/>c in e, &amp; &longs;int a d, a e inconimen&longs;&aelig;, dico qu&ograve;d a b c nunquam con&shy;<lb/>uenient in aliquo puncto, &longs;eu primo, &longs;eu alio &agrave; prim o: &longs;i non con&shy;<pb pagenum="43"/><figure id="fig32"></figure><lb/>ueniant in f, erunt ergo in g tempore re&shy;<lb/>uolutiones integr&aelig;, &amp; portio a f in&longs;uper. <lb/></s>

<s>Et quia h&aelig; con&longs;tituuntur per congre&longs;&longs;us <lb/>b cum a, &amp; &longs;unt &longs;patia a d, &amp; b cum c, &amp; <lb/>&longs;unt &longs;patia e f, igitur &longs;patium a f erit ex ge&shy;<lb/>nere quantitatis a d, &amp; a e per quinqua&shy;<lb/>ge&longs;imam, harum ergo erunt commen&longs;&aelig;: <lb/>quod e&longs;t contra &longs;uppo&longs;itum. </s>

<s>Et harum <lb/>propo&longs;itionum principium e&longs;t traditum <lb/>&agrave; Campano Nouarien&longs;i Euclidis expo&longs;itore, in quodam libello <lb/>non edito qui diligentia patris mei Facij ad me peruenit.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quinquage&longs;imatertia.</s></p><p type="main">

<s><expan abbr="Circulor&utilde;">Circulorum</expan> &longs;e in aduer&longs;um mouentium proportionem declarare.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg141"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg141"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit orbis a b cuius cen&shy;<lb/><figure id="fig33"></figure><lb/>centrum c, manubrium c <lb/>d f e, &longs;eu uero tangat circu <lb/>lum g, &longs;eu more gemmas <lb/>&longs;culpentium aligetur al&shy;<lb/>teri orbi funiculo a l b, &amp; <lb/>&longs;it in uertice axis k m or&shy;<lb/>biculus &longs;olidus aut &longs;emi&shy;<lb/>circulari forma m, dico <lb/>quod proportio motus a <lb/>b ad motum m e&longs;t produ <lb/>cta ex duabus proportio&shy;<lb/>nibus c n <expan abbr="&longs;emidimeti&etilde;tis">&longs;emidimetientis</expan>, <lb/>&amp; &longs;emidimetientis m ad k <lb/>o, quare ut rectanguli c n <lb/>in dimidium dimetientis <lb/>m ad quadratum o, ut enim a b ad ol orbem, id e&longs;t <expan abbr="peripheriar&utilde;">peripheriarum</expan> ita <lb/>c n ad o k, quoniam o l mouetur toties in una circuitione a b, quo&shy;<lb/>ties <expan abbr="peripheri&atilde;">peripheriam</expan> o l <expan abbr="contine&ttilde;">continetur</expan> in peripheria a b, ergo quoties o k con&shy;<lb/>tinetur in c n toties in una circuitione a b o l circumuertitur, &longs;ed <lb/>quoties circumuertitur ol, toties etiam m, quia uterque mouetur eo&shy;<lb/>dem circuitu k m axis, ergo quoties m circumducitur in circuitu a <lb/>b toties o k continetur in c n, ergo &longs;i fiat comparatio &longs;emidiametri <lb/>m ad c n, erit product a proportio circuitus a b ad circuitum m ex <lb/>proportione c n ad o k, et &longs;emidimetientis m ad <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> o k, ergo per 26 <lb/>proportio numeri circuitus unius p <expan abbr="alter&utilde;">alterum</expan> e&longs;t, ut rectanguli &longs;ub c n, <lb/>&amp; &longs;emidimetiente m ad quadratum k o, quod erat <expan abbr="demon&longs;trand&utilde;">demon&longs;trandum</expan>.</s></p><p type="main">

<s>Manife&longs;tum e&longs;t autem ex ip&longs;a &longs;ola con&longs;titutione, quod &longs;i a b mo&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg142"></arrow.to.target><pb pagenum="44"/>uetur &longs;ur&longs;um &agrave; dextro in &longs;ini&longs;trum in inferiore parte, mouebitur &agrave; <lb/>&longs;ini&longs;tro in dextrum, &amp; uterque circulorum g &amp; k in &longs;uperiore parte, <lb/>&amp; in inferiore mouebitur contrario motu, &longs;cilicet in &longs;uperiore &agrave; &longs;ini <lb/>&longs;tro in dextrum, &amp; inferiore &agrave; dextro in &longs;ini&longs;trum, illi uer&ograve; duo or&shy;<lb/>bes &longs;imili motu mouebuntur tam in parte &longs;uperiore, qu&agrave;m inferio&shy;<lb/>re, &amp; proportio motuum eorum inter &longs;e erit uelut dimetientium <lb/>corundem.<lb/><arrow.to.target n="marg143"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg142"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg143"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s></p><p type="main">

<s>Rur&longs;us cum a b circumuertatur cum manubrio c d f e, tanto uelo <lb/>cius circumuertetur, &amp; in ea proportione, qua d f continetur in c n, <lb/>&amp; in eodem tempore, in quo manubrium circumuertitur in eodem <lb/>axis circumuertitur, &amp; orbis, ut dictum e&longs;t, ergo in eodem tempo&shy;<lb/>re, in quo axis circumuertitur in eodem orbis: ergo tanto tardius <lb/>uidebitur moueri axis ip&longs;o orbe, quanta e&longs;t proportio minoris in <lb/>&aelig;qualitatis ip&longs;ius axis, &longs;eu ambitus, &longs;eu &longs;emidimetientis ad ambi&shy;<lb/>tum, &longs;eu &longs;emidimetientem orbis.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quinquage&longs;imaquarta.</s></p><p type="main">

<s>Proportio circuli ad &longs;uum diametrum per <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan> e&longs;t quar&shy;<lb/>ta pars peripheri&aelig;. </s>

<s>Rur&longs;usque eiu&longs;dem circuli ad peripheriam diame<lb/>tri quarta pars.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg144"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg144"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Quoniam enim &longs;uperficies circuli, ut ab <lb/><figure id="fig34"></figure><lb/>Archimede demon&longs;tratum e&longs;t, fit ex dimi&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg145"></arrow.to.target><lb/>dio diametri in <expan abbr="dimidi&utilde;">dimidium</expan> peripheri&aelig; erit, ut <lb/>eadem fiat ex tota peripheria in <expan abbr="quart&atilde;">quartam</expan> par <lb/>tem diametri, &amp; ex tota diametro in quar&shy;<lb/>tam <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> peripheri&ecedil;. </s>

<s>ergo proportio are&ecedil; <lb/>circuli ad diametrum per &longs;imilitudinem <lb/><arrow.to.target n="marg146"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t quarta pars peripheri&ecedil;, &amp; proportio are&ecedil; <lb/>ad <expan abbr="peripheri&atilde;">peripheriam</expan> e&longs;t quarta pars dimetientis, quod erat probandum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg145"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 16. <emph type="italics"/>&longs;ex <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg146"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 2. <emph type="italics"/>diff.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quinquage&longs;imaquinta.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem medicamentorum per ordines &longs;uppo&longs;ita &aelig;quali <lb/>proportione in ordinibus per quantitates, &amp; proportiones de&shy;<lb/>mon&longs;trare.<lb/><arrow.to.target n="marg147"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg147"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Galenus libro quinto de Simplicibus medicamentis, quem &longs;e&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg148"></arrow.to.target><lb/>quuti &longs;unt alij medici, ponit quatuor ordines <expan abbr="medicamentor&utilde;">medicamentorum</expan> iux&shy;<lb/>ta qualitates calidi, frigidi, &longs;icci, &amp; humidi, &amp; primus e&longs;t cum <expan abbr="medi-cament&utilde;">medi&shy;<lb/>camentum</expan> non &longs;entitur quale &longs;it licet operetur, uelut cam&ecedil;melon, ab&shy;<lb/>&longs;ynthium, &amp; oriza: &longs;ecundus e&longs;t, cum &longs;entitur, &longs;ed non l&aelig;dit, ut nux <lb/>myri&longs;tica, &longs;aluia, ozimum: tertius e&longs;t cum &longs;entitur, &amp; l&aelig;dit, &longs;ed <lb/>non de&longs;truit, neque corrumpit corpus, uelut a&longs;&longs;arum apium &longs;ta&shy;<lb/>phi&longs;agria, cappares, myrrha, ruta: quartus e&longs;t, cum de&longs;truit ue&shy;<lb/>lut pyretrum, piper, euphorbium c&aelig;pe aggre&longs;te, &amp; &longs;inapis, cina&shy;<pb pagenum="45"/>momum autem, &amp; gingiber numerantur inter medicinas cal&iacute;das <lb/>tertij gradus, &amp; hoc opus comparatur ad corpus &longs;icut dicit Gale&shy;<lb/>nus, &amp; Serapio non ad linguam, ut medici no&longs;tri temporis interpre <lb/>tantur. </s>

<s>Ex quo patet, quod aliqua medicina poterit e&longs;&longs;e quarti ordl <lb/>nis, &amp; non l&aelig;dere linguam in gu&longs;tu, &amp; alia tertij ordinis, qu&aelig; non <lb/>&longs;olum l&aelig;det linguam, &longs;ed &longs;en&longs;um eius corrumpet, et de&longs;truet, quod <lb/>contingit propter &longs;ub&longs;tantiam tenuem cra&longs;&longs;&aelig; mi&longs;tam cum &longs;iccitate <lb/>pari ip&longs;i calori. </s>

<s>Sed non oportet h&ecedil;c nunc tractar, enon &longs;olum quia <lb/>non &longs;it locus, &longs;ed etiam qu&ograve;d con&longs;u&longs;a &longs;it per &longs;eip&longs;a materia ab&longs;que <lb/>eo, quod difficultatem difficultati addamus, &longs;olum ergo eas dubita<lb/>tiones adiungemus, quas <expan abbr="uol&etilde;tes">uolentes</expan> declarare propo&longs;itionem pr&aelig;&longs;en <lb/>tem, neque &longs;uperfugere, neque declinare po&longs;&longs;umus. </s>

<s>Nam de &longs;icco, <lb/>&amp; humido, cum &longs;int long&egrave; minoris actionis, qu&agrave;m calidum, &amp; fri&shy;<lb/>gidum, &amp; pr&aelig;cipu&egrave; humidum, non uideo quomodo po&longs;sit Gale&shy;<lb/>nus &longs;tatuere medicinam humidam tertij gradus, nedum quarti, <lb/>cum non po&longs;sit inueniri medicina, qu&aelig; de&longs;truat corpus no&longs;trum <lb/>propter humidam qualitatem. </s>

<s>Et licet Serapio po&longs;uerit gingiber <lb/><arrow.to.target n="marg149"></arrow.to.target><lb/>&amp; enulam &amp; zelim in tertio ordine calidorum &amp; humidorum: &amp; <lb/>inter frigidas, &amp; humidas in tertio portulacam, aizoum, &amp; uirgam <lb/>pa&longs;toris, &amp; fungos. </s>

<s>Primum non au&longs;us e&longs;t ponere medicinas ullas <lb/>calidas, aut frigidas in quarto ordine, qu&ecedil; &longs;int humid&aelig;. </s>

<s>&longs;ecundum, <lb/>quando dicit medicinas cal&iacute;das, aut frigidas, atque hum&iacute;das in ter&shy;<lb/>tio ordine, intelligit &longs;olum de qualitate actiua &longs;cilicet caliditate, uel <lb/>frigiditate, &amp; non de humida qualitate, quod o&longs;tendit de gingibe&shy;<lb/>re, &amp; enula, dicens, quod &longs;unt calid&aelig; in tertio ordine, &amp; humid&aelig; <lb/>humido crudo, non au&longs;us addere ordinem, quia non u&iacute;dit ratio&shy;<lb/>nem, qua po&longs;&longs;ent dici humid&aelig; in tertio. </s>

<s>Et clarius in capite de zei&shy;<lb/>len, quem &longs;tatuerat inter medicinas calidas, &amp; humidas in tertio, di <lb/>cit quod e&longs;t calida in tertio, &amp; humida in primo, ergo non intelligit <lb/>per medicinas calidas &amp; humidas in tertio ordine, quod &longs;int humi&shy;<lb/>d&aelig; in tertio ordine. </s>

<s>Clarius etiam de frigidis &amp; humidis, nam por&shy;<lb/>tula cam dicit e&longs;&longs;e frigidam in tertio, humidam in &longs;ecundo, &amp; quod <lb/>maius, e&longs;t cum collo ca&longs;&longs;et aizoum inter medicinas frigidas, &amp; hu&shy;<lb/>midas in tertio ordine, dicit, quod e&longs;t frigidum in tertio ordine, ad&shy;<lb/>ijcit, quod e&longs;t &longs;iccum parum, &amp; de uirga pa&longs;toris nihil dicit de hu&shy;<lb/>mido, &longs;ed dicit, quod a&longs;tringit, ex quo concludo, quod &longs;ecun&shy;<lb/>dum mentem Serapionis nulla e&longs;t medicina humidior portulaca, <lb/>etiam uidetur innuere de fungis, &longs;atis e&longs;t quod non excedunt &longs;ecun <lb/>dum ordinem in humido neque calida neque frigida, &longs;ed frigida &longs;unt <lb/>humidiora, ut fungi, &amp; portulaca, quia frigiditas in generatione <lb/>humidum magis admittit, qu&agrave;m caliditas, &amp; calida magis hu&shy;<pb pagenum="46"/>mectant, quia magis penetrat uis medicamenti, &amp; h&aelig;c regula de <lb/>humido, &amp; &longs;icco e&longs;t generalis apud Serapionem, quod non intelli&shy;<lb/>gitur ordo in pa&longs;siuis, ni&longs;i &longs;pecialiter exprimatur, nam de &longs;iccitate <lb/>non nego, quin inueniantur medicin&aelig; &longs;icc&aelig; in tertio, &amp; for&longs;an in <lb/>quarto ordine, &longs;ed de hac Galeni o&longs;citantia, qu&aelig; in illo peculiaris <lb/>e&longs;t dum uult &longs;equi &longs;uas methodos &longs;ine alio di&longs;crimine, medicis con <lb/>&longs;i derandum relinquo.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg148"></margin.target>C<emph type="italics"/>ap. </s>

<s>ult.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg149"></margin.target>C<emph type="italics"/>ap.<emph.end type="italics"/> 336. <lb/>337. &amp; <lb/>338.</s></p><p type="main">

<s>Secunda difficultas e&longs;t maior, &amp; magis pertinet ad nos, &amp; e&longs;t, <lb/>qu&ograve;d non declarauit an i&longs;ti ordines inter &longs;e <expan abbr="aliqu&atilde;">aliquam</expan> proportionem <lb/>&longs;eruarent, an omnino nullam, &longs;i enim nulla proportio &longs;eruatur, fieri <lb/>nullo modo pote&longs;t, ut per cognitionem temperatur&aelig; &longs;implicium <lb/>medicamentorum cogno &longs;camus temperaturam compo&longs;itorum ex <lb/>illis ratione ulla, &longs;ed oportebit &longs;olum experiri. </s>

<s>Sed &longs;i ordines &longs;er&shy;<lb/>uant proportionem, adhuc relinquitur dubium, an illa proportio <lb/>&longs;it Arithmetica, uel Geometrica, uel Mu&longs;ica, &amp; nihil mirum e&longs;&longs;et, <lb/>quod e&longs;&longs;et Mu&longs;ica, ut ali&acirc;s docuimus, ubitractauimus de differen&shy;<lb/>tia inter &longs;en&longs;um auditus, et ui&longs;us. </s>

<s>Sed quia de hac nullus medicus ui <lb/>detur intellexi&longs;&longs;e, omittam hanc tractationem. </s>

<s>Et quanqu&agrave;m Gale&shy;<lb/>nus po&longs;sit uideri non exi&longs;tima&longs;&longs;e, qu&ograve;d hi ordines non &longs;eruent <lb/>proportionem ullam, quia non au&longs;us e&longs;t tractare de temperamen&shy;<lb/>to medicamentorum compo&longs;itorum per rationem temperamen&shy;<lb/>ti &longs;implicium, nihilominus &longs;uppo&longs;ito quod ita e&longs;&longs;et, quod &longs;eruetur <lb/>altera proportionum, uolo o&longs;tendere rationem componendi in <lb/>utraque proportione &amp; Arithmetica, &amp; Geometrica. </s>

<s>Ex quo &longs;e&shy;<lb/>quitur, quod Aueroes qu&agrave;m o&longs;citanter tractauerit in quinto &longs;uo&shy;<lb/>rum collectaneorum de hoc, &amp; non di&longs;tinguit, neque docet pri&shy;<lb/>mum an &longs;it aliqua proportio, deinde &longs;i qua &longs;it, cuius generis &longs;it, &amp; <lb/>cum in re tam clara pugnet pror&longs;us, ut c&oelig;cus ictus maximos eden&shy;<lb/>do, &longs;ed in ca&longs;&longs;um plero&longs;que, qu&agrave;m mal&egrave; agant qui ei in arduis tan&shy;<lb/>tum tribuunt fidei, &amp; authoritatis, &longs;ed h&aelig;c e&longs;t infelicitas no&longs;tra, &amp; <lb/>ira Deorum. </s>

<s>Suppo&longs;ito ergo quod prim&ograve; ordines di&longs;tinguantur <lb/>per proportionem arithmeticam, &longs;it &longs;uperficies a b pro quantitate, <lb/><figure id="fig35"></figure><lb/>&amp; a &longs;it calida in primo gradu, &amp; b in ter&shy;<lb/>tio, erit ergo perinde ac &longs;i duo corpora <lb/>e&longs;&longs;ent unum altitudinis unius cum ba&longs;i <lb/>quadrilatera rectangula a, aliud altitu&shy;<lb/>dinis trium, ba&longs;i autem quadrilatera &longs;u&shy;<lb/>perficie rectangula b, hoc igitur erit to&shy;<lb/>tum mi&longs;tum, &amp; quia quantitas medicamenti non mutatur qu&aelig; e&longs;t <lb/>a, b, ergo talia corpora &aelig;quantur uni corpori, cuius ba&longs;is e&longs;t a b, <lb/>cum ergo talia corpora producantur ex a in unum, &amp; b in tria, ergo <pb pagenum="47"/>diui&longs;o aggregato per a b prodibit altitudo, &longs;eu ordo qualitatis to&shy;<lb/>tius medicamenti, iuxta quod con&longs;tituitur regula prima libri artis <lb/>medendi paru&aelig; huiu&longs;modi, &amp; reliqu&aelig;, traduxi autem illas ad hunc <lb/>locuin, &ldquo;quia pendent ex demon&longs;tratione hac: &ldquo;duc numerum ordi&shy;<lb/>nis &longs;ingulorum medicamentorum in numerum quantitatis, &longs;imilia <lb/>iunge, di&longs;similia detrahe, quod fit, diuide per aggregatum, quanti&shy;<lb/>tatum, exibit numerus ordinis compo&longs;iti. </s>

<s>Sic mi&longs;cendo calidum in <lb/>&longs;ecundo ordine cum duplo pondere temperati conflabit calidum <lb/>in be&longs;&longs;e. </s>

<s>Secunda &longs;i ex pluribus diuer&longs;arum, qualitatum, &amp; ordi&shy;<lb/>num temperatum efficere uelis, duc qu&aelig; &longs;unt eiu&longs;dem qualitatis in <lb/>&longs;uas quantitates, &amp; iunge, quod fit, diuide per numerum or dinis <lb/>medicamenti contrarij, exibit quantitas illius, &longs;ub qua &longs;i iungatur, <lb/>fiet medicamentum temperatum. </s>

<s>Tertia cum nolueris ex tempera&shy;<lb/>to, &amp; alio cuiu&longs;cunque ordinis medicamen conficere ordinis re&shy;<lb/>mi&longs;sionis, detrahe numerum ordinis eius, quod conficere uis ex nu <lb/>mero ordinis eius, quod habes, &amp; cum re&longs;iduo diuide numerum <lb/>medicaminis, quod conficere uis, quod exit e&longs;t numerus quantita&shy;<lb/>tis medicamenti non temperati in comparatione ad temperatum.&rdquo; <lb/>Ex his potes propo&longs;itis quibu&longs;cunque medicamentis conficere <lb/>antidotum &longs;ub quo cunque ordine remi&longs;siore potenti&longs;simo ex il&shy;<lb/>lis. </s>

<s>Quarta in compo&longs;itione, qu&aelig; non fermente&longs;cit calida, calidis <lb/>iuncta &longs;emper opus augent, ut mel cum pipere. </s>

<s>Qu&aelig; autem &longs;ub mi<lb/>nore quantitate exhibentur non &longs;ub remi&longs;siore ordine agant, &longs;ed <lb/>uel facilius impediuntur, uel minorem corporis partem, uel leuius <lb/>immutant.</s></p><p type="main">

<s>Quod &longs;i &longs;tatuamus proportionem e&longs;&longs;e Geometricam, modus <lb/>erit idem in omnibus, &amp; quo ad numerum etiam in primo, &amp; &longs;ecun <lb/>do ordine, quia in proportione dupla Geometrica &longs;ecundus ordo <lb/>tantundem di&longs;tat &agrave; primo, quantum primus ab &aelig;qualitate, quia <lb/>unum &amp; duo &longs;eruant proportionem, &amp; &aelig;qualem di&longs;tantiam, &longs;ed in <lb/>c&aelig;teris ordinibus non ita erit, quia qui e&longs;&longs;et trium in Arithmetica, <lb/>&longs;cilicet totius ordo e&longs;t, quatuor in Geometrica, &amp; quartus ordo, <lb/>qui e&longs;&longs;et quatuor in Arithmetica, e&longs;&longs;et octo in Geometrica, ideo <lb/><figure id="fig36"></figure><lb/>&longs;cribemus ordines hoc modo, &amp; operabimur cum <lb/>numeris loco ordinum, exemplum ergo primum <lb/>&longs;it medicina calida in tertio ordine quatuor uncia&shy;<lb/>rum, &amp; medicina frigida in <expan abbr="&longs;ec&utilde;do">&longs;ecundo</expan> ordine duarum <lb/>unciarum, duco quatuor in tria, &longs;i proportio &longs;it Arithmetica, fit <lb/>duodecim, duco duo in duo fit quatuor, detraho quatuor in duo&shy;<lb/>decim, quia omnis medicina tantum retondit de contrario, &longs;eu mi&shy;<lb/>nuit relin quuntur octo &longs;cilicet caliditatis, diuido per &longs;ex ag&shy;<pb pagenum="48"/>gregatum unciarum exit unum, &amp; tertia, ergo erit calida in princi&shy;<lb/>pio &longs;ecundi ordinis. </s>

<s>Secundum exemplum &longs;int e&aelig;dem medicin&aelig;, <lb/>&amp; &longs;it proportio Geometrica, ducemus ergo quatuor in quatuor, &amp; <lb/>fiunt &longs;exdecim, &amp; duo in duo fiunt quatuor, detrahe quatuor ex &longs;ex <lb/>decim, &amp; remanent duodecim, diuide per &longs;ex, ut prius, exeunt duo, <lb/>ergo erit calida in fine &longs;ecund i gradus uides ergo di&longs;crimen. </s>

<s>rur&longs;us <lb/>&longs;int amb&aelig; medicin&aelig; calid&aelig;, &amp; ducemus, ut prius in tertio exem&shy;<lb/>plo, ubi proportio &longs;it Arithmetica iungendo duodecim cum qua&shy;<lb/>tuor, &amp; fient &longs;exdecim, diuide per &longs;ex, exeunt duo, &amp; du&aelig; terti&aelig;, er&shy;<lb/>go erit calida in medio tertij gradus, rur&longs;us in quarto exemplo iun <lb/>gemus &longs;edecim cum quatuor, &amp; fient uiginti, diuide per &longs;ex exi&shy;<lb/>bunt tria &amp; tertia, &amp; ita erit in medio tertij gradus, ut prius, &longs;ed &longs;i <lb/>ille quatuor unci&aelig; e&longs;&longs;ent calid&aelig; in quarto gradu, &amp; ill&aelig; du&aelig; unci&aelig; <lb/>in &longs;ecundo gradu, ut prius ducendo quatuor in quatuor fiunt &longs;ex&shy;<lb/>decim, &amp; duo in duo fiunt quatuor, iunge, &amp; fient uiginti, diuide <lb/>per &longs;ex exeunt tria cum tertia, ergo erit calida in principio quarti <lb/>gradus &longs;ecundum proportionem Arithmeticam, &longs;ed &longs;ecundum <lb/>Geometricam duc quatuor in octo, fiunt triginta duo, adde qua&shy;<lb/>tuor ut prius, &longs;cilicet productum duorum in duo fiunt triginta &longs;ex, <lb/>diuide per &longs;ex, exeunt &longs;ex, &amp; quia &longs;ex ad quatuor maiorem habent <lb/>proportionem, qu&agrave;m octo ad &longs;ex ideo h&aelig;c medicina erit calida ul&shy;<lb/>tra medium quarti gradus, iam ergo uides rationem, &amp; differen&shy;<lb/>tiam horum.</s></p><p type="main">

<s>Quod &longs;i quis dicat, an debeat attendi Geometrica proportio in <lb/>medicamentis, an Arithmetica, re&longs;pondeo, qu&ograve;d ueri&longs;imilius e&longs;t de <lb/>Arithmetica, quia illa proportio etiam quod &longs;it minor quatuor ad <lb/>trium, qu&agrave;m trium ad duo, &amp; mult&ograve; minor qu&agrave;m duo ad unum ni&shy;<lb/>hilominus long&egrave; plus operatur, quia tertius ordo iam incipit e&longs;&longs;e <lb/>pr&aelig;ter naturam, &amp; uidemus, quod l&aelig;&longs;io facta in uulnerato, etiam <lb/>qu&ograve;d &longs;it quadruplo minor, plus nocet long&egrave;, qu&agrave;m in &longs;ano qua&shy;<lb/>druplo maior: quia termini pr&aelig;ter naturam &longs;unt uald&egrave; angu&longs;ti in <lb/>comparatione ad latitudinem naturalem, &longs;icut etiam uidemus in&shy;<lb/>tendendis chordis &longs;corpionum, quod ultima pars e&longs;t breuis &amp; ta&shy;<lb/>men homini tantam difficultatem adijcit. </s>

<s>Notandum e&longs;t etiam, <lb/>qu&ograve;d ob hoc diui&longs;erunt ordines in tres partes, uelut gingiber e&longs;t <lb/>calidum in fine tertij ordinis, origanum in medio, cinamomum in <lb/>principio, &amp; ita euphorbium e&longs;t calidum in principio quarti gra&shy;<lb/>dus, &longs;ed in fine principij piper, in prin cipio principij aqua &longs;epara&shy;<lb/>tionis in medio quarti ordinis, &longs;ed oleum chalcanthi factum ea ar&shy;<lb/>te, ut exurat paleas, &longs;icut ignis e&longs;t calidum in fine quarti ordinis, &amp; <lb/>ita &longs;ufficiet diuidere propter eandem cau&longs;am primum, &amp; &longs;ecun&shy;<pb pagenum="49"/>dum ordinem in duas tantum partes non ratione latitudinis, qu&aelig; <lb/>e&longs;t &aelig;qualis, uel etiam for&longs;an maior, &longs;ed ratione uarietatis operatio&shy;<lb/>nis qu&aelig; minus &longs;entitur, &amp; maxim&egrave; in primo ordine.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quinquage&longs;ima&longs;exta.</s></p><p type="main">

<s>Proportio cuiu&longs;uis binomij ad &longs;uum reci&longs;um, uel ei commen&shy;<lb/>&longs;um e&longs;t duplicata ei, qu&aelig; ad numeri latus.<lb/><arrow.to.target n="marg150"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg150"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s></p><p type="main">

<s>Cum enim proportionis medium &longs;itlatus numeri eo quod ex bi <lb/>nomio in reci&longs;um &longs;uum fit numerus ex his, qu&aelig; demon&longs;trata &longs;unt <lb/>generaliter in tertio Arithmetic&aelig; de omnibus binomijs cum &longs;uis </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg151"></arrow.to.target><lb/>reci&longs;is, uel in quadratis lateribus erit &lt;02&gt; numeri media proportione <lb/>inter binomium, &amp; &longs;uum reci&longs;um, igitur cum proportio producto&shy;<lb/>rum ex binomio in commen&longs;a reci&longs;o &longs;it, ut commen&longs;orum ad reci&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg152"></arrow.to.target><lb/>&longs;a crunt omnia producta ex binomio in commen&longs;a reci&longs;o &longs;uo &lt;02&gt; nu <lb/><arrow.to.target n="marg153"></arrow.to.target><lb/>meri, igitur proportio binomij ad reci&longs;um &longs;uum, &amp; omnia com&shy;<lb/>men&longs;a illi, e&longs;t duplicata ei qu&aelig; ad &lt;02&gt; numeri.<lb/><arrow.to.target n="marg154"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg151"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 6. P<emph type="italics"/>ro&shy;<lb/>po&longs;. </s>

<s>lib. 

de<emph.end type="italics"/><lb/>A<emph type="italics"/>liza.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg152"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 17. <emph type="italics"/>&longs;ex <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg153"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 17. <lb/><emph type="italics"/>&longs;eptimi <lb/>eiu&longs;dem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg154"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 6. <emph type="italics"/>deci&shy;<lb/>mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement:<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quinquage&longs;ima&longs;eptima.</s></p><p type="main">

<s>Motus rationem ad pondus inuenire.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg155"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg155"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>O&longs;ten&longs;um e&longs;t antea, quod motus naturalis uelocior fit in fine, ac <lb/>magis augetur ob a&euml;ris motum, ubi uer&ograve; h&aelig;ret e&longs;t ac &longs;i quie&longs;cat. <lb/></s>

<s>Eadem autem e&longs;t ratio in motis uiolenter, &amp; naturaliter dum &ecedil;qua&shy;<lb/>li impetu feruntur. </s>

<s>Sed &longs;ubit&ograve; po&longs;t etiam, quod motus &aelig;qualiter <lb/>augerentur minus tamen cre&longs;cit proportio uiolenti &longs;cilicet ob im&shy;<lb/><figure id="fig37"></figure><lb/>pedimentum naturale. </s>

<s>Sed &longs;i uis mouens fuerit <lb/>ade&ograve; ualida ut proportio incrementi ex a&euml;re &longs;it <lb/>maior, qu&agrave;m impedimentum, &amp; in crementum al <lb/>terius mobilis naturaliter moti, motus ille uelo&shy;<lb/>cior fiet naturali, ut in &longs;ph&aelig;ris ferreis ex machina <lb/>igne excu&longs;sis, quod ergo attinet ad pr&aelig;&longs;entem <lb/>motum ratio e&longs;t eadem. </s>

<s>Quicun que ergo motus <lb/>minoris grauis cogit de&longs;cendere lancem ex ad&shy;<lb/>uer&longs;o proportionem habet eandem ad &longs;uum mo <lb/>bile quam habet graue &aelig;quiponderans. </s>

<s>Sit ergo <lb/>ut a ex b, c, d, e, eleuet eodem ordine pondera e, f, <lb/>g, h, erit ergo ponderum h, g, f, e, ad &longs;e inuicem, &amp; ad a qualis mo&shy;<lb/>tuum ob di&longs;tantiam intentorum. </s>

<s>Experimentum ergo docet, qu&ograve;d <lb/>dimidium ponderis &aelig;quilibrium facit ex palmo minoris dimidio <lb/>motum manife&longs;tum, &amp; ex palmo quarta pars ponderis, ergo &longs;e ha&shy;<lb/>bent prope portionem.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quinquage&longs;imaoctaua.</s></p><p type="main">

<s>Qu&ecedil; ex alto de&longs;cendunt cur non eandem pro di&longs;tantia motus ra<lb/>tionem in libero a&euml;re &longs;eruent con&longs;iderare.</s></p><pb pagenum="50"/><p type="main">

<s>A&euml;r in &longs;ublimiore eius regione &longs;emper naturali motu fertur ex <lb/>Oriente in Occidentem, &longs;ed &amp; infra uerum minus manife&longs;t&egrave;. </s>

<s>At ca&shy;<lb/>&longs;u plerun que contingit, ut moueatur long&egrave; uehementius, &longs;eu ad ean&shy;<lb/>dem partem, &longs;eu aliam. </s>

<s>Qui uer&ograve; naturalis e&longs;t, debilis <lb/><figure id="fig38"></figure><lb/>e&longs;t, quoniam in tenui ualde &longs;ub&longs;tantia e&longs;t: nec <expan abbr="c&otilde;tinuus">continuus</expan> <lb/>&longs;ed in&longs;tar motus aqu&aelig; maris fluit ac refluit: aliter ne&shy;<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;&longs;et, ut &longs;ingulis horis per mille milliaria procede&shy;<lb/>ret, ut &longs;ic ne que latere po&longs;&longs;et, quarndoquidem fortuiti mo <lb/>tus, qui &longs;unt multo tardiores non latentnos. </s>

<s>Nam tardiores illos <lb/>e&longs;&longs;e <expan abbr="c&otilde;&longs;tat">con&longs;tat</expan>, cum in hora &longs;int pul&longs;us arteriarum, quatuor millia <expan abbr="ictu&utilde;">ictuum</expan> <lb/>in homine prope temperamentum: &longs;i igitur motus naturalis a&euml;ris <lb/>e&longs;&longs;et continuus, in hora a&euml;r procederet ob ambitum terr&aelig; millies <lb/>mille pa&longs;&longs;us, <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> in ictu pul&longs;us &longs;uperaret pa&longs;&longs;us 250. At experimur <lb/>nullum uentum aut procellam &longs;uperare quinquaginta pa&longs;&longs;us, cum <lb/>etiam continuus e&longs;&longs;e nunquam &longs;oleat, im&ograve; ne po&longs;sit quidem, ita que<lb/>cum hic multo tardior etiam in &longs;ublimi, dum e&longs;t, nos latere non <lb/>queat, multo minus po&longs;&longs;et naturalis latere, &longs;i ade&ograve; uelox &amp; in ea&shy;<lb/>dem parte <expan abbr="a&etilde;ris">aerris</expan> e&longs;&longs;et at que continuus. </s>

<s>Pr&aelig;terea tantus impetus nun&shy;<lb/>quam &agrave; minore motu, aut cau&longs;a &longs;uperaretur, ade&ograve; ut &longs;emper flatum <lb/>a&euml;ris orientalem &longs;entiremus. </s>

<s>Quotidie etiam aduenire ad nos a&euml;&shy;<lb/>rem ex Illyrico, Macedonia, My&longs;ia, Ponto, Byth&iacute;nia, Capado cia, Sy <lb/>ria, Babylonia, Hyrcanomar&iacute;, Bactrianis, Sac&iacute;s, Scythis, ac Seris, to&shy;<lb/>to pr&aelig;terea Oceano orientali tam ua&longs;to, &amp; Gallica noua, terra que flo <lb/>rida non &longs;olum res e&longs;t admirabilis', &amp; incredibilis, &longs;ed etiam aliena <lb/>&agrave; &longs;en&longs;u, &amp; ab his, qu&aelig; eueniunt. </s>

<s>A'&longs;en&longs;u quidem, quoniam nebul&ecedil;, <lb/>qu&aelig; in a&euml;re mouentur, prim&ugrave;m non in eandem partem &longs;emper mo<lb/>uentur: nun quam autem ade&ograve; celeriter: at &longs;i a&euml;r &longs;ic circumuoluere&shy;<lb/>tur, mouerentur &amp; illa, qu&ecedil; in eo continentur, quotidieque a&euml;rem ex&shy;<lb/>periremur &amp; nubilo&longs;um, &amp; madidum propter mare. </s>

<s>Nechis, qu&aelig; <lb/>eueniunt hoc &longs;atis re&longs;pondet, nec nobis id contingeret, ut &longs;i pe&longs;ti&shy;<lb/>aliqua in regione no&longs;tra directa &longs;&aelig;uiret, ut a&euml;r &longs;ingulis diebus la&shy;<lb/>be ea infectus ad nos deferretur. </s>

<s>Moueri uer&ograve; a&euml;rem &longs;emper mani&shy;<lb/>fe&longs;ti&longs;simum e&longs;t tum experimento, tum ratione: ratione &longs;iquidem, <lb/>quod aqua &amp; c&oelig;lum naturaliter perpetu&ograve; mouentur, quare etiam <lb/>a&euml;r. </s>

<s>Experimento, qu&ograve;d ubi hiant o&longs;tia, &amp; ianu&aelig;, ibi perpetuus &longs;en&shy;<lb/>titur flatus. </s>

<s>Ergo &longs;i a pondus de&longs;cendat in c, ex alto fertur rect&agrave;, &longs;ed <lb/>&longs;i ex &longs;ublimi transferetur in b, &amp; indirecta, &amp; ad latus, unde ex <lb/>hoc &longs;equitur.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio quin quage&longs;imanona.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg156"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg156"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s></p><p type="main">

<s>Omne mobile motum duobus motibus non ad idem tendenti&shy;<lb/>bus, utro que &longs;eor&longs;um tardius mouetur &longs;imili motu.</s></p><pb pagenum="51"/><p type="main">

<s>Sit a mobile, quod moueatur per a b c impul&longs;u uenti aut uiolen&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg157"></arrow.to.target><lb/><figure id="fig39"></figure><lb/>to cum naturali coniuncto: &amp; &longs;it terminus naturalis e, <lb/><arrow.to.target n="marg158"></arrow.to.target><lb/>&amp; uiolenti d: uter que in directo c, dico, quod tardius per&shy;<lb/>ueniet ad c quam d, uel e. </s>

<s>De e manife&longs;tum e&longs;t, quoniam <lb/>motus a&euml;ris, qui intendit motum a, diu&iacute;ditur in partem, <lb/>qu&aelig; iuuat motum ad d, &amp; partem, qu&aelig; mouetur ad e, <lb/>igitur fit minor adiectio. </s>

<s>Et etiam quia a c e&longs;t longior <lb/>a e ex diffinitione rect&aelig;: quare tardius perueniet ad c qu&agrave;m ad e du <lb/>plici ratione. </s>

<s>Dico etiam, quod tardius ad c qu&agrave;m d. </s>

<s>Quia enim <lb/>uis, qu&aelig; fert ad d repugnat ei, qu&aelig; fert ad e, &amp; uis, qu&aelig; fert ad e, re&shy;<lb/>pugnat ei qu&aelig; fert ad d, igitur tardius perueniet ad c, qu&agrave;m d. </s>

<s>Nec <lb/>potes dicere, qu&ograve;d uis, qu&aelig; fert ad c adiuuet ad motum &egrave; regione <lb/>d, nam cum unus motus non po&longs;sit perfici &longs;ine altero, igitur quan&shy;<lb/>tum motus ad eretar dabit motum ad d, tanto motus a c erit tard&iacute;&shy;<lb/>or ab&longs;olut&egrave; motu ad d. </s>

<s>Verum etiam e&longs;t, quod c e breuior erit a d, <lb/>quia motus ad e &longs;emper contrahit motum ad d naturalis uiolen&shy;<lb/>rum ob cau&longs;am dictam. </s>

<s>Vtr&ugrave;m uer&ograve; motus ad c ab&longs;olut&egrave; &longs;it tardi&shy;<lb/>or, qu&agrave;m ad d, non &longs;uppo&longs;ito, quod c e &longs;it &aelig;qualis a d, &longs;ed minor, <lb/>nunc non e&longs;t locus determinandi.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg157"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg158"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 20. <emph type="italics"/>bu-ius.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Ex hoc patet, quod motus &aelig;quidi&longs;tantis mobilis, finis e&longs;t mini&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg159"></arrow.to.target><lb/>mus omnium: quoniam mobile qua&longs;i quie&longs;cit in illo. </s>

<s>Velut &longs;i a mo<lb/>ueatur ad b, inde deflectat ad c minimus motus erit in b, ubi incipit <lb/>naturalis: nam cum incipiat, erit debili&longs;simus, quia non <lb/><figure id="fig40"></figure><lb/>e&longs;t motus actu: uiolentus autem &aelig;qualis e&longs;t naturali, <lb/>dum minimus e&longs;t: ergo cum ex di&longs;tantia medij palmi <lb/>duplicetur, naturalis erit motus in b minimus, ni&longs;i b c <lb/><arrow.to.target n="marg160"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;et minor dimidio palmi. </s>

<s>Et etiam qu&ograve;d e&longs;&longs;et minor, quia ut di&shy;<lb/>ctum e&longs;t, uter que &longs;imul iunctus e&longs;t &aelig;qualis uni eorum non impedito <lb/>uel minor.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg159"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg160"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 57. <emph type="italics"/>bu-ius.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;exage&longs;ima.</s></p><p type="main">

<s>Omne mobile motu naturali de&longs;cendens parte, de&longs;cendit gra&shy;<lb/>uiore &longs;ecundum grauitatis centrum.</s></p><p type="main">

<s>Sit a mobile, grauitatis centrum b, cuius pars ei pro&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg161"></arrow.to.target><lb/><figure id="fig41"></figure><lb/>ximior &longs;it c a, dico quod de&longs;cendat motu naturali c a, <lb/>parte tangendo terram, quia enim totum a non pote&longs;t <lb/>de&longs;cendere ad centrum de&longs;cendit b, quia eadem e&longs;t na&shy;<lb/>tura partis, &amp; totius: totius autem terr&aelig; natura e&longs;t ut <lb/>centrum, totius &longs;it centrum grauitatis, quare b breuiore uia fertur <lb/><arrow.to.target n="marg162"></arrow.to.target><lb/>ad centrum, ergo per c d proximiorem partem ip&longs;i b. </s>

<s>Sed pars pro&shy;<lb/>ximior nece&longs;&longs;ari&ograve; e&longs;t grauior, quia centrum e&longs;t in medio grauita&shy;<pb pagenum="52"/>tis, ergo omne mobile de&longs;cendit motu naturali per &longs;ui grauio&shy;<lb/>rem partem.<lb/><arrow.to.target n="marg163"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg161"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg162"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 23. <emph type="italics"/>bu-ius.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg163"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc &longs;equitur, qu&ograve;d graue habens partes in&aelig;quales, &longs;eu &longs;ub&shy;<lb/>&longs;tantia, &longs;cu forma, &longs;i ita excutiatur, ut pars grauior <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;it, infr&agrave; opor&shy;<lb/>tet, ut circumuoluatur.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;exage&longs;imaprima.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem ictus ad pondus rei, &amp; di&longs;tantiam generaliter <lb/>con&longs;iderare.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg164"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg164"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Dictum e&longs;t &longs;uperius de proportione de&longs;cenfus ad grauitatem: </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg165"></arrow.to.target><lb/>&amp; qu&ograve;d &longs;i graue de&longs;cendat ex alto impeditur &agrave; motu a&euml;ris: &amp; qu&ograve;d <lb/><arrow.to.target n="marg166"></arrow.to.target><lb/>res, qu&aelig; mouetur duobus motibus non ad idem tendentibus tar&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg167"></arrow.to.target><lb/>dius mouetur, quam motus &longs;it unu&longs;qui&longs;que. </s>

<s>Dem&ugrave;m qu&ograve;d graue <lb/><arrow.to.target n="marg168"></arrow.to.target><lb/>de&longs;cendens circumuoluitur, &longs;i pars grauior non &longs;it, deor&longs;um: &amp; an&shy;<lb/>tea ubi egimus de proportione motus ad grauitatem, quod h&ecedil;cin&shy;<lb/>telligenda &longs;unt prout po&longs;&longs;unt intelligi de motu etiam uiolento. <lb/></s>

<s>Cum ergo uideamus duo h&aelig;c, quodres acuta frangit caput, &longs;i ex <lb/>alto incidat, &longs;ed non concutit, lata concutit, &longs;ed non diuidit, premit <lb/>tamen carnem &longs;ubiectam: nec hoc accidit merito ponderis: nam ut <lb/>ui&longs;um e&longs;t &longs;emilibra lapidis, uel ferri cadens ex alto contundit caput, <lb/>&amp; uulnerat, &amp; non eleuat in &aelig;quilibrio, ut pot&egrave; ex alto cadens loco <lb/>per &longs;patium octo palmorum pondus &longs;exdecim librarum, &amp; a pon&shy;<lb/>dere &longs;exdecim librarum homo non l&aelig;ditur, nec uulneratur, ergo id <lb/>accidit ex alia cau&longs;a, &amp; e&longs;t, quod a&euml;r interceptus inter graue, &amp; cor&shy;<lb/>pus no&longs;trum non pote&longs;t dilabi tam cit&ograve;, ergo ne corpus penetret, <lb/>cogitur ingredi locum, cui e&longs;t obuius, at que ita concutere, &amp; diuide&shy;<lb/>re. </s>

<s>Ex quibus &longs;equuntur omnia h&aelig;c.<lb/><arrow.to.target n="marg169"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg165"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 57.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg166"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 58.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg167"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 59.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg168"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 60.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg169"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Prim&ugrave;m &longs;i quod incidit, molle fuerit, non uulneratur caput, uel <lb/>pars &longs;ubiecta, quia re&longs;ilit in corpus molle: nec &agrave; molli, quia retundi&shy;<lb/>tur, pote&longs;t uulnerari: ergo nullo modo. </s>

<s>Sed neque ade&ograve; concutit, <lb/>quia a&euml;r rediens, &amp; receptus in molli corpore pro parte, non uer&shy;<lb/>berat locum.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg170"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg170"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Secundum in omni colli&longs;ione &longs;eu duri, &longs;eu mollis, &longs;ed magis du&shy;<lb/>ri, dilabuntur partes a&euml;ris ad latera, ideo quod partes medi&aelig; pre&shy;<lb/>muntur. </s>

<s>Et quanto motus e&longs;t tardior.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg171"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg171"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Tertium in motu uelo ci fit maior ictus &amp; l&aelig;&longs;io, &amp; maiora omnia <lb/>quam proproportione motus: quoniam ob uelo <expan abbr="citat&etilde;">citatem</expan> minus diffu <lb/>git a&euml;ris. </s>

<s>Et ide&ograve; fiunt grauia uulnera ex modico incremento uelo&shy;<lb/>citatis motus.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg172"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg172"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Quartum res lat&aelig;, dur&aelig; concutiunt, &amp; non uulnerant ni&longs;i &longs;int <lb/>cum magno impetu, aut ualde graues: acut&aelig; autem uulnerant, &longs;ed <lb/>non concutiunt, ni&longs;i parti acut&aelig; lata &longs;uccedat.</s></p><pb pagenum="53"/><p type="main">

<s>Quintum, corpora dura magis l&aelig;duntur &agrave; latis, quia &longs;cindun&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg173"></arrow.to.target><lb/>tur, mollia autem &agrave; tenuibus, quia diuiduntur: nam mollitie excipi&shy;<lb/>unt a&euml;rem, &amp; ita &agrave; latis non ade&ograve; patiuntur, &amp; etiam, quoniam nec <lb/>franguntur, nec &longs;ponte &longs;cinduntur.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg173"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sextum, etiam in duris penetrat aliquid a&euml;ris, aliter tota frange&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg174"></arrow.to.target><lb/>rentur. </s>

<s>Con&longs;tat etiam omnem lapidem marmoreum, aut &longs;iliceum <lb/>e&longs;&longs;e poro&longs;um, ut dicunt. </s>

<s>Et etiam quia recipitur in mollioribus, er&shy;<lb/>go etiam in durioribus &amp; in duri&longs;simis: quod &longs;i non recipiant ut ui <lb/>trum, &amp; gemm&aelig; tota franguntur. </s>

<s>Hoc etiam uidetur &longs;en&longs;i&longs;&longs;e Philo <lb/>&longs;ophus, qui uult, qu&ograve;d res franguntur ob poros.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg174"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;exage&longs;ima&longs;ecunda.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem motoris in plano ad motorem, qui eleuat pon&shy;<lb/>dus iuxta id, quod mouet inuenire.</s></p><p type="main">

<s>Con&longs;titutum e&longs;t inuenire proportionem uirium, qu&aelig; eleuant <lb/><arrow.to.target n="marg175"></arrow.to.target><lb/>pondus ad uires, qu&aelig; ip&longs;um in plano leui trahere po&longs;&shy;<lb/><figure id="fig42"></figure><lb/>&longs;unt. </s>

<s>Vires enim, qu&aelig; eleuant pondus a &longs;unt e&aelig;dem <lb/>puta b, qu&aelig; uero trahunt c, &longs;ed h&aelig; po&longs;&longs;unt uariari, nam <lb/>quanto uinculum altius, aut decliuis locus magis, aut <lb/>a&longs;pera &longs;uperficies &longs;eu ponderis &longs;eu plani, tanto difficilius trahitur, <lb/>&amp; maiores expo&longs;cit uires: hoc enim experimento deprehenditur. <lb/></s>

<s>Du&aelig; uer&ograve; po&longs;trem&aelig; cau&longs;&aelig; etiam per &longs;e per&longs;picu&aelig; &longs;unt, nec demon <lb/>&longs;tratione indigent: ni&longs;i quod &longs;i planum &longs;it duri&longs;simum, ac leui&longs;si&shy;<lb/>mum, quod e&longs;t a&longs;perum facilius trahitur, quia minore &longs;ui parte pla&shy;<lb/>num tangit. </s>

<s>Nos pr&aelig;terea &longs;upponimus planum &aelig;quale undique <lb/>leue durum, &amp; corpus undique &longs;ibi &longs;imile, id e&longs;t cubi formam refe&shy;<lb/>rens, &amp; uinculum in imo: Demon&longs;trare igitur expedit primum, <lb/>qu&ograve;d in hoc ca&longs;u b e&longs;t duplum ad c. </s>

<s>Quia enim cum a eleuatur b ui <lb/>res &longs;uperant motum ob&longs;curum &longs;eu occultum, &longs;eu pondus a, &amp; &longs;i <lb/>permitteretur &longs;ine eo, quod &longs;u&longs;tineret, de&longs;cenderet iuxta pondus <lb/>&longs;uum, quod &longs;it d: nititur ergo per pondus d, at quia trahendo duci&shy;<lb/>tur circa medium, nam plana &longs;uperficies parum differt &agrave; rotunda <lb/>terr&aelig; ob terr&aelig; magnitudinem, media erit repugnantia: in eo enim <lb/>quod mouetur, grauitatem habet d in eo, quod <expan abbr="n&otilde;">non</expan> remouetur nul&shy;<lb/>lam habet grauitatem, mediam ergo retinet grauitatem, quare ut b <lb/>ad d, ita c ad dimidium, grauitatis a, at b e&longs;t primum, quod pote&longs;t <lb/>mouere d, igitur c e&longs;t primum, quod pote&longs;t mouere dimidium a, ut <lb/>ergo dimidium a ad d, ita c ad b, e&longs;t igitur c dimidium b.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg175"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;exage&longs;imatertia.</s></p><p type="main">

<s>Omne graue quanto proximius alligatum plano, tanto faci&shy;<lb/>lius trahitur.<pb pagenum="54"/><arrow.to.target n="marg176"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg176"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit graue a b c alligatum funibus in d ef, dico, <lb/><figure id="fig43"></figure><lb/>qu&ograve;d facilius trahetur per fe qu&agrave;m c b &amp; e b, qu&agrave;m <lb/>d a, quia &longs;i debet trahi ex a uel b, aut cadet, aut uis ex <lb/>a &amp; b communicabitur c, igitur erit minor qu&agrave;m in <lb/>c, &amp; hoc naturaliter. </s>

<s>Mathematica autem ratione quoniam ex a tra&shy;<lb/>hetur c, qua&longs;i per lineam d c: at attractio recta e&longs;t ualidior obliqua&shy;<lb/>igitur attractio c per d e&longs;t debilior, qu&agrave;m per f. </s>

<s>Rur&longs;us &longs;i e trahitur <lb/>per d c&ugrave;m a peruenerit in d, erit perinde ac, &longs;i attractum e&longs;&longs;et per li&shy;<lb/>neam c d, &longs;ed linea c d mouet duobus motibus, uno ad &longs;uperiora, al </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg177"></arrow.to.target><lb/>tero ad latus, ergo lentius ad f per d c qu&agrave;m f c, quod erat demon&shy;<lb/>&longs;trandum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg177"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 59. <emph type="italics"/>bu-ius.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;exage&longs;imaquarta.</s></p><p type="main">

<s>Omne mobile quanto latius tanto tardius mouetur in plano.<lb/><arrow.to.target n="marg178"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg178"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Demon&longs;tratum e&longs;t &longs;uperius qu&ograve;d &longs;i mobile &longs;it &longs;ph&ecedil;ricum, &amp; tan </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg179"></arrow.to.target><lb/>gat planum in puncto, qu&ograve;d mouetur per quancunque uim aptam <lb/>diuidere medium. </s>

<s>Quia ergo &longs;i tangat in puncto facillime moue&shy;<lb/>tur, &longs;i in linea paul&ograve; difficilius, &longs;i per &longs;uperficiem adhuc difficilius, <lb/>igitur cum fiat attritio in motu quanto latius e&longs;t mobile eo diffici&shy;<lb/>lius mouetur. </s>

<s>Sit ergo mobile a b, quod moueatur uer&longs;us c, &amp; quia <lb/>pars b &longs;eu dimidium mouetur iuxta rationem me&shy;<lb/><figure id="fig44"></figure><lb/>dietatis, &amp; pars a eodem modo, ergo conduplicata <lb/>difficultate, quia medietas b impedit medietatem, a <lb/>quanto latius e&longs;t, &amp; longius a b, tanto difficilius <lb/><arrow.to.target n="marg180"></arrow.to.target><lb/>mouetur. </s>

<s>Et hoc intelligitur de corporibus ualde <lb/>latis propter dicta &longs;uperius.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg179"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 40.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg180"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 62</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;exage&longs;imaquinta.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem duorum mobilium inter &longs;e cum auxilio medij <lb/>inuenire.<lb/><arrow.to.target n="marg181"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg181"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Graue de&longs;cendit naturaliter quatuor cau&longs;is: prima e&longs;t ponderis <lb/>magnitudo, unde quod grauius e&longs;t celerius de&longs;cendit. </s>

<s>Secund&ograve; ob <lb/>paruam medij repugnantiam, ideo quanto medium e&longs;t rarius &amp; <lb/>mobile tenuius, tanto celerius de&longs;cendit: contr&agrave; uer&ograve; tardius. </s>

<s>Ter&shy;<lb/>ti&ograve; ob impetum a&euml;ris &longs;ub &longs;equentis: &amp; ideo mobile qu&ograve;d ex eadem </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg182"></arrow.to.target><lb/>materia con&longs;tat, &longs;emper de&longs;cendit parte acutiore &longs;uprapo&longs;ita, ne a&euml;r <lb/>cogatur celerius ferri: &amp; quanto diutius de&longs;cendit, tanto magis in&shy;<lb/>tenditur motus, at que augetur, ut &longs;upr&agrave; de claratum e&longs;t. </s>

<s>Quarta cau&longs;a <lb/>e&longs;t, quod non impediatur ab a&euml;re tran&longs;uerfim moto, et &agrave; latere: ideo <lb/>leuia mobilia &amp; magna non &longs;olum lentius de&longs;cendunt, quoniam <lb/><arrow.to.target n="marg183"></arrow.to.target><lb/>paruam uim habeant, &amp; magnam repugnantiam, &longs;ed quia tran&longs;uer <lb/><arrow.to.target n="marg184"></arrow.to.target><lb/>&longs;im impul&longs;a minus mouentur motu recto, ut &longs;upra ui&longs;um e&longs;t. </s>

<s>Por&shy;<pb pagenum="55"/>r&ograve; proportio ratione de&longs;cen&longs;us aucta, declarata e&longs;t paulo ant&egrave;, <lb/>quare cum medium &longs;upponatur eiu&longs;dem generis, &amp; figura non <lb/>eiu&longs;modi, nec leuitas, ut pror&longs;us non impellat, nedum ut moueat la <lb/>tus: figura quo que eadem ambobus relinquetur proportio motus <lb/>ad motum producta ex proportionibus incrementi in proportio&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg185"></arrow.to.target><lb/>nem ponderum, &amp; iam habuimus proportionem incrementi ex <lb/><arrow.to.target n="marg186"></arrow.to.target><lb/>motu a&euml;ris, ergo proportio unius motus producti ad alteram no&shy;<lb/>ta erit.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg182"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 30.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg183"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 59.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg184"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 62.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg185"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 42. <emph type="italics"/>ha-rum.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg186"></margin.target>I<emph type="italics"/>n<emph.end type="italics"/> 61. <emph type="italics"/>ha-rum.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;exage&longs;ima&longs;exta.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem laterum eptagoni, &amp; &longs;ubten&longs;arum con&longs;iderare, <lb/>&amp; qu&aelig; &agrave; reflexa proportione pendent.<lb/><arrow.to.target n="marg187"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg187"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s></p><p type="main">

<s>Sit eptagonus a b d f g e c, &amp; &longs;ubten&longs;&aelig; b <lb/><figure id="fig45"></figure><lb/>c, &amp; f e duobus lateribus, tribus autem d c <lb/>d e, &amp; erunt (quia intelligitur eptagono &aelig;&shy;<lb/>quilatero, &amp; &aelig;quiangulo) b c &amp; e finuicem <lb/>&aelig;quales: &amp; item d c, &amp; d e &aelig;quales: &amp; &longs;i du&shy;<lb/>cerentur b e &amp; c f inuicem &aelig;quales: &amp; ad a c <lb/>&amp; d g: quare cum angulus cb d con&longs;i&longs;tatin </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg188"></arrow.to.target><lb/>arcu c e g f d, &amp; angulus b d c in arcu b a c, <lb/>&amp; angulus b c d in arcu b d; &amp; &longs;it arcus c e g <lb/>f d duplus arcus b a c, quia c e g f d &longs;ubtendit quatuor latera epta&shy;<lb/>goni, &amp; arcus b a c duo, &amp; ita arcus etiam b a c duplus arcui b d <lb/>erit angulus d b e duplus angulo c d b, &amp; angulus c d b duplus an&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg189"></arrow.to.target><lb/>gulo b c d, quare per demon&longs;trata &agrave; nobis proportio laterum b d, <lb/>b c, c d, e&longs;t reflexa, igitur proportio d b &amp; b c, ad d c, ut d e ad b c, &amp; <lb/><arrow.to.target n="marg190"></arrow.to.target><lb/>rur&longs;us proportio b d &amp; d e ad b e, ut b e ad b d. </s>

<s>Quare &longs;uppo&longs;ita <lb/>d b 1, b c 1 po&longs;itione, erit d c latus 1 quad. </s>

<s>p: 1 po&longs;itione. </s>

<s>Proportio <lb/><arrow.to.target n="marg191"></arrow.to.target><lb/>uer&ograve;, ut dictum e&longs;t b d &amp; d c ad b c, id e&longs;t p: &lt;02&gt; 1 quad. </s>

<s>p: 1 pos, ad 1 <lb/>pos e&longs;t, ut b c ad b d, id e&longs;t 1 pos ad 1, igitur 1 p: &lt;02&gt; v: 1 quad. </s>

<s>p: 1 pos <lb/>&aelig;quatur quadrato b c, quod e&longs;t 1 quad. </s>

<s>igitur 1 quad. </s>

<s>m: 1 &aelig;quatur <lb/>&lt;02&gt; v: 1 quad. </s>

<s>p: 1 pos quare 1 quad. </s>

<s>quad. </s>

<s>m: 2, quad. </s>

<s>p: 1 &aelig;quatur 1 <lb/>quad. </s>

<s>p: 1 pos. </s>

<s>Additis igitur communiter quatuor quadratis fient <lb/>1 quad. </s>

<s>quad. </s>

<s>p: 2 quad. </s>

<s>p: 1 &aelig;qualia 5 quad. </s>

<s>p: 1 pos. </s>

<s>Et reducitur ad <lb/>1 cu. </s>

<s>&aelig;qualem 1 3/4 pos p: 7/8.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg188"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 28. &amp; 29. <emph type="italics"/>tertij<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg189"></margin.target>P<emph type="italics"/>er ult. </s>

<s>&longs;exti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg190"></margin.target>D<emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> S<emph type="italics"/>uh. </s>

<s>lib.<emph.end type="italics"/> 16.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg191"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 20. <emph type="italics"/>diff.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Aliter &longs;tante &longs;uppo&longs;itione ut Ludouicus Ferrarius ex demon&shy;<lb/>&longs;tratis &agrave; Ptolem&aelig;o quadratum b c, &amp; e&longs;t 1 quad e&longs;t &aelig;quale produ&shy;<lb/>cto ex b d in c e, quod e&longs;t 1, &amp; a b in d c, igitur detracto 1, produ&shy;<lb/>cto b d in c e ex 1 quad. </s>

<s>quadrato c b, relinquitur productum ex <lb/>a b in c d 1 quad. </s>

<s>m: 1, ergo diui&longs;o co per a b, qu&aelig; e&longs;t 1, relinquitur <lb/>c d 1 quad. </s>

<s>m: 1 huius uer&ograve; quadratum per <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> demon&longs;trata &agrave; Pto&shy;<pb pagenum="56"/>lem&aelig;o, &ecedil;quale e&longs;t rectangulis ex b c in de, &amp; b d in c e, igitur 1 quad. <lb/></s>

<s>quad. </s>

<s>m: 2 quad. </s>

<s>p: 1 e&longs;t &aelig;quale 1 producto b d in c e, &amp; producto b <lb/>cin d e detracto 1 communi, relin quetur productum ex b c in d e 1 <lb/>quad. </s>

<s>quad. </s>

<s>m: 2 quad. </s>

<s>igitur diui&longs;o 1 quad. </s>

<s>quad. </s>

<s>m: 2 quad. </s>

<s>per 1 <lb/>pos, exit 1 cu. </s>

<s>m: 2 pos &aelig;qualia d e, &amp; d e e&longs;t &aelig;qualis d c, ut ab initio <lb/>demon&longs;trauimus, &amp; d c fuit 1 quad. </s>

<s>m: 1, igitur 1 cu. </s>

<s>m: 2 &aelig;quantur 1 <lb/>quad. </s>

<s>m: 1, igitur 1 cu. </s>

<s>p: 1 &aelig;quantur 1 quad. </s>

<s>p: 2 pos.</s></p><p type="main">

<s>Aliter ut Pacciolus, concurrant latera eptagoni b d, c e in a, &amp; du <lb/>cantur perpendiculares a f, d g &amp; c d, &amp; &longs;it c e i ca 1 pos, &amp; quia ut <lb/><arrow.to.target n="marg192"></arrow.to.target><lb/>a e ad a c, ita d e ad b c, erit ergo b c (1 posp: 1)/(1 pos) quare b f (1/2 pos 1/2,)/(2 pos) &amp; <lb/>quia d h e&longs;t dimidium d e, erit d h, &amp; g f <lb/><figure id="fig46"></figure><lb/>1/2, cum ergo b f &longs;it (1/2 pos p: 1/2)/pos erit ergo di&shy;<lb/>ui&longs;a 1/2 pos per 1 pos, &amp; exit 1/2, b f 1/2p: 1/2/pos <lb/>igitur detracta g f relinquetur g b 1/2/(1 pos). <lb/>&amp; eius quadratum 1/4/(1 quad). igitur cum qua&shy;<lb/>dratum b d &longs;it 1, erit quadratum g d 1 m: <lb/>2/4/(2 quad)g c autem e&longs;t compo&longs;ita ex e f, qu&aelig; <lb/>e&longs;t 1/2p: 1/2/(1 pos) &amp; f g qu&aelig; e&longs;t 1/2, erit igitur c <lb/>g 1 p: 1/2/(1 pos), &amp; <expan abbr="quadrat&utilde;">quadratum</expan> eius 1 p: 1/pos e&longs;t 1/4/(1 quad.) quare <expan abbr="&qtilde;drat&utilde;">quadratum</expan> e d &qring;d e&longs;t <lb/><arrow.to.target n="marg193"></arrow.to.target><lb/>compo&longs;itum ex quadratis c g &amp; g d erit 2 p: 1/pos c a uer&ograve; e&longs;t &aelig;qua&shy;<lb/>lis c d, quia, ut demon&longs;tratum e&longs;t angulus d c e e&longs;t &longs;eptima pars <lb/>duorum rectorum, &amp; angulus b c e ei duplus, quare cum c f a &longs;it re&shy;<lb/>ctus erit ex trige&longs;ima&longs;ecunda primi Elementorum f a c tres &longs;epti&shy;<lb/>m&aelig; unius recti, ergo d a c 6/7 unius recti, d c a uer&ograve; 2/7 unius recti, quia <lb/><arrow.to.target n="marg194"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t &longs;eptima pars duorum rectorum, &iacute;gitur a d c e&longs;t 6/7 unius recti: igi&shy;<lb/>tur c d e&longs;t &aelig;qualis c a, ergo quadratum quadrato: igitur 1 quad. </s>

<s>p: 2 <lb/>pos p: 1, &aelig;quatur 2 p: 1/(1 pos) igitur 1 quad. </s>

<s>p: 2 pos, &aelig;quantur 1 p: 1/(1 pos). <lb/>Quare 1 cub. </s>

<s>p: 2 quad. </s>

<s>&aelig;quatur 1 pos p: 1. <lb/><figure id="fig47"></figure><lb/>Sit etiam angulus a duplus b, &amp; b c dupla <lb/>b a: &amp; erit per eadem proportio a c, &amp; a b <lb/>ad c b, ut c b ad c a. </s>

<s>Ponamus ergo ab 1, erit <lb/>b c 2, &amp; a c 1 pos, &amp; a c, a b 1 pos p: 1, &amp; du&shy;<lb/>cta in a c fit 1 quad. </s>

<s>p: 1 pos, &amp; hoc e&longs;t &aelig;quale 4 quadrato b c per re&shy;<lb/>flex&aelig; proportionis diffinitionem. </s>

<s>Igitur a c e&longs;t &lt;02&gt; 4 1/4 m: 1/2, &amp; ita <lb/>de alijs.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg192"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 42. <emph type="italics"/>pri mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg193"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 32. <emph type="italics"/>pri mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg194"></margin.target>P<emph type="italics"/>er &longs;extam eiu&longs;dem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;exage&longs;ima&longs;eptima.</s></p><p type="main">

<s>Si fuerint aliquot quantitates ab una quantitate, ali&aelig;que totidem <pb pagenum="57"/>ab eadem analo g&aelig;, erit proportio terti&aelig; unius ordinis ad tertiam <lb/>alterius, ut &longs;ecund&aelig; ad &longs;ecundam duplicata, &amp; quart&aelig; ad quartam <lb/>triplicata, quint&aelig; ad quintam quadruplicata, at que &longs;ic de alijs.<lb/><arrow.to.target n="marg195"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg195"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>_{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sint quantitates b c d e f, ab a in continua proportio&shy;<lb/><arrow.to.target n="table14"></arrow.to.target><lb/>ne, &amp; ali&aelig; totidem g h k l m, dico quod proportio h c e&longs;t <lb/>duplicata ei, qu&aelig; e&longs;t g ad b, &amp; k ad d triplicata, &amp; l ad e <lb/>quadruplicata, &amp; &longs;ic deinceps, &longs;umatur enim unum, &amp; ab </s></p><table><table.target id="table14"></table.target><row><cell></cell><cell>a</cell><cell></cell></row><row><cell>b</cell><cell></cell><cell>g</cell></row><row><cell>c</cell><cell></cell><cell>h</cell></row><row><cell>d</cell><cell></cell><cell>k</cell></row><row><cell>e</cell><cell></cell><cell>l</cell></row><row><cell>f</cell><cell></cell><cell>m</cell></row><row><cell></cell><cell>n</cell><cell></cell></row><row><cell>o</cell><cell></cell><cell>t</cell></row><row><cell>p</cell><cell><foreign lang="greek">a</foreign></cell><cell>u</cell></row><row><cell>q</cell><cell><foreign lang="greek">b g</foreign></cell><cell>x</cell></row><row><cell>z</cell><cell></cell><cell>y</cell></row><row><cell>s</cell><cell></cell><cell>z</cell></row></table><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg196"></arrow.to.target><lb/>co o p q r s in proportione b ad a, &amp; tuxyz in propor&shy;<lb/>tione g ad a, erit igitur p quadratum o, &amp; u quadratum t, <lb/>&amp; q cubus o, &amp; x cubus t, &amp; ita de alijs: ergo proportio <lb/><arrow.to.target n="marg197"></arrow.to.target><lb/>n ad p duplicata ei, qu&aelig; t ad o, &amp; x ad q triplicata ei, qu&aelig;t <lb/>ad o, &amp; pote&longs;t etiam demon&longs;trari generaliter ultra qua&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg198"></arrow.to.target><lb/>dratum, &amp; cubum: nam &longs;i ducatur t in o, fiat que <foreign lang="greek">a</foreign> erit, pro&shy;<lb/>portio enim ad <foreign lang="greek">a</foreign> eadem qu&aelig; t ad o, &amp; proportio a ad p, <lb/>ut t ad o, igitur per diffinitionem proportionis duplicat&aelig; <lb/><arrow.to.target n="marg199"></arrow.to.target><lb/>po&longs;itam in quinto libro ab Euclide u ad p duplicata ei, <lb/>qu&aelig; t ad o, &amp; &longs;imiliter ex t in p fit <foreign lang="greek">b</foreign> ex o in u, <foreign lang="greek">g</foreign> eruntque<lb/><arrow.to.target n="marg200"></arrow.to.target><lb/>q <foreign lang="greek">b g</foreign> x in continua proportione per eandem. </s>

<s>Quia ergo propor&shy;<lb/>tio q ad <foreign lang="greek">b</foreign> e&longs;t ut o ad t, patet, quod x ad q e&longs;t triplicata ei, qu&aelig; e&longs;t t ad <lb/>o, &amp; ita de reliquis, cum ergo proportio p ad o &longs;it, ut e ad b, &amp; o ad <lb/><arrow.to.target n="marg201"></arrow.to.target><lb/>n, ut b ad a, &amp; n ad t, ut a ad g, &amp; t ad u, ut g ad h, &longs;equitur ut &longs;it t ad a, <lb/>ut g ad b, &amp; u ad p, ut h ad c, igitur cum &longs;it ut u ad p duplicata ei, qu&ecedil; <lb/>e&longs;t t ad o erit h ad e, duplicata ei qu&aelig; e&longs;t g ad b, &amp; ita de reliquis, &amp; <lb/>no&ngrave; refert, &longs;eu dicas u ad p duplicatam ei, qu&aelig; e&longs;t t ad o, &longs;eu dicas p <lb/><arrow.to.target n="marg202"></arrow.to.target><lb/>ad u duplicatam ei, qu&aelig; e&longs;t o ad t. </s>

<s>Aliter &amp; euidentius in duabus <lb/>&longs;oleo demon&longs;trare: cum enim &longs;it e &amp; h duplicata ei qu&aelig; e&longs;t b &amp; g <lb/>ad a, ut &longs;upra, &amp; quadrati b ad quadratum a, &amp; quadrati g ad qua&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg203"></arrow.to.target><lb/>dratum a duplicata his qu&aelig; b &amp; g ad a erunt b &amp; g quadratorum <lb/>ad quadratum a, uelut c &amp; h ad a. </s>

<s>Et conuertendo qua&shy;<lb/><arrow.to.target n="table15"></arrow.to.target><lb/>drati a ad quadratum g, ut a ad h, con&longs;tituantur ergo <lb/>hic &amp; erit quadrati b ad <expan abbr="quadrat&utilde;">quadratum</expan> g, ita c ad h: &longs;ed qua&shy;<lb/>drati b ad quadratum g, ut b ad g proportio duplicata <lb/>igitur e ad h, ut b ad g duplicata.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg196"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 8. <emph type="italics"/>non<gap/><emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>le.<emph.end type="italics"/> &amp; 22. &amp; 23. <emph type="italics"/>octa ui.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg197"></margin.target>V<emph type="italics"/>ide per<emph.end type="italics"/> 23. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg198"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 23. <emph type="italics"/>&longs;ex ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/> &amp; 33. <emph type="italics"/>undeci-mi.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg199"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 17. <emph type="italics"/>&longs;e-ptimi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg200"></margin.target>D<emph type="italics"/>iff.<emph.end type="italics"/> 10.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg201"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 24. <emph type="italics"/>quinti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg202"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 10 <emph type="italics"/>diff. </s>

<s>quinti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg203"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 20. <emph type="italics"/>&longs;ex ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><table><table.target id="table15"></table.target><row><cell><expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>.</cell><cell>b</cell><cell>e</cell></row><row><cell><expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>.</cell><cell>a</cell><cell>a</cell></row><row><cell><expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>.</cell><cell>g</cell><cell>h</cell></row></table><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;exage&longs;imaoctaua, collectorum ab Euclide <lb/>&amp; Archimede.</s></p><p type="main">

<s>Omnis cylindrus cono habenti ba&longs;im, &amp; altitudinem eandem <lb/><arrow.to.target n="marg204"></arrow.to.target><lb/>triplus e&longs;t. </s>

<s>Omnis cylindrus &longs;ph&aelig;r&aelig; habenti eundem magnum <lb/><arrow.to.target n="marg205"></arrow.to.target><lb/>circulum, &amp; altitudinem &longs;exquialter e&longs;t. </s>

<s>Omnis &longs;ph&aelig;ra dupla e&longs;t <lb/><arrow.to.target n="marg206"></arrow.to.target><lb/>cono, cuius ba&longs;is e&longs;t eius circulus magnus, &amp; altitudo eadem, qu&aelig; <lb/>&longs;ph&aelig;r&aelig; ip&longs;ius. </s>

<s>Omnis &longs;uperficies &longs;ph&aelig;r&aelig; quadrupla e&longs;t maiori <lb/><arrow.to.target n="marg207"></arrow.to.target><lb/>&longs;uo circulo. </s>

<s>Superficies portionis &longs;ph&aelig;r&aelig; e&longs;t &aelig;qualis circulo, cu <lb/><arrow.to.target n="marg208"></arrow.to.target><pb pagenum="58"/>ius &longs;emidiameter e&longs;t linea ducta &agrave; uertice portionis ad finem illius.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg204"></margin.target>1</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg205"></margin.target>2</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg206"></margin.target>3</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg207"></margin.target>4</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg208"></margin.target>5</s></p><p type="main">

<s>Quilibet &longs;ector &longs;ph&aelig;r&aelig; &aelig;qualis e&longs;t cono, cuius ba&longs;is e&longs;t circu&shy;<lb/>lus &aelig;qualis &longs;uperficiei eiu&longs;dem portionis, altitudo uer&ograve; &longs;ph&aelig;r&aelig; &longs;e&shy;<lb/>midiameter. </s>

<s>Proportio &longs;ph&aelig;r&aelig; ad &longs;ectorem datum, e&longs;t duplica&shy;<lb/>ta ei, qu&ecedil; e&longs;t dimetientis ad lineam, qu&aelig; &agrave; uertice portionis ad lim&shy;<lb/>bum. </s>

<s>Cum enim &longs;ph&aelig;ra &longs;it &aelig;qualis cono, cuius ba&longs;is e&longs;t maior cir&shy;<lb/>culus, altitudo uer&ograve; dupla dimetienti per tertiam harum, qu&aelig; hic <lb/><arrow.to.target n="marg209"></arrow.to.target><lb/>proponuntur: erit &longs;ph&aelig;ra &aelig;qualis cono ba&longs;im habenti circulum, <lb/>cuius &longs;emidiameter &longs;it &aelig;qualis diametro &longs;ph&aelig;r&aelig;, altitudo uer&ograve; &longs;e&shy;<lb/>midiameter &longs;ph&aelig;r&aelig;. </s>

<s>At per &longs;extam harum &longs;ector &longs;ph&aelig;r&aelig; e&longs;t &aelig;qua&shy;<lb/>lis cono habenti altitudinem &longs;cmidiametrum &longs;ph&aelig;r&ecedil;, ba&longs;im autem <lb/><arrow.to.target n="marg210"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;am portionis &longs;uperficiem: igitur proportio &longs;ph&aelig;r&aelig; ad &longs;ecto&shy;<lb/>rem, uelut circuli cuius diameter e&longs;t dupla dimetienti &longs;ph&aelig;r&aelig; ad <lb/>c&iacute;rculum &aelig;qualem &longs;uperficiei portionis: at &longs;uperficies portionis <lb/>per quintam harum e&longs;t &aelig;qualis circulo, cuius &longs;emidiameter e&longs;t li&shy;<lb/>nea &agrave; uertice portionis ad limbum eiu&longs;dem: ergo proportio &longs;ph&aelig;&shy;<lb/>r&aelig; ad &longs;uum &longs;ectorem e&longs;t uelut circuli, cuius dimetiens e&longs;t duplus di <lb/>metienti &longs;ph&aelig;r&aelig;, aut &longs;emidimetiens e&longs;t &aelig;qualis dimetienti &longs;ph&aelig;r&aelig; <lb/>ad circulum, cuius &longs;emidimetiens e&longs;t linea &agrave; uertice portionis ad <lb/>limbum. </s>

<s>Sed proportio talium circulorum e&longs;t duplicata propor&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg211"></arrow.to.target><lb/>tioni &longs;emidimetientium, igitur proportio &longs;ph&aelig;r&aelig; ad &longs;uum &longs;ecto&shy;<lb/>rem e&longs;t ueluti dimetientis &longs;ph&aelig;r&aelig; ad lineam, qu&aelig; &aacute; uertice portio&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg212"></arrow.to.target><lb/>nis ad limbum duplicata. </s>

<s>Cuicunque portioni &longs;ph&aelig;r&aelig; conus ille <lb/>habetur &aelig;qualis, qui ba&longs;im hab eat eandem cum portione, altitudi&shy;<lb/>nem uer&ograve; lineam rectam, qu&aelig; ad altitudinem portionis eandem <lb/>habeat proportionem, quam &longs;emidiametros &longs;ph&aelig;r&aelig; un&agrave; cum alti&shy;<lb/>tudine reliqu&aelig; portionis habet ad eandem reliqu&aelig; portionis alti&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg213"></arrow.to.target><lb/>tudinem. </s>

<s>Earum &longs;ph&aelig;r&aelig; portionum, qu&aelig; &aelig;qualibus &longs;uperfi&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg214"></arrow.to.target><lb/>ciebus continentur medietas &longs;ph&aelig;r&aelig; maxima exi&longs;tit. </s>

<s>Proportio <lb/>&longs;uperficiei &longs;ph&aelig;r&aelig; plano diui&longs;&aelig; ad reliqu&aelig; portionis &longs;uperficiem, <lb/>&amp; re&longs;idui &longs;ectoris ad &longs;ectorem, e&longs;t uelut quadratorum duarum li&shy;<lb/>nearum qu&aelig; &agrave; uerticulis &longs;ectionum ad communem &longs;uperficiem <lb/>plani portiones &longs;ecantis de&longs;cendunt: nam &longs;ectorem &longs;ph&aelig;r&aelig;, dico <lb/><arrow.to.target n="marg215"></arrow.to.target><lb/>corpus compo&longs;itum ex portione, &amp; cono illo. </s>

<s>Ille idem etiam defi&shy;<lb/>nit Ellip&longs;im coni a cuti anguli &longs;ectionem, quam dicit etiam fieri &longs;e&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg216"></arrow.to.target><lb/>cto cylindro per planum non ad angulos rectos &longs;tante &longs;uper cylin&shy;<lb/>dri axem. </s>

<s>Ab hac igitur coni acuti anguli &longs;ectione &longs;eu ellip&longs;i cir&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg217"></arrow.to.target><lb/>cumacta figura &longs;ph&aelig;roides corpus quod ba&longs;im rotundam habet, <lb/>uocat: id que duplex ob longum, quod fit diametro longiore quie&shy;<lb/>&longs;cente, &amp; prolatum quod fit quie&longs;cente breuiore: &longs;icut reliquam &longs;ci <lb/>licet parabolen aut hyperbolen, quia inferius non e&longs;t terminata, <pb pagenum="59"/>in cono rectangulo uocat rectanguli coni &longs;ectionem: ex qua cir&shy;<lb/>cumacta fit conoidale, quia planam habet ba&longs;im. </s>

<s>Si ergo in ea&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg218"></arrow.to.target><lb/>dem rectanguli coni &longs;ectione &agrave; plano portiones &aelig;quales habentes <lb/>diametros ab&longs;cindantur, ill&aelig; portiones erunt &aelig;quales. </s>

<s>Et triangu&shy;<lb/>li in ei&longs;dem portionibus in&longs;cripti &aelig;quales erunt. </s>

<s>Diametrum uo&shy;<lb/>cat in <expan abbr="quacunq&utilde;e">quacunqune</expan> portione lineam, qu&aelig; omnes lineas ba&longs;i &aelig;quidi&shy;<lb/>&longs;tantes per &aelig;qualia diuidit. </s>

<s>Omnis circuli cuius diameter e&longs;t ma <lb/><arrow.to.target n="marg219"></arrow.to.target><lb/>ior diameter ellip&longs;is proportio ad ellip&longs;im e&longs;t uelut direct&egrave; diame&shy;<lb/>tri ellip&longs;is ad diametrum tran&longs;uer&longs;am. </s>

<s>Ex quo patet quod pro&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg220"></arrow.to.target><lb/>portio cuiuslibet circuli ad ellip&longs;im e&longs;t uelut quadrati &longs;u&aelig; diame&shy;<lb/>tri ad rectangulum recta, &amp; tran&longs;uer&longs;a diametro ellip&longs;is compre&shy;<lb/>hen&longs;um. </s>

<s>Ex hoc rur&longs;us &longs;equitur quod ellip&longs;is ad ellip&longs;im, ut re&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg221"></arrow.to.target><lb/>ctanguli ex diametris unius ad rectangulum ex diametris alterius.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg209"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 14. &amp; 15. <emph type="italics"/>duodeci mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>le.<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>ucl.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg210"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 11. <emph type="italics"/>duo decimi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>le.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg211"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 2. <emph type="italics"/>duode cimi<emph.end type="italics"/>, &amp; 20. <emph type="italics"/>&longs;exti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg212"></margin.target>8</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg213"></margin.target>9</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg214"></margin.target>10</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg215"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 22. <emph type="italics"/>quinti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg216"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 20. <emph type="italics"/>&longs;ex ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg217"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 11. <emph type="italics"/>quinti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg218"></margin.target>11</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg219"></margin.target>12</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg220"></margin.target>13</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg221"></margin.target>14</s></p><p type="main">

<s>Si conoides &amp; &longs;ph&aelig;roides &longs;ecet plano &aelig;quidi&longs;tanti axi fiet &longs;e&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg222"></arrow.to.target><lb/>ctio conoidalis &longs;imilis ei &agrave; qua conoides &longs;eu &longs;ph&aelig;roides de&longs;cri&shy;<lb/>ptum e&longs;t. </s>

<s>Sin autem &longs;upra axem plano ad perpendiculum erecto <lb/>&longs;ectio circulus erit. </s>

<s>Et &longs;i &longs;ecentur obliqu&egrave; fiet ellip&longs;is, modo omnia <lb/>latera comprehendat. </s>

<s>Omnis portio conoidalis rectanguli, quam <lb/><arrow.to.target n="marg223"></arrow.to.target><lb/>planum &longs;ecat, &longs;exquialtera e&longs;t, cono qui ba&longs;im &amp; axem eandem ha&shy;<lb/>bet. </s>

<s>Ex quo patet, quod &longs;i portio conoidalis rectanguli &amp; &longs;ph&aelig;&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg224"></arrow.to.target><lb/>r&aelig; medietas eandem ba&longs;im habeant &amp; axem eundem, medietas <lb/>&longs;ph&aelig;r&aelig; &longs;exquitertia erit conoidali portioni. </s>

<s>Et &longs;i eiu&longs;dem rectan <lb/><arrow.to.target n="marg225"></arrow.to.target><lb/>guli conoidalis portiones ab&longs;cin dantur erit portionum propor&shy;<lb/>tio uelut quadratorum axium. </s>

<s>Cuiuslibet &longs;ph&aelig;roidis pars pla&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg226"></arrow.to.target><lb/>no per centrum ab&longs;ci&longs;&longs;a dupla e&longs;t cono ba&longs;im &amp; axem eadem ha&shy;<lb/>benti. </s>

<s>Si autem non &longs;uper centrum erit proportio earum ad co&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg227"></arrow.to.target><lb/>num ba&longs;im, &amp; axem eandem habentem uelut coniunct&aelig; ex axe al&shy;<lb/>terius partis &amp; dimidio axis &longs;ph&aelig;roidis ad axem alterius partis.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg222"></margin.target>15</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg223"></margin.target>16</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg224"></margin.target>17</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg225"></margin.target>18</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg226"></margin.target>19</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg227"></margin.target>20</s></p><p type="main">

<s>Demum proportio partis conoidis obtu&longs;i anguli plano ab&longs;ci&longs;&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg228"></arrow.to.target><lb/>&longs;&aelig; ad conum, ba&longs;im &amp; axem eadem habentem e&longs;t ueluti line&aelig;, com <lb/>po&longs;it&aelig; ex axe portionis &amp; triplo adiect&aelig; ad compo&longs;itum ex axe <lb/>portionis &amp; duplo eiu&longs;dem adiect&aelig;. </s>

<s>Adiectam uocat hyperbolis <lb/>tran&longs;uer&longs;am. </s>

<s>Omnis cylindrus cono triplus e&longs;t habenti eandem <lb/><arrow.to.target n="marg229"></arrow.to.target><lb/>ba&longs;im &amp; altitudinem. </s>

<s>Omnes cylindri coni &longs;ph&aelig;r&aelig; &longs;unt in pro&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg230"></arrow.to.target><lb/>portione corporum &longs;imilium planis &longs;uperficiebus contentarum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg228"></margin.target>21</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg229"></margin.target>22</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg230"></margin.target>23</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;exage&longs;imanona, collectorum ex quatuor libris <lb/>Apollonij Pergei &amp; <expan abbr="q.">que</expan> Sereni.</s></p><p type="main">

<s>Si fuerit linea bifariam diui&longs;a, eique in longum alia addita, &amp; rur&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg231"></arrow.to.target><lb/>&longs;us alia detracta, fueritque totius cum addita ad eam, qu&aelig; addita e&longs;t <lb/>ueluti re&longs;idui ad detractam erit line&aelig; com&shy;<lb/><figure id="fig48"></figure><lb/>po&longs;it&aelig; ex addita, &amp; dimidia ad dimidiam <pb pagenum="60"/>ip&longs;am uelut dimidi&aelig; ad differentiam eius, &amp; detract&aelig;. </s>

<s>Rur&longs;usque li&shy;<lb/>ne&aelig; compo&longs;it&aelig; ex dimidio &amp; re&longs;iduo dimidi&aelig; ac detract&aelig; ad li&shy;<lb/>neam compo&longs;itam ex addita &amp; detracta ut re&longs;idui dimidi&aelig;, &amp; de&shy;<lb/>tract&aelig; ad partem detractam. </s>

<s>Et rur&longs;us totius compo&longs;it&aelig; ad com&shy;<lb/>po&longs;itam ex dimidia &amp; addita, uelut compo&longs;it&aelig; ex addita, &amp; diffe&shy;<lb/>rentia ad ip&longs;am additam. </s>

<s>Velut &longs;it propo&longs;ita a b per &aelig;qualia diui&longs;a <lb/>in c, addita b d, &amp; detracta b e, &longs;it proportio a d ad d b, ut a e ad e b, <lb/>dico e&longs;&longs;e, ut c d ad cb, ita ab ad c e. </s>

<s>Et ut a e ad e d ut c e ad e b. </s>

<s>Etite&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg232"></arrow.to.target><lb/>rum ut a d ad c d uelut e d ad d b. </s>

<s>In parabole proportio partium <lb/>diametri ad uerticem terminantium duplicata e&longs;t proportioni li&shy;<lb/>nearum ab ei&longs;dem punctis ordinatim ductarum ad ip&longs;am &longs;ectio&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg233"></arrow.to.target><lb/>nem. </s>

<s>In hyperbole autem &amp; ellip&longs;i &amp; circuli circumferentia erit <lb/>quadratorum linearum ordinatim ductarum inter &longs;e uelut rectan&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg234"></arrow.to.target><lb/>gulorum partium diametri ad eadem puncta terminantium. </s>

<s>Et in <lb/>ei&longs;dem &longs;i &agrave; puncto peripheri&aelig; contingens ad diametrum ducatur, <lb/>&amp; ab eodem ordinata, erit ut partis diametri intercept&ecedil; inter extre&shy;<lb/>mum, &amp; ordinatam ad partem inter ordinatam &amp; peripheriam, ue&shy;<lb/>lut intercept&aelig; inter extremum &amp; contingentem ad interceptam <lb/><arrow.to.target n="marg235"></arrow.to.target><lb/>exterius inter finem contingentis &amp; peripheriam. </s>

<s>Et in ei&longs;dem <lb/>quadratum &longs;emidiametri &aelig;quale e&longs;&longs;e rectangulo ex intercepta in&shy;<lb/>ter centrum &amp; ca&longs;um contingentis in inter ceptam inter centrum &amp; <lb/><arrow.to.target n="marg236"></arrow.to.target><lb/>ca&longs;um ordinat&aelig; &agrave; loco contactus product&aelig;. </s>

<s>Si parabolen recta <lb/>linea contingens ad diametrum perueniat, &longs;umptoque puncto alio <lb/>in &longs;ectione &aelig;quidi&longs;tans ab eo ducatur contingenti: &amp; ab utroque <lb/>etiam ad diametrum ordinat&aelig;, demum &agrave; uertice &aelig;quidi&longs;tans illis, <lb/>&amp; &agrave; priore puncto diametro &aelig;quidi&longs;tans donec concurrant, erit <lb/>triangulus ex ordinata, &amp; &aelig;quidi&longs;tante &agrave; &longs;ecundo puncto, &amp; dia&shy;<lb/>metri parte contentus rectangulo ex prima ordinata &amp; parte dia&shy;<lb/>metri inter uerticem &amp; &longs;ecundam ordinatam contento &aelig;qualis.<lb/><arrow.to.target n="marg237"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg231"></margin.target>1</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg232"></margin.target>2</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg233"></margin.target>3</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg234"></margin.target>4</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg235"></margin.target>5</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg236"></margin.target>6</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg237"></margin.target>7</s></p><p type="main">

<s>Si in parabole contingente ad diametrum ducta ex alio puncto <lb/>ei &aelig;quidi&longs;tans ducatur ex ip&longs;a &longs;ectione, ubi iterum &longs;ecat &longs;ectione<gap/><lb/>intercepta per &aelig;qualia diuidetur linea &agrave; puncto contingentis dia&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg238"></arrow.to.target><lb/>metro &aelig;quidi&longs;tanti ducta. </s>

<s>Idem uer&ograve; ferm&egrave; continget ducta li&shy;<lb/>nea &agrave; centro in locum contactus, &longs;ecabit enim omnes contingenti <lb/><arrow.to.target n="marg239"></arrow.to.target><lb/>&aelig;quidi&longs;tantes in hyperbole, ellip&longs;i at que circulo. </s>

<s>E&longs;t autem omne <lb/>centrum in medio diametri: diameter autem in circulo &amp; ellip&longs;i il&shy;<lb/>las per &aelig;qualia diuidit intus enim e&longs;t: in contrapo&longs;itis inter uerti&shy;<lb/>cem, &amp; uerticem po&longs;ita e&longs;t exterius utriu&longs;que contingenti ad per&shy;<lb/>pendiculum in&longs;i&longs;tens. </s>

<s>In hyperbole autem exterius etiam adiacet, <lb/>ut in contrapo&longs;itis eadem &amp; tran&longs;uer&longs;a uo catur: cuius terminus e&longs;t <lb/>punctus concur&longs;us cum latere trianguli, qui conum per axem diui&shy;<pb pagenum="61"/>dit: linea uer&ograve; tangens uerticem hyperbolis ad quam ordinat&aelig; <lb/><arrow.to.target n="marg240"></arrow.to.target><lb/>po&longs;&longs;unt, Recta appellabitur. </s>

<s>Datarecta linea po&longs;itione, aliaque ma <lb/>gnitudine data &amp; ang&uuml;lo parabolen, &amp; hyperbolen, &amp; ellip&longs;im, <lb/>&amp; contrapo&longs;itas circa datam po&longs;itione tanqu&agrave;m diametrum de&shy;<lb/>&longs;cribere tanqu&agrave;m cono erecto, ut angulus ad uerticem &longs;ectionis <lb/>comprehen&longs;us &longs;it, &amp; per rectam rectangulum &aelig;quale comprehen&shy;<lb/>datur quadrato dat&aelig; line&aelig; magnitudine. </s>

<s>Si linea in duas partes <lb/><arrow.to.target n="marg241"></arrow.to.target><lb/>diuidatur, eique utrinque &aelig;quales line&aelig; adiun&shy;<lb/><figure id="fig49"></figure><lb/>gantur erit rectangulum ex partibus totius &aelig;&shy;<lb/>quale rectangulis partium prioris line&aelig;, &amp; ex <lb/>priore linea cum una adiecta in eam, qu&aelig; adiecta e&longs;t. </s>

<s>Si hyperbo <lb/><arrow.to.target n="marg242"></arrow.to.target><lb/>len recta linea in uertice contingat, &amp; utrinque ab&longs;cindatur, quan&shy;<lb/>tum e&longs;t, quod pote&longs;t in quartam partem rectanguli ex diametro <lb/>tran&longs;uer&longs;a hyperbolis, qu&aelig; exterius adiacetin eam, qu&aelig; recta dici&shy;<lb/>tur, ad quam, qu&aelig; ordinatim ducuntur, &longs;unt &aelig;quidi&longs;tantes line&aelig;, <lb/>qu&aelig; &agrave; &longs;ectionis centro ad terminos contingentis ducuntur &longs;emper <lb/>ip&longs;i &longs;ectioni magis appropinquabunt, nec unquam conuenient: &amp; <lb/>ob id a&longs;ymptoton appellantur. </s>

<s>Nec ull&aelig; ali&aelig; intra <expan abbr="angul&utilde;">angulum</expan> illum <lb/><arrow.to.target n="marg243"></arrow.to.target><lb/>inueniri poterunt. </s>

<s>Vnde etiam intra <expan abbr="dat&utilde;">datum</expan> angulum de&longs;cribere do&shy;<lb/>cemur hyperbolen cuius anguli latera &longs;int a&longs;ymptota. </s>

<s>A&longs;ymptotis <lb/><arrow.to.target n="marg244"></arrow.to.target><lb/>duabus propo&longs;itis uni hyperboli, in finitas al&iacute;as eidem a&longs;ymptotas <lb/>inuenire. </s>

<s>Duabus rectis a&longs;ymptotis infinitas &longs;ubijci po&longs;&longs;e hyperbo <lb/>les illis rectis, &amp; inter &longs;e a&longs;ymptotas. </s>

<s>Cum in duabus &longs;uperficie&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg245"></arrow.to.target><lb/>bus &aelig;quidi&longs;tantibus duo circuli &aelig;quales, quorum linea per cen&shy;<lb/>tra non e&longs;t ad perpendiculum earum infinitis planis &longs;ecantur, fiunt <lb/>in ip&longs;is line&aelig; &agrave; peripheria in peripheriam rect&aelig; qu&aelig; corpus cylin&shy;<lb/>dricum claudunt quod &longs;calenus cylindrus appellatur: long&egrave; alius <lb/>ab eo, qui fit recto cylindro per duo plana &aelig;quidi&longs;tantia, &longs;ed non <lb/>ad perpendiculum po&longs;ita di&longs;&longs;ecto. </s>

<s>nam eius extrem&aelig; &longs;uperficies <lb/>non circuli, &longs;ed ellip&longs;es &longs;unt. </s>

<s>Si &longs;calenus cylindrus plano non &aelig;&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg246"></arrow.to.target><lb/>quidi&longs;tanti ba&longs;i, &longs;ed ita ut angulos interiores &aelig;quales faciat angu&shy;<lb/>lis ba&longs;is &longs;ectio circulus erit: uo caturque h&aelig;c&longs;ectio &longs;ubcontraria: nec <lb/>ulla pr&aelig;ter hanc &amp; ba&longs;i &aelig;quidi&longs;tantem &longs;ectio circulus e&longs;&longs;e pote&longs;t: <lb/>&longs;ed &longs;unt ellip&longs;es. </s>

<s>Super eundem circulum, &amp; &longs;ub eadem altitudi&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg247"></arrow.to.target><lb/>ne ellip&longs;es &longs;imiles in cono &amp; cylindro e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt, qu&aelig; ab eodem <lb/>plano fiant, docetque uel ba&longs;i uel cono uel cylindro, aut cono pro&shy;<lb/>po&longs;ito reliqua facere, quod e&longs;t ualde admirabile: cum ellip&longs;is cylin&shy;<lb/>drica &longs;emper &aelig;qualis &longs;it in utraque parte &agrave; diametro tran&longs;uer&longs;a <lb/>utrinque &aelig;qualiter di&longs;tante, conica uer&ograve; minor nece&longs;&longs;ari&ograve; &longs;it in &longs;u&shy;<lb/>periore parte uer&longs;us coni uerticem latior in inferiore, ubi partes a <lb/>diametro tran&longs;uer&longs;a &aelig;qualiter di&longs;teterint: ip&longs;&ecedil; autem non &longs;olum &longs;i&shy;<pb pagenum="62"/><arrow.to.target n="marg248"></arrow.to.target><lb/>miles, &longs;ed unam per&longs;&aelig;pe in utri&longs; que e&longs;&longs;e uult. </s>

<s>Sed &amp; hoc Archime&shy;<lb/>des dicere uidetur: line&aelig; duct&aelig; &agrave; uertice coni&longs;caleni ad perpendi&shy;<lb/>culum &longs;uper ba&longs;es &longs;ingulas omnium triangulorum per axe<gap/> coni <lb/>tran&longs;euntium in peripheriam unius circuli cadunt.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg238"></margin.target>8</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg239"></margin.target>9</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg240"></margin.target>10</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg241"></margin.target>11</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg242"></margin.target>12</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg243"></margin.target>13</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg244"></margin.target>14</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg245"></margin.target>15</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg246"></margin.target>16</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg247"></margin.target>17</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg248"></margin.target>18</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;eptuage&longs;ima.</s></p><p type="main">

<s>Si fuerint tres quantitates in continua proportione, ali&aelig;que toti&shy;<lb/>dem in continua proportione, poterunt con&longs;tituere tres quantita&shy;<lb/>tes in &aelig;quali differentia peruer&longs;im copulat&aelig;.<lb/><arrow.to.target n="marg249"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg249"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s></p><p type="main">

<s>Velut &longs;int a b c primi ordi&shy;<lb/><figure id="fig50"></figure><lb/>nis, &amp; d ef &longs;ecundi, &amp; &longs;it 28, </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg250"></arrow.to.target><lb/>b 4, c 2, &amp; d 2 1/4, e 1 1/2, f 1, tunc <lb/>iunctis a &amp; e fit 9 1/2, &amp; b &amp; d b <lb/>1/4, &amp; e cum f 3, at 3 &amp; 6 1/4 &amp; 9 1/2 <lb/>&aelig;qualiter di&longs;tant, nam diffe&shy;<lb/>rentia e&longs;t 3 1/4. At &longs;i iungatur <lb/>cum e, &amp; b cum f, &amp; c cum d <lb/>idem poterit contingere: ut in <lb/>figura uides, nam a e e&longs;t 8 1/2, <lb/>p: &lt;02&gt; 1 1/<gap/>4, &amp; b f 7, &amp; c d 5 1/2, m: &lt;02&gt; 1 1/4, &amp; differentia b f ab utro que com&shy;<lb/>po&longs;ito, e&longs;t 1 1/2 p: &lt;02&gt; 1 1/4, qua excedit &amp; exceditur. </s>

<s>Dico modo, qua&longs;i <lb/>ex ordine coniungantur quale&longs;cun que proportiones fuerint, modo <lb/>non &longs;int amb&aelig; &aelig;qualitatis 1, ut b iungatur cum c, &amp; reliqu&aelig; ut li&shy;<lb/>bet, uelut a cum d, &amp; c cum f, uel a cum f, &amp; e cum d, nunquam fient <lb/><arrow.to.target n="marg251"></arrow.to.target><lb/>&aelig;quales exce&longs;&longs;us, nam de primo e&longs;t clarum: nam &longs;i a cum diun&shy;<lb/>gatur, &amp; amb&aelig; fuerint maxim&aelig;, maior e&longs;t differentia a ad b, qu&agrave;m <lb/>b ad c, &amp; maior etiam d ad e qu&agrave;m e ad f, ideo maior erit differentia <lb/>a &amp; d ad b e qu&agrave;m b e ad c f, quod erat probandum. </s>

<s>Eodem modo <lb/>&longs;ed laborio&longs;ius demon&longs;tratur reliquus modus &longs;cilicet, quod con&shy;<lb/>iunctio a f ad b e e&longs;t maior aut minor qu&agrave;m b e ad c d, ex hoc&longs;e&shy;<lb/>quuntur corrolaria.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg250"></margin.target>16</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg251"></margin.target>17</s></p><p type="main">

<s>Primum, tres &aelig;quales quantitates non po&longs;&longs;unt diuidi in tres, &amp; <lb/>tres quantitates in continua proportione ordinat&egrave;, ut dixi, ni&longs;i u&shy;<lb/>triu&longs;que ordinis tres, ac tres inuicem &longs;int &aelig;quales.</s></p><p type="main">

<s>Secundum, tres quantitates in &aelig;quali exce&longs;&longs;u ordinate, ut dixi, <lb/>non po&longs;&longs;unt diuidi in tres, &amp; tres quantitates, qu&aelig; &longs;int in eadem <lb/>proportione quantumcun que proportiones ill&aelig; duorum ordinum <lb/>fint diuer &longs;&aelig;.</s></p><p type="main">

<s>Tertium, tres quantitates, qu&aelig; &longs;intin eadem proportione non <lb/>po&longs;&longs;unt diuidi ordinate in tres ac tres, qu&aelig; &longs;int in continua propor<lb/>tione ni&longs;i &longs;int amb&aelig; proportiones e&aelig;dem cum proportione ip&longs;a&shy;<lb/>rum quantitatum.</s></p><pb pagenum="63"/><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;eptuage&longs;imaprima.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem leuitatis ponderis per uirgam torcularem attra&shy;<lb/>cti ad rectam &longs;u&longs;penfionem inuenire.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sit torcularis uirga, cuius &longs;pir&aelig; a b per circui&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg252"></arrow.to.target><lb/>tum &longs;int centupl&aelig; ad altitudinem a b, &amp; axis d c <lb/><arrow.to.target n="marg253"></arrow.to.target><lb/>&longs;emidiametro b c centupla, &amp; quoniam per &longs;upe&shy;<lb/>rius a&longs;&longs;umpta, qualis e&longs;t proportio &longs;patij ad &longs;pa&shy;<lb/>tium, talis leuitatis ad <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan>, <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> e pondus a&longs;cen <lb/>dens per a b leuius quam per b <expan abbr="crect&atilde;">crectam</expan> centuplo, et <lb/>&longs;imiliter cum circuitus b c, &amp; d c &longs;int in eodem tem <lb/>pore, &amp; circuitus d c, &longs;it centuplus ad &longs;piralem b c <lb/>per demon&longs;trata ab Euclide, ergo e erit centuplo <lb/>leuius circum ductum per d qu&agrave;m b, &longs;ed per b circumductum cen&shy;<lb/>tuplo leuius e&longs;t, qu&agrave;m per rectam, igitur e ponderat folum particu&shy;<lb/>lam ex decem millibus recti ponderis.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg252"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg253"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 45.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;eptuage&longs;ima&longs;ecunda.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem ponde<gap/>is &longs;ph&ecedil;r&aelig; pendentis ad a&longs;cendentem per <lb/>accliue planum inueni<gap/></s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sit &longs;ph&aelig;ra &aelig;qualis ponderig in pun&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg254"></arrow.to.target><lb/>cto b, qu&aelig; debeat trahi &longs;uper b c accli&shy;<lb/>ue planum b e ad perpendiculum pla&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg255"></arrow.to.target><lb/>ni b f. </s>

<s>Quia ergo in b e mouetur a, qua&shy;<lb/>uis modica ui per dicta &longs;uperius, erit per <lb/>communem animi &longs;ententiam uis, qu&aelig; <lb/>mouebit a per e b nulla: per dicta uer&ograve; <lb/>a mouebitur ad f &longs;emper, a con&longs;tanti ui <lb/>&aelig;quali g, &amp; per b c a con&longs;tanti ui &aelig;qua&shy;<lb/>li k, &longs;icut per b d a con&longs;tanti &aelig;quali h, ergo per ultimam petitio&shy;<lb/>nem, cum termini &longs;eruent, quo ad partes eandem rationem &longs;in&shy;<lb/>guli per &longs;e, &amp; motus per b e &longs;it a nulla ui, erit proportio g ad k, ue&shy;<lb/>lut proportio uis, qu&aelig; mouet per b f ad uim, qu&aelig; mouet per <lb/>b c, &amp; uelut anguli per e b f recti ad angulum e b c, &amp; ita uis, <lb/>qu&aelig; mouet a per b f, &amp; e&longs;t, ut dictum e&longs;t, g ad uim, qu&aelig; mouet <lb/>per b d, &amp; e&longs;t h ex &longs;uppo&longs;ito, ut c b f ad e b d, igitur proportio dif&shy;<lb/>ficultatis motus a per b d ad idem a per b c, e&longs;t uelut h ad k, quod <lb/>erat demon&longs;trandum.</s></p><pb pagenum="64"/><p type="margin">

<s><margin.target id="marg254"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg255"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 40. 7</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;eptuage&longs;imatertia.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem ponderum attractorum penes figuram in pla&shy;<lb/>no inuenire.<lb/><arrow.to.target n="marg256"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg256"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sint duo pondera &aelig;qualia in plano a &amp; b, &amp; &longs;it <lb/><figure id="fig51"></figure><lb/>a &longs;uperficies qua planum tangit dupla b &longs;uperfi&shy;<lb/>ciei, qua planum tangit: dico quod &longs;i trahantur ab <lb/>imo, quod erunt &aelig;qualia: &longs;u&longs;pendantur, &amp; erunt <lb/>&aelig;qualia ex &longs;uppo&longs;ito, &longs;ed a quie&longs;cens in plano e&longs;t <lb/>dimidium a &longs;u&longs;pen&longs;i, &amp; b quie&longs;cens in plano e&longs;t di <lb/>midium b &longs;u&longs;pen&longs;i ex demon&longs;tratis &longs;uperius, igi&shy;<lb/>tur per communem animi &longs;ententiam a &amp; b in pla&shy;<lb/>no &longs;unt &aelig;qualia.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg257"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg257"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc manife&longs;tum e&longs;t, quod proportio uirium trahentium pon <lb/>dera in plano eadem e&longs;t, qu&aelig; ip&longs;orum ponderum dum &longs;u&longs;pendun&shy;<lb/>tur. </s>

<s>Vbiplanum &aelig;quale &longs;it, &amp; &longs;olidum.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg258"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg258"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 62.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;eptuage&longs;imaquarta.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem concutientis ad concu&longs;&longs;um &longs;tabili inuenire.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg259"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg259"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Intelligo concutiens e&longs;&longs;e &longs;olidum, quod non frangitur, idque gra&shy;<lb/>uitate, &amp; impetu concutere, nam de duritie &longs;upponitur, &amp; grauitas, <lb/>ut demon&longs;trabitur in corrolario e&longs;t iuxta &longs;uperficiem inferiorem <lb/>ponderi comparatam. </s>

<s>Cum ergo motus concu&longs;sionis magnitudo <lb/>con&longs;tet ex grauitate, impetu &amp; figura, concu&longs;si autem ex pondere <lb/>&amp; connexione: multiplicatis inuicem partibus productorum pro&shy;<lb/>portio, erit proportio concu&longs;sionis: ut &longs;it grauitas decem, impetus <lb/>quadraginta: pondus icti centum connexio ut duo, ducemus qua&shy;<lb/>dragintain decem, &amp; fient quadringenta, et duo in centum, fient du <lb/>centa, igitur concu&longs;sio erit dupla.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg260"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg260"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s></p><p type="main">

<s>Cum fuerit figura rotunda, concu&longs;sio erit integra in puncto: <lb/>quia &longs;ph&aelig;ra iacens in plano totum pondus in punctum cogit.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg261"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg261"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s></p><p type="main">

<s>Si autem planum e&longs;t, quod ijcitur, proportio totius ad totum e&longs;t <lb/>minor, qu&agrave;m partis ad partem pro ratione quantitatis latitudinis. </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg262"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed maior ratione a&euml;ris comprehen&longs;i, de quo infr&agrave;.<lb/><arrow.to.target n="marg263"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg262"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 84.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg263"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 3.</s></p><p type="main">

<s>Cum proportio minor fuerit &longs;tabile, non poterit in &longs;olido plano <lb/>moueri: aliter fieret motus &agrave; debiliore, &amp; per pr&aelig;cedentem etiam <lb/>po&longs;&longs;et pari ratione eleuari.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg264"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg264"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 4.</s></p><p type="main">

<s>Cumque &longs;tabile non mouetur, &amp; omne agens agat aliquid nece&longs;&longs;e <lb/>e&longs;t, ut &longs;tabilis partes cedant, aut di&longs;&longs;oluantur. </s>

<s>Quanto ergo magis <lb/>cedit, tanto minus di&longs;&longs;oluitur.</s></p><pb pagenum="65"/><p type="main">

<s>Cau&longs;&aelig; igitur qu&aelig; alleuiant ictum, ne di&longs;&longs;oluatur, &longs;unt &longs;eptem le&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg265"></arrow.to.target><lb/>uitas ictus, ponderis, fractura, mollities eius, quodicitur, mollities <lb/>eius, quod excipit ictum, motus eiu&longs;dem, &amp; figura lata, &amp; in&aelig;qua&shy;<lb/>lis. </s>

<s>Durities ergo, quatenus fractur&aelig; opponitur, aliud e&longs;t, quam ut <lb/>molliciei: &amp; utra que e&longs;t cau&longs;a, qu&aelig; augetictum, ut reliqu&aelig; <lb/> oppo&longs;it&aelig; minuunt, dicemus autem de his inferius.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg265"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 9.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;eptuage&longs;imaquints.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem immoti in aqua ad immotum in terra in excipien <lb/>do ictum inuenire.</s></p><p type="main">

<s>Sit pondus a in terra &aelig;quale b eiu&longs;dem natur&aelig; magnitudinis fi&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg266"></arrow.to.target><lb/>gur&aelig;, &amp; eodem in &longs;itu, quod &longs;it in aqua porr&ograve; a, &longs;i e&longs;&longs;et affixum ter&shy;<lb/>r&aelig; oportet, ut conuellatur, aut di&longs;&longs;oluatur aut frangatur. </s>

<s>Et clarum <lb/><figure id="fig52"></figure><lb/>e&longs;t, quod totum ictum excipit. </s>

<s>Si uer&ograve; <lb/>affixum non &longs;it, euertitur, &amp; tanto mino&shy;<lb/>rem partem excipit ictus, quanto faci&shy;<lb/>lior e&longs;t ad euer&longs;ionem. </s>

<s>Vnde nata fabu&shy;<lb/>la de quercu, qu&aelig; cum immobilis e&longs;&longs;et, <lb/>&amp; &longs;taret uento euer&longs;a e&longs;t, arundo flecten&shy;<lb/>do &longs;e, cecidit quidem, &longs;ed non e&longs;t eradi&shy;<lb/>cata. </s>

<s>Sermo igitur e&longs;t de b in&longs;identi aqu&ecedil; <lb/>in comparatione ad a, quando excipit <lb/>plenum ictum. </s>

<s>Cum ergo b tangitur, ex&shy;<lb/>cipit plenum ictum illo in&longs;tanti, &longs;ed quia <lb/>non excipitur ictus cedente materia, &amp; <lb/>antequam materia cedat b mouetur loco, quia in&longs;idet aqu&aelig;, ergo <lb/>non excipit ictum. </s>

<s>Proponatur ergo, quod moueatur b per c&longs;pa&shy;<lb/>tium in d tempore, &amp; &longs;it, ut idem b ab e ui trahatur per idem &longs;pa&shy;<lb/>tium in eodem tempore ex loco directo ad eandem partem: qua&shy;<lb/>lis ergo proportio e ad b, &amp; a&euml;rem, qui cum eo re&longs;i&longs;tit, talis propor&shy;<lb/>tio ictus f grauis puta in a ad ictum Y in b. </s>

<s>Quia per demon&longs;tra&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg267"></arrow.to.target><lb/>ta &longs;uperius proportio f ad a producitur ex proportionibus e ad b, <lb/><arrow.to.target n="marg268"></arrow.to.target><lb/>&amp; a ad e, ergo diui&longs;a proportione f ad a per proportionem c ad b <lb/>exibit proportio ictus Y in a ad ictum Y in b quod erat demon&shy;<lb/>&longs;trandum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg266"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg267"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 2.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg268"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 42. &amp; 43. P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Ex hoc patet, quod b quanto mollius, leuius, &amp; &longs;trictius in imo, <lb/><arrow.to.target n="marg269"></arrow.to.target><lb/>&amp; in tenuiore aqua, eo minus l&aelig;detur. </s>

<s>Et quanto ictus lentior fue&shy;<lb/>rit etiam quod &longs;it grauius Y.</s></p><pb pagenum="66"/><p type="margin">

<s><margin.target id="marg269"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;eptuage&longs;ima&longs;exta.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem duorum mobilium &longs;ibi inuicem concurrentium <lb/>per rectam inuenire.<lb/><arrow.to.target n="marg270"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg270"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Iam cognito, quod mobilia, qu&aelig; loco mouentur per pr&aelig;ceden&shy;<lb/>tes, &longs;ed omnino quie&longs;cunt integros excipiuntictus: alia quidem, <lb/>qu&aelig; concurrunt, non omnino re&longs;iliunt, alia uero re&longs;iliunt, &amp; qu&aelig; <lb/>re&longs;iliunt minores excipiuntictus, &longs;equitur ut diuer&longs;a &longs;it compara&shy;<lb/>tio: nam erunt, qu&aelig; &longs;tando excipient ictus, &amp; h&aelig;c integros ut mu&shy;<lb/>ri, &amp; qu&aelig; concurrendo, nec re&longs;iliendo, ut equi cur&longs;u incitati: &amp; qu&aelig; <lb/>&longs;tando, &longs;ed re&longs;iliendo, ut naues &longs;tantes: &amp; qu&aelig; concurrendo, re&longs;i&shy;<lb/>liendo q&uacute;e ut naues uentis, &amp; triremes ab impul&longs;u: bifariam ergo <lb/>contingit intelligi, quod proponitur. </s>

<s>Sed in utroque etiam &longs;en&longs;u <lb/>uarietas e&longs;t: nam ut concurrit pars altera celerius, ita etiam magis <lb/>concutitur. </s>

<s>Et ideo &longs;it, ut proportio ict&ugrave;s &longs;it in comparatione ad <lb/>grauitatem dupl&aacute;, &amp; concurrant &aelig;qualiter, &amp; &longs;int &aelig;qu&egrave; grauia, &amp; <lb/>neutrum re&longs;iliat, erunt in proportione quadrupla, &amp; eodem mo&shy;<lb/>do &longs;i utrunque re&longs;iliat. </s>

<s>At &longs;i diuer&longs;o impetu ferantur, ut dixi, tria <lb/>erunt pr&aelig;cipu&egrave; con&longs;ideranda grauitas &longs;eu pondus, impetus, &amp; an <lb/>re&longs;iliat. </s>

<s>Quanto enim grauiora fuerint, &amp; maiore impetu agen&shy;<lb/>tur, &amp; non re&longs;ilierint eo maiorem ictum recipient: quanto leuio&shy;<lb/>ra, &amp; minore impetu, &amp; magis re&longs;ilierint, minus l&aelig;dentur. </s>

<s>Sed &amp; <lb/>in debilitando ictum con&longs;iderare oportet tria, quod re&longs;iliat, quod <lb/>diffugiat, quod circumuertatur: re&longs;iliunt naues, &longs;i ro&longs;tris concur&shy;<lb/>rant pleno ictu: &longs;i uer&ograve; non pleno ictu concurrant, &longs;ed diffugiant <lb/>hoc experimento compertum e&longs;t minimum e&longs;&longs;e ictum: &longs;i ro&longs;tro <lb/>tran&longs;uer&longs;um nauis feriatur medium, e&longs;t hoc.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sit ergo ut a b nauis tangat ro&longs;tro b c &longs;ic ut <lb/>diffugiat, erit hypomochlium c, &amp; &longs;i tangat <lb/>e f hypomochlium e&longs;t in d dupla, ergo e&longs;t c b <lb/>ip&longs;i d e, igitur ictus duplo minor excipitur &agrave; <lb/>c b qu&agrave;m ef. </s>

<s>E&longs;t etiam tempus long&egrave; maius, <lb/>quo excipit ictum ef, qu&agrave;m b c: &longs;tatim enim di&longs;cedit b c occurrit que<lb/>alijs partibus, in c f autem impingit, &amp; angulus a d c e&longs;t long&egrave; ma&shy;<lb/>ior recto, qu&agrave;m a b f: ob h&aelig;c igitur long&egrave; maior e&longs;t ictus c f qu&agrave;m <lb/>b c: uocant autem hoc declinationem.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;eptuage&longs;ima&longs;eptima.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem motus obliqui ad motum rectum in nauibus <lb/>inuenire.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg271"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg271"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>C&ugrave;m uentus fertur ad puppim rect&agrave;, naui&longs;q&uacute;e gubernaculum di <pb pagenum="67"/>rigitur, tendunturq&uacute;e uela ac expanduntur &longs;umma in parte mali, <lb/>tunc motus e&longs;t ueloci&longs;simus: fingamus autem, quod omnia ad <lb/>idem tendant pr&aelig;ter uentum, qui non directus &longs;it ad puppim, &longs;ed <lb/>&agrave; latere, ut uides, &amp; temo &longs;itin contrarium tantundem directus, &amp; <lb/>&longs;upponamus pro nune, quod uelum &longs;it &longs;olum in anteriore parte <lb/>nauis, nam &longs;ecus e&longs;&longs;et nimis magna differentia, <lb/><figure id="fig53"></figure><lb/>quod nauis una ageretur tribus malis alia una: <lb/>Qu&aelig;ritur igitur proportio motus b c ad mo&shy;<lb/>tum d e: fiat ergo c f &aelig;qualis e g, ita ut f angulus <lb/>rectus &longs;it, &amp; manife&longs;tum e&longs;t, quod h c maior e&longs;t <lb/>c f, cum ergo angulus f rectus &longs;it, quanto maior <lb/>erit angulus h c f, tanto maior erit proportio h c <lb/>ad c f, quod e&longs;t primum a, i&nacute;de noto angulo h c f <lb/>per ea, qu&aelig; tradita &longs;unt ab A&longs;trologis de &longs;inu &amp; <lb/>arcu erit nota proportio c h ad c f, ideo ad e g <lb/>fiat ergo c k &aelig;qualis c h, igitur c k erit maior e g, &longs;i ergo perambula&shy;<lb/>bit &aelig;qualiter c, ut c h, erit temporis motus e g ad motum e f, ut c k <lb/>ad c f, igitur cum nota &longs;it c k, e&longs;t enim &aelig;qualis c h, erit temporis ad <lb/>tempus proportio nota. </s>

<s>Quod autem in &aelig;quali tempore mouebi&shy;<lb/>tur nauis per c k &amp; h c patet ex a&longs;&longs;umpto inferius declarando.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg272"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg272"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 99.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;eptuage&longs;imaoctaua.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itionem nauis ad triremes quotuis concurrentes de&shy;<lb/>mon&longs;trare.</s></p><p type="main">

<s>Sit nauis deferens pondus decuplo maius triremi, &amp; con&longs;tat, </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg273"></arrow.to.target><lb/>quod impul&longs;u &aelig;quabitur decem triremibus, ubi flante uento e <lb/>puppi &aelig;qualiter feratur in aduer&longs;um, quantum triremes ui homi&shy;<lb/>num. </s>

<s>Sed quoniam triremes impediuntur &agrave; uento licet &longs;ine uelis <lb/>&longs;int, habent enim &amp; ip&longs;&ecedil; malum, &amp; uelum, &longs;ed exigua comparatio&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg274"></arrow.to.target><lb/>ne nauium, ideo ictus ille multo ualidior e&longs;t ex demon&longs;tratis. </s>

<s>Cum <lb/>uero uis illa &longs;imul &longs;it, liquet, 'qu&ograve;d hoc in ca&longs;u ni&longs;i machin&aelig; ob&longs;ta&shy;<lb/>rent una nauis mille po&longs;&longs;et obruere triremes di&longs;iunctas per tantum <lb/>&longs;patium inter &longs;e, quantum e&longs;t id, in quo nauis pote&longs;tuenti impul&shy;<lb/>&longs;um recipere. </s>

<s>At impedimentorum maximum &longs;unt machin&aelig;, qu&aelig; <lb/>in nauim collimant &agrave; lateribus, cum triremes quaqu&acirc; uer&longs;um &longs;e a&shy;<lb/>g ant, &amp; ob id proram &longs;olam exponunt ictibus, in quam difficile <lb/>e&longs;t collimare, &amp; &longs;i tangatur pars ea robu&longs;tior e&longs;t, nec periculum <lb/>euer&longs;ionis ade&ograve; in currit, ut &agrave; lateribus: nec enim ade&ograve; angu&longs;ta e&longs;t a <lb/>prora ad puppim nauis, quam &agrave; latere ad latus: his tot cau&longs;is mi&shy;<lb/>nus e&longs;t obnoxia machinis triremis, qu&aacute;m nauis. </s>

<s>Sed &amp; alia cau&longs;a <lb/>e&longs;t, quoniam nece&longs;&longs;e e&longs;t ut ob angulum laterum ad proram <pb pagenum="68"/>ictus dilabatur &longs;&ecedil;pius &longs;olum traiecta &longs;uperficie. </s>

<s>Secundum impe&shy;<lb/>dimentum e&longs;t &agrave; uento, &longs;i ualde obliquus &longs;it, nam ad rectum impul&shy;<lb/>&longs;um, multum debilitatur: aut &longs;i incon&longs;tans &longs;it, uiribusque remittatur. <lb/></s>

<s>Tertium uer&ograve; &longs;i triremes inuicem connex&aelig; &longs;int, ac &longs;e tangant, in <lb/>quas nauis dirigitur. </s>

<s>Sed &amp; hoc infr&agrave; demon&longs;trabitur nauim, ut le&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg275"></arrow.to.target><lb/>uior fuerit facilius elabi, &longs;ed ut pondere magis onerata grauiores <lb/>ictus inferre: ob hoc triremem inuenerunt mediam maximi u&longs;us <lb/><foreign lang="greek">a)mfh/rhn. </foreign></s>

<s>Galeonum uulg&ograve; uocant.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg273"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg274"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 74.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg275"></margin.target>P<emph type="italics"/>rop.<emph.end type="italics"/> 109.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio &longs;eptuage&longs;imanona.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem medicamentorum purgantium inuicem de&shy;<lb/>clarare.<lb/><arrow.to.target n="marg276"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg276"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Scio, qu&agrave;m multa concurrant, etiam per &longs;e ad purgationem mul <lb/>titudo humorum pr&aelig;paratio locus propinquus, &longs;ed nobis &longs;er&shy;<lb/>mo e&longs;t pari&longs;ub conditione, ut &longs;it dimidia uncia Ca&longs;si&aelig; nigr&aelig; in tri&shy;<lb/>bus uicibus expurget libram humorum, &amp; uelim &longs;cire ab una un&shy;<lb/>cia, quoties expurgabitur, &amp; quantum. </s>

<s>Dico, quod in &longs;camonio, &amp; <lb/>agarico h&aelig;c ratio deprehendi pote&longs;t: in his autem medicamentis, <lb/>qu&aelig; magis leniunt, qu&agrave;m &agrave; proprietate educant, ut e&longs;t ca&longs;sia nigra, <lb/>ratio h&aelig;c non ualet, quoniam feces quando que pro maiore par&shy;<lb/>te educuntur, ita ut etiam multiplicato medicamento de&longs;it, quod <lb/>educatur. </s>

<s>Et quamuis humores iuxta proportionem trahat, cum <lb/>tamen feces proportionem non &longs;eruent, &longs;equitur: ut aggregati ad </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg277"></arrow.to.target><lb/>aggregatum proportio non &longs;eruetur. </s>

<s>At non e&longs;t facile po&longs;tmo&shy;<lb/>dum interno&longs;cere feces ab humoribus, quocirca uidetur propor&shy;<lb/>tio illa confundi. </s>

<s>Quod &longs;i medicamentum leniens, fiat ob quanti&shy;<lb/>tatem purgans humores, ut de multa ca&longs;sia nigra, tuncnon pote&longs;t <lb/>a&longs;signari illa comparatio ni&longs;i ut e&longs;t medicamentum purgans. </s>

<s>Et &longs;it <lb/>gratia exempli, primum ut grana &longs;ex &longs;camonij purgent aliquem <lb/>ter, &amp; uncias decem bilis, dico iuxta rationem &longs;uprapo&longs;itam, quod <lb/><arrow.to.target n="marg278"></arrow.to.target><lb/>grana duodecim purgabunt iuxta proportionem duplam &longs;exqui&shy;<lb/>alteram, &longs;i duo grana nil purgant, &longs;ed commouent. </s>

<s>&aelig;qualia enim <lb/><arrow.to.target n="marg279"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt: ut quatuor &longs;int dupla, &amp; &longs;ex tripla, &amp; mouent ter, quia &longs;exqui&shy;<lb/>alteram habent proportionem ad exce&longs;&longs;um, igitur duodecim du&shy;<lb/>plam, &amp; &longs;exquialteram ad quatuor, nam decem ad quatuor e&longs;t du&shy;<lb/>pla &longs;exquialtera, &amp; purgabit &longs;epties cum nixu libras duas fer&shy;<lb/>me bilis. </s>

<s>Vt comparatio fiat exce&longs;&longs;us ad uim, qu&aelig; re&longs;i&longs;tit eodem <lb/>modo. </s>

<s>In ca&longs;sia ergo nigra &longs;i uncia <expan abbr="unan&otilde;">unanon</expan> purga, &longs;ed lenit tantum, <lb/>&amp; du&aelig; unci&aelig; purgant ter, &amp; libram unam bilis, tres unci&aelig; duplam <pb pagenum="69"/>habent proportionem iuxta exce&longs;&longs;um ad unam, exce&longs;&longs;us igitur <lb/>duplum purgabunt, &amp; duplo magis, id e&longs;t pr&aelig;ter feces libras <lb/>duas bilis in &longs;ex uicibus.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg277"></margin.target>E<emph type="italics"/>x conuer&longs;a<emph.end type="italics"/> 18. <emph type="italics"/>quint.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg278"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 37.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg279"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 42.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio octuage&longs;ima.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem motus &longs;ecundum obliquum ad rectum in &longs;pa&shy;<lb/>tio declarare.</s></p><p type="main">

<s>H&aelig;c u&iacute;detur &longs;imilis &longs;uperiori cuidam propo&longs;itioni, &longs;ed tamen in <lb/><arrow.to.target n="marg280"></arrow.to.target><lb/>hoc differt, quoniam in c a &longs;upponimus nauim moueri, ut concu&shy;<lb/>tiat, hic autem iuxta motum &longs;olum: ut proponamus b nauim ferri <lb/><figure id="fig54"></figure><lb/>uer&longs;us a uento recto ex b in a: &longs;it autem uentus ex <lb/>cin a mouens nauim ex b in a: n&ograve;n enim moue&shy;<lb/>bit ut quidam putant in ratione c a ad b a: ut &longs;i ca <lb/>&longs;it &longs;exquiquarta ad b a, ut &aelig;quali impetu ex b &amp; <lb/>c flante uento moueretur tardius per c a, quam <lb/>per b a, quia &aelig;qualiter ex &longs;uppo&longs;ito: ergo tanto <lb/>tardius c fertur in a, quam b in idem quanto lon&shy;<lb/>gior e&longs;t c a, b a igitur &longs;i b perueniet in a in qua&shy;<lb/>tuor diebus c perueniet in idem a in quinque <lb/>diebus. </s>

<s>Hoc enim e&longs;t per &longs;e manife&longs;tum: &longs;ed non qu&aelig;rimus id, &longs;ed <lb/>ut uento c a &aelig;quali per c a ei, qui e&longs;t b a per b a, ubi b moueatur uen <lb/>to c a per b a, quanto tardius mouebitur. </s>

<s>Mouebitur. </s>

<s>n. </s>

<s>tardius ad <lb/>a per b a, quam per c a, at per c a tardius, quam ex b in a per &aelig;qua&shy;<lb/>lem uim, ergo multo tardius ex b in a per c a uentum, quam per uen <lb/>tum ex b in a. </s>

<s>Qu&aelig;rimus ergo compo&longs;itionem horum, ut &longs;it c <lb/>nauis, qu&aelig; debeat transferri ad a per uentum ex b, &amp; &longs;equitur, <lb/>quod tardius, quam ex c per uentum ex c in a, &amp; tardius ex b per <lb/>uentum ex cin a. </s>

<s>Ergo malus, qui in prora e&longs;t conuoluto eo, qui <lb/>e&longs;t in puppi, ut etiam Ari&longs;toteles docet tantundem nititur ad re&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg281"></arrow.to.target><lb/>ctum ex cin &aelig;quidi&longs;tantem locum ab a quantum c di&longs;tat ab con&shy;<lb/>tra temo, qui in puppi e&longs;t dirigitur ad h, &amp; &longs;i ualidius &longs;it uentus e&shy;<lb/>tiam adiuuante temonem, &longs;eu contra nitente, quantum licet mo&shy;<lb/>bili pondere nauis ad id latus, premitur enim nauis, qua&longs;i &longs;ubmer&shy;<lb/>gi debeat, uento in aduer&longs;um premente, ut &longs;i uentus repente huic <lb/>contrarius exoriatur, <expan abbr="pericul&utilde;">periculum</expan> &longs;ubeat, ne obruatur. </s>

<s>Cum ergo uen&shy;<lb/>tus ex b feratur, &aelig;quidi&longs;tans c h, &amp; c feratur per temonem in k, &amp; ab <lb/>oppo&longs;itis &aelig;qualis actio &longs;equatur, im&ograve; tota impeditur, ex c in h fere&shy;<lb/>tur iuxta proportionem anguli, quem con&longs;tituit h c cum a c ad to&shy;<lb/>um rectum, Si igitur ex c in a debuit ferri in duodecim horis ob <pb pagenum="70"/>uim uenti, &amp; ui&aelig; longitudinem, angulus uer&ograve; h c a &longs;it &longs;exta re&shy;<lb/>cti pars, feretur ex c uer&longs;us a ad quantitatem b a in quatuorde&shy;<lb/>cim horis: igitur rur&longs;us quanta e&longs;t proportio c a ad b a tan&shy;<lb/>tum e&longs;t temporis, in quo fertur ex c ad a ad quatuordecim horas <lb/>per uentum b a.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg280"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg281"></margin.target>Q<emph type="italics"/>u&aelig;&longs;t.<emph.end type="italics"/> 7. M<emph type="italics"/>echanica.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio octuage&longs;imaprima.</s></p><p type="main">

<s>Qualis &longs;it angulus, per quem pote&longs;t moueri nauis ad rectum <lb/>explorare.<lb/><arrow.to.target n="marg282"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg282"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Cum in pr&aelig;cedenti propo&longs;itione o&longs;ten&longs;um &longs;it angulum k c a <lb/>oportere e&longs;&longs;e &aelig;qualem angulo h c a, ut feratur, c in a uento c h, nec <lb/>tamen pror&longs;us, &longs;ed temo magis inflectit uer&longs;us k quam uentus co&shy;<lb/>git uer&longs;us h: &longs;icut contra maiori ui uentus dirigit ad h, qu&agrave;m temo <lb/>ad k, ut nece&longs;&longs;e &longs;it nauim flecti ad k pondere, ideo &longs;i uentus e&longs;&longs;et <lb/>tran&longs;uer&longs;us periclitaretur, nece&longs;&longs;e e&longs;t, ut per omnes uentos, qui fe&shy;<lb/>runt ab ea, qu&aelig; ad perpendiculum &longs;uper c a, &amp; &longs;unt quatuordecim: <lb/>&longs;ed quoniam, ut dixi, pondere adiuuante uis uenti minor fit, nece&longs;&shy;<lb/>&longs;e e&longs;t, ut per uentos debiliores feratur magis ab extremis, qui pro&shy;<lb/>pe perpendiculum &longs;unt: ita ut numerus omnium &longs;it, cum leui&longs;simi <lb/>fuerint, quatuordecim, cum uiolenti&longs;simi, tres tantum proprius, &amp; <lb/>qui di&longs;tant trige&longs;ima&longs;ecunda parte totius circuli, id e&longs;t partibus un <lb/>decimi, cum quarta reliqui undecim, medij &longs;unt: ut tanto plures a&longs;&shy;<lb/>&longs;umi po&longs;sint &agrave; Nauclero, quanto molliores &longs;unt uenti, tanto pau&shy;<lb/>ciores, quo uiolentiores. </s>

<s>Tutius autem fuerit in ualidis uentis diri&shy;<lb/>gere nauim per uentum proximiorem, quam per ip&longs;ummet, qui re&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg283"></arrow.to.target><lb/>ct&egrave; tendit ad locum. </s>

<s>Veluti tendat nauis ex a in b, uentus tendat in <lb/>cualidior, cumque magnus fuerit angulus c a b, ut pot&egrave; dodrans to&shy;<lb/>tius recti, ut e&longs;&longs;et temo dirigendus ad &longs;extum uentum altrin&longs;ecus di <lb/>rigemus &longs;olum ad quintum, ut feratur in d, &amp; hoc erit tanto cele&shy;<lb/>rius, &amp; celerius feratur per a d &amp; d b, qu&agrave;m &longs;i nauis recta lata e&longs;&longs;et <lb/>ex a in b. </s>

<s>in&longs;uper tutius.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg283"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 83</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio octuage&longs;ima&longs;ecunda.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem uelorum indagare.<lb/><arrow.to.target n="marg284"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg284"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Vela tribus in locis di&longs;poni &longs;olent dolo b, quod in prora con&shy;<lb/>&longs;tituitur, &amp; in malo, qui ponitur in medio ratione, qu&aelig; inferius <lb/>o&longs;tendetur, &longs;ed non ad unguem, quia cum malus in anteriorem <lb/>partem &agrave; uento impellatur, &longs;i e&longs;&longs;et in medio, &longs;emper pr&aelig;meretur <lb/>nauis in anteriorem partem, ex quo duo magna incommoda &longs;eque <lb/>rentur: prim&ugrave;m ut periculum &longs;ubiret, ne inuer&longs;a in anteriorem par&shy;<pb pagenum="71"/>tem &longs;ubmergeretur. </s>

<s>Secundum ne pre&longs;&longs;a in parte anteriore dif&shy;<lb/>ficilius aquas di&longs;&longs;ecaret, &amp; ob id longe tardiu, moueretur. </s>

<s>Pro&shy;<lb/>pter h&aelig;c duo incommoda igitur malus etiam &longs;i unicus e&longs;&longs;et <lb/>(quod uulgati&longs;simum maloribus no&longs;tris &verbar;fuit) in parte magis <lb/>pror&aelig; proxima locabatur &agrave; gubernatoribus, ut e&longs;&longs;et qua&longs;i in trien <lb/>te &agrave; ro&longs;tro in be&longs;&longs;e &agrave; puppi: Rarum fuit, &amp; memorabile, quod nunc <lb/>pa&longs;sim habet olim Antigoni <foreign lang="greek">triame/ou&amp;</foreign> 1, uelorum trium: quorum <lb/>po&longs;tremum Epidromus ut ip&longs;a uoce intelligamus non fui&longs;&longs;e ue&shy;<lb/>lum in malo ip&longs;o medio, &longs;ed in puppi con&longs;titutum. </s>

<s>Cau&longs;a Dolonis <lb/>inferius exponetur: quod autem e&longs;&longs;et paruum, &amp; omnium mini&shy;<lb/>mum, ut nauis &longs;acile ab eo inuerteretur. </s>

<s>Vnde etiam nunc minus <lb/>minime habent tam quantitate, quam etiam altitudine, quod uo&shy;<lb/>cant Trinehetum, &longs;olum enim &longs;u&longs;tinet nauim, qu&aelig; &agrave; uentis, uel un&shy;<lb/>dis mergi &longs;olet: ab undis ubi humilior e&longs;t, &agrave; uentis &agrave; lateribus, et an&shy;<lb/>teriore parte. </s>

<s>Vnde humile, &amp; exiguum uelum efficit, ut nauis ante&shy;<lb/>riore parte leuis, nec mergatur prona &agrave; uentis, nec aquas ea exci&shy;<lb/>piat, nec tamen impelli pote&longs;t nauis in &longs;copulos, nec euerti ob cau&shy;<lb/>&longs;as dictas: ob qu&aelig; in magnis tempe&longs;tatibus hoc ip&longs;o duntaxat uti <lb/>&longs;olent. </s>

<s>Quod et&longs;i nimium &longs;&aelig;uierint, etiam illud demittunt, &amp; &longs;i <lb/>fieri pote&longs;t, etiam malum ip&longs;am quamuis &longs;ine uelo &longs;it. </s>

<s>Sed plerun&shy;<lb/>que circumuolutam, &amp; implicatam &longs;olet antennam annexam, at&shy;<lb/>que &longs;u&longs;pen&longs;am habere. </s>

<s>Sed &amp; ne nauis pror&longs;um obruatur, quo&shy;<lb/>niam ea pars omnem uentorum uim excipere &longs;olet, &amp; ut leui&longs;sima <lb/>&longs;it ijdem Gubernatores puppim multa arena, lapillis q&uacute;e onerant. <lb/></s>

<s>Ergo uelocitas nauis &agrave; uentorum impetu, eorumq&uacute;e rectitudi&shy;<lb/>ne &agrave; uelorum magnitudine, &amp; loco humiliore, aut &longs;ublimiore ha&shy;<lb/>betur: tum nauis leuitate, &amp; forma. </s>

<s>Qu&aelig; enim non merguntur ut <lb/><foreign lang="greek">droma/des</foreign> (&longs;ic enim uocat Ari&longs;tophanes) eas, quas nunc uulgus fre&shy;<lb/>gatas appellat) qua&longs;i aquas innatantes cur&longs;u &longs;unt ueloci&longs;sim&aelig;. </s>

<s>Et <lb/>longiores latis. </s>

<s>Po&longs;t has &longs;unt, qu&aelig; carinam habent tenuem, ut fa&shy;<lb/>cile aquas diuidant. </s>

<s>Vltimo loco, qu&aelig; qua&longs;i medi&aelig;, ante quidem <lb/>tenues, p&ograve;&longs;t latiores ad uelocem cur&longs;um, &amp; ferendum onera apt&aelig;, <lb/>&amp; humiles altis: &amp; leui ex ligno. </s>

<s>Sed nos de uelorum uarieta&shy;<lb/>te loquimur, non ea', qu&aelig; ad malos pertinet. </s>

<s>Con&longs;tat enim me&shy;<lb/>dio loco plus mouere, quam in extremis, ut infr&agrave; docebi&shy;<lb/>mus. </s>

<s>Antiquo enim tempore opus non fuit malorum mul&shy;<lb/>titudine, quoniam &longs;yderibus uias dirigebant ob id non ad <lb/>amu&longs;sim, quoniam linea dirigi non poterat maxim&egrave; ob mo&shy;<lb/>tus obliquitatem in circulo ui&longs;us: ide&ograve; mali multi confu&shy;<lb/>&longs;ionem in cur&longs;u, &amp; impedimentum in naui, maiu&longs;q&uacute;e pericu&shy;<lb/>lum attuli&longs;&longs;ent. </s>

<s>At nunc inuenta pyxide, &amp; lapidis Her&shy;<pb pagenum="72"/>culei auxilio pluribus locis uela di&longs;po&longs;ita melius dirigunt iter, ut <lb/>qua&longs;i cra&longs;&longs;a minerua depictum, &amp; pote&longs;tate deformatum, ad amu&longs;&shy;<lb/>&longs;im contrahant. </s>

<s>Motus ergo magnitudo non &longs;impliciter con&longs;tat, <lb/>&longs;ed comparatione &longs;uper&longs;iciei ueli ad uelum longitudine quidem, </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg285"></arrow.to.target><lb/>ac latitudine conflata per multiplicationem. </s>

<s>Altitudinis quo que ut <lb/><arrow.to.target n="marg286"></arrow.to.target><lb/>infr&agrave; exponetur. </s>

<s>Ex quorum omnium ductu, qua&longs;i cubica, uel tri&shy;<lb/>plicata ratione, ut &longs;uperius o&longs;ten&longs;um e&longs;t, ratio uelocitatis motus na <lb/>uium conflatur.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg285"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 86.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg286"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 42.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio octuage&longs;imatertia.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem rece&longs;&longs;us &agrave; recta uia ad obliquitatem inue&longs;tigare.<lb/><arrow.to.target n="marg287"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg287"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit nauis in a itura in b (uentus rectus ad c, medius ad e) per <expan abbr="ob-liqu&utilde;">ob&shy;<lb/>liquum</expan>, cum ergo tardius moueatur per a e qu&agrave;m a c &amp; per a b, quam <lb/>per a d, &amp; &longs;int ad perpendiculum b e, b d quas con&longs;tat e&longs;&longs;e breui&longs;si&shy;<lb/>mas earum, qu&aelig; ad a c &amp; ad a d. </s>

<s>Queritur igitur quando uelocius <lb/><figure id="fig55"></figure><lb/>ferretur ad b, an cum per a c, c b, an cum per a d, d b, <lb/>an cum per a b &longs;impliciter. </s>

<s>Et con&longs;tat quod a d &amp; d b <lb/>longiores &longs;unt a b, i&longs;tud enim demon&longs;tratum e&longs;t ab <lb/>Euclide in primo Elementorum, dico modo a c, &amp; </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg288"></arrow.to.target><lb/>c b e&longs;&longs;e longiores a d &amp; d b, nam quadrata a d &amp; d b <lb/>&amp; a c &amp; c b &longs;unt &aelig;qualia quadrato a b per dicta ibi&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg289"></arrow.to.target><lb/>dem, &amp; ideo quadrata a c &amp; c b &ecedil;qualia quadratis a d <lb/>&amp; d b, &longs;ed a d e&longs;t longior a c, quia ducta c d angulus <lb/>d c a e&longs;t obtu&longs;us, igitur ad maiorem a c per decimam <lb/>nonam primi Elementorum: quare per communem <lb/>animi &longs;ententiam quadratum a d maius e&longs;t quadrato a c, quarerur&shy;<lb/>&longs;us per communem animi &longs;ententiam quadratum c b maius e&longs;t <lb/>quadrato d b. </s>

<s>Cum ergo quadrata a d &amp; d b &aelig;qualia &longs;int quadra&shy;<lb/>tis a c &amp; c b, &amp; a d &longs;it maior a c &amp; c b maior d b, &longs;equitur per nonam <lb/>&longs;ecundi Elementorum, quod a c &amp; c d &longs;int maiores a d &amp; d b pari&shy;<lb/>ter acceptis. </s>

<s>Si ergo maior fuerit exce&longs;&longs;us qu&agrave;m proportio motus <lb/>per temonem cohibiti, ut &longs;upra ui&longs;um e&longs;t, tardius mouebitur per <lb/>a d, d b qu&agrave;m a b per a c, c b qu&agrave;m per a d, d b, &longs;ed &longs;i contr&agrave; maior &longs;it <lb/>proportio motus cohibiti &agrave; temone ad motum liberum qu&agrave;m ex&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg290"></arrow.to.target><lb/>ce&longs;&longs;us ad exce&longs;&longs;um uelocius mouebitur per a d d b, qu&agrave;m per a b, <lb/>&amp; per a c qu&agrave;m per a b. </s>

<s>Accedit huc e incommodo longioris ui&aelig;, <lb/>quod uento a c non poterit ferri nauis ex c d in b, quoniam antea <lb/>&aelig;gre ferebatur: &amp; nunc &aelig;grius per c b qu&agrave;m a b, plus enim di&longs;tat <lb/>uentus a c ab itinere c a qu&agrave;m &agrave; uento a b, ut ui&longs;um e&longs;t &longs;uperius, igi&shy;<lb/>tur multo melius e&longs;t (ni quid ob&longs;tet) ire per a b qu&agrave;m per <expan abbr="ull&atilde;">ullam</expan> aliam <lb/><arrow.to.target n="marg291"></arrow.to.target><lb/>uiam: ni&longs;i &longs;tationes &longs;int in c d, uel periculum immineat in a b. </s>

<s>Vbi ta <lb/>men uenti &longs;ecundarent, tantum e&longs;t uirium in recto cur&longs;u, &amp; &aelig;quali <pb pagenum="73"/>uelocitate ferretur citius ex a in b per a d d b, &amp; etiam citius per a c, <lb/>c b in b quam per ip&longs;am a b, quod fuit propo&longs;itum declarare.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg288"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 20.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg289"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 47.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg290"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 80.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg291"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 81. P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio octuage&longs;imaquarta.</s></p><p type="main">

<s>Di&longs;tantiam centri terr&aelig; &agrave; centro mundi per motum lapidis Her <lb/>culei declarare.<lb/><arrow.to.target n="marg292"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg292"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>_{m}.</s></p><p type="main">

<s>Non me later Ari&longs;totelem exi&longs;timare centrum mundi e&longs;&longs;e cen&shy;<lb/>trum terr&aelig; illudque proba&longs;&longs;e, quod tamen ex demon&longs;tratione no&longs;tra <lb/>mathematica apparet nunc&longs;ubijciam, &amp; quid ad illius rationes di&shy;<lb/>cendum &longs;it, ali&acirc;s etiam dicendum erit: nam liber hic, ut mathemati&shy;<lb/>ca decet, e&longs;&longs;e debet ab omnibus contentionibus ab&longs;olutus. </s>

<s>Con&shy;<lb/>&longs;tat &longs;an&egrave; non e&longs;&longs;e propriam uim lapidis illius, ut qui non &longs;it circum&shy;<lb/>&longs;criptus &longs;ed fru&longs;tulum quoduis id pote&longs;t, neque per &longs;e, &longs;ed in ferro &amp; <lb/>pendulo, nec fieri pote&longs;t, ut &longs;it illius <expan abbr="t&atilde;quam">tanquam</expan> &longs;peciei unius lapidum, <lb/>&longs;ed qua&longs;i perfect&aelig; portionis cuiu&longs;dam generis terr&aelig;, qu&aelig; ab&longs;olu&shy;<lb/>ta &longs;it, cuius indicium e&longs;t illius copia, neque enim ullibi non inuenitur, <lb/>&amp; ubi ferrum effoditur, ut in Ilua In&longs;ula Tyrrheno mari, e&longs;t ergo fer <lb/><figure id="fig56"></figure><lb/>ri uis terr&aelig; marit&aelig;, qu&aelig; perfecta in &longs;uo ge&shy;<lb/>nere, ubi uim f&oelig;cundam acceperit &agrave; ma&longs;cu&shy;<lb/>lo &longs;cilicet Herculeo lapide, qu&aelig;rit primum <lb/>ut de&longs;cendat, ubi hoc non po&longs;sit <expan abbr="&longs;alt&etilde;">&longs;altem</expan> qu&aelig;&shy;<lb/>rit, ut quie&longs;cere po&longs;sit. </s>

<s>Vt ergo quie&longs;cat &agrave; <lb/>motu c&oelig;li qui e&longs;t ab Oriente in Occiden&shy;<lb/>tem iuxta axis c&oelig;li &longs;itum &longs;e dirigit, quod <lb/>ille &longs;olus quie&longs;cat in &longs;uo motu, uel &longs;altem <lb/>tardi&longs;sim&egrave; moueatur: indicio e&longs;t quod &longs;i <lb/>extra &longs;itum illum acus ferrea imbuta eo lapide ponatur, &longs;tatim tre&shy;<lb/>mit uchementer, ade&ograve; ut nec momento ullo con&longs;i&longs;tat, &longs;ed mi&longs;er&egrave; &amp; <lb/>grauiter torqueri uideatur, non ergo quod &longs;entiat polorum locum <lb/>qui tantum abe&longs;t ab illa, ut nec ab homine perito mathematicarum, <lb/>&longs;ed quod uix illa c&oelig;li &longs;entiatur circa centrum mundi. </s>

<s>Cuius indi&shy;<lb/>cio e&longs;t Oceani maris, aquarum fluxus &amp; refluxus. </s>

<s>Duos ergo ha&shy;<lb/>bet motus terra perfecta, &longs;eu ferrum lapide Herculeo <expan abbr="imbut&utilde;">imbutum</expan> &longs;ub&shy;<lb/>ordinatos imperfectum perfecto: perfectus e&longs;t, ut de&longs;cendat ad cen <lb/>trum terr&aelig;, ut ibi quie&longs;cat: imperfectum, cum &agrave; perfecto prohibe&shy;<lb/>tur, ut quie&longs;cat &longs;altem extra centrum cum in clinatione ad centrum, <lb/>et hoc fiet &longs;i &longs;ecundum longitudinem acus dirigatur per axem mun <lb/>di, cum &longs;itu tamen de&longs;cen&longs;ui ad terr&aelig; centrum proximiore, ut &longs;&aelig;pi&shy;<lb/>us &longs;uperius declarauimus, dum de motu grauium &amp; pr&aelig;cipu&egrave; li&shy;<lb/>br&aelig;, &amp; centro grauitatis loqueremur. </s>

<s>Quibus demon&longs;tratis tum <lb/>experimento tum ratione &agrave; Fortunio Affaytato Cremonen&longs;i Me&shy;<lb/>dico, cum per h&aelig;c po&longs;tmodum cogeretur fateri acum ad polum <pb pagenum="74"/>tendere, cum tamen tendat &agrave; dextro latere &longs;cilicet ab Oriente no&shy;<lb/>uem partibus, &longs;eu decima parte unius recti in centro terr&aelig;, qu&aelig; e&longs;t <lb/>quadrage&longs;ima totius ambitus c&oelig;li. </s>

<s>Statuatur centrum mundia, &amp; <lb/>b a c axis, &longs;ecundum quam mouetur motu diurno, ital a dextra exit <lb/>oriens, k a &longs;ini&longs;tra occidens, &amp; &longs;tatuatur d centrum terr&aelig;, &longs;eu &longs;upr&agrave; <lb/>&longs;eu infr&agrave;, non tamen in linea b c, &longs;ed uel &longs;upr&agrave; in dextra parte, uel in&shy;<lb/>fr&agrave; in &longs;ini&longs;tra, ita ut ducta linea per illud punctum arcus b g &longs;it no&shy;<lb/>uem partium. </s>

<s>Con&longs;tituta ergo acu in e puncto, ubilinea h ad g &longs;ecat <lb/>peripheriam terr&ecedil; dico, quod acus dirigetur per h g, &amp; non per b c, <lb/>nam acus mouetur ad centrum per eam, &amp; in eo &longs;itu tota dirigitur, <lb/>quia omnes partes grauis con&longs;entiunt in motu principij grauitatis <lb/>ad centrum, hoc enim demon&longs;tratum: nixus ergo e&longs;t ut moueatur <lb/>per c d, &amp; in eo nixu qui e&longs;t quies cu&longs;to dit lineam axis, qu&aelig; e&longs;t a b, <lb/>ut quie&longs;cat, ergo non quie&longs;cet, ni&longs;i in linea d g, quod erat demon&shy;<lb/>&longs;trandum. </s>

<s>Qu&aelig; autem &longs;equuntur ex his corrolaria omnia concor&shy;<lb/>dant cum experimentis. </s>

<s>Ergo hic &longs;ermo e&longs;t demon&longs;tratiuus, ut e&shy;<lb/>nim bene dixit Auerroes: Sermo demon&longs;tratiuus &longs;atisfacit omni&shy;<lb/>bus problematibus qu&aelig; <expan abbr="c&otilde;tingunt">contingunt</expan> circa principale qu&aelig;&longs;itum. </s>

<s>Ex <lb/>hoc ergo patet, quod angulus di&longs;tantia d ab a in latitudine e&longs;t de ci&shy;<lb/>ma pars recti, et quod quanto magis di&longs;tatin longitudine centrum <lb/>terr&aelig; &agrave; centro mundi, tanto etiam minus di&longs;tatin latitudine. </s>

<s>H&aelig;c <lb/>enim &longs;unt demon&longs;trata clar&egrave; in mathematicis. </s>

<s>Vnde fieri po&longs;&longs;et <lb/>quod h&aelig;c quantitas di&longs;tanti&aelig; e&longs;&longs;et res, per quam exigua etiam &longs;i <lb/>non e&longs;&longs;et maior quatuor digitis &longs;ufficeret, modo etiam per ualde <lb/>paruum &longs;patium di&longs;taret ab eodem in longitudine. </s>

<s>De cau&longs;a au&shy;<lb/>tem huius differenti&aelig; ali&acirc;s dicendum erit, hiclo cus non e&longs;t, &longs;ed &longs;uf&shy;<lb/>ficit &longs;cire quod ita &longs;it, quod &longs;i mobilis &longs;it punctus d, clarum e&longs;t ali&shy;<lb/>quando futurum ut minus di&longs;tet g &agrave; b, aliquando ut &longs;it idem. </s>

<s>Et <lb/>quali&longs;cunque motus &longs;it, nece&longs;&longs;e e&longs;t eam di&longs;tantiam uariari.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio octuage&longs;imaquinta.</s></p><p type="main">

<s>Proportio ponderis unius grauis ad aliud &longs;ub eadem men&longs;ura <lb/>e&longs;t, ueluti eiu&longs;dem ad differentiam ponderis ua&longs;is repleti ex altero <lb/>graui, &amp; ex ambobus detracto priore.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg293"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg293"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit aurum a, &amp; liquor b, qu&aelig; repleant uas c, &amp; <lb/>pondus amborum &longs;it librarum quadraginta, &amp; <lb/><figure id="fig57"></figure><lb/>uas repletum liquore &longs;olo &longs;it librarum xxix, au&shy;<lb/>rum autem &longs;it ponderis librarum xij, igitur reli&shy;<lb/>quum erit ponderis xxviij, differentia ergo ua&shy;<lb/>&longs;is pleni, &amp; non pleni liquore e&longs;t libra una, pon&shy;<lb/>dus auri e&longs;t librarum duodecim: dico quod au&shy;<lb/>ri pondus e&longs;t duode cuplum ponderi liquoris, &amp; <pb pagenum="75"/>&longs;i fui&longs;&longs;et pondus amborum libr&aelig; xxxix, manentibus reliquis, &longs;eque <lb/>retur quod pondus liquoris e&longs;&longs;et xxvij, &amp; quia plenum uas &longs;uppo&shy;<lb/>nitur e&longs;&longs;e librarum xxix, e&longs;&longs;et differentia libr&aelig;ij, at auri pondus e&longs;t <lb/>libr&aelig; xij, igitur proportio ponderis auri ad liquorem e&longs;&longs;et &longs;excu&shy;<lb/>pla. </s>

<s>Nam &longs;i uas plenum liquore ex &longs;uppo&longs;ito e&longs;t librarum xxix, &amp; <lb/>cum auro xl, gratia exempli, &amp; auri pondus e&longs;t xij, igitur liquoris <lb/>pondus e&longs;t xxviij librarum: &longs;ed cum liquor &longs;it corpus &longs;imilium par&shy;<lb/>tium, igitur loci ad lo cum, ut ponderis ad pondus, ergo dum ade&longs;t <lb/>aurum, liquor occupat xxviij partes cxxxix, totius ua&longs;is igitur au&shy;<lb/>rum continet unam partem tantum, &amp; cum aurum pondus habeat <lb/>librarum xij, &amp; liquor unius: quia totum uas cxxxix librarum dum <lb/>e&longs;t plenum, &amp; e&longs;t diui&longs;um in xxix partes, igitur pondus unius par&shy;<lb/>tis liquoris e&longs;t una libra, igitur pondus auri e&longs;t duode cuplum ad <lb/>pondus liquoris quod fuit propo&longs;itum.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg294"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg294"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s></p><p type="main">

<s>Ex quo &longs;equitur qu&ograve;d &longs;i ducatur pondus illud partis per pon&shy;<lb/>dus repleti ua&longs;is ex alio graui, &amp; productum diuidatur per differen <lb/>tiam illam, prodibit pondus ua&longs;is repleti liquore graui.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg295"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg295"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Exemplum, &longs;i pondus auri fuerit librarum xij, pondus ua&longs;is re&shy;<lb/>pleti liquore xxix librarum, pondus auri &amp; liquoris replentium <lb/>uas xxxix librarum, ducemus xij in xxix fit cccxlviij, diuido perij <lb/>differentiam xxvij ponderis ua&longs;is, repleti ex ambobus detracto au&shy;<lb/>ri pondere, &amp; xxix ponderis ua&longs;is repleti liquore exit clxxiiij, &amp; tan <lb/>tum auri uas illud continebit, nam cum du&aelig; partes quas occupa&shy;<lb/>bat aurum e&longs;&longs;ent ponderis librarum xij, totum quod erat partium <lb/>xxix, continebit decies &amp; quater cum dimidio illud aurum xij, aut <lb/>ductum in xiiij cum dimidio, efficit cclxxiiij ut prius.</s></p><p type="head">

<s>EXEMPLVM.</s></p><p type="main">

<s>Quia ergo in &longs;uperiore propo&longs;itione docui, quod ferrum e&longs;t ue&shy;<lb/>ra terra: uolui &longs;cire qualis e&longs;&longs;et proportio ferri ad aquam. </s>

<s>Accepi ur <lb/>ceum cuius aqua dum plenus e&longs;&longs;et ponderis, fuit unciarum &longs;ex, &amp; <lb/>&longs;eptuncis unci&aelig;, &amp; &longs;eptuncis duodecim&aelig; partis unci&aelig; &amp; pondus <lb/>ferri unci&aelig; &longs;eptem, &amp; triens unci&aelig; &amp; triens duodecim&aelig; partis un&shy;<lb/>ci&aelig;: &amp; ua&longs;is aqu&ecedil; &amp; ferro eodem repleti unci&aelig; tredecim, &amp; duode&shy;<lb/>cima &amp; &longs;eptunx duode cim&aelig; partis unci&aelig;. </s>

<s>Detrahemus ergo vij &amp; <lb/>trientem &amp; trientem duodecim&aelig;. </s>

<s>i. </s>

<s>7 &amp; 64/144 pondus ferri ex 13 19/144, &amp; <lb/>relinquentur 5 99/144, detrahe ex 6 81/144, pondere aqu&aelig; totius ua&longs;is relin <lb/>quuntur 17/18, diuide 7 64/144 per 17/18 exit proportio ponderis ferri ad pon <lb/>dus aqu&aelig; 7 15/17. Ethoc e&longs;t proximum ei quod dixit Philo&longs;ophus de <lb/>proportione ponderis terr&aelig; &amp; aqu&aelig;.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg296"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg296"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc patet &longs;olutio problematis cuiu&longs;dam propo&longs;iti aliasque mi <lb/>nus bene &longs;oluti c&ugrave;m cau&longs;am habeat manife&longs;ti&longs;simam, &longs;cilicet quod <pb pagenum="76"/>ua&longs;e aqua pleno impo&longs;itis &longs;en&longs;im centum aureis coronatis nihil ef&shy;<lb/>funditur, non quod quicquam ab&longs;umatur in metallo, &longs;ed cau&longs;a e&longs;t <lb/>quod cum aurum &longs;it duplum pondere ferro, erit ex demon&longs;tratis <lb/>&longs;ex decuplum ad pondus aqu&aelig;. </s>

<s>Igitur cum &longs;it proportio ponderis <lb/>auri ad differentiam &longs;patij eadem, &longs;i &longs;it uas aqu&aelig; ponderis libr&aelig; <lb/>unius &amp; medi&aelig;, erit pondus totum xxiij unciarum, igitur aqua de&shy;<lb/>ficiet &longs;olum ex decimaoctaua parte &longs;eu cre&longs;cet ex impo&longs;itione auri, <lb/>&longs;ed illa pars in tumore aqu&aelig; ab&longs;umitur, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;olum, quia <lb/><figure id="fig58"></figure><lb/>dum aureos imponimus plana &longs;olum &longs;it, &longs;ed quia non ex <lb/>quauis rotunditate defluit, aliter in urceo tam exiguo <lb/>non po&longs;&longs;et apparere rotunda: quod enim rotunditas to&shy;<lb/>tius terr&aelig;, qu&aelig; etiam planam o&longs;tendit totam unam re&shy;<lb/>gionem ad rotun ditatem qu&aelig; apparet in exiguo urceo <lb/>aqu&aelig;. </s>

<s>E&longs;t igitur rotunditas illa potius ob lentorem aqu&ecedil; qui auge&shy;<lb/>tur &agrave; lentore argenti, &amp; etiam magis auri, cum &longs;en&longs;u digitorum per&shy;<lb/>cipiatur.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg297"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg297"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 3.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc apparet ratio quomodo Archimedes potuerit deprehen <lb/>dere coronam &agrave; Hierone propo&longs;itam quantum auri &amp; argenti con <lb/>tineret. </s>

<s>Sit ergo uas a b aqua <expan abbr="plen&utilde;">plenum</expan> ponderis un ciarum triginta, &amp; <lb/>cum libra auri &longs;it ponderis unciarum quadraginta unius, &amp; cum li&shy;<lb/>bra argenti ponderis unciarum quadraginta cum dimidio, igitur <lb/>erit auri pondus ad aqu&aelig; pondus duodecuplum, argenti autem <lb/>ad idem octuplum, quare auri ad <expan abbr="arg&etilde;tum">argentum</expan> pondus &longs;exquialterum. <lb/></s>

<s>Ponamus ergo quod corona impo&longs;ita ex auro &amp; argento &longs;olo fa&shy;<lb/>bricata (hoc enim &longs;upponere oportet) fuerit un ciarum &longs;exaginta, <lb/>pondus autem aqu&aelig; content&ecedil; cum corona in ua&longs;e unciarum uigin <lb/>tiquatuor cum dimidio, &longs;cilicet totum octuaginta quatuor cum di&shy;<lb/>midia, erit ergo proportio ponderis coron&aelig; ad pondus aqu&aelig;, ut <lb/>cxx ad xi, aurum igitur e&longs;t proportione duodecuplum, argentum <lb/>autem octuplum, corona ut cxx ad xi. </s>

<s>Con&longs;tituantur &longs;ub ei&longs;dem ra&shy;<lb/>tionibus ducen do lxxxviij. </s>

<s>cxx. </s>

<s>cxxxij. </s>

<s>hoc e&longs;t ac &longs;i dicamus, accipe <lb/>partes ex cxxxij &amp; lxxxviij, tot ut faciant integrum &amp; componant <lb/>cxx. </s>

<s>Et ide&ograve; reduces ad minores numeros, &longs;cilicet xxxiij. </s>

<s>xxij. </s>

<s>et xxx. </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg298"></arrow.to.target><lb/>&amp; operaberis per regulam de con&longs;olatione monetarum, quas po&shy;<lb/>nemus infr&agrave;, &amp; fient auri partes octo &amp; argen <lb/><figure id="fig59"></figure><lb/>ti partes iij, nam cum duxeris iij in octo pon&shy;<lb/>dus argenti fiet xxiiij, &amp; cum duxeris viij in <lb/>xij, pondus auri fiet xcvi, igitur totum pon&shy;<lb/>dus erit cxx, diuidendum per xi, aggregatum <lb/>partium auri &amp; argenti, ita uero uncia ad unciam, ut tota corona mi <lb/>&longs;ta ad coronam puram auri &amp; argenti.</s></p><pb pagenum="77"/><p type="margin">

<s><margin.target id="marg298"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 178.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc etiam patet modus <expan abbr="cogno&longs;c&etilde;di">cogno&longs;cendi</expan> proportionem grauium <lb/><arrow.to.target n="marg299"></arrow.to.target><lb/>inuicem per &longs;olam aquam, uelut auri ad plumbum, ad lapides uel <lb/>&aelig;s, aut &aelig;ris ad lapidem &amp; &longs;imilia, ut in pr&aelig;cedenti operatione de&shy;<lb/>prehendi&longs;ti: nam cum &longs;it nota proportio auri ad aquam &amp; &aelig;ris uel <lb/>lapidis ad eandem, erit auri ad &aelig;s uel lapidem nota.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg299"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 4.</s></p><p type="main">

<s>Et &longs;imiliter &longs;ciemus per hoc accipere partes diuer&longs;orum, qu&ecedil; iun <lb/><arrow.to.target n="marg300"></arrow.to.target><lb/>ct&aelig; faciant con&longs;titutum pondus. </s>

<s>Velut uolo facere ma&longs;&longs;am ex mel&shy;<lb/><figure id="fig60"></figure><lb/>le &amp; aqua, qu&aelig; impleat uas, quod mellis contineat <lb/>quindecim, aqu&aelig; duodecim, uolo ut contentum &longs;it <lb/>ponderis quatuorde cim, operabor, ut in <expan abbr="c&otilde;&longs;olatio-nibus">con&longs;olatio&shy;<lb/>nibus</expan>, ponam duas partes mellis &amp; unam aqu&aelig;, ut <lb/>uides in operatione &agrave; latere.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg300"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 5.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio octuage&longs;ima&longs;exta.</s></p><p type="main">

<s>Si circuli in &aelig;quales, &longs;eu in &longs;ph&aelig;ra, &longs;eu in plano &longs;e &longs;ecuerint nun&shy;<lb/>quam oppo&longs;itos angulos &aelig;quales habent.</s></p><p type="main">

<s>Capiantur tres quart&aelig; cir culorum magnorum a b, a c, b c, &amp; alia <lb/><arrow.to.target n="marg301"></arrow.to.target><lb/>b d ad rectos angulos <expan abbr="er&utilde;tque">eruntque</expan> uici&longs;sim poli, &amp; ducatur per medium <lb/>parallelus, erit ergo e f &aelig;qualis e g, &amp; f e &aelig;qualis f g, &longs;ed ba&longs;is c g e&longs;t <lb/><figure id="fig61"></figure><lb/>quarta circuli, &amp; ba&longs;is c b dimidium quart&aelig; <lb/>circuli eo quod tota b a e&longs;t quarta circuli, igi&shy;<lb/>tur per modum 25 primi Elementorum qu&aelig; <lb/>tenet, erit angulus c f g maior oppo&longs;ito c f b. <lb/></s>

<s>Hoc autem tenet in eiu&longs;dem rationis &longs;uperfi&shy;<lb/>ciebus, quales &longs;unt h&aelig;, qu&aelig; &longs;unt &longs;uperficies eiu&longs;dem &longs;ph&ecedil;r&aelig;. </s>

<s>po&longs;&longs;et <lb/>etiam demon&longs;trari per modum quart&aelig; primi Elementorum. </s>

<s>Et eti&shy;<lb/>am con&longs;tituta &longs;ph&aelig;ra e f g, cuius hic circulus e&longs;&longs;et maior circulus, &amp; <lb/>non tangeret ni&longs;i in illa linea &longs;ph&aelig;ra maiorem, &amp; utrin que &longs;ecaret eo&shy;<lb/>dem circulo. </s>

<s>Et etiam per cordas &amp; trigonos rectilineos, auxilio <lb/><expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> regul&aelig; dialectic&aelig;. </s>

<s>Ex hoc &longs;equitur auxilio regul&aelig; dialectic&aelig;, <lb/><figure id="fig62"></figure><lb/>quod in omnibus parallelis a c d &amp; e f g cum b c circulo <lb/>maiore, &amp; per aliam regulam dialecticam in omnibus cira <lb/>culis in&aelig;qualibus inter &longs;e ad &aelig;quales angulos &longs;ecanti&shy;<lb/>bus &amp; ex tertia demum regula dialectica, &longs;equitur in o&shy;<lb/>mnibus circulis in &aelig;qualibus &longs;e &longs;ecantibus ad quemuis <lb/>angulum in &longs;ph&aelig;r&aelig; &longs;uperficie. </s>

<s>Sunt autem h&aelig; regul&aelig; medi&aelig; inter <lb/>axiomata &amp; demon&longs;trata. </s>

<s>Et ex logica propria illi arti. </s>

<s>In plano au&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg302"></arrow.to.target><lb/>tem &longs;patium d b c minus e&longs;t a b c, &longs;ed &longs;patium c b d e&longs;t unum, ergo <lb/>per communem animi &longs;ententiam &longs;patium a b d, maius e&longs;t &longs;patio <lb/>c b c, quod fuit probandum.</s></p><pb pagenum="78"/><p type="margin">

<s><margin.target id="marg301"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg302"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 13. <emph type="italics"/>terd <lb/>tij<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio octuage&longs;ima&longs;eptima.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem cra&longs;sitiei aqu&aelig; ad a&euml;rem in comparatione ad ra&shy;<lb/>dios demon&longs;trare.<lb/><arrow.to.target n="marg303"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg303"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit in aheno a b c d in imo e dena <lb/><figure id="fig63"></figure><lb/>rius argenteus cera affixus uel cla&shy;<lb/>uo, quem uideat ex h impo&longs;ita aqua <lb/>clara u&longs;que ad f, uideat ex k, igitur per <lb/>aquam deflectitur &agrave; perpendiculo <lb/>per angulum k f n, &amp; in l, per angu&shy;<lb/>lum l g o cre&longs;cente aqua demum in <lb/>labro m a p, &amp; &longs;it e annexus, &amp; tabu <lb/>la h k l m &longs;it affixa &longs;olo uel pondere <lb/>firma foraminibus obliquis infr&agrave; <lb/>&longs;pectantibus, &amp; per a a&longs;picientibus extremitatem e. </s>

<s>Po&longs;&longs;umus ergo <lb/>imaginari primum, qu&ograve;d omnes inclinationes &longs;int &agrave; perpendicu&shy;<lb/>lari, dum exit aqua, &amp; ita denarius uideretur, uel in &longs;uperficie aqu&aelig; <lb/>in directo e, uel in recta ex oculo in imo, quorum neutrum uerum <lb/>e&longs;t. </s>

<s>Secundus modus e&longs;t, ut radius delatus e a flectatur ad k uell, &amp; <lb/>hoc non quia in a non e&longs;t mutatio medij. </s>

<s>Tertius e&longs;t, ut linea ex ocu <lb/>lo ducta perueniat per punctum a ad &longs;uperficiem aqu&aelig;, &amp; ex ea <lb/>per directum ad denarium, &amp; tunc quia oculus iudicat &longs;e uidere <lb/>per rectam, ideo iudicabit &longs;e uidere per l a g in q, eo quod &longs;emper in <lb/>directo loci in quo e&longs;t e. </s>

<s>At quoniam non ex qua cunque di&longs;tantia ui&shy;<lb/>detur e, &longs;ed ex longinquiore loco, ubi uas fuerit humilius quod li&shy;<lb/>ne&aelig; ad a ex oculo, quanto a fuerit humilius, tanto propius ip&longs;i e <lb/>procedunt. </s>

<s>Et uer&longs;a uice line&aelig; ex e ad a, quanto e e&longs;t humilius ad <lb/>quencunque locum inflectuntur, tanto inferius <expan abbr="cad&utilde;t">cadunt</expan>. </s>

<s>Ergo cum fue <lb/>rint ad &aelig;quilibrium h, magis di&longs;tabunt ab e, &amp; ita e magis procul <lb/>uidebitur. </s>

<s>Cau&longs;a ergo triplex e&longs;t humilitas, uel altitudo ua&longs;is: humi <lb/>litas uel altitudo aqu&aelig;: &amp; labri ua&longs;is altitudo. </s>

<s>Sed han crelinquere <lb/>po&longs;&longs;umus. </s>

<s>Difficultas ergo experimenti etiam rect&egrave; facti e&longs;t, quo&shy;<lb/>niam po&longs;ito ua&longs;e n c d &longs;olum, ut altitudo &longs;it tantum n e, procul ma&shy;<lb/>gis uidebitur e, qu&agrave;m &longs;i uas &longs;it a b c d, &amp; totum plenum. </s>

<s>Vbi autem <lb/>uas fit a b c d, magis procul uidebitur e cum &longs;uerit totum plenum, <lb/>quam cum fuerit plena &longs;ola pars n c d. </s>

<s>Sic difficile e&longs;t con&longs;iderare <lb/>an altitudo aqu&aelig; faciat ad ui&longs;ionem procul, cum in humiliore, &longs;ed <lb/>di&longs;sipari ua&longs;e longius uideatur in pauca, quia labrum non ob&longs;tat: <lb/>in eodem autem longius in pluri aqua, quia labrum etiam non ob&shy;<lb/>&longs;tat, &longs;ed alia ratione. </s>

<s>Vt ergo uideamus hoc experimentum, capie&shy;<pb pagenum="79"/>mus duo ua&longs;a a b c d duplum h k l m &longs;ub eadem proportione alti&shy;<lb/>tudinis &amp; latitudinis, &amp; collo cabimus ita ut p n radius &aelig;quidi&longs;tet <lb/>f e, &amp; collo cabimus tabulas cum foraminibus, ut prius, &amp; g f p q <lb/><figure id="fig64"></figure><lb/>in &aelig;quilibrio, in de uidebimus, an q p &longs;it &aelig;qualis aut breuior, nam <lb/>longior e&longs;&longs;e non pote&longs;t, quoniam inflectitur a minore aqua, ideo <lb/>angulus p h q non pote&longs;t e&longs;&longs;e maior f a g, &longs;uppo&longs;ita p h &aelig;quali a f: <lb/>quod &longs;i non e&longs;&longs;et, &longs;ufficeret, ut q &amp; p e&longs;&longs;ent in &aelig;quilibrio uno, &amp; f g <lb/>alio. </s>

<s>Sed ueritas e&longs;t quod &agrave; maiore aqua maior fit reflexio: tum <lb/>quia in his, qu&aelig; &longs;unt &longs;ecundum naturam corpoream, &amp; &longs;ub&longs;tan&shy;<lb/>tiam den&longs;am, aut tenuem uarietas quantitatis uariat uires: tum <lb/>quia uidemus, quod in altiore aqua denarius uidetur magis cum <lb/>fundo elatus. </s>

<s>Igitur his cognitis experimentum fiat cum ua&longs;e ple&shy;<lb/>no. </s>

<s>Et (ut dixi) con&longs;iderabimus proportionem anguli f a g ad far, <lb/>&longs;eu f e c qu&aelig; &longs;an&egrave; e&longs;t no tabilis: ade&ograve; ut &longs;it maior proportio aqu&aelig; ad <lb/>a&euml;rem comparatione grauium qu&agrave;m lucis.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg304"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg304"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s></p><p type="main">

<s>Ex his cogno&longs;cemus comparatione eiu&longs;dem aqu&aelig; tenuitatem <lb/>a&euml;ris unius regionis in comparatione ad a&euml;rem alterius: nam ubi <lb/>remotius uidebitur denarius, ibi a&euml;r erit tenuior.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg305"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg305"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>_{m}. 2.</s></p><p type="main">

<s>Et per idem in eadem regione comparationem aquarum. </s>

<s>Nam <lb/>cum &longs;it idem a&euml;r, &amp; uas, ac reliqua paria, ubi magis procul uidebi&shy;<lb/>tur denarius, aqua erit cra&longs;sior ide&ograve; deterior.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg306"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg306"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 3.</s></p><p type="main">

<s>Se quitur etiam qu&ograve;d omnes res propiores in aqua uidentur, <lb/>quam &longs;int, &amp; ide&ograve; maiores: &amp; ob id etiam omnis aqua profundior <lb/>e&longs;t, quam uideatur. </s>

<s>Vtingredi per&longs;&aelig;p&egrave; &longs;it periculo&longs;um.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio octuage&longs;imaoctaua. </s>

<s>De in&longs;trumento <lb/>momentorum.</s></p><p type="main">

<s>In&longs;trumentum Acolingen, quo momenta temporum deprehen <lb/>dantur fabricare.</s></p><pb pagenum="80"/><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg307"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg307"></margin.target>C<emph type="italics"/>om.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Et quoniam motus naturales fiunt in tempore: &amp; dicuntur ue&shy;<lb/>lociores, uel ob &longs;patium loci magnum, quod &longs;uperatur, uel ob tem <lb/>poris breuitatem in uelo ci&longs;simis motibus, quod ad &longs;patia attinet, <lb/>facilius digno&longs;cuntur uelociores, quoniam &longs;patium maius &amp; ma&shy;<lb/>net, ut men&longs;urari commod&egrave; po&longs;sit: &longs;ed qu&ograve;d ad tempus, quanto tar <lb/>diores, quoniam in uelo cibus quantitas temporis e&longs;t exigua: &amp; e&shy;<lb/>tiam tempus ip&longs;um perpetu&ograve; diffluit: ide&ograve; difficillim&egrave; deprehen di <lb/>pote&longs;t. </s>

<s>Huius cau&longs;a exco gitauimus in&longs;trumentum, quod uo caui&shy;<lb/>mus Acolingen: quod con&longs;tat tribus rotis: prima e&longs;t pedum duo&shy;<lb/>decim diametri, in ambitu autem habet denticulos ccclx &aelig;qua&shy;<lb/>les, &amp; &aelig;qualiter inter &longs;e di&longs;tantes, huius peripheri&aelig; funis cum pon&shy;<lb/>deribus in&longs;eritur, ita ut cum alijs duabus rotis renitentibus in una <lb/>hora circumagatur &aelig;qualiter. </s>

<s>Duodecim ex his denticulis curru&shy;<lb/>lis duode cim denticulorum axis &longs;ecund&aelig; rot&aelig; in&longs;eritur: &longs;ic ut cum <lb/>rota magna duode cim conuer&longs;a fuerit partibus, &longs;ecunda rota cu&shy;<lb/>ius axis &longs;it pedum duorum, &longs;cilicet &longs;excuplo maior circumuerta&shy;<lb/>tur. </s>

<s>Huius minoris ambitus diui&longs;us &longs;it in cxx partes &aelig;quales, &amp; <lb/>unicuique parti denticulus in&longs;ertus &longs;it: ita h&aelig;c rota tricies in una <lb/>hora conuertetur. </s>

<s>Singulis uer&ograve; denticulis currulis axis rot&aelig; ha&shy;<lb/>bentis denticulos quatuor in&longs;eratur, ita ut dum &longs;ecunda rota uer&shy;<lb/>titur &longs;emel minima circumuertatur tricies: nam pro &longs;ingulis qua&shy;<lb/>tuor denticulis, quibus media rota cir cumagetur, minima tota cir&shy;<lb/>cumuertetur, ideoq&uacute;e nongenties in una hora. </s>

<s>H&aelig;c minima ro&shy;<lb/>tula be&longs;&longs;em pedis in dimetiente habebit, ut &longs;it &longs;exta pars illius, in <lb/>ambitu autem diui&longs;a erit in xl partes, ut cum circumuer&longs;a fue&shy;<lb/>rit nongenties in una hora pertran&longs;ierit partes xxxvi. </s>

<s>Et cum <lb/>pul&longs;us hominis communis &longs;int in hora &lt;23&gt;, uel circa nouem partes <lb/>ex his rot&ecedil; minoris perficient circiter unam pul&longs;ationem ex dia&longs;to&shy;<lb/>le &amp; &longs;i&longs;tole, &longs;eu ex di&longs;tentione &amp; contractione perfectam: ut partis <lb/>unius conuer&longs;io fiat in nona parte, uel circa unius pul&longs;ationis pul&shy;<lb/>&longs;us humani: &amp; hoc e&longs;t minimum ferm&egrave;, quod ab humano &longs;en&shy;<lb/>&longs;u percipi po&longs;sit. </s>

<s>Erit etiam proportio rotarum eadem tam in dia&shy;<lb/>metris, qu&agrave;m circuitibus &longs;cilicet &longs;excupla, neque motus diffor&shy;<lb/>mis, quoniam maior tanto tardius mouebitur, quanto quod ue&shy;<lb/>locius mouetur etiam minus erit, tamen proportio uelo citatis ma&shy;<lb/>ioris ad minorem in &aelig;qualibus &longs;patijs uigintiquin cupla, ut ma&shy;<lb/>ioris ad mediam quintupla, nam cum &longs;it &longs;excupla in ambitu, <lb/>&amp; tricies moueatur uelocius comparatione totius, &longs;equitur, ut <lb/>proportio &longs;patij, quod &longs;uperabit media ad &longs;patium, quod &longs;u&shy;<lb/>perabit maior in ei&longs;dem temporibus, erit quintupla, &longs;emper ad un&shy;<lb/>guem. </s>

<s>Et ita medi&aelig; ad minorem quintupla, &amp; ide&ograve; maioris ad <pb pagenum="81"/>minorem uelo citas uiginti quincupla, ut non &longs;it difformis, neque <lb/>pcriculo&longs;a, ut in rotis moletrinis, &amp; &longs;it diui&longs;a per medium iuxta <lb/>proportionem, cum &longs;it tanto uelo cior minor media, quanto media <lb/>maiore. </s>

<s>Rur&longs;us proportio partium maioris ad medi&aelig; partes tripla <lb/>e&longs;t &longs;cilicet ccclx ad cxx, &amp; medi&aelig; ad <expan abbr="minor&etilde;">minorem</expan> tripla cxx ad xl, &amp; pro&shy;<lb/>portio e&longs;t &longs;excupla, iterum igitur partes maioris ad mediam, &amp; me&shy;<lb/>di&aelig; ad minorem erunt in dupla proportione, utrobique, &amp; e&longs;t pul&shy;<lb/>chrum. </s>

<s>Ide&ograve; partes etiam minim&aelig; rot&aelig; erunt &longs;atis magn&aelig;: nam <lb/>cum diameter &longs;it bes pedis, ambitus peripheri&aelig; erit duorum pe&shy;<lb/>dum. </s>

<s>1. unciarum uigintiquatuor: igitur diui&longs;a peripheria in xl par&shy;<lb/>ter, unaqu&aelig; que pars erit maior dimidia uncia.</s></p><p type="head">

<s>SCHOLIVM.</s></p><p type="main">

<s>Et cum defuerit in&longs;trumentum, utemur men&longs;ura expul&longs;u homi&shy;<lb/>nis de&longs;umpta, &longs;ed non e&longs;t ade&ograve; exacta. </s>

<s>Accedit aliud commodum, <lb/>qu&ograve;d cum in una hora circumuertantur partes xxxvi, id e&longs;t triginta <lb/>&longs;ex mille: &amp; octauus orbis circumuertatur in totidem annis, tot <lb/>erunt momenta ex his in una hora, quot anni in uno circuitu &longs;tella&shy;<lb/>rum fixarum. </s>

<s>Vtintelligamus, qu&agrave;m breui tran&longs;it una hora apud <lb/>nos, ita apud Deum, utita dicam (nam nulla in infinito proportio) <lb/>unus annus magnus, &amp; reditus rerum omnium. </s>

<s>Comparata etiam <lb/>rota minima ad rotam moletrini &longs;ic &longs;e habet, qu&ograve;d c&ugrave;m modica ad&shy;<lb/>e&longs;t, uer&longs;atur rota in una pul&longs;atione: cum &longs;atis abundans quinquies, <lb/>aut &longs;exies cum immodica duo decies.</s></p><figure></figure><pb pagenum="82"/><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg308"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg308"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc &longs;equitur, quod homo &longs;i moueretur uelo citate motus ro&shy;<lb/>t&aelig; moletrin&aelig; in &longs;ex eb domadibus perueniret ad &longs;ydus Lun&aelig;, nam <lb/>rotarum earum, quibus ferrum acuitur &longs;emidimetiens communi&shy;<lb/>ter e&longs;t bes unius pa&longs;&longs;us, ide&ograve; dimetiens pa&longs;&longs;us cum triente: ambi&shy;<lb/>tus ergo quatuor pa&longs;&longs;us, &amp; xxi pars, colligamus nunc integra, in <lb/>uno ictu pul&longs;us circumagitur decies, id e&longs;t pa&longs;&longs;us xl, in hora &longs;unt <lb/>&lt;23&gt; pul&longs;ationes: in hora igitur &longs;patium pertran&longs;itum e&longs;t cxl pa&longs;&longs;uum <lb/>in M. horis, ergo erunt clx M. pa&longs;&longs;uum addita parte xxi, erunt clxviij <lb/>M. pa&longs;&longs;uum, &amp; tantum di&longs;tat luna &agrave; terra: &amp; M. hor&aelig; &longs;unt dies pen&egrave; <lb/>xlij, eb domad&aelig; &longs;cilicet &longs;ex.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio octuage&longs;imanona.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem den&longs;itatis aqu&aelig; ad a&euml;rem per pondera inuenire.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg309"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg309"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Contingit hoc multis modis: primum acceptis duabus &longs;ph&aelig;ru&shy;<lb/>lis &aelig;qualibus ex cry&longs;tali&longs;ub&longs;tantia unaque demi&longs;&longs;a ab alti&longs;sima turri, <lb/>&amp; men&longs;urato ictu per in&longs;trumentum pr&aelig;cedens, &amp; &longs;ub totidem <lb/>momentis alia demi&longs;&longs;a in aquam, in de &longs;ub eodem tempore dimen&shy;<lb/>&longs;a altitudine, erit proportio &longs;patij ad &longs;patium, ut den&longs;itatis aqu&aelig;, ad <lb/>den&longs;itatem a&euml;ris. </s>

<s>Item emi&longs;&longs;a &longs;ph&aelig;rula per in&longs;trumentum in a&euml;rem, <lb/>in de in aquam: &amp; fumpta proportione. </s>

<s>Et uidimus &longs;corpionem, <lb/>qui <expan abbr="&longs;ph&aelig;rul&atilde;">&longs;ph&aelig;rulam</expan> creteam emittebat pedibus lxx, &amp; in aqua per unum <lb/>&amp; dimidium ade&ograve;, ut proportio fuerit, ut quinquaginta ad unum: <lb/>ide&ograve; e&longs;t fallax experimentum in uiolento motu: nam cum emitte&shy;<lb/>batur in aquam erat prop&egrave;, &amp; ob id in &longs;ummo robore: c&ugrave;m in a&euml;&shy;<lb/>rem, emittitur &longs;en&longs;im uis. </s>

<s>De hoc ergo loquar.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg310"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg310"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Et erumpentia ob id magis qu&agrave;m &egrave; terra, et minus qu&agrave;m ex a&euml;re: <lb/>diuiditur enim aqua cum graue petit fundum, &amp; aqua feruet: &amp; e&longs;t <lb/>mirabilius, qu&agrave;m utile.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio nonage&longs;ima.</s></p><p type="main">

<s>Rationem impetus uiolenti extra mi&longs;si ponderis ad &aelig;qualita&shy;<lb/>tem reducere.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg311"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg311"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit uiolentum a quod moueatur per b c d e, e &longs;patium, &amp; quia <lb/>uiolentum contr&agrave; nititur naturali, cadat ergo in planum in e: &longs;unt <lb/>ergo tria con&longs;ideran da, primum quod, ut dixi ali&acirc;s, motus uiolen&shy;<lb/>tus pro certa di&longs;tantia augetur, &amp; cau&longs;am ibireddidi, ut pot&egrave; u&longs;que <lb/>ad c, &longs;ed hoc e&longs;&longs;et difficile cognitu. </s>

<s>Secundum, quod ubi in cipit de&shy;<lb/>cre&longs;cere, &longs;emper magis ac magis decre&longs;cit propter naturalem ni&shy;<lb/>xum contra operantem. </s>

<s>Tertium quod ubi de&longs;cendere in cipit, ibi <lb/>e&longs;t &aelig;qualis uis uiolentum motum agens cum naturali. </s>

<s>Certum e&longs;t <lb/>etiam quod motus &aelig;qualis intelligitur erecta ad perpendiculum <lb/>e f, donec occurrat a d: &amp; diui&longs;a tota b f per tempus, locus ergo, in <lb/>quo mouetur per tantum &longs;patium, dicitur locus motus &aelig;qualis: <pb pagenum="83"/>qui &longs;it gratia exempli g h, cuius medium proportione &longs;it k, di&shy;<lb/>co k con&longs;i&longs;tere propiorem f, qu&agrave;m b, etiam&longs;i &aelig;qualiter mouere&shy;<lb/>tur. </s>

<s>Primum qu&ograve;d in tota g f declinat, &amp; totus motus e&longs;t lentior, <lb/>qu&agrave;m in tota b g, &amp; tamen tardatur tantundem, ergo per commu&shy;<lb/>nem animi &longs;ententiam, k e&longs;t propior f, qu&agrave;m b. </s>

<s>Secund&ograve;, quia per <lb/>&longs;ecundum &longs;uppo &longs;itum motus a uer&longs;us f, continu&egrave; fit lentior, igitur <lb/>per communem animi &longs;ententiam mult&ograve; longius e&longs;t tempus mo&shy;<lb/>tus a k, quam f, &amp; tanto maius &longs;patium. </s>

<s>Terti&ograve;, quia motus ex b uer <lb/>&longs;us caugetur, &amp; &longs;i e&longs;&longs;et &aelig;qualis adhuc mult&ograve; e&longs;&longs;et breuior k f quam <lb/>a k, igitur mult&ograve; magis hoc modo, &amp; triplicata ratione. </s>

<s>Si ergo b k <lb/><figure id="fig65"></figure><lb/>e&longs;&longs;et &longs;exquiquarta &longs;olum ip&longs;i k f, <lb/>erit b k dupla: ferm&egrave; ex triplicata <lb/>ratione ip&longs;i k f, &amp; iuxta eundem <lb/>modum ponemus mediam uim <lb/>xlvi pa&longs;sibus &agrave; &longs;corpione a quam <lb/>&amp; hoc modo erit prop&egrave;id quod e&longs;t.</s></p><p type="head">

<s>SCHOLIVM.</s></p><p type="main">

<s>Dubitat autem Philo&longs;ophus in mechanicis qu&aelig; nam uis &longs;it, qu&ecedil; <lb/>moueat lapidem iam excu&longs;&longs;um? </s>

<s>&amp; dubium non e&longs;t quin ex parte &longs;it <lb/>a&euml;r motus tum ratione, quia mouetur ergo mouet, tum experimen <lb/>to, ut in fulminibus, &amp; his qu&aelig; uento impelluntur, ut hypophy&longs;is, <lb/>&longs;ed in &longs;corpionibus &amp; arcubus &amp; pilis id non &longs;ufficere uidetur. </s>

<s>Ita&shy;<lb/>que uelut &amp; caliditas &amp; frigiditas in corporibus natura contrarijs <lb/>aliquandiu manent, &amp; agunt ita &amp; uiolentos motus, idque Alexan&shy;<lb/>der &amp; Simplicius uolunt. </s>

<s>Inditio &longs;unt qu&ograve;d mota &amp; emi&longs;&longs;a ex lon&shy;<lb/>gioribus machinis quan quam non a&euml;rem continentibus, nec in&shy;<lb/>anibus tamen, longius eijciunt &longs;agittas &amp; mi&longs;silia, quoniam uis <lb/>illa firmius imprimitur, uelut etiam de lapidibus &amp; ferro, quod di&shy;<lb/>utius in igne moram traxit, aut continu&egrave; follibus ignitum e&longs;t, nam <lb/>etiam tanto tardius refrigeratur unum quod que horum, &amp; alia urit <lb/>&amp; accendit calore illo externo, quanquam natura frigidum &longs;it: di&shy;<lb/>cemus autem &amp; de hoc &longs;uo loco.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio nonage&longs;imaprima.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem grauis cubi, &amp; &longs;ph&aelig;rici &aelig;qualium in accliui, &amp; <lb/>de&longs;cen&longs;us eorum demon&longs;trare.</s></p><p type="main">

<s>Hic non pauca &longs;unt <expan abbr="c&otilde;&longs;ideranda">con&longs;ideranda</expan>: Primum <lb/><figure id="fig66"></figure><lb/>qu&ograve;d hoc intelligi pote&longs;t, uel de motibus at&shy;<lb/>tractionis, uel impul&longs;ionis, uel inuer&longs;ionis. <lb/></s>

<s>Secundum quod omne, quod impellitur &longs;uperi&ugrave;s, tantundem gra&shy;<lb/>uat attractum, quantum ad de&longs;cen&longs;um, &longs;i &longs;it rotundum, nam qua&shy;<lb/>drata, <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> alia non de&longs;cendunt &longs;ponte in decliui, &amp; &longs;i &longs;it locus uald&egrave; <pb pagenum="84"/>decliuis, tanto minus de&longs;cendunt, quanto &longs;unt latiora. </s>

<s>Quia tamen <lb/>omnia difficili&ugrave;s de&longs;cendunt &longs;ph&aelig;ricis, &amp; facilius qu&agrave;m in plano, <lb/>ubi ponderant ni&longs;i per dimidium grauitatis, ide&ograve; proportio h&aelig;c <lb/>con&longs;tat ex proportione anguli de&longs;cen&longs;us ad totum rectum, &amp; ma&shy;<lb/>gnitudine &longs;uperficiei, qua incumbit ad pondus comparata. </s>

<s>Omne <lb/>enim graue, quanto grauius tam ad quietem, qu&agrave;m ad motum na&shy;<lb/>turalem potentius e&longs;t: hoc enim per&longs;picuum e&longs;t, quia quieti natu&shy;<lb/>rali motus uiolentus, &amp; motui naturali quies uiolenta opponitur: <lb/>quia ergo maiore ui opus e&longs;t ad motum pr&aelig;ter naturam, ergo &longs;e&shy;<lb/>cundum naturam etiam maiore ui quie&longs;cit. </s>

<s>A&longs;&longs;ump&longs;imus ergo cu&shy;<lb/>bum, ut magis notum. </s>

<s>Sph&aelig;ra igitur in omni decliui de&longs;cendit, <lb/>quia ut dictum e&longs;t, nil habet quod re&longs;i&longs;tat ad motum: &amp; ip&longs;a gra&shy;<lb/>uior e&longs;t in decliui, qu&agrave;m in plano, quia c pun&shy;<lb/>ctus cadit ultra e, ergo punctus contactus, &amp; <lb/><figure id="fig67"></figure><lb/>centrum grauitatis, &amp; centrum mundi, non &longs;unt <lb/>in una linea. </s>

<s>Si enim b c contangeretur, e&longs;&longs;et b c <lb/>plana. </s>

<s>Si uer&ograve; tangit, angulus e&longs;t maior angulo <lb/>contactus, ergo cum nece&longs;&longs;arium &longs;it, &aelig;quidi&longs;ta&shy;<lb/>re aliter non e&longs;&longs;et &longs;ph&aelig;ricum, oportet, ut eleue&shy;<lb/>tur ex parte c, &amp; de&longs;cendat uer&longs;us b, &amp; ide&ograve; ut <lb/>continuetur motus. </s>

<s>Si uer&ograve; &longs;it in linea conta&shy;<lb/>ctus b c f, &amp; &aelig;quidi&longs;tet non erit, ut dixi punctus <lb/>contactus in linea centrorum, &longs;ed in a c, cum &longs;uppo&longs;itum &longs;it lineam <lb/>a d e&longs;&longs;e lineam centrorum: maior e&longs;t ergo portio g c e, qu&agrave;m re&longs;i&shy;<lb/>duum, ergo de&longs;cendet in b. </s>

<s>Cubus uer&ograve; non de&longs;cendet, ni&longs;i cum di&shy;<lb/>midium d addito, quod inter cipitur inter lineam mediam, &amp; qu&aelig; &agrave; <lb/>centro mundi ad punctum medium contactus u&longs;que qu&ograve; perueniat <lb/>ad oppo&longs;itam partem, eam habuerit proportionem ad idem me&shy;<lb/>dium eadem portione detracta, quem iuncta proportioni an guli <lb/>declinationis ad re&longs;iduum recti dimidiam proportionem efficiat. <lb/></s>

<s>Eademque ratio aliorum planorum. </s>

<s>Dico pr&aelig;terea qu&ograve;d motus <lb/>&longs;ph&aelig;r&aelig;, &amp; etiam corporum rectarum &longs;uperficierum in de&longs;cen&longs;u <lb/>alius e&longs;t &aelig;qualis, &amp; alius in&aelig;qualis, &amp; qua&longs;i &agrave; latere, uelut &longs;i angu&shy;<lb/>lus unus prolabatur, ac fiat circumuolutio: cum ergo facilius fiat <lb/>hoc, &amp; maxim&egrave; &longs;i non retineatur &aelig;qualiter, &amp; difficile &longs;it in medio <lb/>retinere, propterea prolap&longs;us hi melius <expan abbr="retin&etilde;tur">retinentur</expan> duobus uinculis, <lb/>qu&agrave;m in medio, non &longs;olum ob hanc &aelig;qualitatem, &amp; complexum <lb/>meliorem, &longs;ed <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan>, quod omnes motus, omnes ponderum nixus fa <lb/>cili&ugrave;s cohibentur, &amp; <expan abbr="deducun&ttilde;">deducuntur</expan> diui&longs;i in partes, &lt;08&gt; &longs;i toti contin <expan abbr="ean&ttilde;">eantur</expan>, <lb/>aut ui <expan abbr="trah&atilde;tur">trahantur</expan>. </s>

<s>Et ideo uin cula in rami cibus duplicia dextra, &amp; &longs;ini <lb/>&longs;tra &longs;cilicet in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> parte tam&euml; longe &longs;unt meliora etiam ferreis, qu&aelig; <lb/>&longs;olum in medio nectantur.</s></p><pb pagenum="85"/><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg312"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg312"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc etiam &longs;equitur, <lb/><figure id="fig68"></figure><lb/>quod c&ugrave;m omne graue <lb/>&longs;pont&egrave; &longs;emper appropin&shy;<lb/>quet centro mundi, &amp; a &longs;i <lb/>moueretur per planum e, <lb/>magis remoueretur &agrave; cen&shy;<lb/>tro mundi, ut per e c per ea <lb/>qu&aelig; diximus, &amp; quoniam <lb/>linea ex centro mundi ad <lb/>c longior e&longs;t, qu&agrave;m ad e, <lb/>mult&ograve; pote&longs;t enim e&longs;&longs;e, ut <lb/>in proportione diametri <lb/>quadrati ad latus eius, &amp; <lb/>ctiam maior. </s>

<s>ergo poterit <lb/>e&longs;&longs;e ade&ograve; parum decliuis <lb/>linea c d, ut c punctus ma&shy;<lb/>gis di&longs;ter &agrave; centro mundi, <lb/>qu&agrave;m d, &amp; tamen feretur <lb/>ex d in c motu naturali, ut demon&longs;tratum e&longs;t, ergo per purum mo&shy;<lb/>tum naturalem poterit a remoueri &agrave; centro mundi. </s>

<s>Hoc uolui pro&shy;<lb/>ponere, ut intelligeres in plano uero c e non moueri a &longs;ponte, quia <lb/>c nece&longs;&longs;ari&ograve; altior e&longs;t d: &longs;i ergo mouebitur, non erit c e recta, &longs;ed <lb/>pars proportionis circuli &longs;uperficiei terr&aelig;, qu&aelig; &longs;en&longs;u &agrave; recta di&longs;tin&shy;<lb/>gui non poterit. </s>

<s>Hoc ergo e&longs;t primum, ex quo &longs;equitur.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg313"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg313"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s></p><p type="main">

<s>Quod aliquid poterit uideri decliue, in quo non de&longs;cendet im&ograve; <lb/>erit, ut pot&egrave; &longs;i aliqua linea obliqua e&longs;&longs;et inter c e, &amp; f e, illa e&longs;&longs;et decli&shy;<lb/>uis &longs;pecie, &amp; re, &amp; tamen graue in illa non de&longs;cenderet, quia &agrave; cen&shy;<lb/>tro mundi magis remoueretur: hoc tamen e&longs;t perdifficile factu, &amp; <lb/>maxim&egrave; in parua di&longs;tantia, uel etiam unius miliaris. </s>

<s>Atque h&aelig;c <lb/>in leuigatis.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio nonage&longs;ima&longs;ecunda.</s></p><p type="main">

<s>Propprtionem ponderis &aelig;qualis iuxta longitu dinis compara&shy;<lb/>tionem demon&longs;trare.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Hoc e&longs;t, quod Archimedes reliquit </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg314"></arrow.to.target><lb/>intactum, cum e&longs;&longs;et maxim&egrave; nece&longs;&longs;a&shy;<lb/>rium, &amp; o&longs;tendit magis ab&longs;tru&longs;a, &longs;ed <lb/>pace illius dixerim minus utilia. </s>

<s>Cum <lb/>ergo &longs;ump&longs;i&longs;&longs;em uirgam b f ponderis <lb/>unciarum xxiij, fui&longs;&longs;et b a uige&longs;imaquarta pars, b f fuit pondus &aelig;&shy;<lb/>quilibrij in b appen&longs;um librarum uiginti&longs;ex cum dimidia: fuit igi&shy;<lb/>tur proportio ponderis e f ad pondus f b, ut tredecim ferme ad <pb pagenum="86"/>unum. </s>

<s>Et rur&longs;us feci a b quintam partem a f, &amp; fuit a b unciarum <lb/>quatuor, &amp; pondus quod &aelig;quauit librarum quatuor, ide&ograve; du&shy;<lb/>plum ad pondus b f, &longs;icut c f ad c b: con&longs;tat enim qu&ograve;d pondus ap&shy;<lb/>pen&longs;um e&longs;t &aelig;quale ponderi cf. </s>

<s>Et rur&longs;us po&longs;ui b a quartam partem <lb/>b f, &amp; fuit pondus, quod &aelig;quauit in b du&aelig; libr&aelig;: ex quo manife&shy;<lb/>&longs;tum e&longs;t, qu&ograve;d proportio c f ad c b e&longs;t &longs;emper uelut ponderis c f ad <lb/>totam b f. </s>

<s>Et hoc e&longs;t, ac &longs;i dicamus, qu&ograve;d proportio ponderis c f ad <lb/>totam e&longs;t confu&longs;a ex proportione e f ad c b, &amp; c f, quod e&longs;t 1 p. </s>

<s>Id <lb/><arrow.to.target n="marg315"></arrow.to.target><lb/>etiam declaratum e&longs;t in primo de Subtilitate. </s>

<s>Proponatur ergo <lb/>lemma, iam &longs;ic proportio ponderis cf ad pondus b c, e&longs;t primum <lb/>ut longitu dinis cf, &longs;i e&longs;&longs;et &longs;u&longs;pen&longs;a in medio ad longitudinem b c, <lb/>quia &longs;upponuntur proportione &longs;imiles &longs;uis longitudinibus ma&shy;<lb/>gnitudines, &amp; pondera. </s>

<s>At c f &longs;u&longs;pen&longs;a in c, tanto e&longs;t grauior pon&shy;<lb/>dere proprio, quanto proportionis longitudinis cf ad cb quadra&shy;<lb/>tum, quia in &longs;e ducitur proportio: igitur proportio ponderis c f in <lb/>loco &longs;uo ad b c pondus e&longs;t confu&longs;a ex proportione longitudinis <lb/>cf ad c b, &amp; quadratis eiu&longs;dem proportionis longitudinis cf ad c <lb/>b. </s>

<s>Sed quadratum proportionis longitudinis cf ad cb e&longs;t &aelig;quale <lb/>producto proportionis longitudinis c f in ip&longs;am c f, propterea <lb/>qu&ograve;d ex proportione longitudinis cf ad cb in ip&longs;am c b fit c f, igi&shy;<lb/>tur proportio ponderis c f ad pondus c b e&longs;t confu&longs;a ex propor&shy;<lb/>tione ponderis c f ad pondus c b, &amp; proportione ponderis cf alicu <lb/>ius &longs;e habentis ad pondus cf, ut cf longitudo ad longitudinem <lb/>c b, igitur proportio ponderis cf ad pondus b f, ut cf ad c b in lon&shy;<lb/>gitudine, quod erat probandum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg314"></margin.target>C<emph type="italics"/>om.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg315"></margin.target>E<emph type="italics"/>x<emph.end type="italics"/> 18. <emph type="italics"/>diff.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio nonage&longs;imatertia.</s></p><p type="main">

<s>Propter quid in concu&longs;sione etiam leui nauis loco moueatur <lb/>o&longs;tendere. </s>

<s>Vnde manife&longs;tum e&longs;t, duas naues &longs;ibi inuicem occur&longs;an <lb/>tes retrocedere, &amp; quantum retrocedant amb&aelig;.<lb/><arrow.to.target n="marg316"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg316"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Proponatur, quod proportio motus grauis in a d graue in aqua <lb/>&longs;it, uelut proportio ponderis attracti in terra ad den&longs;itatem aqu&aelig; <lb/>cum profunditate, nam ubi pondus &longs;upernataret aqu&aelig;, quia aqua <lb/>e&longs;t rotunda, e&longs;t ac &longs;i tangeret in puncto. </s>

<s>Quare per demon&longs;trata &longs;u&shy;<lb/>peri&ugrave;s mouebitur &agrave; quacunque ui, ergo nixus contrarius aduenit ob </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg317"></arrow.to.target><lb/>profunditatem, &amp; aqu&aelig; den&longs;itatem, &longs;ed quanto aqua den&longs;ior e&longs;t, <lb/>tanto minus nauis de&longs;cendit, &amp; quanto minus den&longs;a, tanto magis: <lb/>ergo pari modo ferm&egrave; redduntur mobiles, &amp; in aqua dulci &amp; &longs;al&longs;a, <lb/>ubi naues &longs;int &longs;imiles forma, pondere, magnitudine. </s>

<s>Quia crgo ne&shy;<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t tabulam nauis e&longs;&longs;e duriorem, quam aqua ad re&longs;i&longs;tendum, <lb/>ergo pars maior ictus mouebit primo nauim, quam tabulam pe&shy;<lb/>netret, cum ergo quod facilius e&longs;t, pr&aelig;cedat, difficilius ergo naues <pb pagenum="87"/>utrinque mouebuntur, &amp; quia inter duos quo&longs;cunque motus contra&shy;<lb/>rios <expan abbr="n&otilde;">non</expan> e&longs;&longs;eos, ut utar uocabulo Auerrois quinto Phy&longs;icorum, ne&shy;<lb/>ce&longs;&longs;e e&longs;t, ut intercedat quies media, &amp; in quiete ab ictu, ut ui&longs;um e&longs;t <lb/>&longs;uperius, oportet, ut quod excipit ictum uelloco moueatur, uel ce&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg318"></arrow.to.target><lb/>dat, &amp; ictus penetret, uel a&euml;r non conden&longs;etur ob tarditatem ultra <lb/>metam, nec retro cedere pote&longs;t ex &longs;uppo&longs;ito, &amp; ictus e&longs;t magnus, <lb/>clarum e&longs;t, quod oportet, ut cedat, &amp; &longs;i durum &longs;it confringatur. <lb/></s>

<s>Proportio ergo rece&longs;&longs;us ad ictum e&longs;t ut temporis, &amp; magnitudinis <lb/>partis, qu&aelig; cedit, &amp; retro ce&longs;&longs;us po&longs;ito ictu tanquam monade.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg317"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 40.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg318"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 74.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio nonage&longs;imaquarta.</s></p><p type="main">

<s>Si quantitas aliqua nota atque proportio erit producta quantitas <lb/>nota &longs;imiliter. </s>

<s>Et &longs;i du&aelig; proportiones not&aelig; fuerint, erit producta <lb/>ex his atque diui&longs;a, coniunctaque, atque detracta nota. </s>

<s>Et &longs;i fuerit totius <lb/>ad partem proportio nota erit, &amp; ad aliam partem nota, &amp; alterius <lb/>partis ad alteram uno minor. </s>

<s>Et &longs;i fuerit partis ad partem, erit ad to <lb/>tum monade minor atque nota. </s>

<s>Et &longs;i fuerit unius quantitatis ad duas <lb/>quantitates proportio nota, erit &amp; confu&longs;a ex eis nota. </s>

<s>Et &longs;i fuerint <lb/>trium quantitatum omiologarum, aut quatuor analogarum, o&shy;<lb/>mnes pr&aelig;ter unam cognit&aelig; erunt, &amp; illa alia cognita.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sit quantitas a b &amp; ducta in d proportionem, <lb/><arrow.to.target n="marg319"></arrow.to.target><lb/>producat b c: dico quod duobus quibuslibet ex <lb/>his cognitis, erit cognitum tertium: nam cogni&shy;<lb/>tum quodlibet dicitur in comparatione ad &longs;impliciter cognitum, <lb/>quod e&longs;t unum per &longs;e omnibus cognitum. </s>

<s>Ob id Arithmetica e&longs;t <lb/>prima omnium di&longs;ciplinarum, quia habet principium cognitum, <lb/>&amp; id, quod e&longs;t, ad principium comparatum cognitum in illius com <lb/>paratione: neque aliter cognitum dici pote&longs;t. </s>

<s>Quia ergo d cognita <lb/>e&longs;t, erunt monades, &amp; partes cognit&aelig; in ea: aliter non e&longs;&longs;et cognita <lb/>b a, igitur cum cognita &longs;it, erit cognita per &longs;ingulas monades, quan <lb/>ta &longs;it. </s>

<s>Et &longs;i diceres qu&ograve;d b a non e&longs;t cognita per partem monadis: <lb/>dico quod pars monadis non e&longs;t incognita, quia cum monades <lb/>&longs;unt cognit&aelig;, e&longs;&longs;et d incognita. </s>

<s>Omnes enim, quod componitur ex <lb/>cognito &amp; incognito, e&longs;t incognitum, quia cognitum &longs;olum ratio&shy;<lb/>ne partis cognit&aelig;. </s>

<s>Si ergo pars monadis e&longs;t cognita, erit pars a b <lb/>qu&aelig;libet prout ex monade componitur &longs;impliciter cognita. </s>

<s>Su&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg320"></arrow.to.target><lb/>pere&longs;t, ut &longs;olum pars partis: &amp; dico quod illa etiam e&longs;t cognita: <lb/>quia &longs;i pars ab e&longs;&longs;et, monas e&longs;&longs;et cognita: e&longs;&longs;et enim pars ip&longs;a.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg319"></margin.target>C<emph type="italics"/>om.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg320"></margin.target>E<emph type="italics"/>x &longs;ecunda <lb/>animi com&shy;<lb/>muni &longs;enter <lb/>tia.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Sed &longs;i &longs;it pars, erit &longs;umpta &longs;ecundum partem monadis ip&longs;ius, <lb/>ide&ograve; erit cognita iuxta nomen, uelut dimidium e&longs;t dimidium mo&shy;<lb/>nadis, dimi dium terti&aelig; partis monadis e&longs;t cognitum, quia tertia <lb/>pars e&longs;t cognita, &amp; &longs;cimus, quanta pars a&longs;&longs;umatur illius. </s>

<s>Ergo &longs;i a b, <pb pagenum="88"/>&amp; d cognit&aelig; &longs;unt erit &amp; b c, quod e&longs;t primum. </s>

<s>Per h&aelig;c eadem pro&shy;<lb/>bantur quatuor &longs;equentes partes eodem modo. </s>

<s>Sexta &longs;ic: &longs;it pro&shy;<lb/>portio a c ad c b, nota igitur in comparatione ad monadem, &longs;ed pro <lb/>portio a c ad c b b a e&longs;t monas, igitur proportio a c ad a b nota e&longs;t, <lb/>quoniam aliter non po&longs;&longs;et dici proportio a c ad b c nota. </s>

<s>Aliter, &longs;it <lb/>proportio a c ad c b e nota, ex &longs;uppo&longs;ito igitur conuer&longs;a nota qu&aelig; <lb/>&longs;it f ex f, igitur in a c fit b c ex g in a c, fiat a b ergo ex a c in f g fit a, cigi <lb/>tur f g e&longs;t monas, f autem nota e&longs;t, igitur in comparatione ad mona&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg321"></arrow.to.target><lb/>dem, ergo re&longs;iduum g notum. </s>

<s>Cum uer&ograve; proportio a c ad c b com&shy;<lb/>ponatur ex proportione a b b c ad b c, &amp; proportio b c ad b c &longs;it <lb/>monas, &amp; proportio a c ad b c nota, erit proportio a b ad b c cogni <lb/><arrow.to.target n="marg322"></arrow.to.target><lb/>ta, &amp; monade minor proportione a c ad b c. </s>

<s>Per idem octaua pars <lb/><figure id="fig69"></figure><lb/>demon&longs;trabitur. </s>

<s>Inde &longs;it proportio a ad b, &amp; ad c no&shy;<lb/>ta, erit ergo b, &amp; c ad a nota, quare b c ad a nota, &longs;ed <lb/><arrow.to.target n="marg323"></arrow.to.target><lb/>h&aelig;c e&longs;t conuer&longs;a ad b c confu&longs;a, igitur proportio a <lb/>ad b confu&longs;a nota e&longs;t. </s>

<s>Vltimum &longs;it, &longs;int a b c omiolog&aelig;, &amp; &longs;int a &amp; b <lb/><arrow.to.target n="marg324"></arrow.to.target><lb/>not&aelig; duo, quod c nota e&longs;t, nam a b, &longs;i not&aelig; &longs;unt, nota e&longs;t proportio <lb/>earum. </s>

<s>Ergo &amp; proportio b ad c ergo per primam partem huius <lb/><arrow.to.target n="marg325"></arrow.to.target><lb/>cum &longs;it b nota, exit &amp; c. </s>

<s>Et &longs;i ponantur a c not&aelig;, dico, qu&ograve;d b nota <lb/>erit: nam proportio a c ad c nota e&longs;t, qu&aelig; &longs;it d, igitur d ad monadem <lb/>ut a ad c, ergo latus notum erit, quod ductum in c producit b, b igi&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg326"></arrow.to.target><lb/>tur nota. </s>

<s>Et &longs;imiliter in analogis &longs;int a b c not&aelig;: &amp; ide&ograve; erit propor&shy;<lb/>tio a ad b nota ergo c ad d. </s>

<s>cumque c nota &longs;it, ergo per primam par&shy;<lb/>tem huius erit d nota, quod fuit demon&longs;trandum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg321"></margin.target>P<emph type="italics"/>er demon&shy;<lb/>&longs;trat.<emph.end type="italics"/> 12. <lb/>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg322"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 11. P<emph type="italics"/>et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg323"></margin.target>E<emph type="italics"/>x demon&longs;t.<emph.end type="italics"/><lb/>12. P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg324"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 14. <lb/>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg325"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 3. P<emph type="italics"/>etit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg326"></margin.target>E<emph type="italics"/>x<emph.end type="italics"/> 2. A<emph type="italics"/>nimi <lb/>&longs;ententia.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio nonage&longs;imaquinta.</s></p><p type="main">

<s>Cuiu&longs;uis trigoni rectanguli, aut cuius duo anguli &longs;int in dupla <lb/>proportione, aut qui circulo in&longs;criptus &longs;it cognita quantitate uni&shy;<lb/>us lateris in comparatione ad dimetientem &longs;i proportio <expan abbr="duor&utilde;">duorum</expan> la&shy;<lb/>terum cognita fuerit, erunt omnia eius latera cognita.<lb/><arrow.to.target n="marg327"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg327"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Non de cognitione propinqua <expan abbr="a&longs;tronomor&utilde;">a&longs;tronomorum</expan>, de qua abund&egrave; ab <lb/>Heber tractatum e&longs;t, &longs;ed de exacta, de qua &longs;uperius egi nunc &longs;ermo </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg328"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t: &longs;it igitur primum a b c trigonus orthogonius: &amp; &longs;it a rectus, &amp; <lb/>proportio <expan abbr="duor&utilde;">duorum</expan> laterum cognita, dico, quod omnia latera cognita <lb/><arrow.to.target n="marg329"></arrow.to.target><lb/><figure id="fig70"></figure><lb/>erunt: nam &longs;it proportio, gratia exempli, <lb/>a b ad b c, erit ergo quadrati a b ad qua&shy;<lb/>dratum b c cognita, quia duplicata: at <lb/>quadrata a b, &amp; a c perficiunt quadratum <lb/>b c, igitur proportio quadrati a b ad a c et <lb/>e&longs;t 1 p: cognita erit, quare &amp; a b ad a c, &amp; <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo a c ad b c: quod <lb/>e&longs;t primum. </s>

<s>Exemplum, ponatur b c dupla a b, erit a b quadratum <lb/>&longs;ub quadruplum quadrato a b quare &longs;ubtriplum quadrato a cigi&shy;<pb pagenum="89"/>tur &longs;i a b ponatur 1 b c erit 2, &amp; a c &lt;02&gt; 3. Rur&longs;us ponatur angulus b <lb/>duplus angulo c quali&longs;cunque &longs;it, erit per demon&longs;trata &longs;uperius pro&shy;<lb/>portio a b b c ad a c, ut a c ad a b, &longs;i igitur nota &longs;it proportio a c ad <lb/>a b, erit nota proportio a b b c ad a b per pr&aelig;cedentem. </s>

<s>Ergo per <lb/>eandem omnia nota &longs;cilicet b c ad b a, &amp; b c ad c a. </s>

<s>Et &longs;i e&longs;&longs;et nota <lb/>proportio a b ad b c, dico, quod e&longs;&longs;ent nota omnia, nam nota e&longs;&longs;et <lb/>a b, &amp; b c, &amp; quod fit ex a b in ip&longs;um aggregatum. </s>

<s>Sed hoc e&longs;t &aelig;&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg330"></arrow.to.target><lb/>quale quadrato a c, igitur notum e&longs;t quadratum a c ergo a c: igitur <lb/>proportio a b b c ad a c, &amp; a c ad a b. </s>

<s>Vt &longs;i a b e&longs;&longs;et 4 b c 5, e&longs;&longs;et a b b c <lb/>9 ducta in a b, qu&aelig; e&longs;t, fit 36, cuius latus e&longs;t b a c &longs;cilicet. </s>

<s>Et &longs;i e&longs;&longs;et <lb/>trigonus aliquis in cir culo, cuius proportio duorum laterum &longs;it co <lb/>gnita ad dimetientem relata, &longs;equitur per demon&longs;trata &longs;upe&shy;<lb/>rius, quod etiam tertium latus erit cognitum in comparatione ad <lb/>eadem, &amp; ideo etiam proportio illorum laterum ad unguem co&shy;<lb/>gnita erit.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg328"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 97.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg329"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 47. <emph type="italics"/>pri <lb/>mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg330"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 17. <emph type="italics"/>&longs;ex <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/><lb/>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 17.</s></p><p type="main">

<s>Multa pr&aelig;terea cognita e&longs;&longs;ent in hoc genere, qu&aelig; nunc pr&aelig;ter&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg331"></arrow.to.target><lb/>mitto, quia non &longs;unt ad finem nece&longs;&longs;aria. </s>

<s>Alia pr&aelig;terea per diligen&shy;<lb/>tem inqui&longs;itionem maioris artis qu&agrave;m alias edidimus. </s>

<s>tum uer&ograve; <lb/>etiam per nouas demon&longs;trationes.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg331"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio nonage&longs;ima&longs;exta.</s></p><p type="main">

<s>Cum in per&longs;picuum den&longs;um radij lumino&longs;i in ciderint, quatuor <lb/>fiunt luminis genera.<lb/><arrow.to.target n="marg332"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg332"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit &longs;ol a, &amp; per&longs;picuum den&longs;um, exempli gratia, ut ampula <lb/>magna aqua plena b c d, &amp; &longs;i &longs;it rotunda accendit ignem ex ad&shy;<lb/>uer&longs;o ut in e. </s>

<s>Dico ergo in b c d e&longs;&longs;e quatuor genera luminis. </s>

<s>Pri&shy;<lb/>mum quod e&longs;t ualidius, &amp; rect&agrave; tran&longs;it, ualidius enim e&longs;t, quod <lb/>tran&longs;it qu&agrave;m quod tran&longs;ire non pote&longs;t, &amp; etiam quia, ut dixi, <lb/>ignem accen dit. </s>

<s>Secundum e&longs;t quod colligitur in ampula, &amp; dein&shy;<lb/>de &longs;pargitur <expan abbr="circ&utilde;circ&agrave;">circuncirc&agrave;</expan>, nam id ualidius e&longs;t, quia penetrat, &amp; re&longs;ilit <lb/>qu&agrave;m quod non penetrat, aut &longs;i penetrat, non &longs;pargitur, &amp; hoc dif&shy;<lb/>funditur circa uas, necreflectitur rect&egrave;, &longs;ed qua&longs;i intro colligitur, &amp; <lb/>diuer&longs;a ratione diffunditur, e&longs;t tamen imbecillius primo, ut dictum <lb/>e&longs;t. </s>

<s>Tertium genus e&longs;t, quod illuminat intus ingrediendo, &longs;ed non <lb/>&longs;pargitur, &amp; hoc e&longs;t debilius &longs;ecundo, quia <expan abbr="n&otilde;">non</expan> pote&longs;t &longs;pargi. </s>

<s>Quar&shy;<lb/><figure id="fig71"></figure><lb/>tum e&longs;t, quod non ingreditur omnino, &longs;ed refle&shy;<lb/>ctitur, i&longs;tud e&longs;t ab&longs;que dubio imbecillimum, quo&shy;<lb/>niam penetrare non pote&longs;t. </s>

<s>Et licet in &longs;peculis <lb/>concauis radius reflexus uideatur e&longs;&longs;e ualidior, <lb/>&longs;tatim enim accendit ignem, hoc non contin&shy;<lb/>git, ni&longs;i quia in &longs;peculo cauo radij omnes col&shy;<pb pagenum="90"/><expan abbr="ligun&ttilde;">liguntur</expan> ob <expan abbr="opac&utilde;">opacum</expan>, quod &agrave; tergo e&longs;t, neque <expan abbr="&longs;pargun&ttilde;">&longs;parguntur</expan>, neque <expan abbr="tran&longs;e&utilde;t">tran&longs;eunt</expan>, neque<lb/>combibuntur, ut ita dicam &longs;ed omnes <expan abbr="reflect&utilde;tur">reflectuntur</expan>. </s>

<s>Ex quo colligitur <lb/>quin cuplex ordo radiorum iuxta rationem uirium, primus e&longs;t refle <lb/><expan abbr="xor&utilde;">xorum</expan> &agrave; &longs;peculo <expan abbr="c&otilde;cauo">concauo</expan>, &amp; hi &longs;unt <expan abbr="pot&etilde;ti&longs;simi">potenti&longs;simi</expan> ob <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="dict&atilde;">dictam</expan>, po&longs;t <lb/>quos &longs;unt radij, qui tran&longs;eunt per per&longs;picuum maxim&egrave; rotundum, <lb/>qui &amp; ip&longs;i generant ignem, &amp; debiliorem primo, deinde reliqui <lb/>tres &longs;equentes &longs;upradicti. </s>

<s>Sextus e&longs;t radiorum, qui reflectuntur &agrave; <lb/>rebus non nitidis, ut &agrave; muris, &amp; tabulis, nam omnia dura reflectunt <lb/>&amp; etiam mollium pleraque, &amp; h&aelig;c reflexio e&longs;t ferm&egrave; infinita, &amp; ob id <lb/>cubicula etiam in angulis illuminantur.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg333"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg333"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc &longs;equitur, qu&ograve;d Luna remittit lumen, non reflectit, nam <lb/>&longs;ecus non illuminaret to tum orbem, &longs;ed &longs;olum portionem oppo&shy;<lb/>&longs;itam Soli, &amp; hoc etiam rar&ograve;, ergo combibitur, &amp; illu&longs;trat circun&shy;<lb/>circa ubique.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg334"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg334"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s></p><p type="main">

<s>In &longs;tellis lumen Solis pertran&longs;it aliter, &longs;i reflecteretur, non illumi&shy;<lb/>naret nos, aut apparerent, uelut comet&aelig;, quia pars una e&longs;&longs;et clarior <lb/>reliqua, &amp; &longs;i conbiberent lumen, non uiderentur &aelig;qu&egrave; clar&aelig;, cum <lb/>Sol e&longs;&longs;et propinquus, aut remotus.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg335"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg335"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 3.</s></p><p type="main">

<s>Luna tota intus illuminatur &agrave; Sole, quoniam &longs;i ante coniun&shy;<lb/>ctionem illuminatur &agrave; &longs;ini&longs;tra parte, &amp; combibit lumen per cor&shy;<lb/>rolarium primum, &amp; po&longs;t coniunctionem illuminatur &agrave; dex&shy;<lb/>tra, &amp; combibit pariter lumen, ergo e&longs;t tota natur&aelig; per&longs;picu&aelig;, &longs;ed <lb/>uidetur ob&longs;cura ex aduer&longs;o, propterea qu&ograve;d radij ualidiores refle&shy;<lb/>xi illu&longs;trant illam ex parte Solis, diffugiunt &agrave; contraria, quod ma&shy;<lb/>nife&longs;t&egrave; apparet in ampula expo&longs;ita Soli. </s>

<s>Pars enim clarior uer&longs;us <lb/>Solem uidetur, quam ex aduer&longs;o, hoc autem long&egrave; magis in Luna <lb/>ob di&longs;tantiam.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg336"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg336"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 4.</s></p><p type="main">

<s>In omni Solis eclip&longs;i fit colectio radiorum ad a&longs;pectum, &amp; <lb/>ideo in regione illa, in qua centrum Solis integitur &agrave; centro Lun&aelig;, <lb/>&amp; ubicunque fit, fit in cendium per tertium corrolarium. </s>

<s>Hoc autem <lb/>fit &longs;emper in quauis coniunctione, &amp; dum Luna &longs;ilet in regione ae&shy;<lb/>ris, &longs;ed terris non &longs;e cund&ugrave;m centrum, uer&ugrave;m ad latitudinem, &amp; ad <lb/>Orientem ante coniunctionem cum Sole, &amp; ad Occidentem po&longs;t: <lb/>&longs;ed centra non &longs;unt in linea ui&longs;us.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg337"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg337"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 5.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc &longs;equitur, quod oportet &longs;ub&longs;tantiam Lun&aelig; e&longs;&longs;e ualde cla&shy;<lb/>ram, cum uideamus ab ampula tam paruum lumen diffundi, &amp; ra&shy;<lb/>rum, &agrave; Luna uer&ograve; in uniuer&longs;um orbem, &amp; tam copio&longs;um, ut nece&longs;&shy;<lb/>&longs;arium &longs;it &longs;ub&longs;tantiam Lun&aelig; e&longs;&longs;e den&longs;am, &amp; lucidam ualde.</s></p><p type="head">

<s>SCHOLIVM.</s></p><p type="main">

<s>Et &longs;i quis dicat, qu&ograve;d &longs;i in cendium illud fieri po&longs;&longs;et in hora ecli&shy;<lb/>p&longs;is, &longs;equeretur, qu&ograve;d ut in ampula in medio Lun&aelig; uideretur ma&shy;<pb pagenum="91"/>gnus &longs;plendor, referens corpus Solis. </s>

<s>Propterea dico, qu&ograve;d uel ac&shy;<lb/>eidit, quia homo non pote&longs;t ea hora intueri Solem, &amp; etiam e&longs;t im&shy;<lb/>peditus &agrave; radijs circum&longs;tantibus, cuius indicio e&longs;t, quod in &longs;pe&shy;<lb/>culo po&longs;ito in aqua, &longs;imile uidetur &longs;tellul&aelig; in centro Lun&ecedil;: &amp; hic e&longs;t <lb/>&longs;plen dor Solis collectus in centro Lun&aelig;. </s>

<s>po&longs;&longs;et etiam dici, qu&ograve;d <lb/>Luna circa medium propter maculam non admitteret lumen, &amp; ita <lb/>e&longs;&longs;et in&aelig;qualium partium.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio nonage&longs;ima&longs;eptima.</s></p><p type="main">

<s>Motum inuer&longs;ionis in figuris in comparatione ad motum &longs;ph&aelig; <lb/>r&aelig; in plano inue&longs;tigare.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg338"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg338"></margin.target>C<emph type="italics"/>om.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Voco motum inuer&longs;ionis, qui &longs;imilis e&longs;t motui &longs;ph&aelig;r&aelig;, &longs;cili&shy;<lb/>cet circumuertendo graue &agrave; uertice, &amp; manife&longs;tum e&longs;t, qu&ograve;d in <lb/>quacunque figura, qua graue in&longs;idet plano per punctum ue&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg339"></arrow.to.target><lb/>lut ouata ip&longs;um mouetur &agrave; quauis ui, &longs;ed &longs;i in&longs;ideat per &longs;uperfi&shy;<lb/>ciem, quanto maior e&longs;t, &amp; humilior, tanto difficilius mouetur, <lb/>ide&ograve; in corpore uiginti ba&longs;ium, qu&ograve;d inter regularia uocata, plu&shy;<lb/>res habet, &longs;uperficies pro ratione &aelig;qualis ponderis, motus erit <lb/>longe facilior. </s>

<s>Alia cau&longs;a e&longs;t in&aelig;qualitas partium, unde qu&aelig; ro&shy;<lb/>tunda &longs;unt, quia prominent, facile mouentur, &amp; cum partes me&shy;<lb/>di&aelig; in&longs;i&longs;tant plano, quanto minores erunt tanto facilius moue&shy;<lb/>buntur ratione ponderis. </s>

<s>Vnde patet, qu&ograve;d corpora ouata faci&shy;<lb/>lius mouentur, etiam qu&agrave;m &longs;ph&aelig;rica, habent enim partem me&shy;<lb/>diam minorem, &amp; paria &longs;unt ratione ince&longs;&longs;us plani, &longs;ed a&euml;ris mul&shy;<lb/>titudine tardius, quoniam enim &longs;ph&aelig;ra &longs;ub &aelig;quali ambitu plus <lb/>continet corporis, ergo ouatum &aelig;quale &longs;ph&aelig;r&aelig; habet maio&shy;<lb/>rem ambitum ip&longs;a &longs;ph&aelig;ra. </s>

<s>H&aelig;c autem &agrave; Theone partim de&shy;<lb/>mon&longs;trata &longs;unt, partim ab Archimede, &amp; partim &agrave; nobis, ergo <lb/>motus ouati e&longs;t ferm&egrave; &aelig;qualis motui &longs;ph&aelig;r&aelig;, &amp; tardior e&longs;t con&shy;<lb/><figure id="fig72"></figure><lb/>citatus, qu&agrave;m &longs;ph&aelig;r&aelig;, quia &agrave; ma&shy;<lb/>iore excipitur a&euml;re, &amp; partes exte&shy;<lb/>riores non ita incumbunt in me&shy;<lb/>dium &longs;ecundum longitudinem. </s>

<s>Cu&shy;<lb/>bus uero tardior e&longs;t propter &aelig;qua&shy;<lb/>litatem, &amp; latitudinem &longs;uperficiei in&shy;<lb/>ferioris, omnium <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> minime pro&shy;<lb/>pter has cau&longs;as conus ambligonius, <lb/>&amp; quanto magis fuerit, ratio uero <lb/>eleuationis e&longs;t, ut &longs;it cubus b c, cuius <lb/>medium grauitatis &longs;it b &longs;uper pla&shy;<pb pagenum="92"/>no de, &amp; eleuetur ex a, &amp; manife&longs;tum e&longs;t, quod in&longs;idebit per totam <lb/>lineam c f ip&longs;i plano, &amp; proportio grauitatis totius &longs;u&longs;pen&longs;i in com <lb/>paratione ad grauitatem eius, qui inuertit, e&longs;t, uelut proportio par&shy;<lb/>tis terminat&aelig; ad lineam c f uer&longs;us eum, qui eleuat ad partem, qu&aelig; <lb/>ultra e&longs;t, cum uer&ograve; h&aelig; partes not&aelig; &longs;int iuxta perpendiculum ex <lb/>centro grauitatis, manife&longs;tum e&longs;t, quod &longs;ciemus pondus corporis <lb/>a b cf, dum inuertitur in quo cunque &longs;itu ad pondus eius, dum &longs;u&shy;<lb/>&longs;penditur, &amp; clarum e&longs;t, qu&ograve;d c&ugrave;m centrum, &amp; medium grauitatis <lb/>fuerint in una linea per c f, tunc nulla erit grauitas.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg339"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 40.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio nonage&longs;imaoctaua.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem ponderum &aelig;qualium per differentiam angulo&shy;<lb/>rum inuenire.<lb/><arrow.to.target n="marg340"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg340"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit a b, qu&aelig; &longs;i appen&longs;a e&longs;&longs;et ad &aelig;quidi&shy;<lb/><figure id="fig73"></figure><lb/>&longs;tantem terr&aelig; &longs;uperficiei, nulla ui po&longs;&longs;et ele </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg341"></arrow.to.target><lb/>uari, inflectatur ergo ad c punctum, omi&longs;&longs;a <lb/>c g, &amp; manife&longs;tum e&longs;t, quod &longs;i b c in&longs;i&longs;teret <lb/><arrow.to.target n="marg342"></arrow.to.target><lb/>ad perpendiculum, ponderaret a c &longs;i e&longs;&longs;et in <lb/>&aelig;quilibrio, ponatur ergo accliuis in c d per <lb/>notum angulum. </s>

<s>Quia igitur b c ad c a no&shy;<lb/>ta e&longs;t, erit dicta &longs;uperi&ugrave;s notum pondus <lb/>b h, po&longs;ita h c &aelig;quali c a, quare totius a b, <lb/>&amp; iam fuit e k notum, &amp; punctus d notus: <lb/>hoc enim infr&agrave; demon&longs;trabitur, qualis igitur proportio line&aelig; <lb/><arrow.to.target n="marg343"></arrow.to.target><lb/>tran&longs;uer&longs;&aelig; dl ad lineam de&longs;cendentem d m, talis differenti&aelig; pon&shy;<lb/>derum c m, &amp; c e, id e&longs;t partis ad partem. </s>

<s>h&aelig;c autem inferi&ugrave;s de&shy;<lb/>mon&longs;trabuntur. </s>

<s>Neque enim ab&longs;urdum e&longs;t in materijs mi&longs;tis, ali&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg344"></arrow.to.target><lb/>quando uti nondum demon&longs;tratis cum fuerint mathematica, quia <lb/>obtinent principij rationem, quod etiam facit Archimedes. </s>

<s>Ma&shy;<lb/>nife&longs;tum e&longs;t autem, quod in angulo m c d recti dimidio, propor&shy;<lb/>tio media erit. </s>

<s>Sed hoc bifariam contingere pote&longs;t &longs;cilicet, ut &longs;it <lb/>media, per quantitatem, &amp; per proportionem, e&longs;t autem media, ut <lb/><arrow.to.target n="marg345"></arrow.to.target><lb/>demon&longs;trabitur infr&agrave; &longs;ecundum proportionem l d ad l e, propo&shy;<lb/>natur ergo c e b, erit latus quadrati &lt;02&gt; 72, igitur latus octogoni e&longs;t <lb/>&lt;02&gt; v: 72 m: &lt;02&gt; 2592, &amp; latus re&longs;idui &lt;02&gt; v: 72 p: &lt;02&gt; 2592. quadrata er&shy;<lb/>go partium ba&longs;is differunt in &lt;02&gt; 10368. Quare partes ba&longs;is &longs;unt <lb/>6 p: &lt;02&gt; 18, &amp; 6 m: &lt;02&gt; 18 &longs;cilicet l e, l d autem e&longs;t &lt;02&gt; 18, igitur differen&shy;<lb/>tia, &amp; proportio e&longs;t, qualis &lt;02&gt; 18 ad 6 m: &lt;02&gt; 18 ferm&ecirc;, ut 17 ad 7, &amp; ta&shy;<lb/>lis e&longs;t proportio ponderis c d ad pondus c e ratione in crementi, <lb/>&longs;eu differenti&aelig;. </s>

<s>Vt &longs;i pondus in c e e&longs;&longs;et decem librarum in c in <pb pagenum="93"/>quadraginta erit in c d triginta unius cum quarta, &longs;ed proportionis <lb/>ratione e&longs;&longs;et uiginti octo cum tertia.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg341"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2. <lb/>45. P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg342"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 86. <lb/>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg343"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 99.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg344"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 97.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg345"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 98.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio nonage&longs;imanona.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem grauitatum per multitudinem &longs;uppo&longs;itorum or <lb/>bium o&longs;tendere.<lb/><arrow.to.target n="marg346"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg346"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Omne, quod mouetur, mouetur &longs;ecundum naturam ponderis, <lb/>qu&aelig; in attractione, ut demon&longs;tratum e&longs;t, &aelig;qualis e&longs;t dimidio &longs;u&shy;<lb/>&longs;pen&longs;i, cum ergo diuidatur in multiplices partes motus uniu&longs;cuiu&longs;&shy;<lb/>que, e&longs;t &longs;ecundum dimidium illius partis, ut, &longs;i &longs;int &longs;ex rot&aelig; in cur&shy;<lb/>ru det, quod uehitur, &longs;it pondus &longs;exaginta librarum, unaqu&aelig; que </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg347"></arrow.to.target><lb/>rota habet pondus quinque librarum, &longs;cilicet diui&longs;o triginta per <lb/>&longs;ex, &amp; quia quod cunque mouetur &longs;ph&aelig;ric&egrave; non habet pondus, <lb/>ni&longs;i quantum premitur axis, ide&ograve; pondus &longs;exaginta librarum in <lb/>uehendo red ditur l&aelig;&longs;us, quanto proportio producta minor e&longs;t <lb/>additione. </s>

<s>Exemplum, &longs;it deductum pondus &longs;exaginta librarum <lb/>per &longs;ex rotas ad uigintiquatuor, quia &longs;i rot&aelig; po&longs;&longs;ent circumduci, <lb/>ut in inuer&longs;ione dictum e&longs;t, &amp; e&longs;&longs;ent &aelig;quales, &amp; in &longs;olido &aelig;quali, <lb/>ac duro, nulla ui mouerentur, &longs;ed qua&longs;i per &longs;e, ergo &longs;uppo&longs;ito pon&shy;<lb/>dere uiginti quatuor librarum a&longs;&longs;umemus unamquamque partem, <lb/>&amp; ducemus eam in &longs;eip&longs;am, &longs;cilicet detraham quintam partem ex <lb/>toto 30, fit 24, duc 30 in &longs;e, fit 900, duc 24 in &longs;e, fit 576, proportio ut <lb/>25 ad 16, at diui&longs;o 30 in &longs;ex partes, fit 5, detrahe quintam partem, fit <lb/>4, duc in &longs;e, fit 16, duc in &longs;ex, fit 96, igitur proportio 900 ad 96 e&longs;t ut <lb/>25 ad 2 2/3, quod ergo erat 16 factum e&longs;t 2 2/3, proportio ergo de&shy;<lb/>cre&longs;centis maior e&longs;t diui&longs;o per plura. </s>

<s>Sed plerunque additis ro&shy;<lb/>tis cre&longs;cit pondus nihilo &longs;ecius, redditur etiam leuius. </s>

<s>Sed &amp; de <lb/>hoc in &longs;equenti.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg347"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 40.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;ima.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem grauitatis ponderum attractorum per trochlea&shy;<lb/>rum numerum inue&longs;tigare.<lb/><arrow.to.target n="marg348"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg348"></margin.target>C<emph type="italics"/>om.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Ari&longs;toteles in Mechanicis cen&longs;et cau&longs;am leuitatis trochlearum </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg349"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e in pondere eleuando, qu&ograve;d pondera auxilio uectium facilius <lb/>mouentur, qu&agrave;m manibus. </s>

<s>Rotul&aelig; uer&ograve; in trochleis uectes &longs;unt, <lb/>&amp; axis mi&longs;ta hypomochlij, ergo facilius pondus trahitur per u&shy;<lb/>nam rotulam, qu&agrave;m &longs;i manu traheretur, at uer&ograve; per duas tres, <lb/>unde tris pa&longs;&longs;us longe facilius, &amp; etiam facilius per quinque, unde <lb/>pentas pa&longs;&longs;us, nam quinque orbiculis, qua&longs;i totidem uectibus <lb/>diui&longs;um pondus manife&longs;t&egrave; fit leuius, &amp; ut dictum e&longs;t, tanquam <lb/>totidem uectibus pondus eleuatur, e&longs;tq&uacute;e proportio produ&shy;<pb pagenum="94"/>cta, &longs;emperque prior hypomochlij locum habet, ueruntamen minus <lb/>a&longs;&longs;umit laboris, po&longs;terior uer&ograve; uectis maiorem partem &longs;ibi ponde&shy;<lb/>ris &longs;eruat, uelut in &longs;uccula etiam iugum traiectum per plures colo&shy;<lb/>pes facilius uertitur. </s>

<s>Et &longs;i quis dicat n&oacute;nne totum pondus in&longs;idet <lb/>prim&ecedil; trochle&aelig; per trochleam, intelligo nunc &longs;ol&ugrave;m rotulam cum <lb/>ip&longs;o axe, &longs;eu axiculo (ut dicunt) non autem in proprio &longs;ignificato, <lb/>in quo etiam funis traiectus, &amp; in&longs;idens rotul&aelig;, &longs;eu rotulis, nam <lb/>una trochlea plures continere'pote&longs;t orbiculos, &amp; axes. </s>

<s>Licet ergo <lb/>pondus in&longs;ideat prim&aelig; trochle&aelig;, &longs;eu rotul&aelig;, in eo tamen, quod tra <lb/>hitur, diuiditur', licet non &aelig;qualiter dico, pr&aelig;ter id funis motum <lb/>intendi. </s>

<s>nam motus actionem auget, &amp; ide&ograve; quanto longior, eo fa&shy;<lb/>cilius mouet ob con cu&longs;sionem, demum quia leuis e&longs;t rotula circa <lb/>axem, ut plus uecte po&longs;sit.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg349"></margin.target>I<emph type="italics"/>n<emph.end type="italics"/> M<emph type="italics"/>echan.<emph.end type="italics"/><lb/>Q<emph type="italics"/>u&aelig;&longs;t.<emph.end type="italics"/> 18.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaprima.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem precij gemmarum ex tribus in eodem genere co <lb/>gnitis inuenire.<lb/><arrow.to.target n="marg350"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg350"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Solent gemmarij uendere adamantem ponderis unius grani <lb/>uno coronato, duorum autem granorum tribus coronatis, qua&shy;<lb/>tuor autem, gratia exempli, quadraginta coronatis, qu&ecedil;ritur quan&shy;<lb/>tum ualebit adamas octo granorum, quoniam ergo proportio <lb/>non &longs;eruatur. </s>

<s>E&longs;t enim in pondere utraque dupla, in precio autem <lb/>ex prima habetur tripla, ex &longs;ecunda habetur proportio maior, <lb/>qu&agrave;m tredecim ad unum, propterea utendum e&longs;t proportione <lb/>propinquiori, &longs;i &longs;atis faceret. </s>

<s>gratia exempli, in prima ad ditione fuit <lb/>unum granum, &amp; acqui&longs;iuit proportionem triplam, in &longs;ecunda fue <lb/>runt duo grana, &longs;i ergo acqui&longs;i&longs;&longs;et &longs;olum &longs;excuplam proportio&shy;<lb/>nem, haberemus intentum. </s>

<s>Propterea in i&longs;to ca&longs;u oportet demon&shy;<lb/>&longs;trare forma Geometrica, &longs;uppo&longs;ito, qu&ograve;d &longs;it figura recta ex uno la <lb/><figure id="fig74"></figure><lb/>tere a b, ita ut angulus, uel minimus capiat b c &aelig;qualem a b, &amp; ex <lb/>&aelig;quali b a c addito fiat b d tripla b c, &amp; ex angulo b a e duplo b a d, <lb/>fiat b c d e quadragintupla a b, &amp; iuxta rationem erit in infinitum. <lb/></s>

<s>Siue &longs;it parabole, &longs;iue hiperbole, &longs;eu &longs;it alia coincidentium.</s></p><pb pagenum="95"/><p type="head">

<s>SCHOLIVM.</s></p><p type="main">

<s>Et nota, qu&ograve;d &longs;i res h&aelig;c e&longs;&longs;et naturalis, o&longs;tenderet infinitum in <lb/>rebus ex regula dialectica, &longs;ed quia ex <expan abbr="uol&utilde;taria">uoluntaria</expan>, nullas habet uires.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;ima&longs;ecunda.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem motuum inuer&longs;ionis, &amp; attractionis in plano <lb/>inuenire.</s></p><p type="main">

<s>Et &longs;it, ut aliquid inuertatur, declaratum autem e&longs;t &longs;upr&agrave;, quid &longs;it </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg351"></arrow.to.target><lb/>inuer&longs;io, &amp; qu&agrave;m diuer&longs;a &longs;it rur&longs;us, &amp; qu&ograve;d attractio e&longs;t dimidium <lb/><arrow.to.target n="marg352"></arrow.to.target><lb/>ponderis eleuati. </s>

<s>Cum ergo con&longs;tet in inuer&longs;ione, quanta &longs;it pro&shy;<lb/>portio ponderis &longs;u&longs;pen&longs;i ad pondus inuer&longs;um, &amp; pondus &longs;u&longs;pen&longs;i <lb/><arrow.to.target n="marg353"></arrow.to.target><lb/>&longs;it duplum ponderi attracti, &longs;equitur, ut diuifa proportione ponde <lb/>ris &longs;u&longs;pen&longs;i ad pondus inuer&longs;um per medium cogno&longs;catur propor<lb/>tio attractionis ad inuer&longs;ionem.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg351"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>_{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg352"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 89.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg353"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 62.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc &longs;equitur, quod aliquod pondus trahi pote&longs;t, quod non <lb/><arrow.to.target n="marg354"></arrow.to.target><lb/>pote&longs;t inuerti, hoc autem indigetlonga declaratione, quam doce&shy;<lb/>bimus inferi&ugrave;s: &amp; tamen attigit hocrar&ograve;.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg354"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imatertia.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem eorundem in accliui demon&longs;trare.</s></p><p type="main">

<s>Dupliciter pote&longs;t intelligi, uel de&longs;cendendo, uel a&longs;cendendo. <lb/><arrow.to.target n="marg355"></arrow.to.target><lb/><arrow.to.target n="marg356"></arrow.to.target><lb/>Sed ego nunc loquor de a&longs;cen&longs;u, contraria ratione intelliges de <lb/>de&longs;cen&longs;u, &amp; circa inuer&longs;ionem demon&longs;trata e&longs;t proportio eius <lb/>iuxta angulum a&longs;cen&longs;us, &amp; &longs;imiliter declarabitur de proportione <lb/><arrow.to.target n="marg357"></arrow.to.target><lb/>attractionis iuxta eundem angulum a&longs;cen&longs;us, &amp; nuper declarata <lb/>e&longs;t proportio inuer&longs;ionis in plano ad attractionem, ex quibus &longs;e&shy;<lb/>quitur per ea, qu&aelig; dicam inferius, qu&ograve;d proportio cuiu&longs;uis mobi&shy;<lb/>lis inuer&longs;i ad attractum &longs;ub quibu&longs;cun que angulis nota erit.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg355"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg356"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 72.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg357"></margin.target>I<emph type="italics"/>n &longs;equenti.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquarta.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem motus attractionis in decliui ad motum in pla&shy;<lb/>no determinare.</s></p><p type="main">

<s>Si ab accliue, &longs;eu decliue in quo d ad attra&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg358"></arrow.to.target><lb/><arrow.to.target n="marg359"></arrow.to.target><lb/><figure id="fig75"></figure><lb/>hendum, cuius nota e&longs;t ex &longs;uperioribus dif&shy;<lb/>ficultas in plano ratione figur&aelig; con&longs;tante, er&shy;<lb/>go ea qu&aelig;ritur proportio a&longs;cen&longs;us, &amp; quo&shy;<lb/>niam terminus ad perpendiculum e&longs;t dupla <lb/>proportio, &amp; iam grauitas in plano e&longs;t dimidium, ide&ograve; quicquid <lb/>acquiritur in eleuatione e&longs;t in comparatione ad illud dimidium, <lb/>cum ergo attractio &longs;ecundum eandem proportionem augeatur, er&shy;<lb/>go &longs;emper maior difficultas augebitur, ergo ab initio minimum <pb pagenum="96"/>erit di&longs;crimen ab attractione in plano. </s>

<s>Exempli gratia &longs;it, ut graue d <lb/>in plano &longs;it, ut quin que, &amp; &longs;u&longs;pen&longs;um decem, ergo in medio angulo <lb/>erit pen&egrave; &longs;eptem, &longs;ed &longs;eptem minus longe <expan abbr="di&longs;t&atilde;t">di&longs;tant</expan> &agrave; quin que, qu&agrave;m de&shy;<lb/>cem ad &longs;eptem, ergo in &longs;ecunda parte plus long&egrave; augebitur difficul <lb/>tas attractionis &longs;upra difficultatem in medio angulo accliui, quam <lb/>in prima parte &agrave; plano ad medium accliue, &amp; quoniam planum in <lb/>plano de&longs;cendit, tanto uehementius, quanto difficilius attrahitur, <lb/>ergo planum in decliui &longs;ublimi longe maiore impetu feretur infr&agrave; <lb/>quam &longs;it proportio anguli ad angulum. </s>

<s>Exempli gratia, planum in <lb/>medio angulo, &longs;i incipiat de&longs;cendere in dodrante multo lentius, <lb/>qu&agrave;m pro dimidio uirium de&longs;cen&longs;us totius anguli, im&ograve; initium de&shy;<lb/>&longs;cen&longs;us e&longs;t &agrave; medio recti ad unguem, ubi omnia plana &longs;int, &amp; duri&longs;&shy;<lb/>&longs;ima, &amp; cau&longs;a huius e&longs;t, quia omne graue tendit ad centrum, qu&ograve;d <lb/>maior pars ip&longs;ius grauis e&longs;t ultra medium grauitatis in decliui <lb/>humiliore.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg358"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg359"></margin.target>E<emph type="italics"/>x<emph.end type="italics"/> 62. &amp; <lb/>64. P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquinta.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem ferentium pondus in pertica inuenire.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>H&aelig;c proponitur etiam &agrave; Philo&longs;o&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg360"></arrow.to.target><lb/>pho, &amp; ponatur ab, &amp; &longs;i pondus &longs;it in <lb/><arrow.to.target n="marg361"></arrow.to.target><lb/>medio d grauat &aelig;qualiter utrunque, <lb/>nam in hoc con&longs;entit experimentum <lb/>cum ratione, at uer&ograve; &longs;i ponatur in cita, <lb/>ut b c &longs;it tripla b a uiderentur a &amp; b, tanquam hypomochlia, &amp; pon <lb/><arrow.to.target n="marg362"></arrow.to.target><lb/>dus ip&longs;um b, ut grauior e&longs;&longs;et cb, quam c a. </s>

<s>Ari&longs;toteles, &longs;eu author <lb/>ille hoc uidens bifariam re&longs;pondet: primum qu&ograve;d hoc e&longs;t inuer&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg363"></arrow.to.target><lb/>&longs;um in&longs;trumentum, cum in c&aelig;teris motor &longs;it ex aduer&longs;o hypomo&shy;<lb/>chlij, hic in ip&longs;o, ge&longs;tans enim mouet &amp; hypomochlij in&longs;tar e&longs;t hu&shy;<lb/>merus. </s>

<s>At hoc uerum non e&longs;t: quod mouet enim e&longs;t pondus, &amp; e&longs;t <lb/>in c: nam a, &amp; contingit moueri: quia &longs;i &longs;tarent, idem &longs;equeretur. </s>

<s>Se&shy;<lb/>cunda re&longs;pon&longs;io e&longs;t, quod utrun que premit &longs;cilicet ferentes &amp; pon&shy;<lb/>dus, &amp; qu&ograve;d qui longior e&longs;t ab hypomochlio facilius mouet, &amp; <lb/>redit ad idem ferm&egrave;: nam in c con&longs;tituitur, quod moueri debet, ca&shy;<lb/>pita uectium &longs;unt a, &amp; b: motus autem e&longs;t ip&longs;um &longs;u&longs;tinere pondus. <lb/></s>

<s>At hoc non uidetur, quoniam ratio, qua uectis longior facilius mo<lb/>uet, e&longs;t ambitus magnitudo, ob quam motus redditur tardior, &amp; <lb/>ideo leuior: igitur non e&longs;t hoc uerum de motu occulto, &longs;icut e&longs;t gra<lb/>uis prementis, &longs;ed circumducente, cum in occulto uelut in &longs;tatera <lb/>contrarium accidere do cuerimus ali&acirc;s. </s>

<s>Quidam dixere b premere <lb/>c uer&longs;us a, a contr&agrave; uer&longs;us b, &amp; ide&ograve; grauari magis a &agrave;b, qu&agrave;m b ab <lb/>a, quia maiorem uim habet b e, qu&agrave;m a c. </s>

<s>I&longs;tud fal&longs;um e&longs;t bifariam. <lb/></s>

<s>Primum, quia &amp; &longs;i a, &amp; b &longs;int in &aelig;quilibrio, ut nec unus in alterum <pb pagenum="97"/>in cumbat, necimpellat, &longs;ed tantum &longs;u&longs;tineat nihilo&longs;ecius res uera <lb/>e&longs;t. </s>

<s>Et etiam quia non e&longs;t uerum, qu&ograve;d qui longius in cumbit, ma&shy;<lb/>iorem uim inferat. </s>

<s>Propterea dicendum e&longs;t, qu&ograve;d qui ex commu&shy;<lb/>nibus propria nituntur demon&longs;trare, omnes corrumpunt di&longs;cipli&shy;<lb/>nas. </s>

<s>Nihil deterius e&longs;t his mon&longs;tris. </s>

<s>Nam et&longs;i h&aelig;c ratio uera e&longs;&longs;et: <lb/>non tamen reddit cau&longs;am, quia non e&longs;t ex proprijs principijs. </s>

<s>Dico <lb/>ergo, quod &longs;i c de&longs;cendat in e, per perpendiculum de&longs;cendet, igitur <lb/>d b e&longs;t longior d a, quare angulus e a b maior e b a: igitur pondus c <lb/>plus de&longs;cendit comparatione a, qu&agrave;m b, ergo plus grauat cip&longs;um a <lb/>qu&agrave;m b, &longs;eu ex cau&longs;a, quod magis premat, &longs;eu ex effectu, qu&ograve;d ma&shy;<lb/>gis de&longs;ce&longs;&longs;erit. </s>

<s>Cau&longs;a ergo erroris e&longs;t, quod &longs;i ponatur angulus f b a <lb/>&aelig;qualis angulo f a b, &amp; ponatur b f &ecedil;qualis b c, tun c in eodem tem&shy;<lb/>pore, in quo tran&longs;it dimidium c in e, tran&longs;ibit aliud dimidium c in f. <lb/></s>

<s>quia &longs;eparat&ecedil; partes grauiores &longs;unt in c b, qu&agrave;m c a, propter di&longs;tan&shy;<lb/>tiam ab hypomochlio, &longs;ed tunc uelo cius mouentur, &amp; angulus fit <lb/>&ecedil;qualis. </s>

<s>Sed quando pondus e&longs;t unum, &amp; c de&longs;cendit ad e, cum de&shy;<lb/>&longs;cendat in&aelig;quali tempore, &amp; peragat maiorem angulum compa&shy;<lb/>ratione a, quam b, &longs;equitur, ut uelo cius moueatur comparatione a <lb/>qu&agrave;m b. </s>

<s>Ergo &longs;i non mouetur, cum omnis potentia &longs;it &longs;imilis actui, <lb/>tum quia ab eo producitur, &amp; effectus e&longs;t &longs;imilis cau&longs;&aelig;: tum quia <lb/>e&longs;t initium actus, igitur etiam quod a b non in clinetur, nec de&longs;cen&shy;<lb/>dat, grauius erit pondus, comparatione a qu&agrave;m b, quod erat de&shy;<lb/>mon&longs;trandum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg360"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg361"></margin.target>Q<emph type="italics"/>us&longs;t.<emph.end type="italics"/> 59. <lb/>M<emph type="italics"/>echanic.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg362"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 45.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg363"></margin.target>P<emph type="italics"/>rop.<emph.end type="italics"/> 103.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc &longs;equitur, qu&ograve;d aliqua iuncta erunt grauiora re&longs;pectu u&shy;<lb/>nius, qu&aelig; erunt mutato ordine diui&longs;a leuiora. </s>

<s>Quoniam diui&longs;a, <lb/>qu&aelig; longius di&longs;tant &aelig;qualem, aut maiorem angulum faciunt, iun&shy;<lb/>cta minorem.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;ima&longs;exta.</s></p><p type="main">

<s>Quales proportiones angulorum doceant laterum proportio&shy;<lb/>nes. </s>

<s>At que uici&longs;sim determinare.</s></p><p type="main">

<s>Sit circulus a b c, cuius dimetiens, nota b d &longs;it b, erit ergo latus <lb/><arrow.to.target n="marg364"></arrow.to.target><lb/><figure id="fig76"></figure><lb/>exagoni a b dimidium b d, id e&longs;t 3. igitur <lb/>cum angulus a &longs;it rectus, erit a d &lt;02&gt; 27 latus <lb/>trianguli. </s>

<s>Et latus quadrati per eandem &lt;02&gt;<lb/>18. Vt latus exagoni &longs;it &lt;02&gt; 9. Quadrati &lt;02&gt; 18 <lb/>Trianguli &lt;02&gt; 27, &amp; ita pote&longs;tate &longs;e habent <lb/>h&aelig;c ut 1. 2. 3. Et &longs;unt nota. </s>

<s>Et quia latus d e c <lb/>agoni e&longs;t &lt;02&gt; 11 1/4 m, 1 1/2. &amp; ip&longs;um erit notum. <lb/></s>

<s>Quare latus pentagoni e&longs;t &lt;02&gt; v 22 1/2 m: &lt;02&gt;<lb/>101 1/4 notum. </s>

<s>Et iam notum fuit latus epta&shy;<lb/>goni. </s>

<s>Habebimus igitur latera Trianguli <pb pagenum="98"/>quadrati pentagoni, &amp; eptagoni &aelig;quilaterorum nota: &amp; etiam <lb/>&longs;ubten&longs;orum duobus ex his. </s>

<s>Sit, gratia exempli, a b 3 &amp; b c &lt;02&gt; 11 1/4m: <lb/>1 1/2, ut prius, &amp; ponatur b d diameter, erit ad &lt;02&gt; 27 &amp; c d &lt;02&gt; v 22 1/2 m: <lb/>&lt;02&gt; 101 1/4, quam ducemus in a b, &amp; fiet &lt;02&gt; v 202 1/2 m: &lt;02&gt; 8201 1/4. Duce&shy;<lb/>mus itidem &lt;02&gt; 27 a d in b c &lt;02&gt; 11 1/4 m: 1 1/2 fiet &lt;02&gt; 303 3/4m: &lt;02&gt; 60 3/4, hoc to&shy;<lb/>tum diuide per 66, qu&aelig; e&longs;t b: fiet a c &lt;02&gt; 8 7/16 m: &lt;02&gt; 1 11/16 p: &lt;02&gt; v: 5 45/72 m: &lt;02&gt;<lb/>6 1701/5184. Nec credas te errare, quoniam latus pentagoni e&longs;&longs;et, ac &longs;i an&shy;<lb/>gulus b rectus e&longs;&longs;et: &longs;ed quia e&longs;t obtu&longs;us, ideo a c e&longs;t alia linea, &amp; <lb/>maior latere pentagoni. </s>

<s>Et &longs;imiliter &longs;i a b, &amp; a c not&aelig; e&longs;&longs;ent, utpo&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg365"></arrow.to.target><lb/>te a b 3, ut prius a c 5 dico, qu&ograve;d b c nota e&longs;t: nam a d erit &lt;02&gt; 27, &amp; <lb/>quia ex b d in a c fit 30, fiet ex b c in a d pos &lt;02&gt; 27, et ex a b in c d &lt;02&gt; 324 <lb/>m: 9 quad. </s>

<s>igitur 30 m: pos &lt;02&gt; 27 &aelig;quantur &lt;02&gt; 324 m: 9 quad. </s>

<s>quare <lb/>900 p: 27 quad. </s>

<s>m: pos &lt;02&gt; 97200 <expan abbr="&aelig;qu&atilde;tur">&aelig;quantur</expan> 324 m: 9 quad. </s>

<s>igitur 576 <lb/>p: 16 quad. </s>

<s>&ecedil;quantur pos &lt;02&gt; 97200. Quadratum igitur p: 36 &ecedil;quan&shy;<lb/>tur pos &lt;02&gt; 379 11/16, erit ergo b c &lt;02&gt; v: &lt;02&gt; 94 59/64 p: &lt;02&gt; 58 59/64 &amp; &longs;imiliter &longs;i a c <lb/>&longs;it nota, puta 4 erit a b &longs;ubten&longs;a dimidio arcus a c nota. </s>

<s>Erit enim a e <lb/>2 ergo d e 3 p: &lt;02&gt; 5 et b e 3 m: &lt;02&gt; 5, <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> a b &lt;02&gt; v: 18 m, &lt;02&gt; 180. Igitur hoc <lb/>modo diuidendo, iungendo, &amp; detrahendo habebimus ex quatu&shy;<lb/>or illis &longs;implicibus trianguli quadrati. </s>

<s>Pentagoni, &amp; eptagoni in <lb/>numeras linearum magnitudines in circulo. </s>

<s>Et &longs;imiliter quouis mo <lb/>do, ut dictum e&longs;t, in quauis figura &aelig;quilatera, utpote &longs;uppo&longs;ito <lb/><figure id="fig77"></figure><lb/>quod de&longs;criptum &longs;it nonangulum in <lb/>circulo &aelig;quilaterum, quod etiam erit <lb/>&aelig;quiangulum, &amp; &longs;it arcus a b duplus <lb/>arcui a c, erit angulus a c b duplus an&shy;<lb/>gulo a b c, &amp; angulus b a c in portione <lb/>b d e c &longs;excuplus a b c, &amp; triplus a c b. <lb/></s>

<s>Erit ergo per demon&longs;trata proportio <lb/><arrow.to.target n="marg366"></arrow.to.target><lb/>b a ad a c, uelut a c, &amp; c b, ad a b: pro&shy;<lb/>portio autem a b arcus ad a c, ex &longs;up&shy;<lb/>po&longs;ito maior e&longs;t proportione rect&aelig; a b ad a c, igitur etiam propor&shy;<lb/>tione a c &amp; c b ad a b, ergo duo latera trianguli ad tertium minorem <lb/>habent proportionem, quam arcus ad arcum, quanto rect&aelig; ad re&shy;<lb/>ctam minor e&longs;t. </s>

<s>Sit rur&longs;us in triangulo b e d quomodolibet modo <lb/>&longs;it angulus b d e quadruplus angulo b e d, &amp; diuidatur d per &ecedil;qua&shy;<lb/>lia ducta d f, erit igitur proportio f d, d e ad f e, ut e f ad f d, &longs;ed e f ad <lb/><arrow.to.target n="marg367"></arrow.to.target><lb/>f b ut d e ad d b. </s>

<s>igitur proportio b d, d e ad f b <expan abbr="c&otilde;po&longs;ita">compo&longs;ita</expan> ex propor&shy;<lb/>tionibus e f ad f d, &amp; e d ad d b. </s>

<s>Proportio igitur b d, d e ad f b, ut <lb/>producti ex e f in e d ad productum ex d fin d b. </s>

<s>Rur&longs;us ponamus, <lb/><arrow.to.target n="marg368"></arrow.to.target><lb/>quod in quadrangulo a b c d prim&aelig; figur&aelig; &longs;it a b 4 b c 3 c d 5 ad 6 <lb/>dico, qu&ograve;d &longs;pacium contentum erit notum. </s>

<s>Ductis rectis a c &amp; b d <pb pagenum="99"/>quomodolibet, ut &longs;e &longs;ecent in e, erunt anguli d c a, &amp; d b a &aelig;quales, <lb/><arrow.to.target n="marg369"></arrow.to.target><lb/>quia in ea&dacute;em portione circuli a d, &amp; anguli a d e &ecedil;quales, quia con <lb/>tra &longs;e po&longs;iti. </s>

<s>igitur trianguli a b e, &amp; c d e &longs;imiles, &amp; proportio d c ad <lb/><arrow.to.target n="marg370"></arrow.to.target><lb/>a b, ut c e ad b e, c d autem fuit 5 a b 4, igitur &longs;i b e ponatur 4 pos c e <lb/>erit 5 pos. </s>

<s>Per ea&longs;dem, &amp; eodem modo a d ad b c ut d e ad e c. </s>

<s>igitur <lb/>po&longs;ita c e 5 pos erit e d 10 pos, tota igitur d b 14 pos. </s>

<s>Et quoniam ea&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg371"></arrow.to.target><lb/>dem proportio a e ad e b per eadem, &amp; e b fuit 4 pos: igitur a e e&longs;t 8 <lb/>pos, quare a e 13. po&longs;t productum igitur ex a c in d b, e&longs;t 182 quad. <lb/></s>

<s>&amp; hoc &aelig;quatur productis a b in c d, quod e&longs;t 20, &amp; b c in a d quod <lb/>e&longs;t 18, totum igitur e&longs;t 38, igitur res e&longs;t &lt;02&gt; 19/91. Quare not&ecedil; erunt line&aelig; <lb/>b e, e d, a e, &amp; e c, &longs;ed &longs;ufficit, ut cognita &longs;it a c, uel b d. </s>

<s>Per regulam <lb/>enim triangulorum erunt not&aelig; are&aelig; a b c, &amp; a d e, quare tota &longs;uper&shy;<lb/>ficies a b c d. </s>

<s>Et e&longs;t inuentum Scipionis Ferri Bononien&longs;is de quo <lb/>ali&acirc;s. </s>

<s>Pote&longs;t etiam inuenta a c uel b d haberi &longs;uperficies facilius <lb/>per catheros.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg364"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>_{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg365"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 52. E<emph type="italics"/>le <lb/>ment.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg366"></margin.target>I<emph type="italics"/>n<emph.end type="italics"/> 16. <emph type="italics"/>de<emph.end type="italics"/><lb/>S<emph type="italics"/>ubtil.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg367"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 3. <emph type="italics"/>&longs;exti<emph.end type="italics"/><lb/>E<emph type="italics"/>Elem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg368"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 23. <emph type="italics"/>&longs;ex <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg369"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 21. <emph type="italics"/>ter <lb/>tij<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg370"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 15. <emph type="italics"/>pri <lb/>mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg371"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 32. <emph type="italics"/>pri <lb/>mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Sit modo obtu&longs;i angulus a b c, &amp; nota latera &longs;ingula, &amp; angu&shy;<lb/>lus a b c, &amp; producantur latera ad perpendicu&shy;<lb/><figure id="fig78"></figure><lb/>lum, ut &longs;int d &amp; e recti, &amp; quia anguli ad a &longs;unt <lb/>&aelig;quales, erunt anguli e b a, &amp; d e a &longs;emper &aelig;&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg372"></arrow.to.target><lb/>quales. </s>

<s>Et hoc idem contingit in acuti angulis <lb/>triangulis intus, &amp; e&longs;t utile mechanicum: &amp; <lb/>quia a b c notus e&longs;t, &amp; d notus, erunt anguli tri <lb/>goni d b c noti: &amp; &longs;i fuerit angulus a notus, <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> anguli d a c &amp; e a b <lb/>noti, &amp; ideo anguli e b a, &amp; d c a: &amp; &longs;emper notum, quod fit ex b a <lb/>in a d, uel c a in a e, &longs;unt enim &ecedil;qualia inter &longs;e: etiam not&aelig; ad &amp; a c, <lb/>quoniam duplum horum e&longs;t exce&longs;&longs;us quadrati b c &longs;uper quadrata <lb/>a b, &amp; a c. </s>

<s>Quod uer&ograve; proponitur&agrave; Monteregio de cognitione an&shy;<lb/>gulorum in triangulis non e&longs;t intelligendum, ut uerba &longs;ignificant, <lb/><arrow.to.target n="marg373"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed &longs;olum de cognitione quoad u&longs;um tabularum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg372"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 32. <emph type="italics"/>pri <lb/>mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg373"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 12. <emph type="italics"/>&longs;e&shy;<lb/>cundi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Et iterum ponamus, qu&ograve;d proportio a c c b ad a b &longs;it qualis a b <lb/>ad a c, dico qu&ograve;d angulus c duplus e&longs;t angulo b. </s>

<s>Si non ducatur c d <lb/><figure id="fig79"></figure><lb/>faciens angulum d c b duplum b, erit igitur pro&shy;<lb/>portio d c c b ad d b, ut d b ad d c. </s>

<s>Maior e&longs;t <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/>d c, qu&agrave;m a c, aut &aelig;qualis, aut minor, &longs;i &aelig;qualis, <lb/>igitur maior proportio d c c b ad b d qu&agrave;m b a, <lb/>igitur maior proportio b d ad d c quam b a ad a c <lb/>ad a c &amp; &aelig;quales &longs;unt igitur b d maior d a pars toto, quod e&longs;&longs;e non <lb/>pote&longs;t. </s>

<s>Si uer&ograve; d c ponatur maior a c, magis ex hoc &longs;equitur b d ma&shy;<lb/>iorem e&longs;&longs;e b a. </s>

<s>Quod &longs;i minor &longs;it d c qu&agrave;m a c. </s>

<s>Ex demon&longs;tratio&shy;<lb/>ne ip&longs;ius reflex&aelig; proportionis patet hoc contingere non po&longs;&longs;e. <lb/></s>

<s>Et &longs;imiliter patet conuer&longs;as in reliquis etiam ueras e&longs;&longs;e, non &longs;olum <pb pagenum="100"/>in proportionibus noti&longs;simis angulorum &longs;ed etiam in coniuncti&shy;<lb/>one &amp; detractione. </s>

<s>Et e&longs;t ex &longs;ubtili&longs;simis operationibus, qu&aelig; ho&shy;<lb/>mini in hoc genere eueniant.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;ima&longs;eptima.</s></p><p type="main">

<s>Si in circulo duo diametri ad rectum angulum &longs;e &longs;ecauer int: ali&ecedil; <lb/>uer&ograve; ad perpendiculum ex diametro exierint ad circumferentiam, <lb/>&longs;ingul&aelig; &longs;upra diametrum erunt maiores portionibus reliquis dia&shy;<lb/>metri &longs;uperioribus, infra autem minores. </s>

<s>Dimidium autem porti&shy;<lb/>onis &longs;uperioris re&longs;iduum ad centrum maius &longs;agitta habebit. </s>

<s>In ali&shy;<lb/>qua pr&aelig;terea portionis &longs;uperioris parte, qu&aelig; uer&longs;us diam etrum <lb/>tran&longs;uer&longs;um po&longs;ita e&longs;t, maior e&longs;t differe ntia partis diametri ei cor&shy;<lb/>re&longs;pondentis, quam line&aelig; tran&longs;uer&longs;&aelig;.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sint du&ecedil; diametri a b, c d ad perpendi <lb/>culum &longs;ecantes &longs;e in centro, &amp; <expan abbr="duc&utilde;tur">ducuntur</expan> <lb/>&longs;upr f g k h, &amp; infra m l ad perpendicu&shy;<lb/>lum &longs;upra a b: dico f g e&longs;&longs;e maiorem f a, <lb/>&amp; k h k a, &amp; contr&agrave; minorem m l, qu&agrave;m <lb/>m a. </s>

<s>Per octauam enim &longs;exti, quod fit ex <lb/><arrow.to.target n="marg374"></arrow.to.target><lb/>b f in f a &aelig;quale e&longs;t <expan abbr="&qtilde;drato">quadrato</expan> f g, &longs;ed b f e&longs;t <lb/>maior f g, quia b f e&longs;t maior c b, &amp; ideo <lb/>e c g f, ergo f g maior e&longs;t f a, m l <expan abbr="a&utilde;t">aunt</expan> minor e&longs;t per <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> e c, quare e a, <lb/>multo igitur minor m a, quod e&longs;t primum. </s>

<s>Suppo&longs;ito etiam, qu&ograve;d <lb/><arrow.to.target n="marg375"></arrow.to.target><lb/>a g arcus &longs;it dimidium a c, dico a f <expan abbr="minor&etilde;">minorem</expan> e&longs;&longs;e f e, nam quadratum e <lb/><arrow.to.target n="marg376"></arrow.to.target><lb/>g &aelig;quale e&longs;t quadratis f e, &amp; f g, &amp; <expan abbr="quadrat&utilde;">quadratum</expan> a g quadratis f g &amp; f a <lb/>&amp; e g e&longs;t &ecedil;qualis lateri exagoni, &amp; a g latus octogoni, igitur e g ma&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg377"></arrow.to.target><lb/>ior g a, &amp; duo quadrata e f &amp; f g maiora duobus quadratis f g &amp; <lb/>f a, detracto igitur communi f g quadrato, patet propo&longs;itum.<lb/><arrow.to.target n="marg378"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg374"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 31. <emph type="italics"/>ter&shy;<lb/>tij<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg375"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 7. <emph type="italics"/>tertij<emph.end type="italics"/><lb/>E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/> C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg376"></margin.target>1. <emph type="italics"/>eiu&longs;dem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg377"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 47. <emph type="italics"/>pri <lb/>mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg378"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. <lb/>15. <emph type="italics"/>quarti<emph.end type="italics"/><lb/>E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Cum rur&longs;us ex prima parte huius line&ecedil; f g &amp; k h &longs;int maiores f a, <lb/>&amp; k a &amp; ea &longs;it &aelig;qualis e c, nece&longs;&longs;e e&longs;t ut iuxta punctum c augeatur </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg379"></arrow.to.target><lb/>magis linea in ea, quam &longs;it differentia line&aelig; tran&longs;uer&longs;&aelig; ad lineam <lb/>tran&longs;uer&longs;am per communem animi &longs;ententiam, quod e&longs;t tertium.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg379"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 28. <emph type="italics"/>ter&shy;<lb/>tij<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaoctaua.</s></p><p type="main">

<s>Punctum &ecedil;qualitatis differenti&ecedil; de&longs;cen&longs;us, &amp; remotionis &agrave; cen&shy;<lb/>tro inuenire.</s></p><p type="main">

<s>Per pr&aelig;cedentem moto puncto a uer&longs;us c &longs;emper u&longs; que ad e, c ma <lb/><arrow.to.target n="marg380"></arrow.to.target><lb/>gis di&longs;tat <expan abbr="p&utilde;ctum">punctum</expan> a linea a e, qu&agrave;m &agrave; puncto a uer&longs;us, quia linea n h <lb/>maior e&longs;t n a, &amp; per eandem dum appropinquat ad c cum e c fiat <lb/>&ecedil;qualis ea, maius fit in crementum in a e, qu&agrave;m re&longs;pectu line&aelig; tran&longs;&shy;<lb/>uer&longs;alis. </s>

<s>Volo ergo inuenire punctum hoc in quo fit mutatio: &amp; <lb/>diuido arcum ac per &aelig;qualia in f, &amp; dico illum e&longs;&longs;e punctum qu&aelig;&shy;<lb/>&longs;itum: accepto quouis puncto in e f, puta k, duco g o h p &ecedil;quidi&longs;tan <pb pagenum="101"/><figure id="fig80"></figure><lb/>tes a b, &amp; c d: erunt que anguli q &amp; n recti <lb/><arrow.to.target n="marg381"></arrow.to.target><lb/>&amp; anguli f e a, &amp; f e c &ecedil;quales, igitur uter <lb/><arrow.to.target n="marg382"></arrow.to.target><lb/>que dimidium recti: igitur per dicta in <lb/>primo Elementorum Euclidis e n &ecedil;qua <lb/><arrow.to.target n="marg383"></arrow.to.target><lb/>lis n k, igitur c q &aelig;qualis e n, quare h p <lb/>&aelig;qualis g o, &longs;ed quod fit ex o k in k g e&longs;t <lb/><arrow.to.target n="marg384"></arrow.to.target><lb/>&aelig;quale ei, quod fit ex p k in k h, igitur <lb/><arrow.to.target n="marg385"></arrow.to.target><lb/>k h e&longs;t &aelig;qualis k g ex eisdem o&longs;tendi&shy;<lb/>tur f l m k quadratum e&longs;&longs;e. </s>

<s>Quia ergo <lb/>k h e&longs;t &aelig;qualis k g, &amp; k l &aelig;qualis k m, erit l g &aelig;qualis m h. </s>

<s>Er&shy;<lb/>go de&longs;cendendo ex g in f, quantum f l &longs;uperat l g, tantum de&longs;cen&shy;<lb/>dendo ex f in h, f m &longs;uperat m h per communem animi &longs;ententi&shy;<lb/>am. </s>

<s>At f m e&longs;t de&longs;cen&longs;us f in linea a e, &amp; m h di&longs;tantia, qu&aelig; acqui&shy;<lb/>ritur in linea f r, n m enim e&longs;t &aelig;qualis f r, igitur n h excedit f r in <lb/>h m, &amp; ita a n excedit a r in n r &ecedil;quali f m. </s>

<s>Quantum ergo in g f, <lb/>l f excedit l g, tantum in de&longs;cen&longs;u ex f in h, f m, qu&aelig; refert g l, ex&shy;<lb/>cedit h m, qu&aelig; refert f l. </s>

<s>Arcus autem f g e&longs;t &aelig;qualis arcui f h, <lb/>quod <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> po&longs;&longs;em o&longs;tendere pluribus modis &longs;atis con&longs;tat, quia chor <lb/><arrow.to.target n="marg386"></arrow.to.target><lb/>darum illorum quadrata &longs;unt inuicem &aelig;qualia, quia line&aelig; f m, &amp; <lb/><arrow.to.target n="marg387"></arrow.to.target><lb/>f l item que m h &amp; l g &longs;unt &aelig;quales, &amp; anguli m, &amp; l recti. </s>

<s>Igitur cum <lb/>ad quod uis punctum in linea e f &longs;emper linea de&longs;cen&longs;us in parte <lb/>inferiore e&longs;t maior linea di&longs;tanti&aelig; tanto, quanto per &aelig;qualem ar&shy;<lb/>cum in &longs;uperiore linea di&longs;tanti&aelig; e&longs;t maior linea, de&longs;cen&longs;us &longs;equitur <lb/>per regulam Dialecticam quod punctus f, e&longs;t punctus &ecedil;qualitatis. <lb/></s>

<s>Per idem diceremus in quarta parte inferiore.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg380"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg381"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 29. <emph type="italics"/>pri <lb/>mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg382"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 23. <emph type="italics"/>ter <lb/>tij<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg383"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 32. <lb/>&amp; 6.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg384"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 34. <emph type="italics"/>pri <lb/>mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg385"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 7. <emph type="italics"/>tertij<emph.end type="italics"/><lb/>E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg386"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 47. <emph type="italics"/>pri <lb/>mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg387"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 47. <emph type="italics"/>ter&shy;<lb/>tij<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imanona.</s></p><p type="main">

<s>Rationem libr&aelig; expendere.</s></p><p type="main">

<s>Cum libra moueatur, uelut rota circa axem, quia trutina manet, <lb/>ide&ograve; &longs;i pondus ponatur, dum iugum fuerit in linea a b nihil mo&shy;<lb/>uebitur, quia appetitus de&longs;cen&longs;us ex puncto a maximus e&longs;t, &amp; ni&shy;<lb/>hil iuuat motum extra naturam, idem dico de graui po&longs;ito inuerti&shy;<lb/>ce b a. </s>

<s>Nam duo &longs;unt motus in rota, &amp; in libra unus, per quem <lb/>dum fertur per arcum a f, gratia exempli de&longs;cendit, quantum e&longs;t <lb/><arrow.to.target n="marg388"></arrow.to.target><lb/>a r, qu&aelig; e&longs;t minor dimidio e r, &amp; ide&ograve; minor e r, qu&aelig; e&longs;t maior di&shy;<lb/>midio, ut demon&longs;tratum e&longs;t, &amp; etiam minor r f, qu&aelig; &aelig;qualis e&longs;t r e <lb/><arrow.to.target n="marg389"></arrow.to.target><lb/>per demon&longs;trata rur&longs;us: &amp; hic e&longs;t naturalis ut palam e&longs;t: alter pr&aelig;&shy;<lb/>ter <expan abbr="natur&atilde;">naturam</expan>, &amp; e&longs;t ferri ad latus, quoniam hoc e&longs;t <expan abbr="propri&utilde;">proprium</expan> immortali&shy;<lb/>bus: cun que hic &longs;it ad latus e&longs;t etiam <expan abbr="c&otilde;tra">contra</expan> naturam, quia magis di&longs;tat <lb/>a centro, nam e f e&longs;t longior c r, &longs;i ergo r ferretur in f, moueretur &agrave; <lb/>centro, &amp; contra naturam. </s>

<s>Dum ergo fertur ex a in f, multo lentius <pb pagenum="102"/>fertur, qu&agrave;m ex f in c: uelo cius autem ex c u&longs;que ad medium: nam <lb/>plurimum de&longs;cendit. </s>

<s>Ex h ad b autem celerrim&egrave;, quoniam de&longs;cen&shy;<lb/>dit, &amp; appropinquat line&aelig; a b, ut uter que motus &longs;it naturalis. </s>

<s>Non <lb/>ergo mouetur pr&ecedil;ter naturam ni&longs;i quatenus longius recedit &agrave; linea <lb/>a b, unde in inferiore parte mouetur ad eandem, ide&ograve; de parte c b <lb/>tota per&longs;picua e&longs;t ratio, cur facillim&egrave; de&longs;cendat, &longs;imiliter &amp; tota, <lb/>hoc enim e&longs;t demon&longs;tratum. </s>

<s>Similiter &amp; quare difficillim&egrave; feratur <lb/>ex b u&longs; que ad p, &amp; ultra p u&longs; que ad directum r f: at de motu ex a in f, <lb/>quod debeat ferri, quia plus remouetur, quam de&longs;cendat, nulla e&longs;t <lb/>ratio: ut nec cur ex oppo&longs;ito f ad a difficilem &longs;e pr&aelig;&longs;tet: &amp; hoc e&longs;t, <lb/>quia tertiam rationem etiam ip&longs;e Ari&longs;toteles, &amp; qui eum &longs;equuti <lb/>&longs;unt, pr&aelig;termi&longs;it. </s>

<s>Ea autem e&longs;t, quod dum fertur ad g, uel f etiam li&shy;<lb/>cet non de&longs;cendat magis, qu&agrave;m remoueatur, ex a <lb/><figure id="fig81"></figure><lb/>ad centrum terr&aelig; tamen magis appropinquat. <lb/></s>

<s>Quia enim e a e&longs;t &ecedil;qualis e c, quoniam prodeunt <lb/>&agrave; centro circuli eiu&longs;dem, &amp; b e, &amp; e c &longs;unt maio&shy;<lb/>res b c, ide&ograve; b a erit maior b c, e&longs;t autem b cen&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg390"></arrow.to.target><lb/>trum mundi, ergo a motum ad c, appropin qua&shy;<lb/>uit ip&longs;i b</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg388"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 98.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg389"></margin.target>I<emph type="italics"/>n pr&aelig;ceden <lb/>ti.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg390"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 17. <emph type="italics"/>pri <lb/>mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Dico etiam quod libra ex chalybe tenui&longs;simo, <lb/>&amp; quanto <expan abbr="leuior&utilde;">leuiorum</expan> concharum, &amp; longioris iugi <lb/>10 exactior, quoniam lances ill&aelig; minori exce&longs;&longs;u <lb/>mouentur, quia plus di&longs;tant ab hypomochlio. <lb/></s>

<s>Sit ergo libra, cuius iugum a b trutin a c: lances d &amp; e, alia libra, <lb/>cuius lances h, &amp; k, &amp; l m longiores, iugum f g. </s>

<s>Con&longs;tat, quod <lb/>qualis proportio f g ad a b, talis ambitus, ad ambitum: motus er&shy;<lb/>go &longs;i &longs;it &aelig;qualis utrarumque, igitur a tanto minore proportione <lb/><figure id="fig82"></figure><pb pagenum="103"/>mouebitur in h, quam in d, uelut &longs;it proportio f g ad a b dupla, ut <lb/>ergo &aelig;qualiter moueantur, &longs;i &longs;it dupla &longs;exquiquarta in d cum lan&shy;<lb/>ce ad e uacuam, erit in h &longs;exquialtera, &amp; mouebit &aelig;quali tempore. <lb/></s>

<s>Ergo iuxta hoc fient libr&aelig;, qu&aelig; examinabunt decimam, &amp; uige&longs;i&shy;<lb/>mam partem grani, quod e&longs;t nece&longs;&longs;arium in precio&longs;is rebus, &amp; me&shy;<lb/>dicamentis potentibus, &amp; long&egrave; magis in mechanicis experimen&shy;<lb/>tis, &amp; maxim&egrave; qu&aelig; ad demon&longs;trationem pertinent magnitudinis <lb/>&longs;uperficierum, &amp; con&longs;tat res in tribus, in longitudine, f g iungi, in le <lb/>uitate materi&aelig; illius, &amp; lancium, nam tanto maior redditur propor<lb/>tio ponderis exigui, &amp; in firmitate iugi ac rectitudine. </s>

<s>ide&ograve; debet <lb/>fieri ex chalybe purgato, durato ac tenui&longs;simo, natura que leui, &amp; ut c <lb/>&longs;it in medio, &amp; mobilis f g.</s></p><p type="main">

<s>Con&longs;iderandum e&longs;t demum an f l &amp; g m &longs;int grauiores f h, &amp; <lb/>g k. </s>

<s>Vt enim grauiores extiterint minus facil&egrave; mouentur. </s>

<s>Viden&shy;<lb/>tur autem mihi, qui de his con&longs;crip&longs;erunt perperam contemp&longs;i&longs;&longs;e <lb/>hoc, con&longs;tat enim, qu&ograve;d dum l de&longs;cendit, remouetur a b n c tru&shy;<lb/>tina, &amp; m, qu&aelig; a&longs;cendit contra appropinquat. </s>

<s>Videtur autem hoc <lb/>bifariam contra naturam: nam ut diximus pondus applicat &longs;e ad <lb/>rectam n c, quia uer&longs;us centrum, &amp; etiam quia facit angulum ob&shy;<lb/>tu&longs;um, cum deberet, ut ab initio &longs;altem con&longs;tituere cum iugo re&shy;<lb/>ctum. </s>

<s>Et de m nihil mirum e&longs;t, cum acutum, ut &longs;e ad lineam, qu&aelig; ad <lb/>centrum retrahat. </s>

<s>Huiu&longs;modi pr&aelig;terij&longs;&longs;e Ari&longs;totelem, demiror, <lb/>qu&aelig; nimis fuerunt in con&longs;picuo, ut dubitem ne non &longs;uus &longs;it ille li&shy;<lb/>ber, qui eius pen&egrave; nihil &longs;apiat pr&aelig;ter ob&longs;curitatem. </s>

<s>Tentan&shy;<lb/>dum e&longs;t igitur horum cau&longs;as a&longs;signare. </s>

<s>nam qu&aelig; huiu&longs;modi po&shy;<lb/>te&longs;t e&longs;&longs;e doctrina ni&longs;i perfecta fuerit, in omnibus etenim nece&longs;&longs;e e&longs;t <lb/>aut omnia &longs;cire, aut ignorare. </s>

<s>In hoc igitur dico, quod h f, &longs;eu l f, <lb/>&longs;emper &aelig;quidi&longs;tant n c trutin&aelig;, ergo cum angulus f c n in clina&shy;<lb/>to iugo fiat obtu&longs;us de&longs;cendente pondere, &amp; n c g a&longs;cendente pon&shy;<lb/>dere fiat acutus, ergo angulus l f c tantundem fiet obtu&longs;ior, &amp; m g c <lb/>acutior, quanto anguli ad c tales &longs;unt. </s>

<s>Et cau&longs;a e&longs;t quia n c ratio&shy;<lb/>ne ponderis e&longs;t directa ad centrum, ergo oportet, ut pondera l, uel <lb/>h, &amp; m, uel k, &longs;i debent tendere ad centrum, ut f l, &amp; g m &aelig;quidi&shy;<lb/>&longs;tent n c, ni&longs;i quantum e&longs;t pro di&longs;tantia f, &agrave; puncto c, &amp; g a b eodem, <lb/>qu&aelig; comparata ad <expan abbr="centr&utilde;">centrum</expan> terr&ecedil;, &longs;eu mundi, e&longs;t in&longs;en&longs;ibilis omnino. <lb/></s>

<s>Circa h&aelig;c <expan abbr="notand&utilde;">notandum</expan> i&longs;tud mirabile fcilicet, quod ratio motus, quan&shy;<lb/>tumuis exigua &longs;ufficit ad motus <expan abbr="mod&utilde;">modum</expan>, licet uelo citas <expan abbr="p&etilde;deat">pendeat</expan> ex gra<lb/>uitate, &amp; alijs. </s>

<s>Et quae graue, quod expers e&longs;t &longs;en&longs;us, debeat &longs;equi ratio <lb/>nem Geometricam uix &longs;apientibus <expan abbr="cognit&atilde;">cognitam</expan>, cau&longs;a tamen una e&longs;t, &amp; <lb/>per&longs;picua: <expan abbr="n&atilde;">nam</expan> omne graue e&longs;t in linea &agrave; centro <expan abbr="m&utilde;di">mundi</expan>: &longs;i <expan abbr="a&utilde;t">aunt</expan> medium <lb/>grauis &longs;it extra <expan abbr="line&atilde;">lineam</expan>, uertitur ad illam, qu&ecedil; e&longs;t in eo, nam <expan abbr="centr&utilde;">centrum</expan> &longs;em <pb pagenum="104"/>per e&longs;t in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan>. </s>

<s>Ergo &longs;ola in clinatio ad hoc ut <expan abbr="medi&utilde;">medium</expan> grauis &longs;it in li&shy;<lb/>nea <expan abbr="centror&utilde;">centrorum</expan> grauitatis &amp; terr&aelig;, &longs;ufficit. </s>

<s>E&longs;t ergo principium in &longs;ei&shy;<lb/>p&longs;o. </s>

<s>In appen&longs;is &longs;imiliter. </s>

<s>Trutina enim, &amp; finis iugi, &amp; grauis <expan abbr="cen-tr&utilde;">cen&shy;<lb/>trum</expan> mundi <expan abbr="centr&utilde;">centrum</expan> &longs;unt in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> linea, ut e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt, cum exigua illa <lb/>&amp; &longs;ola di&longs;tantia intercedat. </s>

<s>&amp; hoc e&longs;t primum. </s>

<s>Quia ergo <expan abbr="iug&utilde;">iugum</expan> e&longs;t <lb/>ex materia &longs;olida, mouetur ratione, qu&aelig; dicta e&longs;t, lances autem <lb/>oportet cum filis appen&longs;i &longs;int, ut puncta f &amp; h, uell, &amp; g k, uel g m <lb/>&longs;int in una linea cum centro terr&aelig;. </s>

<s>Et quia l magis di&longs;tat a b f quam <lb/>h, &amp; m a g magis, quam k, &amp; oportet faciant eandem inclinatio&shy;<lb/>nem, quia anguli trutin&aelig; cum iug&oacute; &longs;unt ijdem, &amp; linea cl e&longs;t ma&shy;<lb/>ior c h, &amp; c m, qu&agrave;m c k in quouis &longs;itu, ergo &longs;patium, quod ambitur, <lb/>e&longs;t maius ergo per d e mon&longs;trata &longs;uperius l e&longs;t grauius h etiam <lb/>pr&aelig;ter uinculorum additionem, &amp; m grauius k. </s>

<s>Quanto igi&shy;<lb/>tur longiores &longs;unt funiculi &agrave; libr&aelig; extremitate &longs;eu iugi, tanto gra&shy;<lb/>uius redditur pondus, quod tamen multi putant e&longs;&longs;e fal&longs;um: nec <lb/>aliquid referre, qu&ograve;d &longs;it longum, aut breue &longs;u&longs;tentaculum.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imadecima.</s></p><p type="main">

<s>Si du&aelig; &longs;ph&aelig;r&aelig; ex eadem materia de&longs;cendant in <expan abbr="a&etilde;">aem</expan> <lb/>re eodem temporis momento ad planum ueniunt.<lb/><figure id="fig83"></figure><lb/><arrow.to.target n="marg391"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg391"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Supponitur quod ex eodem loco. </s>

<s>Sermo enim <lb/>ab&longs;urda &longs;ub interpretatione nunquam ni&longs;i ab inui&shy;<lb/>dio&longs;o, uel imperito intelligi debet. </s>

<s>Sit ergo a tripla <lb/>ad b, &longs;ph&aelig;rula ad &longs;ph&aelig;rulam ex plumbo amb&aelig; fer&shy;<lb/>ro uel lapide eiu&longs;dem generis, dico, qu&ograve;d in&aelig;quali <lb/>tempore peruenient ad planum c d. </s>

<s>Nam a propor&shy;<lb/>tionem habet ad b, ut uiginti&longs;eptem ad unum. </s>

<s>pro&shy;<lb/>portio autem &longs;patij a ad &longs;patium b nonupla e&longs;t, &amp; <lb/>proportio den&longs;itatis a&euml;ris ad a&euml;rem e&longs;t tripla, propterea quod den&shy;<lb/>&longs;itas illa multiplicatur propter impetus magnitudinem. </s>

<s>nam &longs;i ro&shy;<lb/>bur, ut decem percutiat baculo lato, ut quatuor ictus erit maior du&shy;<lb/>plo, qu&agrave;m &longs;it robur, ut quinque percutiat baculo, ut duo: propter <lb/>den&longs;itatem ergo maiorem a&euml;ris in a, quam in b: &amp; quoniam &longs;i &longs;ub <lb/>maiore impetu mouetur <expan abbr="a&etilde;r">aerr</expan> &longs;ub a, quam &longs;ub b, igitur proportio <lb/>erit comparanda longitudini &agrave; centro a ad longitudinem a centro <lb/>b, qu&aelig; e&longs;t tripla. </s>

<s>Si ergo &longs;ubtripla e&longs;t ratio motus b ad a, quod <lb/>ad medium attinet, tripla autem propter uelo citatem di&longs;ce&longs;&longs;us a&euml;&shy;<lb/>ris &agrave; medio grauitatis, quod e&longs;t in &longs;uperficie e regione centri graui&shy;<lb/>tatis in linea ad centrum mundi, ut dictum e&longs;t in pr&aelig;cedenti: mani&shy;<lb/>fe&longs;tum e&longs;t, quod a, &amp; b in&aelig;quali tempore peruenient ad &longs;ubie&shy;<lb/>ctum planum, &amp; &aelig;quidi&longs;tans centris eorum. </s>

<s>Similiter &amp; in aqua: <pb pagenum="105"/>cum uer&ograve; uideatur in illa tanto celerius a de&longs;cendere, qu&agrave;m b, <lb/>quanto e&longs;t &longs;emidiameter a longior &longs;emidiametro b, liquet ex hoc, <lb/>quod &aelig;quali uelo citate de&longs;cendunt, &longs;ed ob uelo citatem motus in <lb/>a&euml;re latet di&longs;crimen anticipationis contactus &longs;oli a ante b, qui di&shy;<lb/>gno&longs;citur in aqua, ex quo patet exactam e&longs;&longs;e &aelig;qualitatem. </s>

<s>Sed re&longs;i&shy;<lb/>liunt &longs;emel in aqua amb&aelig;, cum pluries in a&euml;re a &longs;olo, quare etiam in <lb/>aqua perturbatur cognitio in parum accuratis, at que &longs;en&longs;u pr&aelig;ditis, <lb/>&longs;icut etiam in ca&longs;u, ne altera alteram perueniat, utra que comprehen&longs;a <lb/>duobus digitis, altera alteram tangente, &amp; u&longs;que ad centrum in <lb/>aquam demi&longs;sis &longs;imul digitis dilatatis dimittend&aelig; &longs;unt.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaundecima.</s></p><p type="main">

<s>Cur ex medio tela ualidiorem ictum, &amp; naues in &longs;calmo &agrave; remo, <lb/>ac malo recipiant inde ex puppi explorare.</s></p><p type="main">

<s>Ari&longs;toteles uidetur in Mechanicis, &amp; qui eum &longs;equuti &longs;unt, ui&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg392"></arrow.to.target><lb/>dentur rem nauticam qu&ograve;d ad remos attinet, referre in longitu&shy;<lb/>dinem partis, qu&aelig; &longs;calmum tanqu&agrave;m hypomochlium interiacet <lb/>&amp; manum: ea enim circa medium nauis cum illa ibi &longs;it latior ma&shy;<lb/>ior e&longs;t. </s>

<s>Sed &amp; qui lembos ducunt, &amp; in puppe magis di&longs;tant &agrave; <lb/>&longs;calmo &amp; in prora, qu&agrave;m in medio nauis, nec tamen uelo cius il&shy;<lb/>lam agunt: non qu&ograve;d ratio illa fal&longs;a &longs;it, &longs;ed quia uelo cius ferun&shy;<lb/>tur etiam ob aliam cau&longs;am, qu&agrave;m &longs;it h&aelig;c, &amp; magis uniuer&longs;alem. <lb/></s>

<s>Primum igitur &longs;umamus, quod &longs;uperi&ugrave;s demon&longs;tratum e&longs;t &longs;cili&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg393"></arrow.to.target><lb/>cet, qu&ograve;d ubi pondus aliquod &aelig;quale undique tanquam in li&shy;<lb/>bra &longs;u&longs;pen&longs;um fuerit, proportio ponderis partium in&aelig;qualium <lb/>ad duas partes &aelig;quales, e&longs;t confu&longs;a ex proportione longitudi&shy;<lb/>nis earundem, &amp; quadrato eiu&longs;dem proportionis. </s>

<s>Sit ergo diui&shy;<lb/>&longs;a a b in c, &amp; fiat c e &aelig;qualis c a: proportio igitur ponderis b e ad <lb/>pondus e a e&longs;t compo&longs;ita ex proportione b e ad e a, &amp; quadrato <lb/><figure id="fig84"></figure><lb/>eius <expan abbr="&longs;ec&utilde;dum">&longs;ecundum</expan> longitudinem. </s>

<s>at po&longs;ita agi <lb/>na d g in medio a b, proportio ponderis b e <lb/>ad pondus ea e&longs;t, ueluti longitudinis b e <lb/>ad e a, igitur proportio <expan abbr="p&otilde;deris">ponderis</expan> b e ad e a, <lb/>cum agina e&longs;t extra medium in c, e&longs;t tanto <lb/>maior proportione b c ad ea, quantum e&longs;t quadratum illius pro&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg394"></arrow.to.target><lb/>portionis, ergo b e pondus maius e&longs;t, cum agina e&longs;t in c, qu&agrave;m in d. <lb/></s>

<s>igitur per <expan abbr="commun&etilde;">communem</expan> animi <expan abbr="&longs;ententi&atilde;">&longs;ententiam</expan> addito communi pondere a e, <lb/>erit pondus a b minus &longs;emper cum agina e&longs;t in d, &lt;08&gt; in ullo alio lo&shy;<lb/>co a b. </s>

<s>Ergo pondus a b apprehen&longs;um in d <expan abbr="mouebi&ttilde;">mouebitur</expan> a b &aelig;quali ui <lb/><arrow.to.target n="marg395"></arrow.to.target><lb/>maiore proportione, &lt;08&gt; in ullo alio loco. </s>

<s>Ha&longs;tile ergo in medio ap&shy;<lb/>prehen&longs;um maiore ui mouebitur, qu&agrave;m in ulla alia parte. </s>

<s>Et &longs;i gra&shy;<pb pagenum="106"/>cilius &longs;it in anteriore parte propinquius comprehen&longs;um calci, &amp; &longs;i <lb/>cra&longs;sius, uel grauius propius cu&longs;pidi. </s>

<s>Semper igitur ob hanc cau&shy;<lb/>&longs;am mota ex medio grauitatis, &longs;eu uelo, &longs;eu ramo, &longs;eu manu uelo&shy;<lb/>cius mouentur, qu&agrave;m ex alijs partibus. </s>

<s>In remo etiam pote&longs;t acce&shy;<lb/>dere illud commodum, cuius meminit Ari&longs;tcteles. </s>

<s>Propter hoc igi <lb/>tur, qui malum in naui collo carunt tant&ugrave;m unum, in medio ferm&egrave; <lb/>eum collocarunt, ut antiqui: &amp; qui duos aut tres, maiorem cra&longs;sio&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg396"></arrow.to.target><lb/>rem &longs;cilicet, &amp; altiorem in medio con&longs;tituerunt.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg392"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg393"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 86.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg394"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 10. <lb/><emph type="italics"/>quinti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg395"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 8. <emph type="italics"/>quin&shy;<lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg396"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 82.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaduodecima.</s></p><p type="main">

<s>Cur ex imo leuia longius ferantur declarare.</s></p><p type="main">

<s>Iam uer&ograve; <expan abbr="c&otilde;&longs;ideremus">con&longs;ideremus</expan>, qu&ograve;d propo&longs;itum e&longs;t, non &longs;olum in com&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg397"></arrow.to.target><lb/>paratione ad medium, &longs;ed extremorum inuicem, mi&longs;&longs;a enim ab imo <lb/>uelo cius feruntur, qu&agrave;m &agrave; medio non &longs;olum manu, &longs;ed &longs;corpioni&shy;<lb/>bus, &amp; arcubus. </s>

<s>Videmus &amp; hoc ob&longs;eruare pueros uirgam lon&shy;<lb/>gius iacentes non ex medio, &longs;ed imo apprehen&longs;am, quoniam pars <lb/>ip&longs;a anterior, &amp; qu&aelig; manu apprehen&longs;a e&longs;t, uehementi impetu emit&shy;<lb/>titur: &amp; ut recipit impetum magis &aelig;qualem, longius fertur, nam <lb/>quod emittitur proportionem habet ad &longs;patium. </s>

<s>Cum ergo appre <lb/>hen&longs;a in medio uirga &longs;olum medietate anteriore impetum recipiat <lb/>per &longs;e, ob id minus fertur: at impetus &longs;equitur proportionem, ut ui&shy;<lb/>&longs;um e&longs;t, qu&aelig; e&longs;t circa medium ob leuitatem ponderis. </s>

<s>In leuibus <lb/>ergo maius &longs;patium &longs;uperabunt emi&longs;&longs;a ex imo, quoniam propor&shy;<lb/>tio &longs;patij eadem e&longs;t ad duplum, &amp; ad dimidium. </s>

<s>igitur ex imo fer&shy;<lb/>me duplum etiam &longs;patij &longs;uperabit: non tamen omnino quia maio&shy;<lb/>rem, ut dixi proportionem habet ad id, quod ex medio comprehen <lb/>&longs;um e&longs;t. </s>

<s>At in leuibus non e&longs;t nece&longs;&longs;arium, ut ex medio apprehen&shy;<lb/>dantur, quoniam etiam cum incremento illo ponderis iam leuia <lb/>&longs;unt: plus ergo facit longitudo eius, quod eiaculatur, qu&agrave;m impe&shy;<lb/><figure id="fig85"></figure><lb/>tus, cuius demon&longs;tratio e&longs;t h&aelig;c. </s>

<s>Sit uirga <lb/>a b apprehen&longs;a in medio ponderis unci&aelig; <lb/>medi&aelig;, &amp; in a d, ut &longs;it d a palmus, &amp; uige&longs;i&shy;<lb/>ma pars totius a b, erit ergo re&longs;iduum ad duplum, a d nonuplum, <lb/><arrow.to.target n="marg398"></arrow.to.target><lb/>&amp; a b tota unciarum quin que cum dimidia, &longs;i igitur grauetur, quia in <lb/>&longs;itu recto e&longs;t medi&aelig; unci&aelig;, in &aelig;quidi&longs;tanti terr&aelig;, quin que unciarum <lb/>cum dimidio, erit in &longs;itu dimidij recti unciarum trium. </s>

<s>E&longs;t igitur <lb/>proportio &longs;excupla, &longs;i apprehendatur in medio, &amp; ad &aelig;quidi&longs;tan&shy;<lb/>tem, ad apprehen&longs;am in imo, &amp; ad angulum medium: at emi&longs;&longs;a ex <lb/><arrow.to.target n="marg399"></arrow.to.target><lb/>a d habet totum a&euml;rem a b circumdantem impul&longs;um ex c b &longs;olum <lb/>dimidium reliqua pars ui trahitur, ergo proportio &longs;patij a b, erit <lb/>&longs;exdecupla ferm&egrave; &longs;patio b c, quoniam e&longs;t triplicata corporis ad cor <lb/>pus eius, qu&aelig; e&longs;t longitudinis ad longitudinem, &amp; quadruplicata <pb pagenum="107"/>re&longs;pectu a&euml;ris a c, qui re&longs;i&longs;tit apprehen&longs;a a b in c. </s>

<s>Et iam minus fere&shy;<lb/>batur quinta parte, ideo longius eiaculabitur triplo ex a, qu&agrave;m ex <lb/>c. </s>

<s>Nec tamen maiore impetu, quia obliqu&egrave; fertur, &amp; qu&aelig; obliqu&egrave; <lb/><expan abbr="feri&utilde;t">feriunt</expan>, minore cum impetu feriunt: at que eo magis &longs;i leuia fuerint: ab <lb/>a&euml;re enim circumambiente perturbantur, &amp; in incertum trudun&shy;<lb/>tur. </s>

<s>Qu&aelig; ergo grauia &longs;unt ex medio emi&longs;&longs;a, &amp; ad &aelig;quidi&longs;tantem <lb/>longius feruntur, &amp; maiore cum impetu, quia magis direct&egrave;: leuia <lb/>autem longius ex imo, &longs;ed minore cum impetu, &longs;i aliqua cau&longs;a &agrave; re&shy;<lb/>cto, &amp; &aelig;quidi&longs;tante declinauerint. </s>

<s>At &longs;i &agrave; &longs;uprema parte, &amp; iuxta <lb/>cu&longs;pidem, neque procul feruntur, neque cum impetu ob cau&longs;as di&shy;<lb/>ctas. </s>

<s>Eadem quoque ratio e&longs;t omnium machinarum: ide&ograve; oblon&shy;<lb/>g&ecedil;longius eiaculantur, quoniam proportionem &longs;eruant ad cana&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg400"></arrow.to.target><lb/>iem. </s>

<s>Sed de hoc inferius agetur.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg397"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg398"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 86.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg399"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 89.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg400"></margin.target>P<emph type="italics"/>rop.<emph.end type="italics"/> 107.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imatertia decima.</s></p><p type="main">

<s>Cur uirga longius mittatur &agrave; puero, qu&agrave;m &agrave; uiro inue&longs;tigare.<lb/><arrow.to.target n="marg401"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg401"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>_{m}.</s></p><p type="main">

<s>Diligentia, &amp; u&longs;us puerilis efficit, ut uirga feratur &longs;ecundum me&shy;<lb/>dium rectianguli: uir autem non con&longs;tanter iacit, &amp; &longs;ecundum re&shy;<lb/>ctum, at rectus ince&longs;&longs;us in leuibus, quia ab a&euml;re in obliquum defle&shy;<lb/>ctitur uirga ob longitudinem efficit, ut inflectatur infr&agrave; celerius, &amp; <lb/>de&longs;inat citius motus, ac finiatur. </s>

<s>Tertia cau&longs;a e&longs;t, qu&ograve;d leui&longs;sima <lb/>non ade&ograve; recipiunt impetum ut grauia: nam leui&longs;simam &amp; exigu&shy;<lb/>am ligni portionem maximo nixu uix excutiemus &egrave; manu. </s>

<s>Cau&longs;a <lb/>ergo e&longs;t: quoniam uim, oportet, ut habeat, quod contra naturam <lb/>mouetur, ut naturaliter moueri po&longs;sit, qu&aelig;cun que igitur naturaliter <lb/>exiguum habent motum, ut pluma, palea, fe&longs;tuc&aelig; nulla ratione ue&shy;<lb/>hementer contra naturam agi po&longs;&longs;unt. </s>

<s>Qu&aelig;dam ergo &agrave; pueris lon <lb/>gius <expan abbr="iaci&utilde;tur">iaciuntur</expan> ob &longs;olam peritiam, &amp; exercitationem, qu&aelig;dam quo&shy;<lb/>niam ad angulum latiorem magis feruntur, qu&agrave;m &longs;it rectus, qu&aelig;&shy;<lb/>dam quoniam leui&longs;sima &longs;unt. </s>

<s>Sed &longs;i leuiora non feruntur ualido <lb/>motu uiolento, cur tamen &agrave; pueris iacta longius <expan abbr="fer&utilde;tur">feruntur</expan>? </s>

<s>Ratio e&longs;t, <lb/>quoniam maior uis deficiente obiecto magis fatigatur, atque ide&ograve; <lb/>minus mouet. </s>

<s>Propter h&aelig;c igitur omnia non &longs;ol&ugrave;m in pueris, &longs;ed <lb/>in machinis, qu&aelig; accommodata &longs;unt, melius impelluntur, aclon&shy;<lb/>gius feruntur, qu&agrave;m leui&longs;sima. </s>

<s>nam nec palea &longs;corpione iacta tam <lb/>procul, qu&agrave;m &longs;agitta fertur, cum proportio maior &longs;it, tamen ad pa&shy;<lb/>leam, qu&agrave;m ad &longs;agittam. </s>

<s>Inde fit, ut quemadmodum Turca ille lite&shy;<lb/>ras &longs;ui Prin cipis, cum timeret ad no&longs;tros propius accedere, lapidi al <lb/>ligatas longius emi&longs;it. </s>

<s>Cau&longs;am autem huius docet Ari&longs;toteles in <lb/>Mechanicis dum qu&aelig;rit cur, &amp; grauia &amp; leuia ualde longe proijci <lb/>nequeunt: nam grauia nimis, moueri <expan abbr="n&otilde;">non</expan> facil&egrave; po&longs;&longs;unt: leuia etiam <lb/>ualde ad rem mouere non ualent. </s>

<s>Ob h&aelig;c utra que ex his paruo cum <pb pagenum="108"/>impetu emittuntur, tamet&longs;i uehementer nitaris. </s>

<s>Sed &amp; leuia ferun&shy;<lb/>tur hac illac, ut non po&longs;sint retinere impetum prioris uiolenti&aelig;: in&shy;<lb/>natum enim e&longs;t, ut duorum motuum &longs;imul in eadem re uigentium, <lb/>cum illa proprio impetu feratur, unus alterum impediat: nam &longs;i ro&shy;<lb/>ta uehatur circulariter acta, non tamen ce&longs;&longs;abit, aut iminuetur impe <lb/>tus circulationis. </s>

<s>Multa ergo in huiu&longs;modi anomalis motibus con <lb/>&longs;ideranda &longs;unt, ut illorum impetum robur, aclocum definiamus.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc liquet, cur plumbe&aelig; &longs;ph&aelig;rul&aelig; longius ferantur &agrave; tor&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg402"></arrow.to.target><lb/>mento emi&longs;&longs;&aelig;, qu&agrave;m ligne&aelig;, etiam &longs;i non fran gantur.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg402"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquartadecima.</s></p><p type="main">

<s>Cir cularis motus differentias quatuor e&longs;&longs;e, earum q&uacute;e rationem <lb/>contemplari.</s></p><p type="main">

<s>In motu circulari aut axis <expan abbr="progredi&ttilde;">progreditur</expan>, aut &longs;uo loco manet. </s>

<s>Vtro que<lb/><arrow.to.target n="marg403"></arrow.to.target><lb/>autem modo uel mouetur ab axe, uel circumferentia, igitur con&longs;tat <lb/>quatuor e&longs;&longs;e motuum differentias: quas cum tres proponat author <lb/>libri Mechanicarum, aut Ari&longs;totelem illum e&longs;&longs;e, credendum non <lb/>e&longs;t, aut illum &longs;tupidum dicere nece&longs;&longs;e e&longs;t, nam modum diuidendi <lb/>eum latui&longs;&longs;e quis putet. </s>

<s>cum rota igitur aut &longs;ph&aelig;ra in plano cir&shy;<lb/>cumagitur, motus e&longs;t ex circumferentia pr&aelig;grediente axe: ut pa&shy;<lb/>lam e&longs;t: motis enim loco nobis mouentur omnia, qu&aelig; &longs;unt in no&shy;<lb/>bis. </s>

<s>Cum uer&ograve; rot&aelig; &longs;ub curru &longs;unt, progreditur axis earum, &amp; rota <lb/>ob id cum quie&longs;cere nequeat, quia facilius circumuertitur, qu&agrave;m <lb/>trahatur, procedit, &amp; hic e&longs;t &longs;ecundus modus, quo rota ex circumfe <lb/>rentia mouetur, &amp; ex axe initium e&longs;t motus. </s>

<s>At uer&ograve; in rota molari, <lb/>&amp; quibus gladij exacuuntur, cum loco non moueantur, motus e&longs;t <lb/>ex axe: axis enim rotam circumagit, non rota axem, quie&longs;cit tamen <lb/>in eodem loco rota, &amp; axis &longs;cilicet, quia non progreditur, &longs;ed in lo&shy;<lb/>co mouetur: atque hic e&longs;t tertius modus. </s>

<s>Demum &longs;uccula putei, &amp; <lb/>ip&longs;a mouetur circulari motu, &amp; trochle&aelig; etiam, neque enim progre&shy;<lb/>diuntur: &longs;ed non ex axe mouentur, uer&ugrave;m &longs;uccula per coloppes cir <lb/>cumducitur, &amp; tro chlea per funes, axis que in &longs;uccula mouetur, in tro <lb/>chleis autem quie&longs;cit pror&longs;us: dico mouetur, id e&longs;t circumducitur, <lb/>non quod progrediatur: ut non &longs;olum &longs;int quatuor modi, &longs;ed po&shy;<lb/>tius quin que, nam &amp; demon&longs;tratione o&longs;tenduntur, &amp; experimento <lb/>do cente deprehenduntur. </s>

<s>Horum omnium liberrimus e&longs;t, primus <lb/>ex cir cumferentia progrediente toto, &longs;eu attracto &longs;eu impul&longs;o &amp; ue <lb/>loci&longs;simus, cuius cau&longs;am &longs;upr&agrave; o&longs;tendimus. </s>

<s>Proximus huic e&longs;t mo&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg404"></arrow.to.target><lb/>tus rotarum per axem, quoniam axis premit rotam interius &longs;o&shy;<lb/>lam, &amp; labitur: ideo que quod &amp; axis, &amp; rota intus &longs;int leui&longs;sima, pro&shy;<lb/>de&longs;t plurimum: &amp; aurig&aelig; axungia inungunt, &amp; nomen ab eo traxit <pb pagenum="109"/>axungia. </s>

<s>Et quae rota magna &longs;it: quoniam cum <expan abbr="n&otilde;">non</expan> rota, &longs;ed axis traha&shy;<lb/>tur in &aelig;quali tempore &amp; magna, &amp; parua trahitur: utra que uer&ograve; una <lb/>conuer&longs;ione tantam <expan abbr="line&atilde;">lineam</expan> rectam &longs;uperat, quanta e&longs;t rot&aelig; periphe&shy;<lb/>ria. </s>

<s>Quod &longs;i plures &longs;int rot&aelig; celerius feruntur, quia axis minus tan&shy;<lb/>to <expan abbr="rot&atilde;">rotam</expan> premit. </s>

<s>Et &longs;i rectus &longs;it axis, &amp; bene rotundus, &amp; foramen ro <lb/>tundum, &amp; latius, &amp; &egrave; duri&longs;simo ligno, ut non po&longs;sit in clinari: &amp; <lb/>rota ip&longs;a in ambitu &aelig;qualis, omnia h&aelig;c faciunt ad motus uelo cita&shy;<lb/>tem, unde Homerus.<lb/><arrow.to.target n="marg405"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg403"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg404"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 40.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg405"></margin.target>I<emph type="italics"/>liad.<emph.end type="italics"/> 23.</s></p><p type="main">

<s><foreign lang="greek"><gap/> xnia tu/pte w_o/dessi w_a/r &amp; ko/nin a)|mfi xuqu_nai</foreign>.</s></p><p type="main">

<s>Id e&longs;t, ue&longs;tigia per cu&longs;sit pedibus, ante que illa puluis pedibus ex&shy;<lb/>cu&longs;&longs;us (ue&longs;tigia &longs;cilicet relinquentibus) ingrederetur. </s>

<s>Principalis <lb/>autem cau&longs;a uelo citatis e&longs;t agens, uelut equi. </s>

<s>Sed inter <expan abbr="h&utilde;c">hunc</expan> motum <lb/>&amp; priorem medius e&longs;t Scital&aelig; uocat&aelig;, nam ut in primo axis proci&shy;<lb/>dit &amp; rotundum &agrave; &longs;uperficie circumagitur, licet axis etiam circum&shy;<lb/>ducatur, ut axis, &amp; rota, aut &longs;ph&aelig;ra duplici motu moueantur, fci&shy;<lb/>licet antror&longs;um, &amp; circumcirca, in rota currus duo ijdem motus <lb/>&longs;int, axis quo que antror&longs;um moueatur, &longs;ed non circumagatur: unde <lb/>impeditior e&longs;t hic motus: ita in Scytala utrun que utro que motu mo&shy;<lb/>uetur, &amp; circumcirca, &amp; antror&longs;um, at que id commune e&longs;t, cum pri&shy;<lb/>mo ita axis mouet rotas, non rot&aelig; axem, qu&ograve;d &longs;ecundo motui ro&shy;<lb/>tarum in curru proprium e&longs;t, ut tantum degenerent &agrave; primo motu, <lb/>quanto leuius uertuntur, qu&agrave;m in &longs;ecundo motu. </s>

<s>Trahitur ergo <lb/><figure id="fig86"></figure><lb/>iugum in &longs;citala, uelut in rotis currus, <lb/>&longs;ed e&longs;t annexum rotis non in curri&shy;<lb/>bus. </s>

<s>Propterea in primo motu trahi&shy;<lb/>tur, uel impellitur &agrave; &longs;uperficie: in &longs;e&shy;<lb/>cundo a b axe, &longs;ed non affixo rotis, unde &aelig;gr&egrave; trahuntur in &longs;cyta&shy;<lb/>la ab axe affixo rot&ecedil;. </s>

<s>Quare leuius qu&agrave;m in curru, difficilius qu&agrave;m <lb/>in rota uel &longs;ph&aelig;ra &agrave; &longs;uperficie extima circumacta. </s>

<s>Quartus modus <lb/>e&longs;t, ut dixi, circumuecta rota ab axe, quum non progreditur, ut in <lb/>moletrinis, &amp; rotis, quibus ferrum exacuitur. </s>

<s>E&longs;t enim hic &longs;imilior <lb/>primo, quia contrarius, in primo enim procedit rota, &amp; uertitur &agrave; <lb/>circumferentia, hic quie&longs;cit rota, &amp; mouetur ab axe. </s>

<s>Proximus huic <lb/>e&longs;t, qui fit in &longs;ucculis ob firmitatem axis: nam axis e&longs;t coniunctus <lb/>rot&aelig;. </s>

<s>Vltimus e&longs;t trochlearum, qui &amp; difficillimus: &longs;it enim &agrave; cir&shy;<lb/>cunferentia, &amp; axis di&longs;iunctus e&longs;t &agrave; trochlea: quod ad dit difficulta&shy;<lb/>tem. </s>

<s>Sed &amp; trochlea caret colloppibus. </s>

<s>Ergo uerum e&longs;t, quod o&shy;<lb/>mnia rotunda facilius circumaguntur, &longs;ed uaria ratione: nam plus <lb/>mota &longs;uper aliquo plano, ut in plau&longs;tris &amp; &longs;cytalis: minus in &longs;uccu&shy;<lb/>lis, &amp; rotis acuentibus ferrum, &amp; molis: nam &amp; &longs;i rotun ditatem iu&shy;<lb/>uet ob &aelig;qualitatem ad conuer&longs;ionem, non tamen in his e&longs;t ad e&ograve; <pb pagenum="110"/>utilis. </s>

<s>Vtilitas ergo prima e&longs;t, cum circumuertitur in plano, uelut <lb/>in rotis &longs;cytalis, &amp; &longs;ph&aelig;ris. </s>

<s>Secunda qu&aelig; minor e&longs;t, cum &agrave; &longs;uperfi&shy;<lb/>cie circumuertitur, ut in trochleis. </s>

<s>Tertia cum &agrave; coloppis, qu&aelig; mi&shy;<lb/>nima e&longs;t omnium, ut in &longs;ucculis. </s>

<s>Motus autem c&oelig;li non e&longs;t ex tri&shy;<lb/>plici primo genere, cum &longs;it in loco, &amp; non ad locum, neque ut rot&aelig; <lb/>molaris: nam ille e&longs;t ex axe: necut in tro chlea: nam in ea axis quie&longs;&shy;<lb/>citip&longs;um autem c&oelig;lum circa axem non uertitur, &longs;ed cum axe, &longs;i ta&shy;<lb/>men in&longs;ecabilis linea circumagi pote&longs;t dici. </s>

<s>Relinquitur ergo, ut <lb/>C&oelig;li motus propior &longs;it motui &longs;uccul&aelig;, qu&agrave;m alij motui. </s>

<s>Differt <lb/>ab eo in hoc, quod in &longs;uccula mouetur axis ab orbe: at in c&oelig;lo <lb/>ut non mouetur ab axe, ita nec axis ab orbe: cun que &longs;it motus &longs;im&shy;<lb/>plici&longs;simus, in alio genere collocandus e&longs;t: quando quidem in illo <lb/>nulla pars po&longs;sit dici primo, quod <expan abbr="nece&longs;&longs;ari&utilde;">nece&longs;&longs;arium</expan> e&longs;t in uno quo que <expan abbr="hor&utilde;">horum</expan>.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquinta decima.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem motuum impul&longs;ionis, &amp; attractionis inter'&longs;e ab <lb/>eadem ui declarare.</s></p><p type="main">

<s>Con&longs;tat, qu&ograve;d attractio cum fune longiore ualidior e&longs;t, quam </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg406"></arrow.to.target><lb/>cum manibus, quoniam e&longs;t cum motu quodam: motus autem au&shy;<lb/>get actionem, ideo attractio ualidior e&longs;t hac de cau&longs;a, &longs;ed &amp; impul&shy;<lb/>&longs;io cum baculo ualidior e&longs;t, quam cum manibus, quoniam licet col <lb/>ligere omnes uires in illo baculo, &amp; ip&longs;um applicare loco, unde fa&shy;<lb/>cilius impelli pote&longs;t. </s>

<s>Velut &longs;ph&aelig;ra ex medio latere: nam ibi magis <lb/>colliguntur uires, &amp; ad impellendum facilius e&longs;t, quodcun que leui&shy;<lb/>us e&longs;t. </s>

<s>Pars autem magis remota &agrave; centro grauitatis e&longs;t leuior, his <lb/>duabus cau&longs;is, &longs;ph&aelig;ra ex medio latere facilius ac magis impellitur. <lb/></s>

<s>Sed nos &longs;upponimus nunc applicationem &aelig;qualem e&longs;&longs;e, nam &longs;e&shy;<lb/>cus ad impellendum facilius e&longs;t applicare totum corpus, qu&agrave;m at&shy;<lb/>tractionem. </s>

<s>Pectore enim magna ui impellimus, nihil e&longs;t compar, <lb/>quo trahere po&longs;simus. </s>

<s>Sed, ut dixi, &longs;it baculus applicatus alicui la&shy;<lb/>pidi ea parte, qua facilius pote&longs;t impelli &amp; trahi, &amp; qu&aelig;ritur, qu&aelig; <lb/>maior &longs;it uis, an attrahendi? </s>

<s>&amp; dico qu&ograve;d homo, uel conatur trahe&shy;<lb/>re toto corpore, &amp; impellere, at que hoc modo magis trahit, qu&agrave;m <lb/>impellet, quoniam corporis pondus melius adhibetur in tractione <lb/>qu&agrave;m impul&longs;u: uel citra corporis pondus, &longs;ed &longs;ola ui membrorum: <lb/>&amp; tunc magis impellit, quoniam impul&longs;us fit corpore prono in <expan abbr="an-terior&etilde;">an&shy;<lb/>teriorem</expan> partem, qu&aelig; in clinatio, &amp; motus e&longs;t naturalis magis, qu&agrave;m <lb/>in attractione in partem po&longs;teriorem. </s>

<s>Sed ubi nulla &longs;it diuer&longs;itas <lb/>neque horum, neque figurarum &aelig;qualis uis &aelig;qualem efficit motum: <lb/>quia impul&longs;us impellentis comparatione e&longs;t attractio re&longs;pectu al&shy;<lb/>terius. </s>

<s>Ver&ugrave;m non e&longs;t eadem uis nec prop&egrave; par impellendi, at que <lb/>attrahendi hominibus, cum attractio fiat per mu&longs;culos ad origi&shy;<pb pagenum="111"/>nem &longs;uam naturaliter &longs;e retrahentibus impul&longs;ui nullum in&longs;trumen <lb/>tum &agrave; natura delegatum inuenio, nam ad exten&longs;ionem mu&longs;culi &longs;a&shy;<lb/>n&egrave; ex aduer&longs;o &longs;unt fabricati: cum ergo duo &longs;int tantum motus mu&shy;<lb/>&longs;culorum ten&longs;io, dum <expan abbr="retrah&utilde;tur">retrahuntur</expan> ad principium &longs;uum, &amp; remi&longs;sio, <lb/>dum membrum quie&longs;cit in naturali nullus erit locus impul&longs;ioni, <lb/>ni&longs;i ex con&longs;equentia non per &longs;e, quamobrem multo infirmiorem il&shy;<lb/>lum attractione in brachijs e&longs;&longs;e, nece&longs;&longs;e e&longs;t.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg406"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;ima&longs;extadecima.</s></p><p type="main">

<s>Cur machin&aelig; ablong&aelig; igne&aelig; longius emittant &longs;ph&aelig;ram ex&shy;<lb/>plorare.<lb/><arrow.to.target n="marg407"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg407"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Quoniam ratio &longs;uperius adducta, neque in his, neque in hypophy&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg408"></arrow.to.target><lb/>&longs;is (uocant cerbatanas) non pote&longs;t &longs;atisfacere, cum tamen idem &longs;e&shy;<lb/>quatur in his, ut in illis uidetur, qua&longs;i uis e&longs;&longs;e in &longs;ph&aelig;rula &longs;ic emi&longs;&shy;<lb/>&longs;a, &amp; non in a&euml;re, quemadmodum dicebamus, coniuncto e&longs;&longs;e. </s>

<s>Ex <lb/>quo nece&longs;&longs;e e&longs;&longs;et, ut quod longius ferretur, etiam ualidiores ictus <lb/><figure id="fig87"></figure><lb/>inferret, hoc autem <lb/>non ita &longs;e habet, &longs;ed <lb/>ictus magnitud o <lb/>ex robore machi&shy;<lb/>narum tam ignea&shy;<lb/>rum, quam &longs;corpio <lb/>num pendet, nam <lb/>&longs;it a &longs;corpio ma&shy;<lb/>gnus, &longs;ed tenuis, ex <lb/>h&ograve;c palam e&longs;t lon&shy;<lb/>gius mittere &longs;agit&shy;<lb/>tam, qu&ograve;d &agrave; parua, <lb/>&amp; breui, quantun&shy;<lb/>uis cra&longs;&longs;a non lon&shy;<lb/>ge mittitur: at uer&ograve; <lb/>quod b cra&longs;&longs;us &amp; paruus maiore cum impetu mittat o&longs;tenditur <lb/>nam ea pondera &longs;agitt&aelig; mouet, qu&aelig; non pote&longs;t mouere a, igitur b <lb/>ualidiore robore mouet, quam a. </s>

<s>Pr&aelig;tera illud o&longs;ten dit iugum fu&shy;<lb/>nis arcus cra&longs;siora duriora, qu&aelig; maioribus uiribus <expan abbr="indig&etilde;t">indigent</expan>, quam <lb/>a, qui &agrave; puero tendi poterit. </s>

<s>Non e&longs;t ergo eadem ratio mittendi <lb/>longius, &amp; ualidiore cum robore. </s>

<s>Eadem ergo cum ratio &longs;it in <lb/>machinis igneis, cra&longs;siores enim, &amp; latiores ac breuiores magis <lb/>concutiunt, quam longiores tenuiores minoris &longs;ph&aelig;r&aelig; capaces: <lb/>non &longs;olum ob mag nitudinem &longs;ph&aelig;r&aelig; magis ill&aelig; concutiunt, &longs;ed, <lb/>ut dixi, ob maiorem impetus uim: cau&longs;a ergo e&longs;t manife&longs;ta in his, <lb/>&longs;ed non cau&longs;a, qua longius ferantur in longiore canali. </s>

<s>Sed uide&shy;<pb pagenum="112"/>tur una, eadem que e&longs;&longs;e ratio in utri&longs;que. </s>

<s>Con&longs;tituatur can alis a b <lb/>lo&nacute;gior, &amp; c d breuior, ut &longs;it &longs;exqui alter a b ad c d, &amp; &longs;it rur&longs;us <lb/><figure id="fig88"></figure><lb/>&longs;ph&aelig;rul&aelig; locus e in longiore, <lb/>&longs;exqui alter in di&longs;tantia a b, qua <lb/>lis e&longs;t in f a d, &amp; erit per dicta <lb/>ab Euclide in quinto, ac &longs;exqui <lb/>altera c f. </s>

<s>Po&longs;&longs;emus igitur di&shy;<lb/>cere, quod uelut ab hypomo&shy;<lb/>chlio longiore &longs;patio circuma&shy;<lb/>gitur pondus: ita &amp; a b c, &amp; f. <lb/></s>

<s>Sed rur&longs;us incidimus in id, ut <lb/>maiore impetu feratur e qu&agrave;m f. </s>

<s>Ideo &longs;i concedatur maiore ferri ex <lb/>e, quam ex f non &longs;equitur, ut celerius, aut maiore impetu. </s>

<s>Percutit <lb/>puer pugno quanta ui pote&longs;t ac celerrim&egrave;, uir robu&longs;tus lent&egrave;, &amp; mi&shy;<lb/>nore impetu, &longs;ed tamen ictus long&egrave; maior e&longs;t. </s>

<s>E&longs;t enim ictus robur <lb/>non &agrave; uelo citate &longs;olum, &longs;ed maiore ex ponderis grauitate, qu&aelig; &longs;ola <lb/>premit, urget, &amp; frangit etiam &longs;ine motu. </s>

<s>Solum ergo id re&longs;tat du&shy;<lb/>bium, cur &longs;i grauius e&longs;t, moueatur eodem ferm &eacute; impetu: nam quo <lb/>maiore impetu fertur, eo longius fertur, non tamen magis ferit, con <lb/>cutit, aut qua&longs;&longs;at, &longs;ed grauitas ad hoc plus facit impetu. </s>

<s>Palea maxi&shy;<lb/>mo impetu demi&longs;&longs;a non ferit, non ledit, &amp; celerius de&longs;cendit, fer&shy;<lb/>rum &longs;ola grauitate actum, im&ograve; etiam temperato ictu l&aelig;dit graui&shy;<lb/>ter, qua&longs;&longs;at, &amp; frangit: ita que f maiore indiget quantitate pyrij pulue&shy;<lb/>ris, qu&agrave;m e: &longs;iquidem tertia parte ponderis &longs;u&aelig; &longs;ph&aelig;r&aelig;: at maius <lb/>e&longs;t pondus f quam e, ergo maius pondus pulueris f qu&agrave;m e, ergo <lb/>maior uehementia ictus, &longs;iquidem ea &longs;equitur, robur cau&longs;&aelig; mouen <lb/>tis &longs;im pliciter: ut concludamus longitudinem ictus &longs;equi propor&shy;<lb/>tionem motoris ad motum, &longs;ed uehementia robur motoris: nam &longs;i <lb/>ex portione mouet &aelig;quale pondus maiore cum impetu mouet, <lb/>quoniam maior e&longs;t proportio: &longs;i minore igitur pondus maius e&longs;t, <lb/>&amp;, ut dixi plus facit magnitudo ponderis cum leui ictu, qu&agrave;m ma&shy;<lb/>gnitudo ictus cum leui pondere. </s>

<s>Qu&aelig; ergo feruntur per longio&shy;<lb/>res canales maiore impetu feruntur, &amp; &longs;ocietatem <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan> a&euml;ris moti <lb/>per longius <expan abbr="&longs;pati&utilde;">&longs;patium</expan>, ut tardius remittatur, quia longiore tempore <expan abbr="u&itilde;s">uins</expan> <lb/>motus confirmata e&longs;t, &amp; proportio eius, qu&ograve;d mouet, maior e&longs;t ad id, <lb/>quod <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan>, quia minus extenditur, at uer&ograve; f <expan abbr="mot&utilde;">motum</expan> minore propor&shy;<lb/>tione <expan abbr="ict&utilde;">ictum</expan> facit <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan>, proa, ut dixi, <expan abbr="t&atilde;to">tanto</expan> grauius, e&longs;t quod ferit. </s>

<s>Quod <lb/><expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> minus <expan abbr="ext&etilde;datur">extendatur</expan> machina a b quam c d, <expan abbr="n&utilde;c">nunc</expan> <expan abbr="o&longs;t&etilde;dere">o&longs;tendere</expan> oporter.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg408"></margin.target>P<emph type="italics"/>rop.<emph.end type="italics"/> 103.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imadecima&longs;eptima.</s></p><p type="main">

<s>In cuniculis maior e&longs;t uis pulueris copio&longs;ioris ampliore in &longs;pa&shy;<lb/>tio, qu&agrave;m paucioris in minore iuxta proportionem eandem.</s></p><pb pagenum="113"/><p type="main">

<s>Sit &longs;patium f d &longs;exqui tertium b e, puluis quo que in f d &longs;patio &longs;i&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg409"></arrow.to.target><lb/>militer &longs;exqui tertius pulueri b e pondere, &amp; manife&longs;tum e&longs;t, quod <lb/>dum conuertitur in ignem quali&longs;cun que &longs;it proportio (modo eadem <lb/>ignis ad puluerem) erit ignis in f d pariter &longs;exqui tertius igni in b e, <lb/>dico qu&ograve;d &longs;i cra&longs;sities f d &longs;it etiam &longs;exqui tertia cra&longs;sitiei b e, quod <lb/>poterit frangi, &amp; moueri f d quie&longs;cente b e. </s>

<s>Vnde idem in cuniculis <lb/>ut magnus cuniculus cum multo puluere po&longs;sit mouere montem <lb/>paruus cum puluere proportione re&longs;pondente priori non po&longs;sit. <lb/></s>

<s>Nam c&ugrave;m &aelig;qualia &longs;int omnia iuxta que rationem eandem, nece&longs;&longs;e e&longs;t <lb/>ut pro ratione extendantur, at in paruo &longs;patio minor fit den&longs;itas c&ecedil;&shy;<lb/>tera paria &longs;unt, ergo &agrave; paruo &longs;patio non tantus fit impetus, quantus <lb/>&agrave; magno. </s>

<s>Impetus etiam proportionem habet ad <expan abbr="p&otilde;dus">pondus</expan>, &amp; ad con&shy;<lb/>iunctionem, &agrave; maiore igitur impetu plura, &amp; maiora mouentur, &amp; <lb/>conuelluntur, quam &agrave; minore, ob h&aelig;c igitur minores cuniculi &longs;uc&shy;<lb/>cutiunt, maiores euertunt, maximi exturbant, &amp; proij ciunt. </s>

<s>Nam <lb/>qui &longs;uccutiunt, ubi pondus, aut coniunctio maior &longs;it, qu&agrave;m ut di&shy;<lb/>&longs;trahere po&longs;sint, conden&longs;ant partes proximiores, &amp; rimas faciunt, <lb/>per quas exhalat ignis aut omnino extinguitur, aut conden&longs;atur. <lb/></s>

<s>At ergo in bellicis machinis, minus dilatat puluis, cum fuerit in lon <lb/>go canali, ob id ergo maiore impetu feruntur per illas, qu&agrave;m per <lb/>breuiores, etiam qu&ograve;d minor &longs;it puluis, minor &longs;it ignis. </s>

<s>Experimen <lb/>tum facies in canali, ubi &longs;ambuci medulla pro globulo flatu impel&shy;<lb/>lente expellitur ab&longs; que periculo: nam quanto minor fuerit canalis <lb/>ambitu ac longior eo maiore impetu pellitur. </s>

<s>For&longs;an qui&longs;piam nos <lb/>merit&ograve; poterit uideri <expan abbr="repreh&etilde;di&longs;&longs;e">reprehendi&longs;&longs;e</expan>, qu&ograve;d inanis glori&aelig; &longs;tudio per&shy;<lb/>nitio&longs;a humano generi do ceam. </s>

<s>Quibus re&longs;pondeo, me nihil do cu <lb/>i&longs;&longs;e, quod &iacute;n humani generis detrimentum cedat, huiu&longs;mo di que pr&ecedil;&shy;<lb/>cepta iam ob&longs;cura&longs;&longs;e, ut ne quid mali accidere po&longs;&longs;et hominibus ex <lb/>his: <expan abbr="n&atilde;">nam</expan> qu&ograve;d ad ea, qu&aelig; declarata, &longs;unt, cau&longs;as &longs;ol&ugrave;m retuli, effectus <lb/>ip&longs;imodi artis <expan abbr="nimi&utilde;">nimium</expan> feruntur, ac nimio plu&longs;quam <expan abbr="uell&etilde;">uellem</expan> in telligun&shy;<lb/>tur. </s>

<s>Vt cum ad copiam, ad magnitudinem, ad coacta imperia mi&longs;e&shy;<lb/>rorum re&longs;picio, nihil plus po&longs;sit addi. </s>

<s>Omnia enim hucu&longs; que <expan abbr="&longs;pect&atilde;t">&longs;pectant</expan> <lb/>ad potentiorum in crementa. </s>

<s>An ergo &longs;uccurrere afflictis, ob&longs;e&longs;sis, <lb/>cinctis, &aelig;quare <expan abbr="condition&etilde;">conditionem</expan>, liberare &agrave; &longs;eruitute etiam rebelles <expan abbr="n&otilde;">non</expan> li&shy;<lb/>cebit? </s>

<s>Ab initio fuimus omnes liberi: excogitata fuit regni ratio ad <lb/>commodum hominum, ea uer&longs;a e&longs;t per uim in <expan abbr="Tyrannid&etilde;">Tyrannidem</expan>. </s>

<s>Subtili <lb/>ergo ratione <expan abbr="occurrend&utilde;">occurrendum</expan> e&longs;t imbecillioribus: <expan abbr="n&atilde;">nam</expan> reliqua omnia ni&shy;<lb/>mis, ut dixi, qu&ecedil; ad cuniculos ad <expan abbr="magnitudin&etilde;">magnitudinem</expan> <expan abbr="machinar&utilde;">machinarum</expan> ad rectos <lb/>ictus ad <expan abbr="libram&etilde;ta">libramenta</expan> ad longitudinem &longs;pacij, per quos globus ille de&shy;<lb/>fertur, nota &longs;unt improbis illis artificibus, nec no&longs;trum e&longs;t &longs;pectare, <lb/>cur id licuerit, po&longs;tquam Deus hanc uiolentiam e&longs;&longs;e uoluit. </s>

<s>Multa <lb/>damnamus, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> Deus e&longs;&longs;e uult: boni uiri e&longs;t <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ni&longs;i opitulari homini&shy;<lb/>bus, <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> malis modo bonis futuri <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;int <expan abbr="impedim&etilde;to">impedimento</expan>: <expan abbr="quamobr&etilde;">quamobrem</expan> <pb pagenum="114"/>ea tradenda &longs;unt, qu&aelig; oppre&longs;sis &longs;int auxilio: ea &longs;unt, qu&ecedil; &longs;ubtilibus <lb/><expan abbr="con&longs;t&atilde;t">con&longs;tant</expan> rationibus, et multiplicata <expan abbr="amitt&utilde;t">amittunt</expan> uim ut qua&longs;i <expan abbr="pr&ecedil;&longs;t&etilde;t">pr&ecedil;&longs;tent</expan> pau <lb/>ca multis, &amp; exigua magnis. </s>

<s>In c&ecedil;teris ob&longs;curare ita decet cuncta, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>obe&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt, aut quouis modo puerti ad malos u&longs;us <expan abbr="que&atilde;t">queant</expan>, ut di&shy;<lb/>cta <expan abbr="n&otilde;">non</expan> dicta e&longs;&longs;e <expan abbr="put&etilde;t">putent</expan>, hoc e&longs;t <expan abbr="offici&utilde;">officium</expan> <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;olum probi, &longs;ed <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> pruden <lb/>tis uiri.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg409"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>_{m}.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imadecimaoctaua.</s></p><p type="main">

<s>Quanta proportione decedat ictus in obliquum parietem ab eo, <lb/>qui e&longs;t ad perpendiculum declarare.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sit paries b d e, ex a <expan abbr="fera&ttilde;">feratur</expan> in dictus, qui &longs;i <lb/><arrow.to.target n="marg410"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;et in c d <expan abbr="pariet&etilde;">parietem</expan> e&longs;&longs;e ad perpendiculum, &amp; <lb/>ualidi&longs;simus, &longs;in uero in f g abraderet, &amp; <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <lb/><expan abbr="c&otilde;qua&longs;&longs;aret">conqua&longs;&longs;aret</expan>. </s>

<s>Qu&aelig;ritur ergo ex b d e muro <lb/>qualis excipietur? </s>

<s>erit ergo proportio anguli c d a ad <expan abbr="angul&utilde;">angulum</expan> b d a, <lb/>ueluti ictus a d in d c ad <expan abbr="ict&utilde;">ictum</expan> in b d, <expan abbr="manife&longs;t&utilde;">manife&longs;tum</expan> e&longs;t <expan abbr="a&utilde;t">aunt</expan> &longs;equi proportio&shy;<lb/>nem, <expan abbr="quoni&atilde;">quoniam</expan> maxima uarietate <expan abbr="c&otilde;&longs;tat">con&longs;tat</expan> dum ex angulo b d a acuto fit <lb/>acutior, <expan abbr="quoni&atilde;">quoniam</expan> &longs;i b d c &longs;it <expan abbr="&qtilde;druplus">quadruplus</expan> b d a erit re&longs;iduus ad <expan abbr="dimidi&utilde;">dimidium</expan> b <lb/>d a nonuplus ip&longs;i dimidio, &amp; ad <expan abbr="quart&atilde;">quartam</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> habebit proportionem <lb/><expan abbr="decemnou&etilde;">decemnouem</expan> ad <expan abbr="un&utilde;">unum</expan>. </s>

<s>Si ergo <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> in <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> tenderent, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> efficerent mille <lb/>ictus &qring;d tres, cuius demon&longs;tratio h&ecedil;c e&longs;t. </s>

<s>Supponamus <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> <lb/>b d c ad <expan abbr="&qtilde;rtam">quartam</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> a d b ad dito re&longs;iduo ad b d c e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> <expan abbr="decupl&atilde;">decuplam</expan>: <lb/><expan abbr="t&utilde;c">tunc</expan> ex duob. </s>

<s>ictibus centupla erit in d c ad <expan abbr="e&atilde;">eam</expan>, qu&ecedil; in b e, <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> tribus <lb/>millecupla: nam <expan abbr="c&otilde;qua&longs;&longs;ata">conqua&longs;&longs;ata</expan> turri in primo ictu, id d decuplo magis <lb/>ad perpendiculum &lt;08&gt; in b d e <expan abbr="&longs;uma&ttilde;">&longs;umatur</expan> decima pars in ambitu d, &amp; illa <lb/>erit ergo <expan abbr="t&atilde;">tam</expan> di&longs;&longs;oluta, &amp; infirma ex &longs;uppo&longs;ito, &lt;08&gt; e&longs;t tota b e: &longs;ed ex &longs;e <lb/>cundo ictu decuplo magis <expan abbr="c&otilde;qua&longs;&longs;abi&ttilde;">conqua&longs;&longs;abitur</expan> illa pars, &lt;08&gt; b e ergo tota d c <lb/>centuplo magis <expan abbr="qua&longs;&longs;abi&ttilde;">qua&longs;&longs;abitur</expan> ex duob. </s>

<s>ictibus c d turris, &lt;08&gt; b e, &amp; ita in <lb/>tribus: ex <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> millibus ergo ictibus <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> ad amu&longs;sim directis, <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> ta <lb/><expan abbr="m&etilde;id">menid</expan> uix fieri po&longs;sit in <expan abbr="t&atilde;ta">tanta</expan> multitudine <expan abbr="n&otilde;">non</expan> plus <expan abbr="c&otilde;minue&ttilde;">comminuetur</expan> b d e, &lt;08&gt;<lb/>ex dec&euml; c d <expan abbr="&ptilde;ter">pnter</expan> <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> <expan abbr="exigu&utilde;">exiguum</expan> <expan abbr="quippi&atilde;">quippiam</expan> in &longs;uperficie. </s>

<s>Imo ut <expan abbr="declarat&utilde;">declaratum</expan> <lb/>e&longs;t multo minus repetita ratione multiplicis. </s>

<s>Ob id in arce <expan abbr="Medio-lan&etilde;&longs;i">Medio&shy;<lb/>lanen&longs;i</expan> exterius lapidibus uiuis in <expan abbr="rotund&utilde;">rotundum</expan> diducta &longs;uperficie inter&shy;<lb/><figure id="fig89"></figure><lb/>uallo que <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> drato hunc in <expan abbr="mod&utilde;">modum</expan> munit&ecedil; &longs;unt altiores tur <lb/>res. </s>

<s>Fiat ergo murus cuius proportio a d c ad b d a &longs;it &longs;ex <lb/>quitertia, erit que angulus b d c <expan abbr="dodr&atilde;s">dodrans</expan> recti, &amp; <expan abbr="par&utilde;">parum</expan> incli <lb/>natis, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> b d c erit quarta pars recti, &amp; &longs;it tant&ecedil; ma&shy;<lb/>gnitudinis, at que duritiei, ac ade&ograve; ben&egrave; coniunctus fer&shy;<lb/><arrow.to.target n="table16"></arrow.to.target><lb/>reis cathenis, ac &longs;tolonibus, ut po&longs;sit re&longs;i&longs;tere <expan abbr="machinar&utilde;">machinarum</expan> <expan abbr="fe-renti&utilde;">fe&shy;<lb/>rentium</expan> <expan abbr="&longs;ph&ecedil;r&atilde;">&longs;ph&ecedil;ram</expan> <expan abbr="librar&utilde;">librarum</expan> ducentarum (qu&aelig; &longs;an&egrave; maxim&aelig; &longs;unt) <lb/>quin quaginta: <expan abbr="t&utilde;c">tunc</expan> cum proportio &longs;exquitertia nouies repeti&shy;<lb/>ta, ut in numeris uides, efficiat quinquies replicatis nouem <lb/>ictibus, fiet proportio decupla quinquies producta, qu&ecedil; e&longs;t cen <lb/><expan abbr="t&utilde;">tum</expan> millium ad <expan abbr="un&utilde;">unum</expan> in quadraginta quin que ictibus. </s>

<s><expan abbr="Antequ&atilde;">Antequam</expan> <lb/>ergo peruenit ad quinquaginta ictus rectos nece&longs;&longs;e erit, ut <pb pagenum="115"/>multo plures centum millibus ictus excipiat ante &lt;08&gt; euertatur, qu&aelig; <lb/>recta &longs;i e&longs;&longs;et quin quaginta &longs;ol&ugrave;m potui&longs;&longs;et &longs;u&longs;tinere. </s>

<s>Qu&aelig; ergo hu <lb/>mana potentia &longs;ufficeret. </s>

<s>In arce Medio <expan abbr="lan&etilde;&longs;i">lanen&longs;i</expan> uidimus uix attactas <lb/>in illis extuberationibus lapideis. </s>

<s>Sed quoniam hic occurritur per <lb/>inclinationem machinarum, ide&ograve; de hoc <expan abbr="&longs;ermon&etilde;">&longs;ermonem</expan> &longs;um habiturus.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg410"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><table><table.target id="table16"></table.target><row><cell>729</cell></row><row><cell>972</cell></row><row><cell>1296</cell></row><row><cell>1728</cell></row><row><cell>2304</cell></row><row><cell>3072</cell></row><row><cell>4096</cell></row><row><cell>5461 1/3</cell></row><row><cell>7281 7/9</cell></row></table><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imadecimanona.</s></p><p type="main">

<s>Quantum ictus machin&ecedil; procliuis ad <expan abbr="angul&utilde;">angulum</expan> <expan abbr="minua&ttilde;">minuatur</expan> explorare.</s></p><p type="main">

<s>Huiu&longs;ce cau&longs;a <expan abbr="excogitar&utilde;t">excogitarunt</expan>, ut ictus ad <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan> <expan abbr="dirigere&ttilde;">dirigeretur</expan>, &amp; <lb/><arrow.to.target n="marg411"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quanqu&atilde;">quanquam</expan> angulus d e f &longs;it &ecedil;quali angulo a b c, long&egrave; <expan abbr="t&ntilde;">tnm</expan> maior e&longs;t uis <lb/>a b &lt;08&gt; d e duplici cau&longs;a, &amp; <expan abbr="quoni&atilde;">quoniam</expan> a b e&longs;t <expan abbr="&longs;ecund&utilde;">&longs;ecundum</expan> nat uram impetus <lb/><figure id="fig90"></figure><lb/>ignis, &amp; <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> <expan abbr="eor&utilde;">eorum</expan>, qu&ecedil; <expan abbr="emittun&ttilde;">emittuntur</expan> in altum: &amp; &qring;d pars <lb/>&longs;uperior in b retineat <expan abbr="ict&utilde;">ictum</expan>, in e non retineat. </s>

<s>Sed caui <lb/>tas fiat maior in inferiore parte: cuius <expan abbr="experim&etilde;tum">experimentum</expan> <lb/>quiliber facere pote&longs;t <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> ha&longs;ta. </s>

<s>Huic ergo &longs;olerti&aelig;, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <lb/>tormenta iubet altius collocare ob&longs;tat <expan abbr="prim&utilde;">primum</expan>, quod <lb/>ictus ex decliui &longs;itu periculo&longs;ior e&longs;t pro machina, &amp; ma <lb/>xim&egrave; &qring;d retro impellit, quae ex retro ce&longs;&longs;a, po&longs;t &lt;08&gt; exone <lb/>rata e&longs;t, <expan abbr="digno&longs;ci&ttilde;">digno&longs;citur</expan>, &amp; ad <expan abbr="collimand&utilde;">collimandum</expan> decedit parte <expan abbr="ui-ri&utilde;">ui&shy;<lb/>rium</expan> &longs;uarum, &qring;d et&longs;i <expan abbr="paru&utilde;">paruum</expan> &longs;it in ductu <expan abbr="t&ntilde;">tnm</expan>, &amp; <expan abbr="ictu&utilde;">ictuum</expan> mul <lb/>tiplicatione <expan abbr="magn&utilde;">magnum</expan> affert di&longs;crimen. </s>

<s>Habet &amp; <expan abbr="c&otilde;mo">commo</expan> <lb/>dum &longs;itus muri accliuis <expan abbr="terr&atilde;">terram</expan> <expan abbr="&longs;uppo&longs;it&atilde;">&longs;uppo&longs;itam</expan> ad perpendiculum, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ictum <lb/>&longs;u&longs;tinet: ade&ograve; ut omnib. </s>

<s><expan abbr="inuic&etilde;">inuicem</expan> collectis, perinde &longs;it ac &longs;i ex perpen&shy;<lb/>diculo, et &ecedil;quidi&longs;tanti ad <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> <expan abbr="feria&ttilde;">feriatur</expan>. </s>

<s>Venetus. </s>

<s>S. aliter Patauij cauit, <lb/>uidetur que, quae &longs;apienti&longs;simus &longs;it, &amp; eandem &longs;equatur ubi que normam, <lb/>po&longs;t &lt;08&gt; in <expan abbr="rotund&atilde;">rotundam</expan> figuram <expan abbr="tot&utilde;">totum</expan> urbis ambitum formauit, &amp; fo&longs;&longs;a la <lb/>ta, ac pro fundi&longs;sima aqua que perenni muniuit, &amp; <expan abbr="&longs;umm&atilde;">&longs;ummam</expan> muri partem <lb/><expan abbr="rotund&atilde;">rotundam</expan> in hunc <expan abbr="mod&utilde;">modum</expan> effecit <expan abbr="cau&atilde;">cauam</expan> que interius undi que, ne cuniculis <lb/><figure id="fig91"></figure><lb/>po&longs;&longs;et euerti, &agrave; lateribus uer&ograve; humiles, ac cra&longs;si&longs;simas turres, ut nul <lb/>la ui po&longs;&longs;ent dirui, eas que tormentis bellicis, undi que latera lu&longs;trantib. <lb/></s>

<s>reple&longs;&longs;et, illud diligenti&longs;sime cauit, ne murus humilior e&longs;&longs;et aduer&longs;a <lb/>ripa, &longs;ed ad <expan abbr="libell&atilde;">libellam</expan> tamen depre&longs;&longs;us, ut <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> machinis in terram exten <lb/>&longs;is &longs;ph&ecedil;rul&aelig; non tangerent <expan abbr="mur&utilde;">murum</expan>: nam <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> fo&longs;&longs;a &longs;it quadraginta pa&longs;&shy;<lb/>&longs;uum, excedat <expan abbr="a&utilde;t">aunt</expan> murus <expan abbr="exterior&etilde;">exteriorem</expan> aggerem uno pa&longs;&longs;u, ut quicquid <lb/>in ambitu e&longs;t uno ictu oculi cogno&longs;ci po&longs;sit, &amp; aggeris angulus ma <lb/>ior &longs;it uno pa&longs;&longs;u, <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> magis adiecta cra&longs;sitie machin&ecedil; fieri non pote&longs;t, <lb/>utictus in <expan abbr="mur&utilde;">murum</expan> dirigatur. </s>

<s>Eam ob cau&longs;am <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> cauit, ne <expan abbr="&ecedil;difici&utilde;">&ecedil;dificium</expan> ul&shy;<lb/><figure id="fig92"></figure><lb/>lum, aut planta, uel colliculus e&longs;&longs;et cir&shy;<lb/>cum circa <expan abbr="urb&etilde;">urbem</expan> ad tria M. P. laborat hoc <lb/>periculo h&ecedil;c urbs, ne tota &ecedil;dificijs euer&shy;<lb/>&longs;is concidat. </s>

<s><expan abbr="Turcar&utilde;">Turcarum</expan> enim Princeps di&shy;<lb/>dicit, ut in Nouo ca&longs;tro in Melit&ecedil; In&longs;ul&ecedil; <lb/>arce S. </s>

<s>Elmi appellata plu&longs; &lt;08&gt; mille icti&shy;<lb/>bus in &longs;ingulos dies imo M D obtundere <pb pagenum="116"/>munitiones. </s>

<s>Eum que impetum producere ad quindecim dies, &amp; ui&shy;<lb/>ginti tum etiam longius, ut facil&egrave; domos omnes euertat, homines <lb/>occidat: &longs;i qui &longs;uper&longs;unt tot in commodis obruuntur uigilijs, fame, <lb/>&longs;iti, puluere, ut inutiles red dantur. </s>

<s>Ide&ograve; huic <expan abbr="inc&otilde;modo">incommodo</expan> occurrunt <lb/>aggeribus intra m&oelig;nia erectis, in quos uis <expan abbr="torm&etilde;torum">tormentorum</expan> igneorum <lb/>emoritur. </s>

<s>Sed dices, cur ergo non pro muris erigere eos pr&aelig;&longs;tat, &amp; <lb/>minore &longs;umptu &longs;atis? </s>

<s>quoniam &longs;ubruuntur &agrave; fo&longs;&longs;oribus facillim&egrave;, &longs;<gap/><lb/>ad illos peruenire po&longs;sit ho&longs;tis. </s>

<s>Ide&ograve; intra m &oelig;nia utili&longs;simi &longs;unt, pro<lb/>m&oelig;nijs parum pro&longs;unt. </s>

<s>Quod uer&ograve; ad te&longs;tudines attinet, &longs;ub qui&shy;<lb/>bus <expan abbr="lat&etilde;t">latent</expan> fo&longs;&longs;ores machin&aelig; laterales, &amp; &agrave; fronte &amp; ignes, &amp; aqua al&shy;<lb/>tior prohibent omnino iniuriam, qu&ecedil; ab his imminet. </s>

<s>C&aelig;terum hu&shy;<lb/>iu&longs;modi cum in longum <expan abbr="differun&ttilde;">differuntur</expan> morbis, illuuie, <expan abbr="inc&otilde;modis">incommodis</expan>, plu&shy;<lb/>uijs, frigoribus omnino <expan abbr="di&longs;&longs;olu&utilde;tur">di&longs;&longs;oluuntur</expan>, ut nulla multitudo huic operi <lb/>&longs;ufficere po&longs;sit. </s>

<s>Rhodus, Alba regia, Melita, Ca&longs;trum <expan abbr="nou&utilde;">nouum</expan>, Byzan <lb/>tium, &longs;i diferri potui&longs;&longs;ent tempora, non ce&longs;si&longs;&longs;ent uictori quantum&shy;<lb/>uis &longs;uperbo. </s>

<s>Vicit pertinacia, audacia que &longs;umma, <expan abbr="Corcyr&atilde;">Corcyram</expan>, Viennam <lb/>capere <expan abbr="n&otilde;">non</expan> potuit, quoniam in <expan abbr="long&utilde;">longum</expan> trahebatur oppugnatio. </s>

<s>Mul <lb/>t&aelig; machin&aelig;, &amp; pauci homines pr&aelig;d&aelig; ob&longs;e&longs;&longs;orum expo&longs;it&aelig; &longs;unt: <lb/>pauc&ecedil;, &amp; pauci homines ob&longs;idebuntur potius, quam ob&longs;idebunt. <lb/></s>

<s>Exercitus magnus di&longs;&longs;oluitur, &amp; &longs;emetip&longs;um con&longs;umit, &longs;i nulla fiat <lb/>acce&longs;sio aut exigua quomodo &longs;tabit: &longs;i magna auxilia omnia cor&shy;<lb/>rumpuntur. </s>

<s>Contr&agrave; ob&longs;e&longs;sis auxilia &longs;i ueniant lu&longs;trata, &amp; munita, et <lb/>omnibus nece&longs;&longs;arijs ornata uiri integri <expan abbr="c&otilde;tra">contra</expan> fatigatos, &amp; fe&longs;&longs;os cor <lb/>pore, armati contra inermes, alacres contra torpidos &longs;uperueniunt. <lb/></s>

<s>Ob id pr&aelig;cipuum e&longs;t auxilium pr&ecedil;ter h&ecedil;c his, qui oppugnantur co <lb/>pia militum, qui per initia nun &lt;08&gt; quie&longs;cant diu noctu que, <expan abbr="uer&utilde;">uerum</expan> noctu <lb/>duo tubicines per&longs;&aelig;pe <expan abbr="exercit&utilde;">exercitum</expan> <expan abbr="in&longs;omn&etilde;">in&longs;omnem</expan> in armis tota nocte <expan abbr="c&otilde;tine">contine</expan> <lb/><expan abbr="b&utilde;t">bunt</expan>. </s>

<s>Serio <expan abbr="a&utilde;t">aunt</expan> die pugnare, &amp; noctu <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> minim&egrave; id <expan abbr="&longs;per&atilde;t">&longs;perant</expan>, &amp; fatigati <lb/>&longs;unt: mira euenire &longs;olent in his in&longs;peratis, ac audacibus eruptionib. <lb/></s>

<s>per&longs;&ecedil;pe <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> omnino &longs;upra <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>. </s>

<s>Ita <expan abbr="n&otilde;">non</expan> conquie&longs;cere oportet donec, <lb/>uel omnino &agrave; cepto de&longs;inat ho&longs;tis, aut <expan abbr="loc&utilde;">locum</expan> occupet &longs;ibi <expan abbr="relict&utilde;">relictum</expan> po&shy;<lb/>tius &lt;08&gt; <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> elegerit. </s>

<s>nam <expan abbr="experiment&utilde;">experimentum</expan> frequens do cuit, ubi ill&aelig; ma <lb/>gn&ecedil; uires &longs;uo arbitrio <expan abbr="loc&utilde;">locum</expan>, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <expan abbr="eleger&utilde;t">elegerunt</expan> obtinere potuerint, <expan abbr="tand&etilde;">tandem</expan> <lb/>potiri locis <expan abbr="qu&atilde;tumuis">quantumuis</expan> munitis in hoc &qring;d diximus <expan abbr="c&otilde;tra">contra</expan> <expan abbr="oppona&ttilde;">opponatur</expan>. <lb/></s>

<s>Etenim <expan abbr="&longs;ept&etilde;">&longs;eptem</expan> modis <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> urbes, at que arces <expan abbr="capian&ttilde;">capiantur</expan>, <expan abbr="quor&utilde;">quorum</expan> duo &longs;unt ex <lb/>tra <expan abbr="&ptilde;&longs;ent&etilde;">pn&longs;entem</expan> <expan abbr="con&longs;ideration&etilde;">con&longs;iderationem</expan> ob&longs;idio, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> magnitudine ambitus loci <expan abbr="tol-li&ttilde;">tol&shy;<lb/>litur</expan>, &amp; proditio, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> cu&longs;to <expan abbr="d&utilde;">dum</expan> <expan abbr="uigil&atilde;tia">uigilantia</expan>, cuniculi, euer&longs;io &longs;uperioris muri, <lb/>euer&longs;io ab imo per machinas, cuniculi, &longs;eu &longs;uffo&longs;sio, urbis euer&longs;io, &longs;eu <lb/><expan abbr="&ecedil;dificior&utilde;">&ecedil;dificiorum</expan>: &amp; <expan abbr="&qtilde;uo">quauo</expan> cant aggre&longs;sio, &longs;eu oppugnatio per &longs;calas, &amp; crates <lb/><expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &longs;agittarijs: his omnib. </s>

<s><expan abbr="&longs;atisfact&utilde;">&longs;atisfactum</expan> puto, pr&ecedil;ter &lt;08&gt; oppugnationi pro&shy;<lb/>pter <expan abbr="humilitat&etilde;">humilitatem</expan> <expan abbr="muror&utilde;">murorum</expan>: <expan abbr="n&atilde;">nam</expan> lignis <expan abbr="opplen&ttilde;">opplentur</expan>, at que fa&longs;ciculis, terra que fo&longs; <lb/>&longs;&ecedil;: nihil. </s>

<s>n. </s>

<s>re&longs;i&longs;tit immen&longs;&ecedil; illi pote&longs;tati, &amp; crudelitati <expan abbr="&longs;&ecedil;ui&longs;simor&utilde;">&longs;&ecedil;ui&longs;simorum</expan> ty <lb/><expan abbr="r&atilde;nor&utilde;">rannorum</expan>. </s>

<s><expan abbr="Ver&utilde;">Verum</expan>, ut dixi, terra noctu <expan abbr="effodi&ttilde;">effoditur</expan>, ligna artificio&longs;is ignib. </s>

<s>eru <pb pagenum="117"/>untur. </s>

<s>Et longum e&longs;t opus &longs;iue per paucos, &longs;iue per multos quis ef&shy;<lb/>ficere conetur: ut non minus exigat temporis, qu&agrave;m ob&longs;idio: nam <lb/>multitudine unus alterum impedit, &amp; mortui uiuos, ut omnino res <lb/>&longs;it non &longs;peranda ni&longs;i aduer&longs;us inerti&longs;simos. </s>

<s>Pontes euertunt machi <lb/>n&aelig;, ignes que. </s>

<s>Sed ubi etiam muros obtinuerint ob rotunditatem in <lb/>illis con&longs;i&longs;tere non po&longs;&longs;unt. </s>

<s>Inde &agrave; defen&longs;oribus propul&longs;antur &longs;ari&longs;&shy;<lb/>&longs;is, telis, ignibus, tran&longs;uer&longs;is trabibus, machinis: illudque accedit com <lb/>modi, ut quanto plures eo facilius excutiantur. </s>

<s>Dixi non debere <lb/>uereri maxima etiam pr&aelig;terid, quoniam &amp; i&longs;t&ecedil; ip&longs;&ecedil; tanto &longs;anguine <lb/>acqui&longs;it&ecedil; tanto deorum &amp; hominum iniuria modica &longs;cintilla ignis <lb/>&longs;ine munitionibus, exercitibus, &longs;iue machinis, ab&longs;que terr&aelig; <expan abbr="c&otilde;cu&longs;sio-ne">concu&longs;sio&shy;<lb/>ne</expan>, aut inundatione, uel pe&longs;te euertuntur. </s>

<s>In illam mi&longs;eram lachry&shy;<lb/>mam patris &longs;cintilla ignis inferni, c&ugrave;m Deo placuerit, <expan abbr="mitti&ttilde;">mittitur</expan>, ex qua, <lb/>quod <expan abbr="coalit&utilde;">coalitum</expan> e&longs;t, multis &longs;eculis imperium luxu, crudelitate, &longs;tultitia <lb/>unius filij, uix uno lu&longs;tro toto di&longs;&longs;oluitur. </s>

<s>Hanc <expan abbr="&longs;cintill&atilde;">&longs;cintillam</expan> cum felici <lb/>etiam genio &longs;ecum ex utero detulit Alexander Magnus. </s>

<s>In alijs alij <lb/>genium &longs;ortiti &longs;unt, alij <expan abbr="&longs;cintill&atilde;">&longs;cintillam</expan> detulere ab Orco. </s>

<s>Ex imperio A&longs;&longs;y <lb/>riorum per luxum Sardanapalus: ex Medorum per <expan abbr="&longs;cintill&atilde;">&longs;cintillam</expan> A&longs;tya&shy;<lb/>ges: ex <expan abbr="Per&longs;ar&utilde;">Per&longs;arum</expan> per &longs;tultitiam Darius: ex <expan abbr="Romanor&utilde;">Romanorum</expan> Honorius. </s>

<s>Di <lb/>ces, h&ecedil;c quid ad proportionem? </s>

<s>Im&ograve; uelut machina ad <expan abbr="perpendicul&utilde;">perpendiculum</expan> <lb/>librata pauculo illo puluere Pyrio <expan abbr="urb&etilde;">urbem</expan> euertit, ita &longs;cintilla illa infer <lb/>ni ignis &longs;emini magni tyranni indita euertit at que di&longs;&longs;oluit totum re&shy;<lb/>gnum &longs;ine machinis, ut dixi, uel exercitibus ullis, &amp; quod maius e&longs;t <lb/>remedio nullo. </s>

<s>Sed puerulo indito luxus, ignaui&aelig;, crudelitatis at que<lb/>&longs;tultiti&ecedil; fontibus, mirabile dictu &longs;an&egrave;, &amp; ad proportionem diuino&shy;<lb/>rum <expan abbr="in&longs;trumentor&utilde;">in&longs;trumentorum</expan> pertinens. </s>

<s>Sed redeamus ad in&longs;titutum: Video <lb/>enim, quid po&longs;sit obijci, &longs;cilicet muros cra&longs;&longs;os, et altiores tueri <expan abbr="urb&etilde;">urbem</expan> <lb/>&amp; &aelig;dificia illius po&longs;&longs;e ab&longs;que aggeris erectione, &amp; &longs;i <expan abbr="diruan&ttilde;">diruantur</expan> manere <lb/>etiam nihilominus imo magis, quod e&longs;t terram, u&longs;que <expan abbr="quoni&atilde;">quoniam</expan> eadem <lb/>ratione manet, quia concuti non po&longs;sit &agrave; machinis: nec ho&longs;tes id cu <lb/>raturos, &longs;perantes hoc <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> &longs;ufficere, &qring;d m&oelig;nia &longs;olo <expan abbr="&aelig;quen&ttilde;">&aelig;quentur</expan>, at que id <lb/><expan abbr="fact&utilde;">factum</expan> e&longs;t Mediolani, &amp; in arce eius, <expan abbr="t&utilde;">tum</expan> Papi&ecedil; &amp; in Cremonen&longs;i arce. <lb/></s>

<s>Ver&ugrave;m ni fallor, ut paruis arcibus &agrave; tanta ui tormentorum nullum <lb/>e&longs;t <expan abbr="pr&aelig;&longs;idi&utilde;">pr&aelig;&longs;idium</expan>, aut &longs;alutis &longs;pes, ita neque <expan abbr="c&otilde;uenit">conuenit</expan>, ut muris humilibus ag <lb/>geri confidant, nam &amp; pauci homines tanto labori non &longs;ufficerent, <lb/>&amp; agger cum fo&longs;&longs;a effo&longs;&longs;a &longs;cilicet terra defen&longs;ores nimis in <expan abbr="angu&longs;t&utilde;">angu&longs;tum</expan> <lb/>cogeret. </s>

<s>At in urbibus contra eueniet: muris enim erectis altius ma <lb/>chin&aelig; lapidum fru&longs;tis hominem <expan abbr="occid&etilde;t">occident</expan>: an percu&longs;&longs;a &longs;uperiore par <lb/>te ob coniunctionem inferior concutitur, &amp; in de <expan abbr="tot&utilde;">totum</expan> &longs;imul cadit, <lb/>ut uidimus Papi&ecedil;, quo <expan abbr="cad&etilde;te">cadente</expan>, &amp; fo&longs;&longs;a impletur, &amp; <foreign lang="greek">tEIkole/tois</foreign> facilior <lb/>aditus ad &longs;ubruendum reliquas partes <expan abbr="pr&ecedil;be&ttilde;">pr&ecedil;betur</expan>: im&ograve; percul&longs;i defen&shy;<pb pagenum="118"/>&longs;ores &longs;&aelig;pe muneris &longs;ui obliui&longs;cuntur, de&longs;ertaque ea parte liberum <lb/>ingre&longs;&longs;um ho&longs;tibus exhibent. </s>

<s>Tum uer&ograve; magis, quod non confi&shy;<lb/>dunt animo <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ad id parato, po&longs;&longs;e aggerem &longs;ufficientem, &amp; in tam <lb/>breui tempore ex&longs;truere, &amp; etiam intelligunt, antequam erigatur, <lb/>patere &agrave; lateribus introitum ho&longs;tibus.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg411"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imauige&longs;ima.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem partium nauis ad eundem obliquum uentum <lb/>explorare.<lb/><arrow.to.target n="marg412"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg412"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sint mali in naui a b c, ad b e, c fuentus &egrave; regione g h k etiam ad <lb/>perpendiculum feratur, ut anguli g d a, h e b, k f c &longs;int &aelig;quales, dico <lb/>tamen diuer&longs;o modo affici: nam cum premitur a uer&longs;us l, c premi&shy;<lb/>tur uer&longs;us f: at &longs;i prematur cuer&longs;us n a, premitur uer&longs;us d, at &longs;i pre&shy;<lb/><figure id="fig93"></figure><lb/>matur b uer&longs;us m, &amp; a uer&shy;<lb/>&longs;us l, &longs;ed non quantum ex <lb/>g d, &amp; cuer&longs;us n, &longs;ed non <lb/>quantum ex k f, ab eodem <lb/>ergo uento contrarij mo&shy;<lb/>tus efficiuntur ex uelorum <lb/>diuer&longs;itate, etenim per uen <lb/>tum d feretur ad meridiem <lb/>nauis, &amp; per uelum f ad Se <lb/>ptentrionem etiam didu&shy;<lb/>cto auxilio e l a ui, quanto <lb/>magis cum illo: &amp; &longs;i uen&shy;<lb/>tus excipiatur in f uelo, <lb/>non iuuabit clauus, &amp; &longs;i in <lb/>d dirigetur, &amp; temperabitur motus, &amp; &longs;i in e medio modo. </s>

<s>Ergo &longs;i <lb/>uentus feratur rect&egrave; iuuabit, ut dici &longs;olet omnibus, &amp; plenis uelis <lb/>excipere, &longs;i ex obliquo demittere antennam puppis, &longs;in autem ual&shy;<lb/>de obliqu us &longs;it, &longs;olo pror&aelig; uelo utemur. </s>

<s>Si ualidior qu&agrave;m oportet <lb/>humiliore. </s>

<s>Atque h&aelig;c po&longs;tmodum &longs;unt diligenter numeranda, ac <lb/>metienda: nunc &longs;ufficiat cau&longs;am reddidi&longs;&longs;e, &amp; admonui&longs;&longs;e diuer&longs;i&shy;<lb/>tatis motuum, qu&aelig; ex uelis contingit: nam e&ograve; fertur nauis, qu&ograve; <lb/>prora dirigitur. </s>

<s>Ergo cum puppis tanto feratur uer&longs;us meridiem <lb/>a b, quanto prora uer&longs;us meridiem a d, &amp; quanto puppis fertur uer <lb/>&longs;us <expan abbr="meridi&etilde;">meridiem</expan>, tanto prora fertur uer&longs;us boream, igitur quanto prora <lb/>fertur uer&longs;us meridiem a d, tanto uer&longs;us boream a b f, &longs;ed &longs;itus claui <lb/>pote&longs;t multo plus in comparatione ueli d, quam f &longs;cilicet, quia di&shy;<lb/>&longs;tantia a b a e&longs;t o a, &amp; di&longs;tantia e c e&longs;t o c, tanto plus ergo pote&longs;t cla&shy;<lb/>ui &longs;itus in comparatione ad uelum d, quam f, quanta e&longs;t proportio <pb pagenum="119"/>o a, ad o c, igitur clauus e&longs;t long&egrave; potentior in comparatione ueli <lb/>d, quam f, ergo uelum d minus agit nauim, quam f. </s>

<s>Sed ut extrema <lb/>&longs;e habent, ita medium eorum comparatione, igitur malus b e uali&shy;<lb/>dior e&longs;t, multo d a, &amp; infirmior c f. </s>

<s>Ver&ugrave;m, ut dixi, ob &longs;itum &longs;impli&shy;<lb/>citer ualidius e&longs;t, uelum e quam f, &amp; etiam quia, ut dixi, altior &amp; <lb/>era&longs;sior &longs;olet e&longs;&longs;e, ideo multo ualidior tribus his cau&longs;is, qu&agrave;m e f: <lb/>adde quartam qu&ograve;d uelum habet maius, antiquo tempore uoca&shy;<lb/>tum acatius. </s>

<s>At ut etiam docui c b non e&longs;t in medio, nec &aelig;quidi&longs;tat <lb/>ab a d &amp; c f, &longs;ed in clinatur ad proram ideoque imbecillior: cum ergo <lb/>&longs;it &aelig;qualium, &amp; paulo maiorum uirium, qu&agrave;m c f, &amp; tutior, &amp; me&shy;<lb/>lius agatur per <expan abbr="clau&utilde;">clauum</expan> qu&agrave;m c f, &amp; &longs;it a d nimis iu&longs;to imbecillis, pro&shy;<lb/>pterea b e mali, &amp; ueli maximus e&longs;t u&longs;us: ade&ograve; mali nomen per an&shy;<lb/>tonoma&longs;iam de ip&longs;o &longs;impliciter intelligatur.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imauige&longs;imaprima.</s></p><p type="main">

<s>Flabelli uires, at que naturam declarare.</s></p><p type="main">

<s>Sit flabellum a b c appen&longs;um, ut &longs;olet, in a, &amp; moueatur motu </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg413"></arrow.to.target><lb/>qua&longs;i circa axem p a q in parte inferiore, &amp; a&euml;r comprehen&longs;us &longs;ub <lb/>b h k, &amp; &longs;patium &longs;it 1 m figur&aelig; nauicularis, qu&aelig; con&longs;tat e&longs;&longs;e par&shy;<lb/>tem cylindri inanis ex formatione ab Euclide &longs;cripta: nam &longs;i pro&shy;<lb/>poneretur p a q ad perpendiculum &longs;uper&longs;tans plano, fieret circum&shy;<lb/>ducta a b c &longs;uperficie, qu&aelig; e&longs;&longs;et lata &longs;uperius, &longs;icut etiam inferius <lb/><arrow.to.target n="marg414"></arrow.to.target><lb/>cylindrus: at &longs;uperius a b tenuis e&longs;t, &amp; angu&longs;ta, ergo fiet pars cy&shy;<lb/>lindri inanis: quia non circunuoluitur, donecredeat. </s>

<s>Ergo per di&shy;<lb/>cta &longs;uperius &longs;ectio illius p r q s per axem e&longs;t pars cuiu&longs;dam elly&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg415"></arrow.to.target><lb/>p&longs;is. </s>

<s>Et &longs;ectio qu&aelig;uis plan&aelig; &longs;uperficiei &aelig;quidi&longs;tans a b cuelut tu, <lb/>item que &aelig;quidi&longs;tans axi p a q e&longs;t &longs;uperficies rectangula, quarum <lb/>una e&longs;t &longs;imilis, &amp; &aelig;qualis b h k, e&longs;t in una &longs;uperficie cum axe p a q <lb/>alia uer&ograve; e&longs;t &aelig;quidi&longs;tans eidem axi maior aut minor &aelig;quidi&longs;tanti&shy;<lb/>um, &amp; ip&longs;a laterum, at que rectangula ac &longs;i cylindrus &longs;tans axi plano <lb/>&aelig;quidi&longs;tanti &longs;ecaretur iuxta longitudinem &longs;eu altitudinem &longs;uam: <lb/>&amp; manife&longs;tum e&longs;t, quod i&longs;ta duo plana, &amp; eorum &longs;uperficies &longs;ecant <lb/>&longs;e mutu&ograve; ad rectos angulos.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg413"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg414"></margin.target>L<emph type="italics"/>ib.<emph.end type="italics"/> 11. <lb/><emph type="italics"/>diff.<emph.end type="italics"/> 21.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg415"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 6<gap/></s></p><p type="main">

<s>Quibus con&longs;titutis, qui &longs;tabunt iuxta l, &amp; m longitudines a&euml;ris <lb/>moti, &amp; loci, per quem tran&longs;it flabellum, &longs;entient magnum uentum, <lb/>quoniam cum corpus m x l ab extremis partibus &longs;it elatius a b ex&shy;<lb/>tremis, &longs;tantes, &amp; alti tangentur &agrave; uento agitato. </s>

<s>Si uero &longs;edeant, aer <lb/>primum non attinget illos, ut etiam quia &longs;ur&longs;um pellitur non per&shy;<lb/>ueniet ad illos, im&ograve; diffugiet, ergo non refrigerabuntur. </s>

<s>Qui uer&ograve; <lb/>&agrave; lateribus l x m <expan abbr="&longs;tab&utilde;t">&longs;tabunt</expan> hiccinde, uelut in f g, &longs;i &longs;teterint, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> refriger&aelig; <lb/><expan abbr="b&utilde;tur">buntur</expan>, quia <expan abbr="qu&atilde;do">quando</expan> flabellum erit in l, uel m aer de&longs;cendet, ergo fugi <lb/>et ab illis, cum autem fuerit in x, erit in loco humiliori, &amp; mouebi&shy;<pb pagenum="120"/>tur diuer&longs;a ratione, quippe ab f in h, &amp; non ad latera, ergo ne que <lb/><figure id="fig94"></figure><lb/>contactu, neque motu, qui <lb/>fiet per &aelig;quidi&longs;tantem f, <lb/>&amp; g non poterunt refrige&shy;<lb/>rari. </s>

<s>Sed &longs;i humili loco &longs;e&shy;<lb/>deant, quoniam a&euml;r de&longs;cen <lb/>dit, ex l &amp; m uer&longs;us x, &amp; <lb/>etiam, quia erunt proximi <lb/>h k, <expan abbr="qu&atilde;do">quando</expan> fuerit in x, <expan abbr="refri-gerabun&ttilde;">refri&shy;<lb/>gerabuntur</expan> ualde. </s>

<s>Qui <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <lb/><expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> iuxta h &amp; k minus <expan abbr="re-frigerabun&ttilde;">re&shy;<lb/>frigerabuntur</expan> utri&longs;que, &longs;ed pau <lb/>lulum in reditibus propin <lb/>quis, &amp; neque &longs;tantes, <expan abbr="neque&longs;ed&etilde;tes">neque<lb/>&longs;edentes</expan>, &longs;ed &longs;i altius attolla&shy;<lb/>tur h k. </s>

<s>Rur&longs;us &longs;i b h k fue&shy;<lb/>rit grauior eodem, ut de&shy;<lb/>&longs;cendat tanto impetu, <expan abbr="qu&atilde;-to">quan&shy;<lb/>to</expan> a&longs;cendit attractum, ut <lb/>pote ex ligno tenui nucis, <lb/>tunc multo magis refrige&shy;<lb/>rabit, &amp; procul, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> ob uim <lb/>ualidiorem, &longs;ed quoniam <lb/>celerius occur&longs;antes &longs;ibi <lb/>contrarijs motibus, ac <expan abbr="ue-hem&etilde;tibus">ue&shy;<lb/>hementibus</expan> fiet colli&longs;io par <lb/>tium a&euml;ris, &amp; ideo in ambitum impelletur, &amp; undique cubiculum <lb/>refrigerabit, quod non faciet maius long&egrave; flabellum lento motu <lb/>agitatum, aut ex materia leui. </s>

<s>Idem multo magis contingeret, ubi <lb/>duo e&longs;&longs;ent flabella laquearibus appen&longs;a, qu&aelig; ad perpendiculum <lb/><expan abbr="a&etilde;rem">aerrem</expan> mouerent, &longs;eu quod &longs;uperficies eo modo &longs;e haberent: &amp; &longs;i <lb/>flabella rotunda e&longs;&longs;ent, tunc maiorem ambitum a&euml;ris occuparent, <lb/>&amp; uelocius deficientibus angulis mouebuntur.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imauige&longs;ima&longs;ecunda.</s></p><p type="main">

<s>Contemptus circa &longs;olis rationem in umbris declarare.</s></p><p type="main">

<s>Con&longs;tat prim&ugrave;m &longs;olem, &amp; excentro, &amp; toto eius ambitu illumi&shy;<lb/>nare hanc prim&ugrave;m diuer&longs;itatem, qu&aelig; aliquando tota diametro <lb/>computata dimidium unius partis totius c&oelig;li excedit: &longs;cioterici <lb/>negligunt, ut exiguam. </s>

<s>Secund&ograve; etiam diuer&longs;itatis illius, qua mo&shy;<lb/>d&ograve; &agrave; terra uer&longs;us ab&longs;idem defertur, mod&ograve; ad terram de&longs;cendere to&shy;<lb/>tidem uariata altitudine, non parum nullam habent rationem, &longs;eu <pb pagenum="121"/>qu&ograve;d tanta ne &longs;it, ut euidentem in gnomonibus faciat uarietatem, <lb/>&longs;eu qu&ograve;d incertum adhuc &longs;it, an id uer&egrave; &longs;oli accidat. </s>

<s>Tertium e&longs;t fi&shy;<lb/>nis umbr&aelig; ip&longs;ius gnomonis, qui incertus e&longs;t, ut pars non contem&shy;<lb/>nenda in dubium uertatur, quoniam &longs;en&longs;im ex ob&longs;curo in illumi&shy;<lb/>natum feratur, attamen contemnitur etiam. </s>

<s>Quartum qu&ograve;d cum <lb/>&longs;ol moueatur in &longs;pira, fingitur qua&longs;i in parallelo &aelig;quinoctiali circu <lb/>lo circumagatur ab his, qui horologia de&longs;cribunt. </s>

<s>Quintum qu&ograve;d <lb/>cum in&aelig;qualiter in orbe &longs;uo moueatur quanuis exigua &longs;it h&aelig;c dif&shy;<lb/>ferentia, &aelig;qualiter <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> moueri pr&aelig;&longs;upponitur. </s>

<s>Sextum e&longs;t, qu&ograve;d <lb/>dies &aelig;quales &longs;upponuntur, qui tamen tum ex ratione partis pera&shy;<lb/>grat&aelig;, tum ratione a&longs;cen&longs;us <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> &longs;unt in&aelig;quales, &amp; <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> h&aelig;c in&shy;<lb/>qualitas <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> in <expan abbr="horar&utilde;">horarum</expan> computatione pr&aelig;termittitur. </s>

<s>Sed &amp; h&ecedil;c ut <lb/>prior ratione magis, <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> &longs;en&longs;u <expan abbr="deprehendi&ttilde;">deprehenditur</expan>. </s>

<s><expan abbr="Septim&utilde;">Septimum</expan> e&longs;t di&longs;crimen, <lb/>&qring;d oritur ex ui&longs;us circulo &longs;eu horizonte, &amp; circulo tran&longs;eunte p cen <lb/><expan abbr="tr&utilde;">trum</expan> mundi, nam horizon uere <expan abbr="t&atilde;to">tanto</expan> minor e&longs;t circulo magno, quan&shy;<lb/>tum e&longs;t &longs;emidiameter terr&ecedil;, <expan abbr="c&otilde;paratus">comparatus</expan> ad <expan abbr="&longs;emidiametr&utilde;">&longs;emidiametrum</expan> orbis c&oelig;le <lb/>&longs;tis, &longs;ed e&longs;t in&longs;en&longs;ilis quantitatis. </s>

<s><expan abbr="Octau&utilde;">Octauum</expan> e&longs;t, quod trianguli ex gno&shy;<lb/>mone umbra, &amp; radijs &longs;olis latera non mutant lineas, qu&aelig; &agrave; &longs;ole ad <lb/>centrum terr&aelig; deueniunt, nec qu&ograve;d maius e&longs;t, radius &longs;olis ad uerti&shy;<lb/>cem hominis breuior habetur femidimetiente. </s>

<s>H&aelig;c <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> omnia <expan abbr="&longs;ci-otericor&utilde;">&longs;ci&shy;<lb/>otericorum</expan> opifices non ob&longs;eruant, &longs;ed negligunt. </s>

<s>Verum quatuor <lb/>tant&ugrave;m altitudinem poli regionis locum &longs;olis in eclyptica locum <lb/>&longs;olis in circulo &aelig;quinoctialis, uel &aelig;quinoctiali parallelo, ex qui&shy;<lb/>bus tribus fit altitudo &longs;olis, una in circulo &longs;cilicet uerticali ab hori&shy;<lb/>zonte, &amp; differentia line&aelig; meridian&aelig; &agrave; linea uer&longs;us polum, quam <lb/><arrow.to.target n="marg416"></arrow.to.target><lb/>o&longs;tendit lapis Herculeus, de qua dictum e&longs;t &longs;uperius.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg416"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 84.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imauige&longs;imatertia.</s></p><p type="main">

<s>Cognita ratione umbr&ecedil; ad gno <lb/>monem &longs;inum, &amp; arcum altitudi&shy;<lb/>nis ab horizonte quouis tempo&shy;<lb/>re digno&longs;cere.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sit circulus magnus, in quo &longs;ol <lb/><arrow.to.target n="marg417"></arrow.to.target><lb/>a f g &longs;uper&longs;tans ad perpendicu&shy;<lb/>lum circulo ui&longs;us f e g, quos mani <lb/>fe&longs;tum e&longs;t tran&longs;ire per idem cen&shy;<lb/>trum mundi c, quia magni &longs;unt, &amp; <lb/>&longs;it c d erecta ad perpendiculum <lb/>&longs;uper f g, nam perinde e&longs;t per &longs;e&shy;<lb/>ptimum contemptum, ac &longs;i &longs;uper&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg418"></arrow.to.target><lb/>ficies horizontis tran&longs;eat per terr&ecedil; centrum, &amp; pedes per octauum, <lb/><arrow.to.target n="marg419"></arrow.to.target><lb/>ideo proportio e c ad c d umbr&aelig; ad gnomonem, ut b e ad b a, ergo <pb pagenum="122"/>per demon&longs;trata b a cognita in comparatione a d e a, e a autem per <lb/>octauum contemptum e&longs;t dimetiens circuli, ergo a b &longs;inus notus, <lb/>&amp; arcus f a, quod e&longs;t primum cognitum. </s>

<s>Et hic quidem circulus <lb/>uerticalis dicitur, quia per illum tran&longs;it, aliter non e&longs;&longs;et ad perpen&shy;<lb/>diculum horizonti.<lb/><arrow.to.target n="marg420"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg417"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>_{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg418"></margin.target>P<emph type="italics"/>r&aelig;ced.<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>ro <lb/>po&longs;.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg419"></margin.target>P<emph type="italics"/>rop.<emph.end type="italics"/> 113.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg420"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc &longs;equitur, quod altitudines &longs;olis &aelig;quales omnes in uno <lb/>&longs;unt circulo horizonti parallelo. </s>

<s>Et &longs;i &longs;ol fuerit in uno circulo ho&shy;<lb/>rizonti parallelo, altitudines &longs;olis, &amp; umbr&aelig; magnitudines &aelig;qua&shy;<lb/>les erunt.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg421"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg421"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s></p><p type="main">

<s>Sol ni&longs;i bis in una die pote&longs;t e&longs;&longs;e in circulo horizonti parallelo, <lb/>&longs;emel ante meridiem, &amp; &longs;emel po&longs;t, tantundem ab eodem di&longs;tans.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg422"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg422"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 3.</s></p><p type="main">

<s>Cum ergo ita &longs;it, nece&longs;&longs;e e&longs;t umbras &aelig;quales, &amp; circulum hori&shy;<lb/>zonti <expan abbr="parallel&utilde;">parallelum</expan> fieri &longs;ub in &aelig;qualibus horis in diuer&longs;is &longs;emper die&shy;<lb/>bus, pr&aelig;terquam cum in punctis fuerit &aelig;qualis ab &ecedil;quinoctiali, &amp; <lb/>in eandem partem declinationis, &amp; hoc bis <expan abbr="c&otilde;tingit">contingit</expan> &longs;olum in anno <lb/>pro quolibet circulo parallelo, &longs;icut in eodem die etiam bis <expan abbr="t&atilde;tum">tantum</expan>, <lb/>ut dictum e&longs;t.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg423"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg423"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Nam exempli gratia, cum &longs;ol e&longs;t in initio Capricorni, &amp; in C&oelig;li <lb/>medio, minima e&longs;t umbra eius diei, &amp; totius anni. </s>

<s>Cum ergo fuerit <lb/>ante meridiem, uel po&longs;t, erit umbra maior ex &longs;uppo&longs;ito &longs;ecudo um&shy;<lb/>bra meridiei: at ei &aelig;qualis poterit e&longs;&longs;e umbra meridiei alterius diei <lb/>ex primo &longs;uppo&longs;ito, ergo umbr&aelig; &aelig;quales diuer&longs;orum dierum fi&shy;<lb/>unt &longs;ub diuer&longs;o &longs;itu &longs;olis, quo &aelig;d circulum meridiei, quod erat de&shy;<lb/>mon&longs;trandum.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg424"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg424"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 4.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc &longs;equitur, quod horarum determinatio fit &longs;ecundum line&shy;<lb/>am in &aelig;qualem obliquam, qu&aelig; toti anno &longs;eruiat, ut &aelig;qualium um&shy;<lb/>brarum determinatio hararum &amp; partium eius numerum.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg425"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg425"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 5.</s></p><p type="main">

<s>Ex quo colligitur modus faciendi gnomonem, &longs;eu per umbras <lb/>rectas, &longs;eu per uer&longs;as, qui docebit toto anno non <expan abbr="&longs;ol&utilde;">&longs;olum</expan> horas, &longs;ed mo <lb/>menta <expan abbr="pul&longs;u&utilde;">pul&longs;uum</expan>, de quibus <expan abbr="dict&utilde;">dictum</expan> e&longs;t quod MMMDC horam <expan abbr="perfici&utilde;t">perficiunt</expan>.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imauige&longs;imaquarta.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem umbr&aelig; uer&longs;&aelig; e&longs;&longs;e ad gnomonem, uelut gnomo&shy;<lb/>nis ad umbram uer&longs;am.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg426"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg426"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Vmbra uer&longs;a dicitur, quoties gnomo in pariete ad perpendicu&shy;<lb/>lum figitur, &longs;ic ut gnomo &aelig;quidi&longs;tet circulo horizontis. </s>

<s>Sit ergo <lb/>paries c k ad perpendiculum f g, &amp; h k a d gnomo ad perpendicu&shy;<lb/>lum parietis &amp; &longs;ol, ut prius in a, &amp; &longs;it primo k h tant&aelig; longitudinis </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg427"></arrow.to.target><lb/>ut umbr&aelig; locus &longs;it <expan abbr="p&utilde;ctus">punctus</expan> d, ut &longs;it radius a h d e, eritque angulus d u&shy;<lb/>trin que &aelig;qualis, &amp; propterea triangulus k h d &longs;imilis d c e. </s>

<s>Sit modo <lb/><arrow.to.target n="marg428"></arrow.to.target><lb/>gnomo maior m l ip&longs;o h k &amp; c l maior c k &longs;eu &aelig;qualis, &amp; quam an&shy;<lb/>guli k &amp; l recti &longs;unt, &amp; anguli l m n, &amp; k h d &aelig;qualis, quia a n, &amp; a c <pb pagenum="123"/>&longs;unt &aelig;quidi&longs;tantes per octauum contemptum, erunt per dicta tri&shy;<lb/>anguli &longs;imiles, igitur proportio l m gnomonis ad l n umbram <lb/>ut k h gnomonis ad k d umbram, &longs;ed k h, ad k d, ut c e umbr&aelig; ad c d <lb/>gnomonem: igitur proportio l m gnomonis ad l n <expan abbr="umbr&atilde;">umbram</expan>, ut um&shy;<lb/>br&aelig; c e ad c d gnomonem, quod fuit demon&longs;trandum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg427"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 15. <emph type="italics"/>pri <lb/>mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg428"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 4. <emph type="italics"/>&longs;exti<emph.end type="italics"/><lb/>E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Ex hoc prim&ugrave;m patet &amp; pr&ecedil;cedenti, quod cognita proportione <lb/><arrow.to.target n="marg429"></arrow.to.target><lb/>umbr&ecedil; uer&longs;&ecedil; ad gnomonem cogno&longs;citur &longs;inus &longs;olis, &amp; arcus altitu&shy;<lb/>dinis in circulo magno, &amp; e&longs;t altitudo ab horizontis parte, qu&aelig; <lb/>proximior e&longs;t loco &longs;olis, ut demon&longs;tratum &agrave; nobis in Geometricis.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg429"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s></p><p type="main">

<s>Se quitur etiam, qu&ograve;d c&ugrave;m umbra fuerit &aelig;qualis gnomoni, &longs;eu <lb/><arrow.to.target n="marg430"></arrow.to.target><lb/>recta, &longs;eu uer&longs;a &longs;olis, uel Lun&aelig;, uel &longs;tell&aelig;, altitudo erit partium qua&shy;<lb/>draginta quin que: nam anguli d &amp; e, uel d &amp; h erunt &aelig;quales: igitur <lb/>arcus f a medietas quart&aelig; ide&ograve; partium xlv. </s>

<s>Et &longs;i gnomo fuerit ma&shy;<lb/>ior umbra uer&longs;a, uel minor recta, erit arcus f a minor xlv partibus, &longs;i <lb/>contr&agrave; maior. </s>

<s>Et hoc ubique terrarum. </s>

<s>Et ubi non po&longs;sit tantundem <lb/>eleuari, ut quando &longs;ol e&longs;t &longs;ub circulo capricorni, nunquam nobis <lb/><arrow.to.target n="marg431"></arrow.to.target><lb/>gnomo &aelig;quabitur umbr&aelig; rect&aelig; &longs;ed &longs;emper erit minor, &amp; &longs;emper <lb/><arrow.to.target n="marg432"></arrow.to.target><lb/>maior umbra uer&longs;a pari ratione.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg430"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg431"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 5. <emph type="italics"/>primi<emph.end type="italics"/><lb/>E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg432"></margin.target>P<emph type="italics"/>er ult. </s>

<s>&longs;exti<emph.end type="italics"/><lb/>E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imauige&longs;imaquinta.</s></p><p type="main">

<s>Proportionem dimetientis, &amp; peripheri&ecedil; cuiuslibet circuli paral <lb/>leli &aelig;quinoctiali per cognitam partem magni circuli demon&longs;trare.</s></p><p type="main">

<s>H&aelig;c erat tam clara, ut hic locum non mereretur: tam nece&longs;&longs;aria <lb/><arrow.to.target n="marg433"></arrow.to.target><lb/>huic propo&longs;ito, ut non potuerit omitti. </s>

<s>Sit ergo Aequinoctij circu&shy;<lb/>lus a b portio circuli magni nota, a c parallelus circulus, &ecedil;quinoctij <lb/>circulo c d, erit igitur &longs;inus c d notus. </s>

<s>Et ide&ograve; <expan abbr="quadrat&utilde;">quadratum</expan> c d notum, <lb/><arrow.to.target n="marg434"></arrow.to.target><lb/>ergo &amp; pars utraque b d d a nota. </s>

<s>Quare detracta a d ex d b relin qui&shy;<lb/>tur d g &aelig;qualis f c diametro paralleli a&longs;signari. </s>

<s>Quare proportio <lb/><arrow.to.target n="marg435"></arrow.to.target><lb/>a b ad e f nota ex obiter &longs;upr&agrave; demon&longs;tratis, &amp; pariter ambi&shy;<lb/>tus circuli a b ad ambitum circuli c d, e&longs;t enim ut dimetientis ad di&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg436"></arrow.to.target><lb/>metientem.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg433"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg434"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 3. <emph type="italics"/>tertij,<emph.end type="italics"/><lb/>&amp; 8. &amp; 17. <lb/><emph type="italics"/>&longs;exti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg435"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 5. <emph type="italics"/>&longs;ecu<gap/><lb/>di<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg436"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 113. <lb/>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imauige&longs;ima&longs;exta.</s></p><p type="main">

<s>Circuli horarij naturam declarare.<lb/><arrow.to.target n="marg437"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg437"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Circulus horarius e&longs;t circulus magnus <lb/>tran&longs;iens per <expan abbr="&longs;ol&etilde;">&longs;olem</expan>, aut lunam, aut quoduis <lb/>&longs;ydus, de quo agitur, &amp; per polos mundi, <lb/>ide&ograve; differt &agrave; circulo priore altitudinis So&shy;<lb/>lis, quia ille &longs;tat ad perpendiculum &longs;uper <lb/>horizontem, ni&longs;i cum tangitur uice meridi&shy;<lb/>ani, uterque tamen tran&longs;it per <expan abbr="centr&utilde;">centrum</expan> mundi, <lb/>ac &longs;olis. </s>

<s>Hic etiam ad &longs;imiles partes &aelig;qui&shy;<lb/>noctij circulum, &amp; omnes parallelos &longs;ecat. <pb pagenum="124"/>Et principalis e&longs;t meridianus, ide&ograve; ab illo A&longs;trologi horas utrinque<lb/>ante, &amp; po&longs;t numerant. </s>

<s>Ide&ograve; <expan abbr="clar&utilde;">clarum</expan> e&longs;t, qu&ograve;d hor&aelig; &agrave; meridie com&shy;<lb/>putat&aelig; &longs;unt <expan abbr="c&otilde;munes">communes</expan>, habitantibus &longs;ub quauis altitudine poli, &amp; <lb/>ubiuis &longs;it, &longs;ol mod&ograve; regiones &aelig;qualiter di&longs;tent &agrave; fortunatis, &longs;eu &longs;int <lb/>in eadem longitudine.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imauige&longs;ima&longs;eptima.</s></p><p type="main">

<s>Data Poli altitudine ortus amplitudinem demon&longs;trare.<lb/><arrow.to.target n="marg438"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg438"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit horizon a d b &aelig;quinoctij circulus <lb/><figure id="fig95"></figure><lb/>a k f eclyptica c g, &amp; punctus ortus in ea g. <lb/></s>

<s>&amp; c initium arietis, &amp; g b amplitudo ortiua <lb/>&amp; c e, c f quart&aelig; circulorum, ut &longs;it e f maxi&shy;<lb/>ma &longs;olis declinatio, &amp; polus mundi borea&shy;<lb/>lis l, quia igitur l d nota e&longs;t ex &longs;uppo&longs;ito, &amp; <lb/>l k quadrans erit k h <expan abbr="re&longs;idu&utilde;">re&longs;iduum</expan> ad dimidium <lb/>circuli notum. </s>

<s>Quia uer&ograve; &aelig;quinoctium, &amp; <lb/>Meridianus &longs;ecant &longs;e ad angulos rectos, &amp; <lb/>b a &aelig;quidi&longs;tat ab utro que polo, erit b polus <lb/>h d, quare b k, quarta circuli, &amp; angulus k <lb/>rectus. </s>

<s>Igitur &longs;umus in di&longs;po&longs;itione tabula&shy;<lb/>rum primi mobilis, ergo etiam oppo&longs;itus <lb/>triangulus, qui ei e&longs;t &aelig;qualis, &amp; &ecedil;quiangu&shy;<lb/>lus in eadem di&longs;po&longs;itione b m d, quare cum <lb/>data &longs;it g n declinatio <expan abbr="p&utilde;cti">puncti</expan> g dati, datus erit, &amp; arcus g b qu&aelig;&longs;itus.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imauige&longs;imaoctaua.</s></p><p type="main">

<s>Nota amplitudine ortus cuiu&longs;que <expan abbr="p&utilde;cti">puncti</expan> <expan abbr="arc&utilde;">arcum</expan> <expan abbr="&longs;emidiurn&utilde;">&longs;emidiurnum</expan> inuenire.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg439"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg439"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit in eadem figura nota g b, uolo illius <expan abbr="arc&utilde;">arcum</expan> &longs;emidiurnum. </s>

<s>Cum <lb/>ergo g n &longs;it declinatio, erit pars arcus Meridiani horarij per polos <lb/>tran&longs;euntis, compleatur ergo l g n o, &amp; quia g n nota e&longs;t, quia de&shy;<lb/>clinatio puncti dati, &amp; g b nota ex &longs;uppo&longs;ito, &amp; f angulus rectus, <lb/>quia e f e&longs;t portio meridiani, erit b n nota differentia a&longs;cen&longs;ionis a <lb/>quarta circuli k b, <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> tota k n arcus &longs;emidiurnus. </s>

<s><expan abbr="Quoni&atilde;">Quoniam</expan> g p paral <lb/>lelus &longs;imilis e&longs;t k n, &amp; in eo <expan abbr="reuolui&ttilde;">reuoluitur</expan> Sol: ergo quando enim perue&shy;<lb/>niet ad p. </s>

<s>Po&longs;&longs;umus etiam &longs;ine inuentione arcus ortus amplitudi&shy;<lb/>nis per triangulum k m d ex notitia g n cogno&longs;cere eandem n b.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg440"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg440"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Ex his duabus &longs;equitur <expan abbr="c&otilde;uer&longs;a">conuer&longs;a</expan> &longs;cilicet, quae data magnitudine diei <lb/><expan abbr="cuiu&longs;c&utilde;que">cuiu&longs;cunque</expan> in quauis regione nota erit poli altitudo <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> regionis.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imauige&longs;imanona.</s></p><p type="main">

<s>Data altitudine &longs;olis in quacunque regione quacunque die di&longs;tan&shy;<lb/>tiam &longs;olis &agrave; Meridiano cogno&longs;cere.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg441"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg441"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit Horizon a b c d &aelig;quinoctij circulus b e d. </s>

<s>Meridianus a e c <lb/>Polus mundi Borealis f uertex, g, <expan abbr="p&utilde;ctus">punctus</expan> in eclyptica h ducatur ex <pb pagenum="125"/>polo mundi circulus horarius f h k ad &aelig;quinoctij circulum, &amp; uer&shy;<lb/>ticalis circulus p h l u&longs;que ad Horizontem, &amp; circulus parallelus &aelig;&shy;<lb/>quinoctij circulo h m, &longs;it ergo h l altitudo &longs;olis nota, igitur h g nota </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg442"></arrow.to.target><lb/>erit re&longs;iduum quart&ecedil; circuli, &amp; &longs;imiliter h k <lb/><figure id="fig96"></figure><lb/>nota, quia declinatio puncti dati in eclypti <lb/>ca e&longs;t n nota dies, &amp; locus &longs;olis ex &longs;uppo&longs;i&shy;<lb/>to ergo nota fh <expan abbr="re&longs;idu&utilde;">re&longs;iduum</expan> quart&ecedil; circuli no&shy;<lb/>ta e&longs;t <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> g e, qu&aelig; e&longs;t &ecedil;qualis altitudini po&shy;<lb/>li ex &longs;uppo&longs;ito, ergo re&longs;iduum quadrantis <lb/>f g, ergo triangulus f g h notorum laterum <lb/>ergo notus angulus f, ergo arcus k e di&longs;tan <lb/><arrow.to.target n="marg443"></arrow.to.target><lb/>tia &longs;umpta in &aelig;quinoctij circulo puncti h, <lb/>cui &longs;imilis e&longs;t arcus h m ex parallelo h m, nam quando k perueniet <lb/><arrow.to.target n="marg444"></arrow.to.target><lb/>in e h perueniet in m, &amp; in &aelig;quali tempore, qua diui&longs;a per quinde&shy;<lb/>cim gradus, habebimus horas <expan abbr="di&longs;t&atilde;ti&ecedil;">di&longs;tanti&ecedil;</expan> &longs;olis &agrave; Meridie ante, uel po&longs;t, <lb/>&amp; minuta horarum dando quibuslibet gradibus quatuor minuta <lb/>hor&aelig;, &amp; quibuslibet minutis graduum quatuor &longs;ecunda hor&aelig;, &amp; <lb/>ita habebimus tempus exacti&longs;simum &agrave; Meridie in quacunque regi&shy;<lb/>one, &amp; in quacunque hora diei.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg442"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 123. <lb/>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg443"></margin.target>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 34. <lb/><emph type="italics"/>lib.<emph.end type="italics"/> 4.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg444"></margin.target>D<emph type="italics"/>e<emph.end type="italics"/> T<emph type="italics"/>riang.<emph.end type="italics"/><lb/>M<emph type="italics"/>onteregij.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imatrige&longs;ima.</s></p><p type="main">

<s>Data regionis altitudine, &amp; loco &longs;olis proportionem gnomo&shy;<lb/>nis tam ad umbram rectam, quam uer&longs;am, uel etiam in cylindro de&shy;<lb/>terminare.</s></p><p type="main">

<s>H&ecedil;c e&longs;t propo&longs;itio illa pulcherrima, quam tot ambagibus tradi&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg445"></arrow.to.target><lb/>dere antiqui cum &longs;uis analematibus, &amp; &longs;cioteris, nec tamen demon <lb/>&longs;trationem, nec rationem exactam in&longs;trumenortum con&longs;tructio&shy;<lb/>nem, qua po&longs;&longs;emus per umbras rectas uer&longs;as, &amp; cylindricas &longs;cire ad <lb/>unguem, qualis hora, &amp; minutum, &amp; &longs;ecundum diei e&longs;&longs;et quocun&shy;<lb/>que anni tempore. </s>

<s>Plerique autem tam laborio&longs;&egrave; id conati &longs;unt de&shy;<lb/>mon&longs;trare, ut &longs;tudio&longs;os deterruerint ab opere: res autem ip&longs;a facil&shy;<lb/>lima e&longs;t. </s>

<s>Propo&longs;ita ergo Poli exacta altitudine &longs;olis in Meridie <lb/>declinatione addita uel detracta, habebis re&longs;iduum eius ad qua&shy;<lb/>drantem f g, &amp; &longs;imiliter habebis ex declinatione nota loci &longs;olis de&shy;<lb/>tracta &agrave; quadrante f h &amp; iuxta horam tuam, &amp; minutum multi&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg446"></arrow.to.target><lb/>plicatum per quindecim arcum k e quare angulum f, ex quo arcum <lb/>g h, quare re&longs;iduum h l, igitur punctum umbr&ecedil; rect&ecedil;, uel uer&longs;&ecedil; ip&longs;i&shy;<lb/>us gnomonis ad unguem, &amp; ita con&longs;titues horologium exacti&longs;si&shy;<lb/>mum &longs;ecundum ea, qu&aelig; dixi in Corrolarijs &longs;upradictis, &amp; quia ho&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg447"></arrow.to.target><lb/>rizon a b c d &longs;ecat &aelig;quinoctialem in <expan abbr="c&etilde;tro">centro</expan> terr&aelig; ducta g h k, erunt <lb/>anguli b h g, &amp; k h l &ecedil;quales. </s>

<s>Igitur po&longs;ito g ortu puncti eclypti&shy;<lb/>c&aelig;, erit g b ortus amplitudo nota, &amp; ide&ograve; angulus b h g, &amp; k h l <pb pagenum="126"/><arrow.to.target n="marg448"></arrow.to.target><lb/>notus, &amp; ita extendemus per totum annum. </s>

<s>Cum uer&ograve; fuerit g ele&shy;<lb/>uatus erit, ut <expan abbr="dem&otilde;&longs;tratum">demon&longs;tratum</expan> e&longs;t, in circulo magno uerticali, ergo an&shy;<lb/>gulus fiet in eodem circulo, quia gnomo e&longs;t etiam in illius &longs;uperfi&shy;<lb/>cie. </s>

<s>Ergo angulus erit &aelig;qualis angulo, quem faceret &longs;ol, &longs;i oriretur <lb/><arrow.to.target n="marg449"></arrow.to.target><lb/><figure id="fig97"></figure><lb/>in puncto horizontis, quem &longs;ecat circulus <lb/>uerticalis &longs;ub ea altitudine: &longs;ed his e&longs;t no&shy;<lb/>tus: nam in priore figura g h f e&longs;t notus ea&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg450"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="d&etilde;">dem</expan> ratione, qua f, &amp; ide&ograve; ei oppo&longs;itus k h n, <lb/>&amp; k rectus, e&longs;t enim f polus b d, &amp; h k decli <lb/>natio nota ergo k n, &amp; h n not&aelig;. </s>

<s>At e k, &amp; <lb/>g h fuere not&aelig;. </s>

<s>Ergo e n, &amp; g n, quare re&longs;i&shy;<lb/>du&aelig; n l &amp; n b not&aelig;. </s>

<s>E&longs;t autem angulus l <lb/>rectus. </s>

<s>ergo ortus amplitudo punctil nota <lb/>&longs;cilicet arcus l b, ergo in pr&aelig;&longs;enti figura angulus m h b, ergo k h l. <lb/></s>

<s>igitur poterimus &longs;tatuere angulos umbrarum, &amp; iam po&longs;&longs;umus <lb/>determinare magnitudinem: ergo punctum ad <expan abbr="ungu&etilde;">unguem</expan> umbr&ecedil; qua&shy;<lb/>libet hora, &amp; parte hor&aelig; &longs;ingulis diebus in quacunque regione dat&aelig; <lb/>altitudinis poli uer&longs;a, &amp; rects. </s>

<s>In cylindrica autem eodem modo &longs;i&shy;<lb/>cut in uer&longs;a, e&longs;t enim &longs;pecies umbr&ecedil; uer&longs;&ecedil;, ni&longs;i quod analema ob ob&shy;<lb/>liquitatem cylindri melius aptatur, rotundum &longs;cilicet cum <expan abbr="rot&utilde;do">rotundo</expan>.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg445"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg446"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 28. <emph type="italics"/>li.<emph.end type="italics"/> 4. <lb/><emph type="italics"/>loan. </s>

<s>de<emph.end type="italics"/> M<emph type="italics"/>on <lb/>teregij de<emph.end type="italics"/><lb/>T<emph type="italics"/>riang.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg447"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 123. <lb/><emph type="italics"/>uel<emph.end type="italics"/> 124. <lb/>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg448"></margin.target>P<emph type="italics"/>rop.<emph.end type="italics"/> 123. <lb/>C<emph type="italics"/>orol.<emph.end type="italics"/> 1.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg449"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 127. <lb/>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg450"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 15. <emph type="italics"/>pri <lb/>mi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imatrige&longs;imaprima.</s></p><p type="main">

<s>Si line&aelig; alicui dupla alterius <expan abbr="adiunga&ttilde;">adiungatur</expan>, erit proportio duarum ad <lb/><expan abbr="prim&atilde;">primam</expan> maior, quam dupli, cum prima ad primam cum una adiecta.</s></p><p type="main">

<s>Sit a b linea, cui adiecta &longs;it b c, &amp; rur&longs;us ad b c c d <expan abbr="&aelig;&qacute;ualis">&aelig;qualis</expan> b c <lb/>dico, quod proportio a c ad a b e&longs;t maior, qu&agrave;m a d ad a c. </s>

<s>Propor <lb/><arrow.to.target n="marg451"></arrow.to.target><lb/>tio enim c d ad c a minor e&longs;t, qu&agrave;m ad a b per octauam quinti E&shy;<lb/>lementorum. </s>

<s>Ergo minor d c ad c a qu&agrave;m c b ad a b, quia b c &amp; c d <lb/>&longs;unt &aelig;quales, ide&ograve; <expan abbr="&aelig;qual&etilde;">&aelig;qualem</expan> habent <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> <lb/>ad a b: <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> coniungendo per 28. Quinti propor <lb/><figure id="fig98"></figure><lb/>tio d a ad a c minor, quam c a ad a b, quod erat demon&longs;trandum.<lb/><arrow.to.target n="marg452"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg451"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg452"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 7. <emph type="italics"/>quin&shy;<lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imatrige&longs;ima&longs;ecunda.</s></p><p type="main">

<s>Si ad duas lineas, quarum una alteri dupla &longs;it eadem linea adda&shy;<lb/>tur erit aggregati ex minore, &amp; a d adiecta ad ip&longs;am <expan abbr="minor&etilde;">minorem</expan> minor <lb/>proportio quam aggregati ex maiore, &amp; adiecta ad ip&longs;am maio&shy;<lb/>rem duplicata.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg453"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg453"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s></p><p type="main">

<s>Sint du&aelig; line&ecedil; a b, &amp; c d. </s>

<s>&amp; &longs;it c d dupla ad a b, ad datur <expan abbr="c&otilde;munis">communis</expan> <lb/><figure id="fig99"></figure><lb/>b e, &amp; uo cetur iuncta c d, d f dico, <lb/>quod proportio e a ad a b, e&longs;t mi&shy;<lb/>nor duplicata f c ad c d, adij cia&shy;<lb/>tur d f &aelig;qualis g f, quia ergo g d <lb/>e&longs;t dupla ad f d, ideo ad e b c d autem e&longs;t du pla ad a b, tota igitur <pb pagenum="127"/>g c duplatoti e a. </s>

<s>quare ut g c ad g d ut e a ad e b <expan abbr="permut&atilde;do">permutando</expan>, &amp; per <lb/>euer&longs;am ut e a ad a b, ita g c ad c d, ut g c ad c d <expan abbr="c&otilde;ponitur">componitur</expan> ex g e ad <lb/>f e, &amp; f c ad c d, igitur e a ad c b componitur ex ei&longs;dem. </s>

<s>Proportio <lb/>autem g c ad f c e&longs;t minor, quam f c ad c d, igitur minor qu&agrave;m du&shy;<lb/>plicata f c ad c d. </s>

<s>con&longs;tat uer&ograve; ex ei&longs;dem, quod proportio c a ad a b <lb/>maior e&longs;t duplicata g c ad f c.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imatrige&longs;imatertia.</s></p><p type="main">

<s>Si fuerint du&aelig; quantitates, quarum una alteri dupla &longs;it: minua&shy;<lb/>tur &agrave; minore qu&aelig;dam <expan abbr="qu&atilde;titas">quantitas</expan> eademque maiori addatur, erit mino&shy;<lb/>ris ad <expan abbr="re&longs;idu&utilde;">re&longs;iduum</expan> maior proportio, <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> aggregati ad <expan abbr="maior&etilde;">maiorem</expan> duplicata. <lb/></s>

<s>Si uer&ograve; minori addatur et &agrave; maiore detrahatur, erit aggregati ad mi<lb/>nore m minor proportio qu&agrave;m maioris ad re&longs;iduum duplicata.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg454"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg454"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sit a b dupla c d, &amp; addatur qu&aelig;&shy;<lb/>dam ad b a, qu&ecedil; &longs;it a g, eadem detraha&shy;<lb/>tur ex c d &amp; &longs;it c h, dico, quod propor&shy;<lb/>tio e d ad d h maior e&longs;t, quam duplica&shy;<lb/>ta g b ad a b, &amp; rur&longs;us &longs;i qu&aelig;dam ad c &amp; minuatur ex a b utpot&egrave; <lb/>c f addatur c d, &amp; a e minuatur ex a b, erit proportio f d ad c d mi&shy;<lb/>nor duplicata a b ad g e. </s>

<s><expan abbr="Prim&utilde;">Primum</expan> &longs;ic re&longs;ecentur a n &amp; k l &aelig;quales &longs;in&shy;<lb/>gul&aelig; c h, igitur a l dupla e&longs;t e h &amp; a b fuit dupla a d, c d igitur ut in <lb/>priore con&longs;titution&eacute; pr&aelig;cedentis a b ad l b, ut c d ad h d &amp; a b ad <lb/>b l maior, quam duplicata a b ad b k ut minor qu&agrave;m k b ad b l. </s>

<s>hoc <lb/>enim demon&longs;tratum e&longs;t in fine, igitur c d ad h d maior, qu&agrave;m du&shy;<lb/>plicata a k ad k b, &longs;ed a k ad k b maior e&longs;t per uige&longs;imam tertiam, hu&shy;<lb/>ius &longs;cilicet per demon&longs;trationem illius, qu&agrave;m g b ad b a, igitur mul&shy;<lb/>to maior c d ad d h, qu&agrave;m duplicata g b ad b a, quod e&longs;t primum.</s></p><p type="main">

<s>Secundum &longs;ic per eadem, addito enim duplo f c ip&longs;i <lb/><figure id="fig100"></figure><lb/>a b ut in &longs;ecunda figura, &amp; &longs;int a m, &amp; m n erit f d ad c d, <lb/>ut n a ad a b, quare cum n a ad a b &longs;it minor duplicata per <lb/>pr&aelig;cedentem in b ad a b, &amp; a b ad e b &longs;it maior, ut demon <lb/>&longs;tratum e&longs;t in uige&longs;ima tertia huius, qu&agrave;m m b ad a b, erit <lb/>f d ad d c multo minor duplicata a b ad b e, quod e&longs;t &longs;e&shy;<lb/>cundum.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imatrige&longs;imaquarta.</s></p><p type="main">

<s>Si rectangula &longs;uperficies &longs;it cuius pars tertia quadrata &longs;it, corpus <lb/>quod ex latere quadrat&aelig; in re&longs;iduum &longs;uperficiei con&longs;tat maius e&longs;t <lb/>quouis corpore ex eadem &longs;uperficies aliter diui&longs;a con&longs;tituto.</s></p><p type="main">

<s>Sit rectangulum a c cuius tertia pars c e &longs;it quadrata, dico quod <lb/><arrow.to.target n="marg455"></arrow.to.target><lb/>corpus, quod <expan abbr="c&otilde;&longs;tat">con&longs;tat</expan> ex e d in a b e&longs;t maius omni corpore, quod fue <lb/>rit ex latere partis &longs;uperficiei a b in reliquam <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>. </s>

<s>Si non diuidatur <lb/>uel &longs;upra uel infra, &amp; primo in f erit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> proportio e d ad d f, ut e c ad <pb pagenum="128"/>e k, &amp; f a ad a e, ut &longs;uperficierum ip&longs;a&shy;<lb/><figure id="fig101"></figure><lb/>rum per primam &longs;exti Elementorum: at <lb/>per pr&aelig;cedentem maior e&longs;t proportio <lb/>e d ad d f, qu&agrave;m a f ad a e, duplicata igi&shy;<lb/>tur maior e&longs;t proportio e d ad eam, qu&ecedil; <lb/>pote&longs;t &longs;uper f c &longs;uperficiem, quam f a ad <lb/>a e, igitur maior, qu&agrave;m a k ad a b ex pri&shy;<lb/>ma &longs;exti Elementorum: igitur per trige <lb/>&longs;imam quartam undecimi. </s>

<s>Parallelipe&shy;<lb/>dum ex e d in a b maius e&longs;t parallelipedo ex ea, qu&aelig; pote&longs;t in f c &longs;u&shy;<lb/>perficiem in ip&longs;am &longs;uperficiem a k. </s>

<s>Si uer&ograve; diui&longs;io facta fuerit in g, <lb/>con&longs;tat ex pr&aelig;cedenti, quod minor e&longs;t proportio g e ad e d, qu&agrave;m <lb/>&longs;it duplicata e a ad a d a g, eam igitur minor proportio eius line&aelig;, <lb/>qu&aelig; pote&longs;t in g e &longs;uperficiem ad e d quam a b ad a h, igitur paralle&shy;<lb/>lipedum ex e d in a b e&longs;t maius parallelipedo ex ea, qu&aelig; pote&longs;t g c <lb/>in a h cum &longs;it a b ad a h, ut dictum e&longs;t, uelut a e ad a g.<lb/><arrow.to.target n="marg456"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg455"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg456"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Manife&longs;tum e&longs;t autem, qu&ograve;d tale corpus e&longs;t &aelig;quale duplo cubi <lb/>lateris partis terti&aelig; quadrat&aelig;.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imatrige&longs;imaquinta.</s></p><p type="main">

<s>Si linea in duas partes, quarum una &longs;it alteri dupla, diuidatur <lb/>erit, quod fit ex tertia parte in quadratum re&longs;idui parallelipedum <lb/>maius omni parallelipedo, quod ex diui&longs;ione eiu&longs;dem line&aelig; crea&shy;<lb/>ri po&longs;sit.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg457"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg457"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit a c dupla b c, &amp; &longs;it quadratum ad ip&longs;ius a c, dico parallelipe&shy;<lb/><figure id="fig102"></figure><lb/>dum ex b c in a d maius e&longs;&longs;e quouis alio ex <lb/>diui&longs;ione line&aelig; a b &longs;imiliter creato. </s>

<s>Secetur <lb/>primo in e, &amp; fiat quadratum a f, eritque per <lb/>uige&longs;imam quintam. </s>

<s>Huius proportio c b <lb/>ad b c maior duplicata a e ad a c, quare ma&shy;<lb/>ior, quam a f ad a d per uige&longs;imam &longs;exti Ele <lb/>mentorum, igitur per trige&longs;imam quartam <lb/>undecimi, Parallelipedum ex b c in a d maius e&longs;t parallelipedo e b <lb/>in a f, quod e&longs;t demon&longs;trandum. </s>

<s>Si uer&ograve; diui&longs;io cadat in g, fiat qua&shy;<lb/>dratum a h, et erit per uige&longs;imamtertiam huius proportio g c ad c b <lb/>minor, quam duplicata c a ad a g: igitur minor, qu&agrave;m a d ad a h, igi&shy;<lb/>tur per eandem parallelipedum ex c b in a d maius e&longs;t parallelipe&shy;<lb/>do ex g b in a h.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg458"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg458"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc liquet qu&ograve;d parallelipedum illud erit quadruplum cu&shy;<lb/>bo minoris partis, &amp; dimidium cubi maioris.</s></p><pb pagenum="129"/><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imatrige&longs;ima&longs;exta.</s></p><p type="main">

<s>Denominationes in infinitum extendere.</s></p><p type="main">

<s>Inquit Euclides, &longs;i fuerint quotlibet quantitates ab uno in conti&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg459"></arrow.to.target><lb/><arrow.to.target n="marg460"></arrow.to.target><lb/>nua proportione, erit tertius numerus quadratus, &amp; omnes alij &longs;e&shy;<lb/>quentes uno intermi&longs;&longs;o. </s>

<s>Tertia igitur in comparatione ad &longs;ecun&shy;<lb/>dam etiam, quod non &longs;it numerus, e&longs;t quadratum: e&longs;t enim tertia <lb/>ab uno quadratum &longs;ecund&aelig;, qu&aelig; e&longs;t proportio. </s>

<s>Detracto igitur <lb/>uno omnes quantitates lo co pari &longs;unt quadrat&aelig;: ut &longs;cias ergo cu&shy;<lb/>ius &longs;unt quadrat&aelig; diuide per medium, &amp; erit quadratum illius, er&shy;<lb/>go quadrage&longs;ima erit quadratum uige&longs;im&aelig;, &amp; uige&longs;ima decim&aelig;, <lb/>&amp; decima quint&aelig;, &amp; uige&longs;ima&longs;exta terti&aelig; decim&aelig;, &amp; ita de alijs. <lb/></s>

<s>Iuxta hoc dicemus, quod &longs;ecunda erit <expan abbr="quadrat&utilde;">quadratum</expan>, &amp; quarta quadra&shy;<lb/>tum quadrati, &amp; octaua <expan abbr="quadrat&utilde;">quadratum</expan> quadrati quadrati. </s>

<s>Et &longs;extadeci&shy;<lb/>ma quad quad quad quad. </s>

<s>&amp; ita trige&longs;ima &longs;ecunda quad quad quad <lb/>quad quad. </s>

<s>Quod autem quad. </s>

<s>e&longs;t quarta in ordine, ideo &amp; octa&shy;<lb/>ua &amp; duodecima &amp; decima&longs;exta, &amp; &longs;ic de alijs &longs;unt quadrata qua&shy;<lb/>drati, &amp; &longs;icut quarta e&longs;t quadratum quadrati prim&aelig;, ita octaua &longs;e&shy;<lb/>cund&aelig;, &amp; duodecima terti&aelig;, &amp; &longs;extadecima quart&aelig;, &amp; uige&longs;ima <lb/>quint&aelig;, &amp; ita &longs;emper diuidendo per quatuor.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg459"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg460"></margin.target>L<emph type="italics"/>ib.<emph.end type="italics"/> 9. P<emph type="italics"/>ro <lb/>po&longs;.<emph.end type="italics"/> 8.</s></p><p type="main">

<s>Secunda regula dicebat ibidem Euclides, &longs;i fuerint quotlibet <lb/><arrow.to.target n="marg461"></arrow.to.target><lb/>quantitates ab uno in continua proportione quartus, ab uno erit <lb/>cubus &longs;upple &longs;ecund&aelig;, &amp; ita duobus &longs;emper intermi&longs;sis, uno igi&shy;<lb/>tur ip&longs;o relicto quolibet loco ternario, ut tertia, &longs;exta, nona, duode&shy;<lb/>cima &longs;unt cubi, &amp; cubi eius quantitatis, qu&ecedil; exit diui&longs;o numero per <lb/>tria, uelut tertia prim&aelig;, &longs;exta &longs;ecund&aelig;, nona terti&ecedil;, duo decima quar <lb/>t&aelig;: &amp; ita tertia erit cubus nona cubus cubi, &amp; uige&longs;ima&longs;eptima cu&shy;<lb/>bus cubi cubi &longs;cilicet prim&aelig;. </s>

<s>Et trige&longs;imanona e&longs;t cubus ter&shy;<lb/>ti&aelig; decim&aelig;.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg461"></margin.target>L<emph type="italics"/>ib.<emph.end type="italics"/> 9. P<emph type="italics"/>ro&shy;<lb/>po&longs;.<emph.end type="italics"/> 8.</s></p><p type="main">

<s>Tertia regula quarta quantitas, ut ui&longs;um e&longs;t: e&longs;t quad quad. </s>

<s>Et <lb/>quinta e&longs;t relatum primum, quia 5 e&longs;t numerus primus, &amp; 7 e&longs;t re&shy;<lb/>latum &longs;ecundum, quia e&longs;t &longs;ecundus numerus primus: &amp; undecima <lb/>tertium: &amp; tertiadecima quartum: &amp; decima&longs;eptima quintum: &amp; <lb/>decimanona &longs;extum: &amp; uige&longs;imatertia &longs;eptimum &amp; uige&longs;ima quin&shy;<lb/>ta, quia e&longs;t primus numerus pr&aelig;ter quam ad quintam, ide&ograve; e&longs;t rela&shy;<lb/>tum quint&aelig;, qu&aelig; e&longs;t relatum primum prim&aelig;, omnes ergo numeri <lb/>primi &longs;unt relata, alij omnes &longs;unt ex natura cubi uel quadrati. </s>

<s>Sed <lb/>relata &longs;unt inter &longs;e omnia diuer&longs;orum generum ni&longs;i <expan abbr="uige&longs;im&utilde;">uige&longs;imum</expan> quin&shy;<lb/>tum, quod e&longs;t relatum primum primi relati, &amp; quadrage&longs;imumno&shy;<lb/>num e&longs;t relatum &longs;ecundum relati &longs;ecundi. </s>

<s>Et ita cente&longs;imum uige&longs;i&shy;<lb/>mum primum e&longs;t relatum tertium tertij relati, reliqua, ut dixi, me&shy;<lb/>dia inter h&aelig;c &longs;unt &longs;ui generis.</s></p><pb pagenum="130"/><p type="main">

<s>Quarta regula propo&longs;ita quantitate ab uno in continua propor<lb/>tione, &longs;i uis &longs;cire cuius natur&aelig; &longs;it detracto uno con&longs;idera, an po&longs;sit <lb/>diuidi per duo, e&longs;t quadratum medietatis, &amp; ita procedes diuiden&shy;<lb/>do u&longs;que ad numerum primum, qui uel e&longs;t 2, &amp; erit ex genere quad <lb/>quad. </s>

<s>uel 3, &amp; erit ex genere quadratorum cuborum, &amp; &longs;imiliter &longs;i <lb/>&longs;it 9, erit ex genere quadratorum cubi cubi. </s>

<s>Et &longs;i proueniat alius nu <lb/>merus primus, ut 5. 7. 11. 13. erit quadratum relati illius ordinis. </s>

<s>Et &longs;i <lb/>non pote&longs;t diuidi numerus quantitatum per 2 uide, &longs;i po&longs;sit diuidi <lb/>per 3, tunc erit cubus illius quantitatis, &amp; &longs;i illa quantitas, qu&aelig; pro&shy;<lb/>uenit ex diui&longs;ione: fuerit 3, uel potuerit diuidi per 3, erit cubus, uel <lb/>cubus cubi, &amp; ita deinceps. </s>

<s>Si uer&ograve; &longs;it alius numerus primus, ut 5. <lb/>7. 11. erit cubus relati. </s>

<s>Et ita &longs;i <expan abbr="n&otilde;">non</expan> po&longs;sit diuidi per 2, nec per 3, erit ex <lb/>genere relati. </s>

<s>Et tunc &longs;i po&longs;sit diuidi per alium numerum, ut 35, erit <lb/>relatum ex eo genere. </s>

<s>Vtpot&egrave; trige&longs;imaquinta quantitas e&longs;t rela&shy;<lb/>tum &longs;ecundum relati primi, &longs;eu relatum primum relati &longs;ecundi. <lb/></s>

<s>Nam quoties quantitas pote&longs;t diuidi per duos numeros, dicetur <lb/>&longs;ub utro que uici&longs;sim, ut duodecima pote&longs;t diuidi per 4 &amp; 3, ide&ograve; di&shy;<lb/>cetur cubus quad quad. </s>

<s>uel quad quad. </s>

<s>cub. </s>

<s>&amp; per 2 &amp; 6, &amp; dicetur <lb/>quadratum cubi quadrati, &amp; quadratum cubicum quadrati ip&longs;ius <lb/>proportionis, ad quam omnia referri debent.</s></p><p type="main">

<s>Quinta regula ex pr&aelig;cedenti pendet, &amp; e&longs;t, quod denomina&shy;<lb/>tiones, &amp; proportiones uici&longs;sim commutantur: uelut 256 e&longs;t quad <lb/>quad quad, &amp; inter quad quad quad, &amp; quad quad &longs;unt quatuor ter <lb/>mini ip&longs;o computato, &amp; inter quad quad, &amp; quod ui&longs;i duo, ergo <lb/>quad quad quad continet plures proportiones, &amp; proportiones <lb/>duplicat&aelig; non con&longs;tituunt quad: nam 64 continet duas duplas <lb/>ad 16, non tamen e&longs;t quadratum 16, ideo oportet diligenter ani&shy;<lb/>maduertere.</s></p><p type="main">

<s>Sexta regula &longs;imiliter ex dictis pendet, &amp; e&longs;t, qu&ograve;d gratia exem&shy;<lb/>pli relatum primum comparatum ad primum terminum e&longs;t &longs;exta <lb/>quantitas, cum autem comparatur ad rem, iam pr&aelig;&longs;upponit pro&shy;<lb/>portionem. </s>

<s>Exemplum relatum primum proportionis 21/20 e&longs;t 4084101/3200000 <lb/>&amp; e&longs;t aliquanto maior &longs;exquiquarta, &amp; &longs;i colligas terminos 100. <lb/>105. 110 1/4 115 61/80 121 861/1600 127 19681/32000. Tu uides qu&ograve;d &longs;unt &longs;ex termini in <lb/>utra que computando primum, &longs;ed in 21/20 &longs;unt duo termini, &amp; in qua&shy;<lb/>drato tres, &amp; in quadrato quadrati per pr&aelig;cedentem, adduntur <lb/>duo &amp; ultimus &longs;cilicet &longs;extus fit ex relato ip&longs;o. </s>

<s>Ergo ultra propor&shy;<lb/>tionem &longs;unt tantum quatuor termini.</s></p><p type="main">

<s>Septima regula ad effugiendum omnes errores tu &longs;cis, qu&ograve;d <lb/>4096 quadratum 64 e&longs;t &longs;extus a 64, ad quem habet proportionem <lb/>quadrati, &amp; 64 e&longs;t &longs;imiliter &longs;extus ab uno illo &longs;cilicet non compu&shy;<pb pagenum="131"/>tato, &amp; ita 64 habet rationem unius, &amp; licet comparetur ad 2 rem, <lb/>&amp; &longs;it &longs;extus ab eo, eo computato 4096 autem &agrave; 64 &longs;it &longs;eptimus, ta&shy;<lb/>men non e&longs;t eadem ratio, quia 64 non e&longs;t quadratum 2.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imatrige&longs;ima&longs;eptima.</s></p><p type="main">

<s>Rationem numerorum ex progre&longs;sione declarare.</s></p><p type="main">

<s>Micha&euml;l Stifelius rationem pulcherrimam tradidit ad inuentio&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg462"></arrow.to.target><lb/><arrow.to.target n="marg463"></arrow.to.target><lb/>nem numerorum, qui uo cantur multiplicandi, &amp; componitur hoc <lb/>modo. </s>

<s>Ex prima componitur 1 &amp; 2, faciunt 3. 1. 2. 3 faciunt 6. 1. 2. 3. 4 <lb/>faciunt 10, &amp; ita prima tabula con&longs;tituit &longs;ecundam recta &longs;erie nu&shy;<lb/>merorum iunctis o&shy;<lb/>mnibus ab uno. </s>

<s>Ter <lb/><arrow.to.target n="table17"></arrow.to.target><lb/>tia fit ex &longs;ecunda &amp; <lb/>tertia, prim&ograve; a&longs;&longs;umi <lb/>tur 10 in tertia, ut in <lb/>&longs;ecunda, &amp; ex 10 &longs;e&shy;<lb/>cund&aelig;, &amp; 10 terti&aelig; <lb/>fit 20, &amp; ex 15 &longs;ecun&shy;<lb/>d&aelig;, &amp; 20 terti&aelig; fit <lb/>35, &amp; ex 21 &longs;ecund&aelig;, <lb/>&amp; 35 terti&aelig; fit 56, &amp; <lb/>ex 28, &amp; 56 fit 84. Et <lb/>quanta fit ex tertia, <lb/>&amp; ex &longs;eip&longs;a. </s>

<s>primum <lb/>a&longs;&longs;umendo 35 ex ter <lb/>tia, &amp; ponitur pro <lb/>primo numero quart&aelig;, &amp; ex 35 terti&aelig;, &amp; 35 quart&aelig; fit 70 numerus <lb/>&longs;ecund&aelig; quart&aelig;: &amp; ita ex 56 &amp; 70 fit 126, &amp; ex 84, &amp; 126. 210. &amp; ita <lb/>quinta ex quarta &amp; &longs;eip&longs;a, &amp; &longs;ic in infinitum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg462"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>_{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg463"></margin.target>P<emph type="italics"/>rim&aelig; &longs;u&aelig;<emph.end type="italics"/><lb/>A<emph type="italics"/>rith.<emph.end type="italics"/></s></p><table><table.target id="table17"></table.target><row><cell>1</cell><cell>2</cell><cell>3</cell><cell>4</cell><cell>5</cell><cell>6</cell><cell>7</cell><cell>8</cell></row><row><cell>1</cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell></row><row><cell>2</cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell></row><row><cell>3</cell><cell>3</cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell></row><row><cell>4</cell><cell>6</cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell></row><row><cell>5</cell><cell>10</cell><cell>10</cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell></row><row><cell>6</cell><cell>15</cell><cell>20</cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell></row><row><cell>7</cell><cell>21</cell><cell>35</cell><cell>35</cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell></row><row><cell>8</cell><cell>28</cell><cell>56</cell><cell>70</cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell></row><row><cell>9</cell><cell>36</cell><cell>84</cell><cell>126</cell><cell>126</cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell></row><row><cell>10</cell><cell>45</cell><cell>120</cell><cell>210</cell><cell>252</cell><cell></cell><cell></cell><cell></cell></row><row><cell>11</cell><cell>55</cell><cell>165</cell><cell>330</cell><cell>462</cell><cell>462</cell><cell></cell><cell></cell></row><row><cell>12</cell><cell>66</cell><cell>220</cell><cell>495</cell><cell>792</cell><cell>924</cell><cell></cell><cell></cell></row><row><cell>13</cell><cell>78</cell><cell>286</cell><cell>715</cell><cell>1297</cell><cell>1716</cell><cell>1716</cell><cell></cell></row><row><cell>14</cell><cell>91</cell><cell>364</cell><cell>1001</cell><cell>2002</cell><cell>3003</cell><cell>3432</cell><cell></cell></row><row><cell>15</cell><cell>105</cell><cell>455</cell><cell>1365</cell><cell>3003</cell><cell>5005</cell><cell>6435</cell><cell>6435</cell></row><row><cell>16</cell><cell>120</cell><cell>560</cell><cell>1820</cell><cell>4368</cell><cell>8008</cell><cell>11440</cell><cell>12870</cell></row><row><cell>17</cell><cell>136</cell><cell>680</cell><cell>2380</cell><cell>6188</cell><cell>12376</cell><cell>19448</cell><cell>24310</cell></row></table><p type="main">

<s>Regula ergo e&longs;t, qu&ograve;d binarius &longs;eruit &lt;02&gt; quadrat&aelig;, &amp; quia nihil <lb/>e&longs;t in eius directo, &longs;olus ip&longs;e &longs;eruiet &lt;02&gt; quadrat&aelig;. </s>

<s>Ternarius autem <lb/>cubic&aelig;, &amp; quia in eius directo e&longs;t alter ternarius, ille etiam &longs;eruiet <lb/>&lt;02&gt; cubic&aelig;. </s>

<s>Quaternarius autem &longs;eruiet quadrato quadrati, &amp; &longs;ena&shy;<lb/>rius, qui e&longs;t in illius directo. </s>

<s>Ergo quinarius &longs;eruiet &lt;02&gt; relat&ecedil; prim&ecedil;, <lb/>&amp; duo &longs;equentes numeri &longs;cilicet 10 &amp; 10, &amp; eo dem modo &longs;enarius <lb/>numeri duo &longs;equentes 15 &amp; 20 &longs;eruient cubo quadrati, &amp; ita etiam <lb/>&longs;eptenarius cum tribus &longs;equentibus numeris 21. 35 &amp; 35 &longs;eruient <lb/>rel. </s>

<s>&longs;ecundi radici, &amp; ita deinceps in infinitum.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imatrige&longs;imaoctaua.</s></p><p type="main">

<s>Modos u&longs;us horum numerorum declarare.</s></p><p type="main">

<s>In quouis numero denominationis oportet tot addere o, quo&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg464"></arrow.to.target><pb pagenum="132"/>tus e&longs;t ordo, &amp; facere tot numeros &longs;equentes; quotus e&longs;t ordo, &amp; <lb/>&longs;emper minuere unam o, uelut quia quadrata &lt;02&gt; e&longs;t prima ad 2 ad&shy;<lb/>demus o, &amp; fiet 20, nec alium qu&ecedil;remus numerum. </s>

<s>Sed quia cubi&shy;<lb/>ca e&longs;t &longs;ecundo loco, habebit prima nota 00, &amp; fiet 300, &amp; &longs;ecundum <lb/>3 unam 0, &amp; fiet 30, &amp; in quadrato quadrati addemus 000 primo, <lb/>&amp; 00 &longs;ecundo, &amp; o tertio, &amp; ita hab ebimus 4000. 600. 40. &longs;ed quia <lb/>in tabula non e&longs;t 4 ultimum, addemus &longs;imilem primo &longs;emper. </s>

<s>In <lb/>relato primo, ergo habebimus 50000. 1000. 1000. 50. &amp; in cubo <lb/>quadrati 600000. 150000. 20000. 1500. 60. Manife&longs;tum e&longs;t, qu&ograve;d <lb/>his uice uer&longs;a a&longs;&longs;ump&longs;imus 15 &amp; 6 &longs;imiles prioribus addendo &longs;em&shy;<lb/>per ut dixi o minus, donec ad unam peruenerit. </s>

<s>Et ita in relato &longs;e&shy;<lb/>cundo 7000000. 2100000. 350000. 35000. 2100. 70. &amp; ita dein ceps.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg464"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imatrige&longs;imanona.</s></p><p type="main">

<s>Radices omnes &agrave; propo&longs;itis numeris extrahere.<lb/><arrow.to.target n="marg465"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg465"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itis quibu&longs;uis numeris utpot&egrave; 916132832, uolo detrahere <lb/>&lt;02&gt; relatam primam, primum habebo in tabula de&longs;cripta relata pri&shy;<lb/>ma numerorum &longs;implicium u&longs;que ad 10 uelut in exemplo. </s>

<s>Dein de <lb/><figure id="fig103"></figure><lb/>&longs;ub&longs;cribam pun&shy;<lb/>ctum &longs;ub prima <lb/>nota &agrave; dextra, &amp; <lb/>quia e&longs;t quarta in <lb/>ordine hoc, &longs;eu quinta denominatio &longs;ecun&shy;<lb/>dum no&longs;trum, omittam quatuor notas in&shy;<lb/>ter medias, &amp; &longs;ub&longs;cribam punctum aliud, <lb/>&amp; ita facerem &longs;i e&longs;&longs;ent plures qu&agrave;m decem <lb/>not&aelig;: relinquitur ergo ad <expan abbr="p&utilde;ctum">punctum</expan> primum <lb/>&agrave; &longs;ini&longs;tra 9161, cuius qu&ecedil;ro &lt;02&gt; relatam pri&shy;<lb/>mam in tabula, quam inuenio e&longs;&longs;e 6, nam <lb/>7776 eius relatum primum e&longs;t <lb/>proximius ex minoribus ad 9161, <lb/>detraho igitur 7776, ex numero <lb/>propo&longs;itio relinquitur. </s>

<s>Dein de <lb/>p&oacute;no 6 &amp; quadratum eius, &amp; cub. </s>

<s>&amp; quadratum <lb/>quadrati, quia, ut dixi, e&longs;t quarta denominatio a&shy;<lb/>pud illum, &amp; &egrave; regione numeros pr&aelig;cedentes in&shy;<lb/>uentos relati primi ex pr&aelig;cedenti propo&longs;itione: &amp; duco &longs;ingulos <lb/>cum &longs;uis collateralibus, ut uides etiam in figura, et cum ultimo pro&shy;<lb/>ducto, &longs;cilicet 64800000 diuido 138532832 exit 2, huius accipio o&shy;<lb/>mnes numeros ad relatum primum u&longs;que ut uides, &amp; pono minores <lb/>&egrave; regione maiorum, utpot&egrave; 2 &egrave; regione 1296 &amp; 50000, &amp; 4 &egrave; regio&shy;<pb pagenum="133"/>ne 216 &amp; 10000, &amp; 8 &egrave; regione 36 &amp; 10000, &amp; 16 &egrave; regione 6, &amp; 50, <lb/>&amp; duco 6 in 50 fit 300, duco in 16 fit 4800, duco 36 in 1000 fit <lb/>36000, duco 36 in 8 fit 288000, duco etiam 216 in 10000 &amp; fit <lb/>2160000, &amp; duco hos per 4 fit 86400000, duco rur&longs;us 1296 in <lb/>50000 fit 64800000, duco in 2 fit 129600000. Demum addo 32 re&shy;<lb/>latum primum 2, &amp; fit &longs;umma omnium 138532832, &amp; ita habemus <lb/>radicem relatam primam dictinumeri e&longs;&longs;e 62. Et &longs;i numerus produ <lb/>ctus fui&longs;&longs;et maior oportui&longs;&longs;et accipere proximo minorem. </s>

<s>Inde per <lb/>regulam &longs;equentem addere minutias.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquadrage&longs;ima.</s></p><p type="main">

<s>Radices per numeros fractos determinare.</s></p><p type="main">

<s>Duplex e&longs;t modus, ut etiam docui in arithmeticis, &longs;cilicet ut pro </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg466"></arrow.to.target><lb/>radice quadrata addatur duo o, &amp; pro cuba tria, &amp; pro quadrata <lb/>quadrata quatuor, &amp; pro relata prima quinque, &amp; ita deinceps, &amp; <lb/>pr&ecedil; decimis &longs;emel, pro cente&longs;imis bis, pro mille&longs;imis ter, pro millia&shy;<lb/>ribus &longs;eu partibus earum quater, pro cente&longs;imis mille&longs;imis quin&shy;<lb/>quies, pro mille&longs;imis mille&longs;imarum &longs;exies, &amp; ita deinceps deinde <lb/>per pr&aelig;cedentem detrahere radicem, &amp; erit ualde exacta. </s>

<s>Exemplo <lb/>non utar, ni&longs;i qu&ograve;d &longs;i uelles radicem relatam 16 ad mille&longs;imas, acci&shy;<lb/>cipies radicem relatam numeri &agrave; latere propo&longs;iti, &amp; ita de alijs <lb/>1600000, 00000, 00000, &amp; &longs;i uelles &lt;02&gt; cub. </s>

<s>5 1/5 per mille&longs;imas, pri <lb/>mo addes ter 000, &amp; fiet 3000000000, inde &longs;ume 1/5 1000000000, <lb/>qui e&longs;t 200000000, &amp; adde ad 5000000000, fit 2500000000, <lb/>&amp; hoc quia unum refert numerum 1000000000 ex &longs;uppo&longs;ito &amp; 1/5 <lb/>e&longs;t 1/5 unius.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg466"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s></p><p type="main">

<s>Secundus modus e&longs;t, ut accipias proxim&egrave; maiorem, &amp; multipli&shy;<lb/>ca in &longs;e, &amp; detrahe numerum propo&longs;itum, &amp; re&longs;iduum diuide per <lb/>duplum radicis primo inuent&aelig;, &longs;i fuerit quadrata, &amp; per triplum <lb/>quadrati eiu&longs;dem &longs;i fuerit cubica, &amp; per quadruplum cubi, &longs;i fuerit <lb/>quadrata quadrata, &amp; per quin cuplum quadrati quadrati, &amp; quod <lb/>exit detrahes ex priore radice, &amp; rur&longs;us quod relinquitur, multipli&shy;<lb/>ca in &longs;e, &amp; eodem modo agendo quod &longs;upere&longs;t &agrave; numero propo&longs;i&shy;<lb/>to, diuide per duplum radicis prioris, &longs;i &longs;it radix quadrata, uel per <lb/>triplum quadrati &longs;i &longs;it cubica, &amp; quod exit rur&longs;us detrahe, &amp; ita a&shy;<lb/>gendo, peruenies ad exacti&longs;simam radicem, exemplum uolo radi&shy;<lb/>cem quadratam 5 proxima maior e&longs;t 3, quadratum 9, differentia 4, <lb/>diuide per 6 duplum 3 exit 2/3, detrahe ex 3 fit 2 1/3, quadratum e&longs;t 49/9 <lb/>quod e&longs;t 5 4/9, rur&longs;us diuido 4/9 differentiam 5 4/9 &amp; 5 per 4 2/3 duplum <lb/>radicis prim&aelig; exit 2/21, detrahe ex 2 1/3, relinquitur 2 5/21, radix &longs;atis pro&shy;<lb/>pinqua, nam eius quadratum e&longs;t 5 4/441, in cubica &longs;imiliter uolo &lt;02&gt;<lb/>cu. </s>

<s>5, proxima maior e&longs;t 2, cubus 8, differentia 3, diuide per triplum <pb pagenum="134"/>quadrati 2 quod e&longs;t 12 exit 1/4 detrahe ex 2 fit 1 3/4 cuius cubus e&longs;t 5 23/64 <lb/>differentia e&longs;t 23/64 diuide per triplum quadrati 1 3/4 qu&ograve;d e&longs;t 9 3/16 exit <lb/>23/588 detrahe ex 1 3/4 <expan abbr="relinqu&utilde;tur">relinquuntur</expan> 1 107/147 cuius cubus e&longs;t 5 504449/3176523 Ita diuides <lb/>hunc exce&longs;&longs;um &longs;i placet per triplum quadrati 1 107/147 &amp; e&longs;t ferm&egrave; 9 exit <lb/>56050/3176523 qua&longs;i detrahe ex 1 107/147 relinquuntur 323159/453789.</s></p><p type="main">

<s>Tertius modus e&longs;t &longs;ubtilior, tu &longs;cis, &qring;d duo decima denominatio <lb/>e&longs;t quadrata &longs;ext&ecedil;, &amp; quadrata quad, terti&aelig;, &amp; cuba quarti, quarta <lb/>autem e&longs;t inter <expan abbr="terti&atilde;">tertiam</expan> &amp; &longs;extam &longs;ecunda quantitas in continua pro&shy;<lb/>portione: ergo inuenta &lt;02&gt; numeri propo&longs;iti &amp; &lt;02&gt; radicis inuent&aelig; <lb/><expan abbr="reduc&atilde;">reducam</expan> ad unam denominationem, et inter numeratores collo cabo <lb/>duas quantitates, quod facile erit &longs;en&longs;im procedendo, &amp; habebo &lt;02&gt;<lb/>cu. </s>

<s>qu&aelig;&longs;itam, &longs;cilicet minorem ex duabus intermedijs. </s>

<s>Et &longs;imiliter <lb/>pro relata prima, capiam &longs;exaginta denominationes, &amp; &longs;cis, qu&ograve;d <lb/>quintadecima e&longs;t &lt;02&gt; &lt;02&gt; &longs;exage&longs;im&ecedil;, &amp; decima e&longs;t &lt;02&gt; cu. </s>

<s>&lt;02&gt; &longs;exage&longs;im&ecedil;, <lb/>&amp; duodecima &lt;02&gt; relata prima &longs;exage&longs;im&aelig; per eandem inuenta, er&shy;<lb/>go &lt;02&gt; numeri propo&longs;iti tanquam ille &longs;it &longs;exage&longs;ima denominatio, <lb/>inueniam illius radicis inuent&aelig; &lt;02&gt; quadratam, &amp; cubicam, &amp; <lb/>quia duodecima quantitas qu&aelig; e&longs;t &lt;02&gt; relata prima numeri e&longs;t <lb/>&longs;ecunda, quatuor intermediarum inter ponam inter &lt;02&gt; quadra&shy;<lb/>tum, quadratum, &amp; cubicam quadratam quatuor numeros in <lb/>continua proportione, &amp; &longs;ecundus ex minoribus erit &lt;02&gt; relata <lb/>prima numeri propo&longs;iti. </s>

<s>Exemplum cubic&aelig; uolo &lt;02&gt; cu: 5 habui &lt;02&gt;<lb/>quadratam eius 2 5/21 &longs;ed uolo proximiorem diuidendo 4/441 per 4, <lb/>quod e&longs;t ferm&egrave; duplum 2 5/21 exit 1/441 detraho ex 2 5/21 relinquitur ualde <lb/>proxima &lt;02&gt; 5. 2 104/441 huius igitur radix quadrata, primo inuenta e&longs;t 1 1/2 <lb/>&longs;ecunda proximior e&longs;t 1 41/84 reduco ad eandem denominationem fi&shy;<lb/>ent 284/9261 2 416/1764 &amp; 1 861/1764 inter 3944, &amp; 2625, inueniemus duos nume&shy;<lb/>ros in continua proportione, ut uides, &amp; erit &longs;ecunda quantitas <lb/><figure id="fig104"></figure><lb/>3006/7641, quod e&longs;t 167/98 proximum ad 1 5/7, &lt;02&gt; cubica. </s>

<s>5. <lb/><expan abbr="n&atilde;">nam</expan> eius cubus e&longs;t 5. 13/343 at exacti&longs;sima e&longs;t ergo 1 69/98. <lb/>ut liquet. </s>

<s>Pro relata prima ergo ponamus, ut ue&shy;<lb/>lim &lt;02&gt; relatam <expan abbr="prim&atilde;">primam</expan> 25, accipio 5 &lt;02&gt; 25 cuius &lt;02&gt; e&longs;t, ut ui&longs;um e&longs;t, 2 104/441 <lb/>&longs;imiliter &lt;02&gt; cu: 5 fuit 1 69/98 igitur reducam ad unam denominationem, <lb/>&amp; inueniam quatuor numeros in <expan abbr="c&otilde;tinua">continua</expan> proportione inter illos, <lb/>&amp; &longs;ecundus po&longs;t minimum ex illis erit &lt;02&gt; relata prima propinqui&longs;&shy;<lb/>&longs;ima 25. Quomodo uer&ograve; inueniantur facillim&egrave; illi termini, do&shy;<lb/>cui in &longs;exto libro operis perfecti.</s></p><p type="main">

<s>Quarta regula e&longs;t utilior, licet minus uideatur nobilis, &amp; e&longs;t &longs;un&shy;<lb/>data in hoc, quod &longs;i a b &longs;it maior c &amp; eis ad dantur b e, &amp; d f &aelig;qua&shy;<lb/>les dico, quod erit minor proportio a c ad c f, quam a b ad c d, &amp; ex <lb/>con&longs;equenti per <expan abbr="ui&atilde;">uiam</expan> fracti maior pars unius erit c fip&longs;ius a e, qu&agrave;m <pb pagenum="135"/>c d ip&longs;ius a f ex Euclide. </s>

<s>Dico ergo quod maior e&longs;t proportio a b <lb/><figure id="fig105"></figure><lb/>ad c d, qu&agrave;m a e ad e f, fiat d g ad quam &longs;it b c ut <lb/><arrow.to.target n="marg467"></arrow.to.target><lb/>a b ad c d, eritque a e ad c g ut a b ad c d, minor au&shy;<lb/>tem e&longs;t a e ad c f, quam ad c g, igitur minor a e ad <lb/>c f qu&agrave;m a b ad c d quod fuit propo&longs;itum. </s>

<s>Simili <lb/>ter &longs;i fuerint du&aelig; quantitates, a b &amp; c d, quarum a b &longs;it maiore, c d <lb/>autem eadem e minor, dico, qu&ograve;d dimidium aggregati a b &amp; c d <lb/>maiorem habebit proportionem ad e, qu&agrave;m c d &amp; minor, nam iun&shy;<lb/>cta b f &aelig;quali d e ad a b, ita ut f g &longs;it dimidium totius a f, q&ugrave;ia ergo <lb/><figure id="fig106"></figure><lb/>f g e&longs;t dimidium f a &amp; fb e&longs;t minor dimidio <lb/><arrow.to.target n="marg468"></arrow.to.target><lb/>f a cum &longs;it minor b a, &amp; &longs;imiliter f g e&longs;t mi&shy;<lb/>nor a b, quia a b e&longs;t maior dimidio a f, quia <lb/>e&longs;t maior b f, ergo proportio g f ad c e&longs;t ma <lb/>ior quam b f ad e, ita quam c d ad e, &amp; mi&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg469"></arrow.to.target><lb/>nor qu&agrave;m a b ad e, quod fuit propo&longs;itum. </s>

<s>Quo ui&longs;o uolo &lt;02&gt; 1000 <lb/>quadratam, &amp; qu&ograve;d de quadrata dico, dico etiam de alijs radici&shy;<lb/>bus &amp; erit ex &longs;ecunda regula harum 31 39/62 &amp; quadratum erit 1000 <lb/>1521/3844. Iuxta ergo primam partem regul&aelig; 31 38/61 erit minus, &amp; in ueritate <lb/>in eo, quod fit ducendo, ut uides, &amp; hoc e&longs;t pro&shy;<lb/><figure id="fig107"></figure><lb/>ximum ad 1<gap/>/160, multiplico igitur duplum 31 39/62, <lb/>quod e&longs;t ferm&egrave; 63 1/4 in 1/160 fient 63/160 <figure id="fig108"></figure> detrahe ex <lb/>1521/3844 hoc modo, diuide 3844 per 160 exit 24 <gap/>/40 <lb/>diuide 1521 per 24, exit 63 3/8, habes igitur quod <lb/>1521/3844 &longs;unt 63/160, igitur detracto 63/160 ex 63/160 nihil relinquitur, &amp; erit &lt;02&gt; exa&shy;<lb/>cta ualde 1000 hoc 31 38/61 cuius quadratum 1000 41/3421 uides breuita <lb/>tem, &amp; propinquitatem in producto differentia e&longs;t 1/100 aut parum <lb/>maius quod ad radicem comparatum cum debeat diuidi per du&shy;<lb/>plum eius erit paulo maius 1/6300. Vnde facilior e&longs;t, &amp; breuior h&aelig;c <lb/>uia qu&agrave;m per 00 ad ditus. </s>

<s>Rur&longs;us uolo aliquid <expan abbr="adi&mtilde;ere">adimnere</expan> &amp; cum pro <lb/>pinquitate ita facio. </s>

<s>Con&longs;idero qu&ograve;d 31 38/61 e&longs;t maius 1/6300 radice, di&shy;<lb/>uido 6300 per 62 exit 103 ferm&egrave;, neque enim curo in hoc fractiones, <lb/>multiplico ergo 103 in 38/61 &amp; habeo 3914/6283 hic denominator e&longs;t proxi&shy;<lb/>mus 6300, aufero ergo 1 ex 3914, habebo ualde proximam &lt;02&gt; 1000, <lb/>31 3913/6283 cuius quadratum e&longs;t 1000 minus 1/1048 hoc ut dixi diui&longs;um <lb/>per duplum &lt;02&gt; quod e&longs;t 63 e&longs;t omnino in&longs;en&longs;ile in radice.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg467"></margin.target>8. P<emph type="italics"/>ropo&longs;. <lb/></s>

<s>quinti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/><lb/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 18. <lb/><emph type="italics"/>quinti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg468"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 11. <lb/><emph type="italics"/>quinti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem. <lb/></s>

<s><expan abbr="amplificat&atilde;">amplificatam</expan>.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg469"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 8. <emph type="italics"/>quin&shy;<lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Quinta regula e&longs;t omnium pulcherrima, &amp; e&longs;t communis omni <lb/>bus &amp; fractis &amp; integris &amp; omnibus generibus radicum, &amp; &longs;it ex&shy;<lb/>emplum, uolo &lt;02&gt; radicis &longs;upra&longs;cript&aelig; &longs;cilicet 31 3913/6283 multiplico 31 <lb/>in 6283, &amp; fit 194793, cui addo 3913, fit 198686 manife&longs;tum e&longs;t igi&shy;<lb/>tur, quod 198686/6283 &aelig;quiualet 31 3913/6283 hoc facto, quod e&longs;t commune om&shy;<pb pagenum="136"/>nibus radicibus extrahendis pro radice quadrata, multiplicabo n&ugrave; <lb/>meratorem, qui e&longs;t 194686 per denominatorem, qui e&longs;t 6283, &amp; &longs;i <lb/>uoluero radicem cubicam, multiplicabo eundem numeratorem <lb/>per quadratum denominatoris, &amp; &longs;i uoluero radicem radicis, mul&shy;<lb/>tiplicabo per cubum, multiplicabo per quadratum quadratum <lb/>6283, &amp; ita de alijs una diminutione minore, &amp; eius qui prouenit <lb/>numeri &lt;02&gt; &longs;uprapo&longs;ita denominatori erit &lt;02&gt; eiu&longs;modi, quam &longs;u&longs;ce&shy;<lb/>pi&longs;ti, uelut in exemplo fuit numerus 198686/6283 quia ergo uolo &lt;02&gt; quad. <lb/></s>

<s>multiplico 198686 in 6283, &amp; fit 1248344138, huius accipio &lt;02&gt;<lb/>quad. </s>

<s>qu&aelig; e&longs;t 35332, h&aelig;c autem e&longs;t diuidenda per 6283, &amp; exeunt <lb/>5 3917/12566, ecce uides radicem exactam admodum, &amp; facilem. </s>

<s>Volo rur&shy;<lb/>&longs;us &lt;02&gt; quadrat. </s>

<s>5 3917/12566, multiplico 12566 per 5 &amp; fit 62830, cui addo <lb/>3917, &amp; fit 66747, cui &longs;uppono 12566 denominatorem, fient ergo <lb/>66747/12566, manife&longs;tum e&longs;t igitur qu&ograve;d hoc &aelig;quiualet 5 3917/12566, &longs;i igitur mul <lb/>tiplicarem denominatorem per denominatorem &amp; numeratorem, <lb/>quod proueniret, e&longs;&longs;et &aelig;quale eidem numero, ergo &lt;02&gt; eius e&longs;&longs;et ea&shy;<lb/>dem cum &lt;02&gt; prioris, &longs;ed &lt;02&gt; denominatoris e&longs;&longs;et prior numerus, er&shy;<lb/>go &longs;ufficiet extrahere &lt;02&gt; producti ex denominatore in numerato&shy;<lb/>rem, &amp; ita productum erit ex denominatore in numeratorem <lb/>838742802, cuius &lt;02&gt; e&longs;t 28961, h&aelig;c igitur diui&longs;a per 12566 o&longs;ten&shy;<lb/>dit &lt;02&gt; 2 3892/12566. In hac autem quadrata e&longs;t alius modus &longs;ine multiplica&shy;<lb/>tione, &longs;ed non e&longs;t communis alijs, ubi &longs;tatueris denominatorem <lb/>pro denominatore &lt;02&gt;, utpote 12566, &amp; numeratorem 66747, con&shy;<lb/>&longs;titues medium &longs;en&longs;im augendo.</s></p><p type="main">

<s>Rur&longs;us uolo &lt;02&gt; relatam 2 3829/12566 reduco ad denominatorem, &amp; fit <lb/>ut prius 28961/12566, duco igitur 12566 ad quad. </s>

<s>quad. </s>

<s>&longs;ed &longs;ufficiet in hoc <lb/>ca&longs;u deducere ad minores denominationes, utpot&egrave; diuide 28961 <lb/>per 12566 exit 2 3829/12566 multiplico per 566 fit 1104 5862/12566, hoc detrahe <lb/>ex 28961 habebis 27856/12000, diuide igitur per 1000 habebis 12 &amp; 27 107/125 <lb/>at 108/126 &longs;unt 6/7, igitur habes 12 pro denominatore, &amp; 27 6/7 pro nume&shy;<lb/>ratore, quare erunt numeri 195/84, erit ergo per hanc regulam, ut ducas <lb/>84 ad quad. </s>

<s>quadrati, &amp; fit 49787136, duc in 195 fit 9708491520, <lb/>cuius &lt;02&gt; relata prima e&longs;t 99, igitur &lt;02&gt; relata prima 2 3829/12566 e&longs;t 1 15/84 pau&shy;<lb/>lo maior, id e&longs;t 1 13/70. Et nota quod &longs;i denominator haberet &lt;02&gt; illius <lb/>generis, quam qu&aelig;ris, &longs;ufficeret inuenire radicem eiu&longs;dem generis <lb/>ab&longs;que alia numerorum multiplicatione.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquadrage&longs;imaprima. (deducere.</s></p><p type="main">

<s>Numeros fractos ad minores in <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> proportione ualde propinqua</s></p><p type="main">

<s>Cum plerunque numeri fracti hab cantur per radices, ut aliquan&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg470"></arrow.to.target><lb/>do maiores &longs;int, aut minores eo fit, ut po&longs;sint reduci ad mino&shy;<lb/>res numeros, ut melius intelligi po&longs;sint &amp; facilius tractari, &amp; <pb pagenum="137"/>cum hoc &longs;it exactior illa pars exemplum, ergo habeo 2 3829/12566, quem <lb/>uolo certa ratione ad minores diui&longs;iones deducere. </s>

<s>Deduco pri&shy;<lb/>m&ograve; totum ad fractiones ducendo 2 in 12566, &amp; addendo 3829, &amp; <lb/>fit 26961/12566, multiplico 12566 per 9, quia proportio unius ad alterum <lb/>e&longs;t ferm&egrave;, ut 9 ad 4, &amp; fit 113094, multiplico 4 in 28961 fit 115844, <lb/>hoc igitur e&longs;t maius, igitur proportio 28961 ad 12566 e&longs;t maior <lb/>qu&agrave;m 9 ad 4, detraho igitur 12566 ex 28961, relinquitur 16395, de&shy;<lb/>traho 113094 ex 115844, relinquitur 2750, diuido 2750 per 16395 <lb/>exit 55/328 addo 2 denominatori fit 55/330, quod e&longs;t 1/6, nami&longs;t&aelig; additiones <lb/>paru&aelig; pr&aelig;ter qu&ograve;d parum uariant quantitatem etiam dum ad ex&shy;<lb/>amen reducuntur, nihil impediunt, detrahe igitur 1/6 &agrave; 9/4, &amp; ducendo <lb/>per 6, &amp; detrahendo 53/23, duco igitur primos numeros &longs;cilicet 28961/12566 <lb/>mutuo in 53/23, fiunt 665998, &amp; 666107, ita uides, quod proportio <lb/>53 ad 23 e&longs;t paulo minor, qu&agrave;m 28961 ad 12566, &amp; &aelig;quiualent 27/2<gap/><lb/>&amp; 2 3829/12566.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg470"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>_{m}.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquadrage&longs;ima&longs;ecunda.</s></p><p type="main">

<s>Denominationum incrementa ex extrema cognita inuenire, &amp; <lb/>conuer&longs;o modo.</s></p><p type="main">

<s><expan abbr="Quid&atilde;">Quidam</expan> per u&longs;uram <expan abbr="rediuiu&atilde;">rediuiuam</expan> fecit 40000 coronatos ex 40 in 40 <lb/><arrow.to.target n="marg471"></arrow.to.target><lb/>annis. </s>

<s>Qu&ecedil;ro <expan abbr="qut&atilde;a">qutana</expan> fuerit u&longs;ura, &amp; <expan abbr="qu&atilde;do">quando</expan> habuit 1000 coronatos, <lb/><expan abbr="quid&atilde;">quidam</expan> uellent &longs;oluere per regulam trium quantitatum, in qua com&shy;<lb/>mitterentur maximi errores. </s>

<s>Et in ea multi &longs;unt modi, &amp; omnes fal&shy;<lb/>&longs;i pr&aelig;ter hanc uiam nulla e&longs;t uera, adde qu&ograve;d uellent multi per &longs;or&shy;<lb/>tem inuentam &longs;oluere augendo per &longs;ingulos annos, quod ade&ograve; <lb/>difficile e&longs;&longs;et, &amp; pen&egrave; foret impo&longs;sibile. </s>

<s>Ide&ograve; diuides 40000 per 40 <lb/>numerum &longs;ortis exit 1000, igitur in 40 annis unum fit mille, &longs;unt <lb/>ergo 40 denominationes ab uno, quarum quadrage&longs;ima e&longs;t 1000, <lb/>igitur uige&longs;ima e&longs;t &lt;02&gt; 1000 &verbar;&longs;cilicet &verbar;31 3913/6283, igitur decima e&longs;t &lt;02&gt; eius <lb/><arrow.to.target n="marg472"></arrow.to.target><lb/>5 3917/12566 huius radix, erit quinta quantitas 2 7/23, cuius &lt;02&gt; relata prima, <lb/><arrow.to.target n="table18"></arrow.to.target><lb/>erit proportio 1 13/70, cuius quadratum e&longs;t 1 1889/4900 &longs;eu <lb/>1 67/165 pro &longs;ecunda quantitate, duces ergo primam, <lb/>qu&aelig; e&longs;t 83/70 in quintam, qu&aelig; e&longs;t reducta ad mino&shy;<lb/>res fractiones facilitatis cau&longs;a 53/23, &amp; habebis &longs;ex&shy;<lb/>tam quantitatem 2 118/161, duco etiam quintam quan&shy;<lb/>titatem &longs;cilicet 53/23 in &longs;ecundam qu&aelig; e&longs;t 232/165, &amp; fit &longs;e&shy;<lb/>ptimi anni quantitas, duco igitur &longs;eptem anno&shy;<lb/>rum numerum, qui e&longs;t 3 14/61 in 31 38/61 fit 102 992/6283. At in <lb/>&longs;ex annis additis ad uiginti, fit tanto minus, quan&shy;<lb/>to 31 38/61 ductum in differentiam &longs;eptem, &amp; &longs;ex an&shy;<lb/>norum qu&aelig; e&longs;t 60/121, fit ergo 15 35/492. Quia ergo an&shy;<pb pagenum="138"/>nuatim &longs;olum u&longs;ura adij citur &longs;orti, &longs;ufficiet diuidere 2 992/6283 per 15 35/492 <lb/>&longs;cilicet multiplicando per 12 numerum men&longs;ium 2 992/6283 fit 25 5621/6283 di&shy;<lb/>uide 25 5621/6283 per 15 35/492, exit men&longs;is unus, &amp; dies 21, detrahe ex 27 an&shy;<lb/>nis, remanent anni 26, men&longs;es 10, dies 9, in quo tempore habuit <lb/>4000 aureos coronatos. </s>

<s>V&longs;ura autem fuit ut ui&longs;um 13/70, igitur per re&shy;<lb/>gulam trium duc 13 in 100 fit 1300, diuide 1300 per 70 exit 18 4/7<gap/> &amp; <lb/>tanta fuit pro centum. </s>

<s>Et cum computaueris in tribus annis, acqui&shy;<lb/>rit modico plus be&longs;&longs;e eius, quod habet. </s>

<s>Et ita in 13 annis, &amp; parua <lb/>illa parte perueniet ad decuplum eius, quod habet, &longs;cilicet 4000 au <lb/>reorum, &amp; habebit aureos 40000, ut propo&longs;itum e&longs;t.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg471"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg472"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 136. <lb/>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/></s></p><table><table.target id="table18"></table.target><row><cell>Anni</cell><cell>Aurei</cell></row><row><cell>1</cell><cell>1 13/70</cell></row><row><cell>2</cell><cell>1 67/165</cell></row><row><cell>5</cell><cell>2 7/23</cell></row><row><cell>6</cell><cell>2 118/161</cell></row><row><cell>7</cell><cell>3 14/61</cell></row><row><cell>10</cell><cell>5 3917/12566</cell></row><row><cell>20</cell><cell>31 38/61</cell></row><row><cell>40</cell><cell>1000</cell></row></table><p type="head">

<s>SCHOLIVM.</s></p><p type="main">

<s>In propo&longs;ita proportione numero que terminorum rediuiuam u&shy;<lb/>&longs;uram inuenire.</s></p><p type="main">

<s>Sit gratia exempli, in &longs;ex annis u&longs;ura rediuiua uige&longs;im&aelig;, erit&shy;<lb/>q&uacute;e proportio 21/20, cuius numeratorem &longs;exies ducam in &longs;e primum <lb/>bis fit 441: ergo ducto 441 in &longs;e fit q&uacute;e 194481 ductum in 441 <lb/>fit 85766121 &longs;exies ductum 21, quinquies autem ducam 20 deno&shy;<lb/><figure id="fig109"></figure><lb/>minatorem in &longs;e fit bis 400, ter 8000, <lb/>quinquies ergo 3200000, diuide nume&shy;<lb/>ratorem per denominatorem abiectis <lb/>quinque notis erit 26 2566121/3200000. Qu&aelig; propor<lb/>tio e&longs;t proxima 26 4/5 ad 20, &amp; ita ut 134 ad <lb/>100. Et &longs;i pigeret t&aelig;dij autlaboris po&longs;&longs;es <lb/>pro xij annis, ducere 134 in &longs;e, &amp; fit 17956 <lb/>diuide per 100 eadem ratione, exit 179 14/25 <lb/>&amp; ita 100 in xij annis, fit tantundem. </s>

<s>Et <lb/>ita pro xviij &amp; xx annis.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquadrage&longs;imatertia.</s></p><p type="main">

<s>Si linea in duas partes diuidatur, corpora, qu&aelig; fiunt ex una par&shy;<lb/>te in alterius quadratum mutu&ograve; &aelig;qualia &longs;unt corpori, quod fit ex <lb/>tota linea in &longs;uperficiem unius partis in alteram.<lb/><arrow.to.target n="marg473"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg473"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit a c diui&longs;a in a b, b c quadratum a b &longs;it <lb/><figure id="fig110"></figure><lb/>a d, <expan abbr="quadrat&utilde;">quadratum</expan> b c, &longs;it b e <expan abbr="parallelogramm&utilde;">parallelogrammum</expan> <lb/>ex a b in b e, a f dico qu&ograve;d corpora ex a b in <lb/>b e, &amp; b c in a d &aelig;qualia &longs;unt corpori ex a c <lb/>in a f. </s>

<s>Quia enim corpus ex a c in a f con&longs;tat <lb/>ex a b in a f, &amp; b c in a f, per primam &longs;ecun&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg474"></arrow.to.target><lb/>di Elementorum. </s>

<s>corpus autem ex a b in a f <lb/>e&longs;t &aelig;quale corpori ex b c in a d, &amp; corpus <lb/>ex b c in a f e&longs;t &aelig;quale corpori ex a b in b c <lb/>igitur con&longs;tat propo&longs;itum.</s></p><pb pagenum="139"/><p type="margin">

<s><margin.target id="marg474"></margin.target>I<emph type="italics"/>d e&longs;t per <lb/>eius demon&shy;<lb/>&longs;trationem.<emph.end type="italics"/><lb/>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 29. <emph type="italics"/>un <lb/>decimi<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquadrage&longs;imaquarta.</s></p><p type="main">

<s>Duplum cubi medietatis maius e&longs;t aggregato corporum mutu&shy;<lb/>orum cuiuslibet diui&longs;ionis, quantum e&longs;t, quod fit ex tota in quadra <lb/>tum differenti&aelig;.<lb/><arrow.to.target n="marg475"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg475"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/><gap/></s></p><p type="main">

<s>Sit a b diui&longs;a per &aelig;qualia in c, &amp; per in&aelig;qua&shy;<lb/>lia in d, dico, qu&ograve;d duplum cubi a c e&longs;t maius ag <lb/><figure id="fig111"></figure><lb/>gregato corporum ex a d in quadratum b d, &amp; b d in quadratum <lb/>a cin eo quod fit ex a b in quadratum c d, nam per <expan abbr="pr&aelig;cedent&etilde;">pr&aelig;cedentem</expan> du&shy;<lb/>plum cubi a c e&longs;t &aelig;quale corpori ex a b in quadratum a c: aggrega&shy;<lb/>tum quo que corporum ex a d in quadratum b d, &amp; b d in quadra&shy;<lb/>tum a d e&longs;t &ecedil;quale ei, quod fit ex a b in <expan abbr="rectangul&utilde;">rectangulum</expan> ex a d in d b. </s>

<s><expan abbr="qua-drat&utilde;">qua&shy;<lb/>dratum</expan> <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> a c e&longs;t maius rectangulo a d in d b quadrato c d differen <lb/>ti&aelig;, igitur duplum cubi a c excedit aggregatum <expan abbr="corpor&utilde;">corporum</expan> <expan abbr="mutuor&utilde;">mutuorum</expan> <lb/>in corpore ex a b in quadratum c d differenti&ecedil;, quod e&longs;t <expan abbr="propo&longs;it&utilde;">propo&longs;itum</expan>.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg476"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg476"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 5. <emph type="italics"/>&longs;ecun <lb/>di<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquadrage&longs;imaquinta.</s></p><p type="main">

<s>Si line a in duas partes diuidatur quadrata ambarum partium <lb/>detracto eo quod fit ex una partein alteram, &ecedil;qualia &longs;unt producto <lb/>unius in alteram cum quadrato differenti&aelig;.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg477"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg477"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit linea a c diui&longs;a in b, &amp; &longs;it differentia a b, <lb/>b c, b d, dico quod quadrata a b &amp; b c detracto <lb/><figure id="fig112"></figure><lb/>eo quod fit ex a b in b c, &aelig;qualia &longs;unt producto a b in b c cum qua&shy;<lb/>drato b d. </s>

<s>Quoniam. </s>

<s>n. </s>

<s>quadrata a b, b c &aelig;qualia quadratis a d d b <lb/>b c &amp; productis ex a d in d b bis &amp; quod fit ex a b in b c &aelig;quale e&longs;t <lb/>ei quod fit ex a d in &longs;e cum eo quod fit ex a d in d b, quia a d e&longs;t &ecedil;qua </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg478"></arrow.to.target><lb/>lis b cideo quadrata a b &amp; b c detracto eo quod fit ex a b in b c &longs;unt <lb/>&aelig;qualia quadratis a d d b, &amp; producto a d in d b &longs;emel: a c quadra&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg479"></arrow.to.target><lb/>tum a d cum producto a d in d b e&longs;t &aelig;quale producto a b in a d, &amp; <lb/>ex con&longs;equenti in b c, igitur re&longs;iduum quadratorum a b &amp; b c de&shy;<lb/>tracto producti a b in b c e&longs;t &aelig;quale a b in b c cum quadrato b d <lb/>quod fuit propo&longs;itum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg478"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 4. <emph type="italics"/>&longs;ecun <lb/>di<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg479"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 1. <emph type="italics"/>&longs;ecun <lb/>di<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquadrage&longs;ima&longs;exta.</s></p><p type="main">

<s>Corpus quod fit ex linea diui&longs;a in &longs;uperficiem &ecedil;qual em quadra&shy;<lb/>tis ambarum partium detracta &longs;uperficie unius pa<gap/>tis in <expan abbr="alter&atilde;">alteram</expan>, e&longs;t <lb/>&aelig;quale aggregato cuborum <expan abbr="ambar&utilde;">ambarum</expan> <expan abbr="parti&utilde;">partium</expan>.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sic a b diui&longs;a in e quadrata partium e f &amp; <lb/><arrow.to.target n="marg480"></arrow.to.target><lb/>b d detrahatur ex e f, f g &aelig;qualis a d, dico cor <lb/>pus ex a b in &longs;uperficies b d, d g &aelig;quale e&longs;&shy;<lb/>&longs;e cubis a c &amp; c b pariter acceptis, quia. </s>

<s>n. <lb/></s>

<s>ex a b in b d fiunt duo corpora cubus <lb/>b d &amp; corpus ex a d in quadratum d b hoc <lb/>autem e&longs;t &aelig;quale corpori ex b cin a d quia <pb pagenum="140"/>f&iacute;unt ex &aelig;qualibus lineis: at corpus quod fit ex a b in d g &aelig;quale e&longs;t <lb/>corporibus qu&aelig; fiunt ex a c, c b in &longs;uperficiem d g at cubus a c con&shy;<lb/>tinet duo corpora qu&ecedil; fiunt &amp; a c in d g &amp; g f, igitur cubus a c &longs;upe&shy;<lb/>rat productum ex a b in d g in producto ex a c in f g &amp; &longs;uperatur ab <lb/>eo in producto ex b c in d g, &longs;uperabatur etiam, ut ui&longs;um e&longs;t, cubus <lb/>b c &agrave; producto b a in d b in producto b cin c f, igitur cubi a c c b &longs;u&shy;<lb/>perantur &agrave; producto a b in ad in producto b cinc f &amp; in d g, quare <lb/>in producto b c in f e: &longs;i quidem f e &amp; f g &longs;unt &aelig;qualia ex &longs;uppo&longs;ito <lb/>&longs;uperant autem in producto ex c b in e f, igitur tantum e&longs;t in in quo <lb/>&longs;uperantur quantum e&longs;t id in quo &longs;uperant: ergo &longs;unt &aelig;qualia.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg480"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquadrage&longs;ima&longs;eptima.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;ita linea diui&longs;a duas ei lineas adijcere, ut proportio addita&shy;<lb/>rum &longs;ingularum &amp; partium &longs;imul iunctarum ad additas &longs;it mutua.<lb/><arrow.to.target n="marg481"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg481"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit linea a b diui&longs;a in c uolo eius <lb/><figure id="fig113"></figure><lb/>partibus addere lineas, ut propo&longs;i&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg482"></arrow.to.target><lb/>tum e&longs;t, &longs;tatuo mediam c d inter a e &amp; <lb/><arrow.to.target n="marg483"></arrow.to.target><lb/>c b qu&aelig; &longs;it c d, &amp; facio ut c d ad c a ita <lb/>c a ad a e, &amp; ut d c ad c b ita c b ad b f, quia ergo d e media e&longs;t inter <lb/><arrow.to.target n="marg484"></arrow.to.target><lb/>a c &amp; c b, &amp; ut ea ad a cita d c a c b ad c f erunt omnes in continua <lb/><arrow.to.target n="marg485"></arrow.to.target><lb/>proportione, quare proportio e c ad c a ut c f ad b f &amp; e c ad ea ut <lb/>c f ad c b quod e&longs;t propo&longs;itum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg482"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 13. <emph type="italics"/>&longs;ex <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg483"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 11. <emph type="italics"/>&longs;ex <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg484"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 11. <lb/><emph type="italics"/>quinti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg485"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 18. <lb/><emph type="italics"/>quinti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cen te&longs;ima quadra ge&longs;imaoctaua.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itis tribus lineis primam &longs;ic diuidere, ut adiectis duabus <lb/>alijs lineis &longs;ecundum rationem mutuam &longs;ingularum &longs;ingulis ag&shy;<lb/>gregatum ex una adiectarum &amp; parte ad aggregatum ex alia parte <lb/>&amp; adiecta &longs;e habeat, ut &longs;ecunda ad tertiam.<lb/><arrow.to.target n="marg486"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg486"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s></p><p type="main">

<s>Sit a, b, c, d, propo&longs;it&aelig; line&ecedil;, <lb/><figure id="fig114"></figure><lb/>uolo diuidere a b ita in e ut <lb/>&longs;umpta &longs;ecundum proportio&shy;<lb/>nem alicuius quantitatis, puta <lb/>g ad a e &longs;ic b f ad e b &amp; ut g ad <lb/>e b &longs;ic g a ad a e ut &longs;it propor&shy;<lb/>tio g e ad e f ut c ad d. </s>

<s>Sint ergo <lb/>omnia <expan abbr="c&otilde;&longs;tituta">con&longs;tituta</expan> &amp; &longs;it g rectan&shy;<lb/>gulum ex a e in e b, cum ergo <lb/>g a contineat a e ut g continet e b, g autem continet e b &longs;ecundum <lb/>a e, igitur g a continet a e &longs;ecundum a c, ergo ex diffinitione qua&shy;</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg487"></arrow.to.target><lb/>drati a g e&longs;t quadratum a e. </s>

<s>Pari ratione b f e&longs;t quadratum b e. </s>

<s>pro&shy;<lb/>portio igitur g e ad e f cum &longs;it ut c ad e ex &longs;uppo&longs;ito erit ut ip&longs;i pro&shy;<lb/>portioni addamus, &amp; detrahamus ex duplo a b &amp; dimidium re&longs;i&shy;<lb/>dui ducamus in &longs;e, &amp; addamus aggregato quadrati a b cum ip&longs;a <pb pagenum="141"/>a b, &amp; latus eius detracto dimidio re&longs;idui erit b clinea, quare diui&shy;<lb/>&longs;io nota, &amp; e&longs;t ut dicamusu: olo diuidere datam lineam, ut quantita&shy;<lb/>tes adiect&aelig; &longs;ub mutua proportione ad unam tertiam cum parti&shy;<lb/>bus obtineantinter &longs;e proportionem datam.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg487"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 1. <emph type="italics"/>&longs;ecuu <lb/>di<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquadrage&longs;imanona.</s></p><p type="main">

<s>Datam lineam &longs;ic diuidere, ut proportio quadratorum ad du&shy;<lb/>plum unius partis in alteram &longs;it, ut line&ecedil; dat&aelig; ad lineam datam.</s></p><p type="main">

<s>Sit data a b quam uolo diuidere, ut proponitur &longs;ub proportio&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg488"></arrow.to.target><lb/>ne c d ad e, diuido a b bifariam in f, &amp; ab&longs;cindo <lb/><figure id="fig115"></figure><lb/>g d &aelig;qualem d e, &amp; inter c g <expan abbr="re&longs;idu&utilde;">re&longs;iduum</expan> &amp; c e inter&shy;<lb/>pono proportione, &amp; ut h ad c g ita a f medietatis a b ad fk. </s>

<s>Omnia <lb/>i&longs;ta &longs;unt noti&longs;sima ex primo &amp; &longs;exto Elemento&shy;<lb/><figure id="fig116"></figure><lb/><expan abbr="r&utilde;">rum</expan> Euclidis. </s>

<s>Si ergo ab&longs;cindantur fk ex fa, dico <lb/>quod proportio quadratorum l k &amp; k a ad du&shy;<lb/>plum rectanguli a k in k b e&longs;t ut c d ad d e. </s>

<s>Quia. </s>

<s>n. </s>

<s>c e ad c g dupli&shy;<lb/>cata e&longs;t ei qu&ecedil; e&longs;t h ad c g, duplicata e&longs;t <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> ei qu&aelig; e&longs;t f a ad fk, qua&shy;<lb/>re ut quadrati a f ad fk, ita c e ad c g, igitur di&longs;iungendo c g ad g e ut <lb/>re&longs;idui quadrati k f ad re&longs;iduum quadrati a f, quare c g ad g d ut <lb/>quadrati k f ad dimidium re&longs;idui quadrati a f, igitur coniunctim c d <lb/>ad d g ut quadrati k f &amp; dimidij re&longs;idui quadrati a f ad ip&longs;um dimi&shy;<lb/>dium re&longs;idui. </s>

<s>At uer&ograve; cum g d &longs;it &aelig;qualis d e, erit c d ad d e ut qua&shy;<lb/>drati k f cum dimidio re&longs;idui &longs;&aelig;pius dicti ad ip&longs;um dimidium re&longs;i&shy;<lb/>dui. </s>

<s>Igitur etiam ut dupli quadrati k f cum re&longs;iduo ad <expan abbr="re&longs;idu&utilde;">re&longs;iduum</expan>, &longs;unt <lb/>enim omnia duplicata. </s>

<s>At <expan abbr="dupl&utilde;">duplum</expan> quadrati k f <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> re&longs;iduo e&longs;t &aelig;qua&shy;<lb/>le quadratis a f &amp; f k, igitur quadratorum a f &amp; f k ad differentiam <lb/>eo rum proportio e&longs;t ut c d ad d e, igitur dupli quadratorum a f &amp; <lb/>f k ad duplum differenti&aelig; quadratorum a f &amp; fk ut c d ad d e. </s>

<s>Ve&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg489"></arrow.to.target><lb/>rum duplum quadratorum a f &amp; f k &aelig;quatur quadratis b k &amp; k a. <lb/><arrow.to.target n="marg490"></arrow.to.target><lb/>Et duplum differenti&aelig; quadratorum a f &amp; fk e&longs;t &ecedil;quale duplo pro <lb/>ducti b k in k a, igitur proportio quadratorum k b &amp; k a ad <expan abbr="dupl&utilde;">duplum</expan> <lb/>producti k b in k a e&longs;t ueluti c d ad d e, quod e&longs;t propo&longs;itum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg488"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg489"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 9. <emph type="italics"/>&longs;ecun <lb/>di<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg490"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 5. <emph type="italics"/>&longs;ecun <lb/>di<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquinquage&longs;ima.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itis duabus lineis <expan abbr="line&atilde;">lineam</expan> communem <lb/><figure id="fig117"></figure><lb/>utrique adiungere, ut &longs;it maioris ad additam pro&shy;<lb/>portio, uelut quadratorum minoris &amp; adiect&aelig; <lb/>ad duplum unius in alteram.</s></p><p type="main">

<s>H&aelig;c e&longs;t qua&longs;i conuer&longs;a <expan abbr="pr&aelig;ced&etilde;tis">pr&aelig;cedentis</expan>. </s>

<s>Sit a ma&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg491"></arrow.to.target><lb/>ior, &amp; b c minor, &amp; fiat b d dupla b c, &longs;uper <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> <lb/>erigatur b f &aelig;qualis a; &amp; &longs;it rectangulum d f &amp; <lb/>de&longs;cribatur quadratum b c quod &longs;it b g re&longs;idu&ecedil; <lb/>&longs;uperficiei ad d f latus &longs;it h, dico h e&longs;&longs;e lineam qu&aelig;&longs;itam. </s>

<s>Superficies <pb pagenum="142"/>enim d f cum fiat ex a in duplum b c, dupla erit &longs;uperficiei a in b c, &longs;u <lb/>perficies f d, tota &aelig;quatur quadratis h &amp; b c, igitur quadrata h &amp; b <lb/>c dupla &longs;unt &longs;uperficiei a in b c, quod uer&ograve; fit ex a in duplum b c &longs;e <lb/>habet ad id quod fit ex h in duplum b c, ut a ad h, cum per eandem <lb/>lineam ducantur, igitur quod fit ex a in duplum b c, &amp; &longs;unt quadra&shy;<lb/>ta h &amp; b c, &longs;e habent ad duplum h in b c, ut a ad h, quod fuit de&shy;<lb/>mon&longs;trandum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg491"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquinquage&longs;imaprima.</s></p><p type="main">

<s>Proportio differenti&aelig; quadratorum partium, cuiu&longs;uis line&aelig; ad <lb/>quadratum differenti&aelig; <expan abbr="illar&utilde;">illarum</expan> e&longs;t uelut to tius line&ecedil; ad differentiam.<lb/><arrow.to.target n="marg492"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg492"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit a b diui&longs;a in puncto c, &amp; fiat c d &aelig;qualis <lb/>c b, manife&longs;tum e&longs;t quod differentia partium <lb/><figure id="fig118"></figure><lb/>e&longs;t a d, dico proportionem differenti&aelig; quadra <lb/>torum a c &amp; c b ad quadratum a d differenti&aelig; partium e&longs;&longs;e ut a b ad </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg493"></arrow.to.target><lb/>a d. </s>

<s>Quoniam differentia quadratorum a c &amp; c b e&longs;t, quod fit ex a d <lb/>in d c bis cum quadrato a d, &amp; ide&ograve; quod fit ex a d in d b cum qua&shy;<lb/>drato a d, &amp; ide&ograve; quod fit ex tota a b in a d. </s>

<s>Igitur differentia qua&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg494"></arrow.to.target><lb/>drato a c &amp; c b e&longs;t quod fit ex a b in a d, quare cum quadratum a d <lb/>fiat ex a d in a d, erit proportio a b ad a d, uelut differenti&aelig; quadra&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg495"></arrow.to.target><lb/>torum a c &amp; b c ad quadratum a d differenti&aelig; partium. </s>

<s>Quod fuit <lb/>propo&longs;itum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg493"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 4. <emph type="italics"/>&longs;ecun <lb/>di<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg494"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 3. <emph type="italics"/>&longs;ecun <lb/>di<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg495"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 1. <emph type="italics"/>&longs;exti<emph.end type="italics"/><lb/>E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquinquage&longs;ima&longs;ecunda.</s></p><p type="main">

<s>Si linea in duas partes &aelig;quales duas que in &aelig;quales diuidatur, fue&shy;<lb/>ritque proportio aggregati ex maiore &amp; dimidio ad ip&longs;am maiorem <lb/>uelut ex minore, &amp; aliqua linea ad ip&longs;am minorem, &amp; rur&longs;us aggre&shy;<lb/>gati ex minore dimidio ad ip&longs;am minorem, uelut aggregati ex ma&shy;<lb/>iore &amp; alia addita ad ip&longs;am maiorem, erit proportio dimidij'ad par <lb/>tem unam in&aelig;qualem, uelut alterius partis in&aelig;qualis ad &longs;uam ad&shy;<lb/>ditam mutu&ograve;, &amp; etiam proportio ad ditarum inuicem, uelut pro&shy;<lb/>portio partium in&aelig;qualium duplicata, &amp; rur&longs;us ip&longs;um dimidium <lb/>line&aelig; a&longs;&longs;umpt&aelig; medium erit proportione inter additas. </s>

<s>Demum <lb/>proportio dimidij cum ad dita maiore ad dimidium cum addita mi<lb/>nore, uelut maioris partis ad minorem.<lb/><arrow.to.target n="marg496"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg496"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Sit propo&longs;ita a b diui&longs;a per <lb/><figure id="fig119"></figure><lb/>&aelig;qualia in c per in&aelig;qualia in <lb/>d, &amp; &longs;it ut addantur a g &amp; b f, <lb/>ita ut proportio c a, &amp; a d ad a d &longs;it ueluti f d ad d b, &amp; c b &amp; b d ad <lb/>b d, uelut g d ad d a, &amp; h&aelig;c e&longs;t quarta <expan abbr="&longs;ec&utilde;di">&longs;ecundi</expan> Archimedis de &longs;ph&ecedil;ra, <lb/>&amp; Cylindro: quia ergo a c &amp; a d ad a d, ut f d ad d b erit a c ad a d, <lb/>fb ad b d. </s>

<s>Et &longs;imiliter quia e&longs;t c b &amp; b d ad b d, uelut g d ad d a erit <pb pagenum="143"/>c b ad b d, uelut g a ad a d, &amp; hoc e&longs;t primum. </s>

<s>Quia ergo c a e&longs;t &aelig;&shy;<lb/>qualis c b, erit c a ad b d, uelut g a ad a d, &amp; iam fuit a d ad c a, ut b d <lb/>ad f b, per conuer&longs;am igitur a d ad b d, ut g a ad a d, &amp; ut b d ad fb, <lb/>interpo&longs;itis ergo a d &amp; d b inter a g &amp; b f cum compo&longs;ita &longs;it pro&shy;<lb/>portio a g ad b f ex proportione a g ad a d, &amp; ad d b, &amp; d b <lb/>ad b f, &amp; proportio a d ad d b, &longs;it &aelig;qualis proportioni <lb/><figure id="fig120"></figure><lb/>a g ad a d, &amp; d b ad b f, igitur proportio a g ad b f. </s>

<s>Per de&shy;<lb/>mon&longs;trata ab Alchindo e&longs;t duplicata proportioni a d ad <lb/>d b quod e&longs;t &longs;ecundum. </s>

<s>Rur&longs;us quia ex primo demon&shy;<lb/>&longs;trato, uel eius conuer&longs;o proportio a d ad a c e&longs;t uelut b d <lb/>ad b f, &amp; d b ad a c, ut a d ad a g, proportiones ergo <lb/><figure id="fig121"></figure><lb/>a d &amp; d b ad a c componunt proportionem produ&shy;<lb/>ducti a d in d b, quod &longs;it h ad quadratum a c quod &longs;it <lb/>k, &amp; &longs;imiliter proportio b d ad b f &amp; a d ad a g com&shy;<lb/>ponunt proportionem producti ex b d in a d, quod <lb/>&longs;itl ad productum b f in a g, quod &longs;it m, per demon&longs;trata ab Eucli&shy;<lb/>de in &longs;exto Elementorum, igitur proportio h ad k ut l ad m, &longs;ed h &amp; </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg497"></arrow.to.target><lb/>l &longs;unt &aelig;quales, quia producuntur ex ei&longs;dem, igitur per demon&longs;tra&shy;<lb/>ta in quinto Elementorum Euclidis, k e&longs;t &aelig;quale m, ergo a c e&longs;t me&shy;<lb/>dia pro portione inter b f &amp; g a, quod e&longs;t tertium. </s>

<s>Quia uer&ograve; ex pri&shy;<lb/>mo demon&longs;trato e&longs;t fb ad b d, ut a c ad a d, &amp; c b ad idem b d, ut g a <lb/>ad idem a d erit coniungendo fb &amp; b c ad b d, ut coniun&shy;<lb/><figure id="fig122"></figure><lb/>gendo g a &amp; a c ad a d, &longs;ed fb &amp; b c componunt f c &amp; g a, <lb/>&amp; a c componunt g c, igitur ut f c ad b d, ita g c ad a d, er&shy;<lb/>go permutando g c ad f c, ut a d ad b d, quod e&longs;t quartum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg497"></margin.target>I<emph type="italics"/>n<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>rop.<emph.end type="italics"/> 23 <lb/>P<emph type="italics"/>ropo&longs;.<emph.end type="italics"/> 9.</s></p><p type="main">

<s>Cum ergo punctum d fuerit datum, licet inuenire a g &amp; b f, faci&shy;<lb/>l&egrave;, ut Archimedes pr&aelig;&longs;up ponit proportionem g d ad d f datam &amp; <lb/>qu&aelig;rit eam, qu&aelig; e&longs;t a d ad d b, &amp; peruenitur ad res numero triplo <lb/>quadrati dimidij line&aelig; a&longs;&longs;umpt&aelig; &aelig;quales cubo &amp; numero, qui &longs;it <lb/>ex duplo cubi dimidij in 1 m: ip&longs;a proportione, &amp; quod produci&shy;<lb/>tur diui&longs;o per 1 p: ip&longs;a proportione. </s>

<s>Veluti po&longs;ita a b 10, &amp; propor&shy;<lb/>tione quam uolo g d ad d f &longs;excupla, duco 5 dimidium 10 in &longs;e fit 25, <lb/>&amp; triplico, fit 75 numerus rerum. </s>

<s>Inde duco 5 idem dimidium ad <lb/>cubum fit 125, duplico fit 250, duco in 5, qui e&longs;t 1 m: proportione fit <lb/>1250, diuido per 7, qui e&longs;t 1 p: proportione exit 178 4/7 numerus, qui <lb/>cum cubo &aelig;quatur 75 rebus. </s>

<s>Cum ergo con&longs;tituta fuerit diui&longs;io in <lb/>c, non recipit proportionem g d ad f d quam uolueris, &longs;ed &longs;equitur <lb/>una &longs;ola ad <expan abbr="ill&atilde;">illam</expan>, &amp; e&longs;t mirabile, quoniam line&ecedil; uidentur &longs;umi liber&egrave;. <lb/></s>

<s>Sed non e&longs;t ita. </s>

<s>Et <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> quia Archimedes <expan abbr="uide&ttilde;">uidetur</expan> a&longs;&longs;umere <expan abbr="ali&atilde;">aliam</expan> lineam, <lb/>&longs;ed non inue &longs;tigat eam, im&ograve; o&longs;tendit eam ex a&longs;&longs;umptis. </s>

<s>At Euto ci&shy;<lb/>us o&longs;ten dit ambas, <expan abbr="un&atilde;">unam</expan> ex propria inuentione, aliam ex Diocle, &longs;ed <pb pagenum="144"/>una e&longs;t &longs;uperflua, quia ut dixi, una &longs;e quitur ad aliam. </s>

<s>Ex hoc pa&shy;<lb/>tet cur Dio cles a&longs;&longs;ump&longs;erit lineam unam, qu&aelig; e&longs;t a c, qu&aelig; &longs;e ha&shy;<lb/>bet ad a d, &amp; d b, ut uici&longs;sim a d, &amp; d b ad additas, quod e&longs;t pri&shy;<lb/>mum demon&longs;tratum. </s>

<s>Sic enim omittit primum quod proponit Ar <lb/>chimedes, &amp; a&longs;&longs;umit quod proximum e&longs;t: &amp; ide&ograve; Archimedes non <lb/>pro bat, nec pr&aelig;&longs;upponit, quod &agrave; Diocle probatur, &longs;cilicet datum <lb/>e&longs;&longs;e punctum d in linea a b, &longs;ed &longs;olum in linea g f, ide&ograve; cogitur pro&shy;<lb/>bare &longs;ecundum quod demon&longs;tratur ab Eutocio, &amp; &agrave; nobis demon <lb/>&longs;tratum e&longs;t &longs;upr&agrave;. </s>

<s>Archimedes <expan abbr="a&utilde;t">aunt</expan> a&longs;&longs;umit <expan abbr="line&atilde;">lineam</expan> extra circulum, <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> <lb/>uo cat b f, qu&aelig; e&longs;t &aelig;qualis b c medietati: aliam a&longs;&longs;umit quam uocat <lb/>b h, cuius proportio ad b d e&longs;t &longs;icut quadrati ad a d quadratum a b. <lb/></s>

<s>Con&longs;tat ergo quod proportio g d ad d f e&longs;t data. </s>

<s>Et &longs;imiliter f g ad <lb/>g d, &amp; e&longs;t 1 pr&aelig; proportione data. </s>

<s>Vnde notandum quod datum <lb/>dicitur, &longs;impliciter cognitum alio modo, dicitur datum po&longs;itione, <lb/>quod e&longs;t certum &amp; tale, uelut &longs;i quis dicat, diuide 10 in duos nume&shy;<lb/>ros quadratos: hoc non e&longs;t datum, pote&longs;t enim diuidi pluribus mo <lb/>dis. </s>

<s>At &longs;i dicas ut una pars &longs;it alterius <expan abbr="quadrat&utilde;">quadratum</expan>, i&longs;tud antequ&agrave;m &longs;ci <lb/>untur partes, dicitur datum po&longs;itione. </s>

<s>Ergo datum po&longs;itione e&longs;t du <lb/>plex, uel ut ratio nota &longs;it, non autem quantitas, ut &longs;i dicam a b e&longs;t du <lb/>pla ad b c, utra que dicitur nota po&longs;itione, quo&shy;<lb/>niam ne&longs;cio quanta &longs;it a b. </s>

<s>Vel &longs;i quantitas e&longs;t <lb/><figure id="fig123"></figure><lb/>nota proportio ignota &longs;it, ut &longs;i a c &longs;it 10, &amp; &longs;it, <lb/>ut b c &longs;it &lt;02&gt; relata, a b erit punctus b, &amp; proportio a b ad b c data po <lb/>&longs;itione, non tamen nota. </s>

<s>Et &longs;i dicas igitur omnia, qu&aelig; habent deter <lb/>minationem erunt data po&longs;itione? </s>

<s>Dico quod non, quia oportet, <lb/>ut illa determinatio comprehendatur &longs;ub una ratione, eaque &longs;altem <lb/>generaliter co gnita.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquinquage&longs;imatertia.</s></p><p type="main">

<s>Vim quan cun que manus multiplicare.<lb/><arrow.to.target n="marg498"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg498"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>^{m}.</s></p><p type="main">

<s>Cum enim radimus aut trahimus manife&longs;tum e&longs;t, </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg499"></arrow.to.target><lb/>quod ambabus manibus uis conduplicatur, &amp; ma&shy;<lb/><figure id="fig124"></figure><lb/>ior redditur, quanta e&longs;t proportio totius ad exce&longs;&shy;<lb/>&longs;um: uelut &longs;it a quod mouetur ab una manu uiribus <lb/>ut b, qu&aelig; &longs;unt exce&longs;&longs;us b d &longs;upra a, cum ergo propor<lb/>tio c b d ad a &longs;it compo&longs;ita ex proportionibus c &amp; <lb/>b d ad a manife&longs;tum e&longs;t, quod erit producta ex pro&shy;<lb/>portione c b d ad b d, &amp; b d ad a, &longs;ed e b d e&longs;t dupla <lb/>ad b d, quia e e&longs;t &aelig;qualis, cigitur proportio c b d ad <lb/><arrow.to.target n="marg500"></arrow.to.target><lb/>a e&longs;t maior multo qu&agrave;m duorum exce&longs;&longs;uum, qui mo<lb/>uerent in proportione dupla: uelut &longs;i adderemus f <pb pagenum="145"/>ad d b &aelig;qualem b, multo maior e&longs;t ex communi animi &longs;ententia e f <lb/>b d <expan abbr="qu&atilde;">quam</expan> f b d, quia e continet f, &amp; quantum e&longs;t d in&longs;uper: cum ergo <lb/>b cum d moueat a in proportione b d ad a &amp; f cum d mouebit a in <lb/>proportione eadem qua b d, ergo per uiam additionis duplo ue&shy;<lb/>locius, qu&agrave;m dupla proportione, uer&ugrave;m dupla comparatione ad <lb/>proportionem b d ad a, non autem duplicata &longs;ed dupla, ut dixi, qu&ecedil; <lb/>erit maior qu&agrave;m dupla per <expan abbr="addition&etilde;">additionem</expan> exce&longs;&longs;us. </s>

<s>Ergo &longs;i addatur al&shy;<lb/>ter homo, erit dupla ad illam duplam, ueluti addendo &aelig;qualem d b <lb/>f e, ade&ograve; ut &longs;i proportio d b f e e&longs;&longs;et quintupla, mouerent illi duo in <lb/>proportione decupla. </s>

<s>Sed annexo baculo aut lima aut &longs;erra annu&shy;<lb/>lo h, ita ut circunuolui po&longs;sit h &aelig;quabit uires non &longs;olum d b f e &longs;ed <lb/>multorum hominum. </s>

<s>igitur multo plus aget homo ambabus ma&shy;<lb/>nibus radendo aut &longs;ecando cum g, qu&agrave;m quadrupla proportione <lb/>unius manus, &amp; hocincrementum e&longs;t non &longs;olum magn&aelig; <lb/>utilitatis, &longs;ed ualde <expan abbr="acc&otilde;modatum">accommodatum</expan> in actionibus artificum <lb/>operum grauiorum. </s>

<s>Et huiu&longs;modi conduplicatio e&longs;t ratio <lb/>lim&aelig; quam &longs;urdam uocamus.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg499"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 37.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg500"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 2.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquadrage&longs;imaquarta.</s></p><p type="main">

<s>Si line&ecedil; dat&ecedil; alia linea adiungatur, ab extremitatibus autem pri&shy;<lb/>oris line&ecedil; du&aelig; rect&aelig; in unum punctum con currant proportionem <lb/>habentes quam media inter totam &amp; adiectam, ad adiectam erit <lb/>punctus concur&longs;us &agrave; puncto extremo line&aelig; adiect&aelig; di&longs;tans per li&shy;<lb/>neam mediam. </s>

<s>Qu&ograve;d &longs;i ab extremo alicuius line&aelig; &aelig;qualis medi&aelig; <lb/>&longs;eu peripheria circuli cuius &longs;emidiameter &longs;it media linea du&aelig; line&aelig; <lb/>ad pr&aelig;dicta puncta producantur, ip&longs;&ecedil; erunt in proportione medi&ecedil; <lb/>ad adiectam.<lb/><arrow.to.target n="marg501"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg501"></margin.target>C<emph type="italics"/>o<emph.end type="italics"/>m.</s></p><p type="main">

<s>H&ecedil;c propo&longs;itio e&longs;t admirabilis: &amp; etiam de&longs;crip&longs;i, ut multa &longs;ecre&shy;<lb/>ta Dialectic&aelig; potius <expan abbr="aperiren&ttilde;">aperirentur</expan> quam quod huic propo&longs;ito <expan abbr="mult&utilde;">multum</expan> <lb/>congrueret. </s>

<s>Ide&ograve; potius &longs;cholij cau&longs;a po&longs;ita e&longs;t quam ip&longs;ius tracta&shy;<lb/>tionis: ut <expan abbr="mod&utilde;">modum</expan> demon&longs;trandi magis quam id, &qring;d <expan abbr="demon&longs;tra&ttilde;">demon&longs;tratur</expan>, re&shy;<lb/>&longs;picere oporteat. </s>

<s><expan abbr="Con&longs;titua&ttilde;">Con&longs;tituatur</expan> ergo (per uiam problematis) linea a b <lb/>&amp; proportio c ad d, &amp; fiat d e ad c, ut c ad d, &amp; a b ad e ut b f ad d, &amp; <lb/>ut g ad c, eritque g media inter a f &amp; f b, quod licet &longs;olum &longs;upponatur <lb/>ab Appollonio, <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> facil&egrave; demon&longs;tratur &amp; &agrave; Commandino adie&shy;<lb/>cta e&longs;t <expan abbr="dem&otilde;">demom</expan> &longs;tratio. </s>

<s>Concurrant ergo ex a &amp; b du&ecedil; line&ecedil; in aliquod </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg502"></arrow.to.target><lb/>punctum, putat h ut &longs;it a h ad h b uelut c ad d, dico quod &longs;i ducat <lb/>h f quod ip&longs;a erit &aelig;qualis g, ducatur b l &aelig;quidi&longs;tans a h, &amp; quia <lb/><arrow.to.target n="marg503"></arrow.to.target><lb/>ex &longs;uppo&longs;ito a h ad h b, ut g ad b f, erit b h ad h a, ut b f ad g, &amp; quia <lb/>trianguli a h f &amp; b l f &longs;unt &longs;imiles erit proportio a h ad b l, ueluti a f <lb/><arrow.to.target n="marg504"></arrow.to.target><lb/>ad fb, igitur per &ecedil;quam proportionem b e h ad b l, ut a f ad g, &longs;ed ut <lb/><arrow.to.target n="marg505"></arrow.to.target><lb/>a f ad g ita g ad b f ex &longs;uppo&longs;ito: &amp; ut a f ad g, it a h a ad h b, ex &longs;uppo <pb pagenum="146"/>&longs;ito igitur ut a h ad h b ita h b ad b l, &longs;ed angulus a h b e&longs;t &aelig;qualis <lb/>angulo h b l, ergo triangulus a h b e&longs;t <lb/>&longs;imilis triangulo h b l, quare angulus <lb/>b h l e&longs;t &ecedil;qualis angulo h a f, igitur du <lb/>orum triangulorum f a h, &amp; fb h duo <lb/><arrow.to.target n="marg506"></arrow.to.target><lb/>anguli unius a &amp; f &longs;unt &aelig;quales duo&shy;<lb/>bus angulis, alterius igitur propor&shy;<lb/><figure id="fig125"></figure><lb/>tio a f ad fh re&longs;picientium angulos &ecedil;&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg507"></arrow.to.target><lb/>quales ut a h ad h b re&longs;picientium an&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg508"></arrow.to.target><lb/>gulum f, &longs;ed a h ad h b ut c ad d, ex &longs;up <lb/>po&longs;ito igitur a f ad f h, ut c ad d, &longs;ed ut c ad d ita a f ad g, ex &longs;uppo&longs;ito <lb/>ergo h f e&longs;t &aelig;qualis g.<lb/><arrow.to.target n="marg509"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg502"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 29. <emph type="italics"/>pri <lb/>mi, &amp;<emph.end type="italics"/> 4. <emph type="italics"/>&longs;ex <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg503"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 22. <lb/><emph type="italics"/>quinti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg504"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 11. <emph type="italics"/>quin <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg505"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 6. <emph type="italics"/>&longs;exti<emph.end type="italics"/><lb/>E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg506"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 32. <emph type="italics"/>pri <lb/>mi, &amp;<emph.end type="italics"/> 4. <emph type="italics"/>&longs;ex <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lement.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg507"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 11. <lb/><emph type="italics"/>quinti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg508"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 7. <emph type="italics"/>quin&shy;<lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg509"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s></p><p type="main">

<s>Cum ergo h&ecedil;c demon&longs;tratio &longs;it ex &longs;en&longs;u in uno puncto h, ide&ograve; ad <lb/>qu&aelig;libet puncta traduci pote&longs;t, qu&aelig; potero imaginari, &amp; ita pri&shy;<lb/>ma uo cabitur &longs;en&longs;us, <expan abbr="&longs;ec&utilde;da">&longs;ecunda</expan> imaginandi: Et <expan abbr="quoni&atilde;">quoniam</expan> in demon&longs;tran&shy;<lb/>do non a&longs;&longs;umimus aliquid, quod &longs;it proprium alicui puncto, ni&longs;i <lb/>proportionem h a ad h b &longs;imilem e&longs;&longs;e c ad d, ideo hoc pertinet ad <lb/>intellectum, &amp; e&longs;t tertium. </s>

<s>Etidem dico &longs;i k e&longs;&longs;et ultra h quod po&shy;<lb/>te&longs;t contingere. </s>

<s>mod&ograve; k a ad k b &longs;it ut c ad d &amp; k f &longs;it &ecedil;qualis g idem <lb/>&longs;equetur, &amp; comprehenditur &longs;ub tertio &amp; pertinet ad intellectum, <lb/>&amp; quoniam demon&longs;tratur quod punctum k ubicun que &longs;umatur, e&longs;t <lb/>in &ecedil;quali <expan abbr="di&longs;t&atilde;tia">di&longs;tantia</expan> &agrave; puncto f&longs;cilicet per g lineam, erit &longs;emper in peri&shy;<lb/>pheria circuli, &amp; hoc pote&longs;t e&longs;&longs;e in infinitis locis &longs;impliciter &amp; extra <lb/>infinitum nihil e&longs;t, igitur &longs;ub hoc continetur conuer&longs;um &longs;cilicet, <lb/>quod a quolibet puncto circuli ductis lineis ad a &amp; b ip&longs;&ecedil; erunt in <lb/>proportione c ad d. </s>

<s>Et ita ab&longs;que principijs Geometricis concluditur <lb/>propo&longs;itio Geometrica &amp; hoc e&longs;t <foreign lang="greek">w_erila/mpousin</foreign> &amp; ferm&egrave; &longs;ummum in&shy;<lb/>tellectus humani. </s>

<s>Et pote&longs;t demon&longs;trari Geometric&egrave; duobus uer&shy;<lb/>bis. </s>

<s>Quia. </s>

<s>n. </s>

<s><expan abbr="f&longs;upponi&ttilde;">f&longs;upponitur</expan> &aelig;qualis g eo qu&ograve;d h e&longs;t in peripheria circu&shy;<lb/>li erit media inter a f &amp; f b, quare cum angulus f &longs;it communis, erit <lb/>proportio a h ad h b, laterum re&longs;picientium angulum f in utroque </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg510"></arrow.to.target><lb/>triangulo, uelut h f lateris in maiori ad f b latus in minori, quare <lb/><arrow.to.target n="marg511"></arrow.to.target><lb/>cum ex &longs;uppo&longs;ito h f ad fb &longs;it ut c ad d, erit a ad b, ut c ad d. </s>

<s>Et uides <lb/>Apollonium, &amp; Pappium quanta &longs;uperflua adij ciant in hac &longs;ecun&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg512"></arrow.to.target><lb/>da parte demon&longs;trationis, qu&aelig; e&longs;t prima apud illos, &amp; ducunt <expan abbr="un&atilde;">unam</expan> <lb/>lineam non nece&longs;&longs;ariam ex puncto b ad latus fh. </s>

<s>Vt <expan abbr="antiquor&utilde;">antiquorum</expan> ple <lb/>rique non tantum potuerint Geometria &amp; ingenio, qu&aelig; ferunt excel <lb/>lenti&longs;sima in illis, quantum nos ex Dialectica <foreign lang="greek">w_e?ila/mpousin</foreign> inducen <lb/>tes. </s>

<s>e&longs;t enim &longs;ingulare hoc exemplum.<lb/><arrow.to.target n="marg513"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg510"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 6. <emph type="italics"/>&longs;exti<emph.end type="italics"/><lb/>E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg511"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 4. <emph type="italics"/><expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan><emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg512"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 11. <emph type="italics"/>&longs;ex <lb/>ti<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/><lb/>I<emph type="italics"/>n primo<emph.end type="italics"/> C<emph type="italics"/>o <lb/>nicor.<emph.end type="italics"/> A<emph type="italics"/>pol. <lb/></s>

<s>in<emph.end type="italics"/> P<emph type="italics"/>r&aelig;fat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg513"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> patet quod &longs;i circulus duceretur &longs;ecundum f k tran&shy;<lb/>&longs;iretque per m &amp; n e&longs;&longs;et a m ad m b &amp; a n ad b n, ut a h ad h b.</s></p><pb pagenum="147"/><p type="head">

<s>SCHOLIVM</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc pater qualiter ex uera demon&longs;tratione &longs;en&longs;u o&longs;ten&longs;a per&shy;<lb/>uenimus ad quotquot imaginando, inde intellectu abiectis condi&shy;<lb/>tionibus non nece&longs;&longs;arijs facimus infinitum &amp; uniuer&longs;ale. </s>

<s>Demum <lb/>&longs;ine artis &longs;pe cialis auxilio o&longs;tendimus Iheorema uniuer&longs;ale (quod <lb/>etiam poterat o&longs;tendi Geometric&egrave;, &longs;ed long&egrave; pulchrius e&longs;t, ac &longs;ubli&shy;<lb/>mius per <foreign lang="greek">w_erilampousin</foreign>, qa hoc ip&longs;o infinita alia do cemus generaliter <lb/>per &longs;implicem <expan abbr="compreh&etilde;&longs;ionem">comprehen&longs;ionem</expan> o&longs;tendere) &longs;cilicet quod &agrave; quouis <lb/>puncto peripheri&ecedil; circuli, cuius &longs;emidiameter e&longs;t media proportio&shy;<lb/>ne inter totam exten&longs;am &agrave; centro u&longs;que exterius, &amp; partem qu&aelig;' e&longs;t &agrave; <lb/>centro ad punctum de&longs;criptum &longs;ub proportione continua <expan abbr="datar&utilde;">datarum</expan> <lb/>linearum line&aelig; duct&aelig; ex eo ad punctum exterius, &amp; punctum de&shy;<lb/>&longs;criptum &longs;unt in proportione datarum linearum.</s></p><p type="main">

<s>Propo&longs;itio cente&longs;imaquinquage&longs;imaquinta.</s></p><p type="main">

<s><expan abbr="Quadrator&utilde;">Quadratorum</expan> <expan abbr="numeror&utilde;">numerorum</expan> proportionem &amp; <expan abbr="inuention&etilde;">inuentionem</expan> <expan abbr="c&otilde;&longs;iderare">con&longs;iderare</expan>.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Prim&ugrave;m oportet &longs;cire e&longs;&longs;e tres naturales <lb/>numerorum &longs;eries, primam Euclidis iuxta </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg514"></arrow.to.target><lb/>quamuis <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan>, in qua unum &amp; ter&shy;<lb/>tius &amp; quintus, &amp; ita uno &longs;emper intermi&longs;&shy;<lb/>&longs;o &longs;unt quadrati. </s>

<s>Primus quo que. </s>

<s>1. unum &amp; <lb/>quartus &amp; &longs;eptimus &amp; ita duobus intermi&longs;sis &longs;unt cubi. </s>

<s>In &longs;ecun&shy;<lb/>do ordine e&longs;t naturalis &longs;eries numerorum, ex qua colligitur alia, &amp; <lb/>ex illa bini quilibet &longs;e &longs;equentes con&longs;tituunt numerum <expan abbr="quadrat&utilde;">quadratum</expan>. <lb/></s>

<s>In tertia numeri impares, qui &longs;emper collati efficiunt quadratum.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg514"></margin.target>E<emph type="italics"/><expan abbr="xempl&utilde;">xemplum</expan><emph.end type="italics"/> 1.</s></p><figure></figure><p type="main">

<s>Sit ergo propo&longs;itus numerus cui uelim <lb/>addere quadratum numerum, ut fiat qua&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg515"></arrow.to.target><lb/>dratus totus, accipe numerum quadratum <lb/>minorem illo quem uis, &amp; detrahe &agrave; propo <lb/>&longs;ito numero &longs;eu quadrato &longs;eu non re&longs;idu&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg516"></arrow.to.target><lb/>um, diuide per duplum &lt;02&gt; quadrati quod <lb/><gap/>axi&longs;ti, &qring;d exit duc in &longs;e fiet quadratus numerus, idem que additus <lb/><gap/>umero propo&longs;ito, faciet quadratum. </s>

<s>Velut capio 16 qui e&longs;t qua&shy;<lb/>dratus, aufero 9 quadratum <expan abbr="minor&etilde;">minorem</expan> relin quitur 7, diuido per 6 du&shy;<lb/>plum &lt;02&gt; 9, exit 1 1/6 quadratum eius e&longs;t 1 13/36 qui additus ad 16 facit 17 13/36 <lb/><expan abbr="quadrat&utilde;">quadratum</expan> cuius &lt;02&gt; e&longs;t 4 1/6.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg515"></margin.target>E<emph type="italics"/><expan abbr="xempl&utilde;">xemplum</expan><emph.end type="italics"/> 2.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg516"></margin.target>E<emph type="italics"/><expan abbr="xempl&utilde;">xemplum</expan><emph.end type="italics"/> 3.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc patet propo&longs;ito quouis numero <expan abbr="&qtilde;drato">quadrato</expan> modus inuenien&shy;<lb/><arrow.to.target n="marg517"></arrow.to.target><lb/>di infinitos numeros quadratos qui <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> illo iuncti facient <expan abbr="quadrat&utilde;">quadratum</expan>.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg517"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 1.</s></p><p type="head">

<s>SCHOLIVM.</s></p><p type="main">

<s>Po&longs;&longs;em adducere demon&longs;trationes omnium <expan abbr="hor&utilde;">horum</expan>, &longs;ed reddere&shy;<lb/>tur res longa <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &longs;int manife&longs;t&ecedil; ex &longs;eptimo octauo &amp; nono Euclidis. <lb/></s>

<s>Exemplum &longs;ecundum capio mod&ograve; 14 qui non e&longs;t quadratus, aufe&shy;<lb/>ro 9, remanet 5, diuido per 6 duplum &lt;02&gt; 9 exit 5/6 <expan abbr="quadrat&utilde;">quadratum</expan> eius e&longs;t 25/36 <pb pagenum="148"/>hic additus ad 14 con&longs;tituit 14 25/36 quadratum 3 5/6. Et ita 14 e&longs;t diffe&shy;<lb/>rentia duorum quadratorum, &longs;cilicet 25/36 &amp; 14 25/36.<lb/><arrow.to.target n="marg518"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg518"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>^{m}. 2.</s></p><p type="main">

<s>Ex hoc habebis duo quadrata in datis terminis qu&aelig; different <lb/>dato numero, &amp; e&longs;t pulchrum. </s>

<s>Velut uolo duo quadrata qu&aelig; dif&shy;<lb/>ferant in 2, &amp; &lt;02&gt; minoris &longs;it inter 1 &amp; 2, tunc capies per regulam i&shy;<lb/>p&longs;am 2, &amp; auferes <expan abbr="numer&utilde;">numerum</expan> quadratum ita qu&ograve;d re&longs;iduum diui&longs;um <lb/>per duplum radicis efficiat <expan abbr="numer&utilde;">numerum</expan> inter 1 &amp; 2. Veluti capio 4/9 qua&shy;<lb/>dratum, aufero ex 2, relinquitur 1 5/9 diuido per duplum 2/13 radicis 4/9 &amp; <lb/>e&longs;t 1 1/3 &amp; exit 1 1/6, &amp; hic e&longs;t minor numerus cuius quadratum e&longs;t 1 13/36 <lb/>cui &longs;i addantur 2, fient 3 13/36 numerus quadratus 1 5/6.</s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg519"></arrow.to.target></s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg519"></margin.target>C<emph type="italics"/>or<emph.end type="italics"/>_{m}. 3.</s></p><p type="main">

<s>Cum autem uolueris duo quadrata qu&aelig; differant in 100, tunc <lb/>per regulam datam &longs;i auferes 1, peruenires ad numeros magnos &amp; <lb/>fractos, &amp; ideo melius e&longs;t quia numerus e&longs;t par, ut detrahas nume&shy;<lb/>rum parem quadratum, ita quod re&longs;iduum po&longs;sit diuidi per <expan abbr="dupl&utilde;">duplum</expan> <lb/>radicis, ut in hoc non detraho neque quia remanet impar, nec 16 quia <lb/>84 <expan abbr="re&longs;idu&utilde;">re&longs;iduum</expan> non <expan abbr="p&otilde;t">pont</expan> diuidi per 8 ita ut exeat integer numerus, ergo <lb/><expan abbr="detrah&atilde;">detraham</expan> 4 &amp; <expan abbr="relinque&ttilde;">relinquetur</expan> 96, diuido per <expan abbr="dupl&utilde;">duplum</expan> radicis quod e&longs;t 4 exit <lb/>24, cuius quadratum &qring;d e&longs;t 576 addito 100 facit 676 <expan abbr="quadrat&utilde;">quadratum</expan> 26. <lb/>Et ita ex 433 non auferam &longs;ed 9, quia relinquetur 24 qui pote&longs;t diui&shy;<lb/>di per &longs;e, duplum &lt;02&gt; 9 &amp; exit 4 cuius <expan abbr="quadrat&utilde;">quadratum</expan> e&longs;t 16, addito 33 fit 49.</s></p><p type="main">

<s>Secunda regula, cum uolueris propo&longs;ito uno numero quadra&shy;<lb/>to illum diuidere infinitis modis in duos numeros quadratos, cape <lb/>quemuis numerum quadratum per primum exemplum regul&ecedil; pri <lb/>m&aelig;, &amp; cum eo diuide numerum propo&longs;itum, &amp; qui proueniet erit <lb/>quadratus, <expan abbr="h&utilde;c">hunc</expan> ergo duces in partes numeri quadrati qu&ecedil; &longs;unt nu&shy;<lb/>meri <expan abbr="&qtilde;drati">quadrati</expan>, &amp; fient duo quadrati numeri, &amp; illi <expan abbr="compon&etilde;t">component</expan> <expan abbr="numer&utilde;">numerum</expan> <lb/><expan abbr="quadrat&utilde;">quadratum</expan> <expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan> quem diui&longs;i&longs;ti. </s>

<s>quia multipli catio fit per <expan abbr="eo&longs;d&etilde;">eo&longs;dem</expan> nu&shy;<lb/>meros qui &longs;unt partes diui&longs;oris. </s>

<s>Velut uolo facere de 4 duas partes <lb/>qu&ecedil; &longs;int <expan abbr="&qtilde;drati">quadrati</expan> numeri, capio <expan abbr="numer&utilde;">numerum</expan> <expan abbr="&qtilde;drat&utilde;">quadratum</expan> qui <expan abbr="c&otilde;pona&ttilde;">componatur</expan> ex duo&shy;<lb/>bus <expan abbr="&qtilde;dratis">quadratis</expan>, uelut 25, diuido 4 per 25 exit 4/25 <expan abbr="h&utilde;c">hunc</expan> duco per 9 &amp; 16 <expan abbr="&qtilde;dra-tos">quadra&shy;<lb/>tos</expan> numeros <expan abbr="c&otilde;ponentes">componentes</expan> 25 <expan abbr="fi&utilde;t">fiunt</expan> 1 11/25 &amp; 2 14/25 <expan abbr="&qtilde;drati">quadrati</expan> 1 2/5 &amp; 1 3/5 Et hi <expan abbr="&qtilde;drati">quadrati</expan> <lb/><expan abbr="c&otilde;ponunt">componunt</expan> 4. Et ita po&longs;&longs;es diuidere infinitis modis, puta per 17 13/36 &amp; <lb/>per 169. Tertia regula cum unus numerus additus <lb/><figure id="fig126"></figure><lb/>primo &amp; detractis &agrave; <expan abbr="&longs;ec&utilde;do">&longs;ecundo</expan> facit ambo quadrata, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>numerus coniunctus cum differentia illorum nume&shy;<lb/>rorum &amp; detractus &agrave; primo &amp; additus &longs;ecundo facit <lb/>eo&longs;dem numeros quadratos, ueluti capio 10 primum <lb/>3 &longs;ecundum 6 additus ad 10 &amp; detractus &agrave; 7 efficit 6 <lb/>&amp; 1 quadratos dico quod iunctus 16 cum 3 differen&shy;<lb/>tia 10 &amp; 7 fit 9, qui detractus &agrave; 10 &amp; additus ad 7 effi&shy;<lb/>cit 1 &amp; 16 numeros quadratos priores.</s></p><pb pagenum="149"/><p type="head">

<s>SCHOLIVM</s></p><p type="main">

<s>Sunt &amp; alij modi plures faciendi huiu&longs;modi, &longs;ed <expan abbr="n&otilde;">non</expan> &longs;unt ad e&ograve; ge <lb/>nerales, &amp; nihilo minus &longs;unt magis confu&longs;i, &amp; non aliquid plus.</s></p><p type="main">

<s>Quarta regula, <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> uolueris <expan abbr="numer&utilde;">numerum</expan> aliquem non quad. </s>

<s>qui bifa <lb/><expan abbr="ri&atilde;">riam</expan> <expan abbr="compona&ttilde;">componatur</expan> ex duob. </s>

<s><expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>uelut 10 ex 25, &amp; 25 &amp; 49 &amp; 1, <lb/><figure id="fig127"></figure><lb/>&amp; <expan abbr="&longs;uma&ttilde;">&longs;umatur</expan> a b numerus quad. </s>

<s>diui&longs;us in <expan abbr="&longs;upplem&etilde;ta">&longs;upplementa</expan>, ita quae c <lb/>d &longs;it portio minor eiu&longs;modi, ut adiecta illi <expan abbr="&aelig;&qtilde;li">&aelig;quali</expan> c d gnomo <lb/>cir <expan abbr="c&utilde;&longs;criptus">cun&longs;criptus</expan> c k l <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <expan abbr="f&qtilde;drato">fquadrato</expan>, &longs;it <expan abbr="&ecedil;&qtilde;lis">&ecedil;qualis</expan> a b <expan abbr="&qtilde;drato">quadrato</expan>, detractis <lb/><expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> c e &amp; e d, <expan abbr="&aelig;&qtilde;libus">&aelig;qualibus</expan> erunt duo <expan abbr="&longs;upplem&etilde;ta">&longs;upplementa</expan> c k l <expan abbr="c&utilde;f">cunf</expan> qua&shy;<lb/>drato &ecedil;qualia duob. </s>

<s><expan abbr="&longs;upplem&etilde;tis">&longs;upplementis</expan> a b <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> <expan abbr="&qtilde;drato">quadrato</expan> h g. </s>

<s>Maio&shy;<lb/>ra <expan abbr="a&utilde;t">aunt</expan> <expan abbr="&longs;upplem&etilde;ta">&longs;upplementa</expan> <expan abbr="exced&utilde;t">excedunt</expan> minora in duplo quad. </s>

<s>c d <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> detractis <lb/>minoribus &longs;upplementis <expan abbr="c&otilde;munibus">communibus</expan>, erit <expan abbr="dupl&utilde;">duplum</expan> quad. </s>

<s>c d <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> f qua&shy;<lb/>drato &ecedil;qualia h g <expan abbr="&qtilde;drato">quadrato</expan>. </s>

<s>Ergo propo&longs;ito numero, put&agrave; 3 ducam in &longs;e <lb/>fit 9, <expan abbr="duc&atilde;">ducam</expan> 2 <expan abbr="minor&etilde;">minorem</expan> in &longs;e fit 4, duplicabo fit 8, detraho ex 9, <expan abbr="relinqui&ttilde;">relinquitur</expan> <lb/>1 numerus <expan abbr="&qtilde;dratus">quadratus</expan>, <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="dic&atilde;">dicam</expan> &qring;d 3 <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> duplo 2, &amp; erit <expan abbr="tot&utilde;">totum</expan> 7, e&longs;t unus <lb/>numerus, alter &lt;02&gt; 1. 1. 1, &amp; <expan abbr="hor&utilde;">horum</expan> <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s><expan abbr="c&otilde;ponunt">componunt</expan> 50, <expan abbr="dupl&utilde;">duplum</expan> <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>5. Et &longs;imi <lb/>liter capio 6 <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>36 <expan abbr="dupl&utilde;">duplum</expan> <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>4. 32 differentia 4, numerus <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>2, ideo <lb/>6 <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> duplo 4, &amp; e&longs;t 14, e&longs;t unus numerus, alter 2, <expan abbr="quor&utilde;">quorum</expan> <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>&longs;unt 200, <lb/><expan abbr="dimidi&utilde;">dimidium</expan> e&longs;t 100 <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>10 <expan abbr="c&otilde;po&longs;iti">compo&longs;iti</expan> ex 6 &amp; 4. Et ita capio 9, <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>eius 81 du <lb/><expan abbr="pl&utilde;">plum</expan> <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>6. 72 differentia 9 numerus <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s><expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> cum duplo 6, &amp; e&longs;t 21, e&longs;t <lb/>unus <expan abbr="illor&utilde;">illorum</expan>, alter 3 <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>450, <expan abbr="dupl&utilde;">duplum</expan> 225 <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>15, qui con&longs;tat ex 9 &amp; 6. Et <lb/>ita capio 11 <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>cuius e&longs;t 121, <expan abbr="dupl&utilde;">duplum</expan> <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>6 e&longs;t 72 differentia, 72 &amp; 21 e&longs;t <lb/>49 numerus <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>7, <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> 23 qui con&longs;tat ex 11, &amp; duplo 6 numeri mino<lb/>ris e&longs;t unus numerus, alter e&longs;t 7 <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s><expan abbr="quor&utilde;">quorum</expan> &longs;unt 578. <expan abbr="dupl&utilde;">duplum</expan> 289, <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. <lb/></s>

<s>17, qui con&longs;tat ex 11 &amp; 6. Quinta regula, per hoc inueniemus infini <lb/>tos numeros <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s><expan abbr="c&otilde;ponentes">componentes</expan> 32, nam <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> 32 &longs;it duplus <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s><expan abbr="diuid&atilde;">diuidam</expan> per<lb/>unum <expan abbr="aggregat&utilde;">aggregatum</expan> ex inuentis puta 578, &amp; quia ambo ex &longs;uppo&longs;ito <lb/>&longs;unt dupli ad <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>qui proueniet erit <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>&longs;cilicet 16/289, duc in numeros <expan abbr="&qtilde;-dratos">qua&shy;<lb/>dratos</expan> qui componunt 578, &amp; &longs;unt 529 &amp; 49, &amp; fient 2 206/289 &amp; 29 83/289, <lb/>&amp; hi iuncti <expan abbr="fi&utilde;t">fiunt</expan> 32, quia &longs;unt multiplicat&aelig; partes numeri, per quem <lb/>e&longs;t <gap/>iui&longs;us numerus. </s>

<s>Et ita poteris diuidere 32 in infinitos alios <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>.</s></p><p type="main">

<s>Sexta regula, ponamus mod&ograve; &qring;d uelim diuidere 10, <expan abbr="c&otilde;po&longs;it&utilde;">compo&longs;itum</expan> ex <lb/>duob. </s>

<s><expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>9 &amp; 1, &amp; non <expan abbr="dupl&utilde;">duplum</expan> numero <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>ita &qring;d &longs;it diui&longs;us in alios <lb/>duos: <expan abbr="duc&atilde;">ducam</expan> 10 in 25 <expan abbr="c&otilde;po&longs;it&utilde;">compo&longs;itum</expan> ex duob. </s>

<s><expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>fit 250/25, at 250 <expan abbr="c&otilde;poni&ttilde;">componitur</expan> aliter <lb/>ex duob. </s>

<s>quad. </s>

<s>&lt;08&gt; 225/25 &amp; 25/25, &longs;cilicet 169/25 &amp; 81/25, id e&longs;t 6 19/25 &amp; 3 6/25, qui &longs;unt <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. <lb/></s>

<s>2 3/5 &amp; 1 4/5, &amp; ita uolo diuidere 13 in duo alia <expan abbr="&qtilde;drata">quadrata</expan> &lt;08&gt; 9 &amp; 4, duco 13 in <lb/>25 &amp; fit 325/25, qui nece&longs;&longs;ario <expan abbr="c&otilde;poni&ttilde;">componitur</expan> ex 225/25 &amp; 100/25, &longs;ed ego uolo &qring;d <expan abbr="c&otilde;po">compo</expan> <lb/><expan abbr="na&ttilde;">natur</expan> aliter, uelut ex 289/25 &amp; 63/25, &amp; ita ex 11 14/25 &amp; 1 11/25, qui &longs;unt numeri <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>com <lb/>ponentes 13, &amp; &lt;02&gt; &longs;unt 3 2/5 &amp; 1 1/5, &amp; in his opus e&longs;t in du&longs;tria, &longs;cilicet ut <lb/><expan abbr="multiplice&ttilde;">multiplicetur</expan> per numeros <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>ut proueniant numeri illi <expan abbr="bifari&atilde;">bifariam</expan> compo <lb/>&longs;iti ex <expan abbr="&qtilde;dratis">quadratis</expan>. </s>

<s>Vt uer&ograve; uideamus <expan abbr="re&longs;idu&utilde;">re&longs;iduum</expan>, proponamus quae uelim diui <lb/>dere 6 in duos numeros <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>, <expan abbr="prim&utilde;">primum</expan> &longs;cire debes &qring;d non po&longs;&longs;unt e&longs;&longs;e <pb pagenum="150"/>integri exratione dicta, quia oporteret ut e&longs;&longs;ent ambo impares aut <lb/>pares, &amp; &longs;ic <expan abbr="differr&etilde;t">differrent</expan> numero pari, ergo oporteret ut e&longs;&longs;et unus me&shy;<lb/>dius numerus <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>&longs;unt &amp; ali&ecedil; rationes, &longs;ed neque unus po&longs;&longs;et e&longs;&longs;e inte <lb/>ger, &amp; alius fractus, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> e&longs;&longs;et. </s>

<s>n. </s>

<s>6 numerus integer: <expan abbr="relinqui&ttilde;">relinquitur</expan> ergo ut <lb/>&longs;int duo fracti: &longs;ed in numeris fractis <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>deductis ad minimas deno <lb/>minationes <expan abbr="oper&utilde;">operum</expan>, ut tam denominator &lt;08&gt; numerator habeat radi&shy;<lb/>ces, ergo oportet &qring;d hoc &longs;it in illis, &amp; quia iuncti debent facere inte&shy;<lb/>gros 6, nece&longs;&longs;e e&longs;t ut denominator &longs;it unus, &amp; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> in utroque, et &qring;d nu <lb/>meratores &longs;imul iuncti &longs;int <expan abbr="&longs;excupl&utilde;">&longs;excuplum</expan> denominatoris, &longs;i fracti <expan abbr="deb&etilde;t">debent</expan> <lb/>&ecedil;quipollere 6, ergo ille denominator <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> &longs;it <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>&amp; numeratores am&shy;<lb/>bo &longs;int <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>&amp; &longs;int <expan abbr="&longs;excupl&utilde;">&longs;excuplum</expan> denominatoris, oportebit inuenire <expan abbr="nu-mer&utilde;">nu&shy;<lb/>merum</expan> <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>qui ductus in 6, faciat <expan abbr="numer&utilde;">numerum</expan> qui <expan abbr="c&otilde;poni&ttilde;">componitur</expan> ex duob. </s>

<s><expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. <lb/></s>

<s>aut <expan abbr="c&otilde;poni&ttilde;">componitur</expan> &ecedil;qualiter, ergo proportio medietatis ad <expan abbr="medietat&etilde;">medietatem</expan> 6, e&longs;t <lb/>ueluti totius ad 6, &longs;ed totu continet 6 in <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>quia ex 6 in <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>fit <expan abbr="tot&utilde;">totum</expan>, <lb/>ergo ex medietate in <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>idem fit medietas, &longs;ed medietas e&longs;t nume&shy;<lb/>rus <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>ergo 3 e&longs;&longs;et numerus <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>&qring;d e&longs;t fal&longs;um, oportet <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> ut nume <lb/>ri illi &longs;int in&aelig; quales, &amp; ut 6 diuidatur in duas partes in&ecedil;quales, hoc <lb/><expan abbr="a&utilde;t">aunt</expan> fit diuidendo quemlibet <expan abbr="numer&utilde;">numerum</expan> parem, qui <expan abbr="c&otilde;poni&ttilde;">componitur</expan> ex duob. <lb/></s>

<s>numeris <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>nam &longs;i e&longs;&longs;et impar, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> po&longs;&longs;et prodire numerus integer, &amp; <lb/><expan abbr="c&utilde;">cum</expan> prouenerit numerus <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>ille erit <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> qu&ecedil;rimus, <expan abbr="n&atilde;">nam</expan> diui&longs;o 6 per to&shy;<lb/>tum <expan abbr="ill&utilde;">illum</expan> numerum, inde &qring;d prouenit multiplicato per numeros <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>, <lb/><expan abbr="c&otilde;ponentes">componentes</expan> illum <expan abbr="numer&utilde;">numerum</expan> productum, <expan abbr="producun&ttilde;">producuntur</expan> partes 6, qu&aelig; <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> <lb/>numeri <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s>quia denominator utriu&longs;que partis ex &longs;uppo&longs;ito e&longs;t nume <lb/>rus <expan abbr="&qtilde;dratus">quadratus</expan>, qui multipli catus e&longs;t per 6, &amp; numeratores &longs;unt nume <lb/>ri <expan abbr="&qtilde;drati">quadrati</expan>, qui <expan abbr="c&otilde;ponebant">componebant</expan> <expan abbr="numer&utilde;">numerum</expan> <expan abbr="product&utilde;">productum</expan>, et tales partes <expan abbr="&ecedil;quan&ttilde;">&ecedil;quantur</expan> <lb/>6, quia numerus productus <expan abbr="componi&ttilde;">componitur</expan> ex numeratoribus, &amp; <expan abbr="produ-ci&ttilde;">produ&shy;<lb/>citur</expan> tale <expan abbr="c&otilde;po&longs;itum">compo&longs;itum</expan> ex 6 in <expan abbr="denominator&etilde;">denominatorem</expan>, &amp; hic e&longs;t diui&longs;us per deno <lb/><expan abbr="minator&etilde;">minatorem</expan>, ergo prouenit 6, &longs;i <expan abbr="e&mtilde;">emm</expan> multiplicato 3 in 4 fit 12, diui&longs;o 12 per <lb/>4, exit nece&longs;&longs;ario idem 3. Pro colligendo ergo numeros omnes, qui <lb/><expan abbr="c&otilde;ponuntur">componuntur</expan> ex <expan abbr="&qtilde;dratis">quadratis</expan>, propones tibi &longs;eriem <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s><expan abbr="omni&utilde;">omnium</expan>, &amp; inde iun&shy;<lb/>ges, &amp; diuides per 6, &amp; <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> prodierit <expan abbr="&qtilde;dratus">quadratus</expan>, <expan abbr="inueni&ttilde;">inuenitur</expan> denominator, <lb/>&amp; numeri <expan abbr="c&otilde;ponentes">componentes</expan> ip&longs;um erunt numeratores, et &longs;uppo&longs;iti deno <lb/>minatoribus <expan abbr="c&otilde;&longs;tituent">con&longs;tituent</expan> partes. </s>

<s>Vt uer&ograve; cogno&longs;cas, ex quibus po&longs;&shy;<lb/>&longs;it componi primum ex imparibus, non oportet a&longs;&longs;umere ni&longs;i 135, <lb/>quia 7 diui&longs;um per 6 relin quit 1, &amp; 9 diui&longs;um per 6, relinquit 3, &amp; 35 <lb/>diui&longs;um per 6 relinquit 5. ergo non pote&longs;t componi numerus im&shy;<lb/>par, qui diuidatur per 6, ut &longs;up er&longs;it impar alius qu&agrave;m 1. 3. 5. &longs;ed 1 &amp; 3 <lb/>&amp; 5, &amp; 5 componunt 4 &amp; 1, &amp; 1 &amp; 3 &amp; 5 componunt 2, &longs;cilicet abie&shy;<lb/>cto 6, ergo tales numeri <expan abbr="&qtilde;drati">quadrati</expan> &longs;i &longs;int impares, uel ambo terminan&shy;<lb/>tur in 3, ut 9 &amp; 81, qui faciunt 90, uel in 1 &amp; 5, &longs;ed nullus numerus <lb/>quadratus diui&longs;us per 6 terminatur in 5, quia 1 ductum in &longs;e produ&shy;<lb/>cit 1, &amp; 3 pro ducit 3, &amp; 5 pro ducit 1, ut 5 in 5 facit 25, &amp; 11 in 11 produ&shy;<pb pagenum="151"/>cit 121, quibus diui&longs;is per 6 &longs;upere&longs;t 1. Quod etiam &longs;ic demon&longs;tratur <lb/>de 5, &amp; compo&longs;itis &agrave; 5, nam diui&longs;o 5 in 3 &amp; 2, quadratum eius <expan abbr="c&otilde;po-nitur">compo&shy;<lb/>nitur</expan> ex duplo 3 in 2, in quo nihil &longs;upere&longs;t, &longs;i diuidatur per 6, &amp; ex <lb/>quadrato 3, qu&ograve;d e&longs;t 9, in quo &longs;upere&longs;t 3, &amp; ex quadrato 2 quod e&longs;t </s></p><p type="main">

<s><arrow.to.target n="marg520"></arrow.to.target><lb/>4, &longs;ed iunctis 4 &amp; 3, &amp; abiecto 6 &longs;upere&longs;t 1, ergo 5 in 5 <expan abbr="duct&utilde;">ductum</expan>, &amp; diui <lb/>&longs;o producto relin quitur 1. Et &longs;imiliter capio 17, et <expan abbr="componi&ttilde;">componitur</expan> ex 12 &amp; <lb/>5 quadratum, ergo 17 componitur ex quadrato 12, in quo nihil &longs;u&shy;<lb/>pere&longs;t, &amp; duplo 5 in 12, in quo <expan abbr="eti&atilde;">etiam</expan> nihil &longs;upere&longs;t, &longs;i diuidatur per 6: <lb/>&amp; ex quadrato 5, in quo &longs;upere&longs;t 1, ergo in nullo numero <expan abbr="c&otilde;po&longs;ito">compo&longs;ito</expan> <lb/>ex 5 &amp; 6, uel compo&longs;itis ex 6, poterit produci numerus, qui diui&longs;us <lb/>per 6 relin quat 5, igitur neque talis numerus pot&eacute;rit <expan abbr="c&otilde;poni">componi</expan> ex duo&shy;<lb/>bus quadratis, in quib. </s>

<s>&longs;uper&longs;it 5 &amp; 1, quia nullus e&longs;t, in quo &longs;uper&shy;<lb/>&longs;it 5 facta diui&longs;ione per 6. Ex quo colligitur una regula: quod &longs;i quis <lb/>dicat multiplicaui 27 in &longs;e, et diui&longs;i per 13, uellem &longs;cire quid &longs;upere&longs;t, <lb/>dico quod &longs;ine multiplicatione et diui&longs;ione poteris hoc &longs;cire ex de&shy;<lb/>mon&longs;tratione dicta, diuide ergo 27 per 13, &amp; relin quitur 1, duc in &longs;e <lb/>fit 1: dices ergo, quod &longs;upererit 1, &amp; ita &longs;i ducerem 28 in &longs;e, &amp; diuide&shy;<lb/>rem per 11, dico quod &longs;upererit 3, nam diui&longs;o 28 per 11, relin quitur <lb/>6, duc in 6 fit 36, diuide per 11, relin quitur 3, ut dictum e&longs;t, &amp; tantum <lb/><expan abbr="relinqui&ttilde;">relinquitur</expan> ducto 28 in &longs;e &amp; fit 784, &amp; diui&longs;o per 11. Reuertendo ergo <lb/>ad propo&longs;itum, pater quod ex duobus tantum numeris imparibus <lb/>quadratis pote&longs;t conflari ille numerus, <expan abbr="quor&utilde;">quorum</expan> radices diui&longs;&aelig; per 6 <lb/>relin quunt 3. Sed de paribus uel &longs;upere&longs;t 2 uel 4 uel nihil, &longs;ed <expan abbr="&qtilde;dra-tum">quadra&shy;<lb/>tum</expan> 2 e&longs;t 4, &amp; <expan abbr="&qtilde;dratum">quadratum</expan> 4 diui&longs;um per 6 etiam relinquit 4, ergo neque<lb/>ex duobus numeris, in quibus &longs;uper&longs;int 2, neque in quibus &longs;uper&longs;int <lb/>4, neque in quibus &longs;uper&longs;int in uno 2, in altero 4 <expan abbr="poter&utilde;t">poterunt</expan> quadrata, in <lb/>quibus &longs;emper &longs;upererit 4, &amp; iuncta faciunt 8, in &qring;&longs;upere&longs;t 2, <expan abbr="c&otilde;">com</expan> fla&shy;<lb/>re <expan abbr="numer&utilde;">numerum</expan> <expan abbr="dict&utilde;">dictum</expan> &longs;eu <expan abbr="qu&aelig;&longs;it&utilde;">qu&aelig;&longs;itum</expan>, qui po&longs;sit diuidi per 6: neque ex <expan abbr="&qtilde;d">quad</expan>. </s>

<s><expan abbr="duo-r&utilde;">duo&shy;<lb/>rum</expan> <expan abbr="num&etilde;ror&utilde;">numerrorum</expan>, in <expan abbr="quor&utilde;">quorum</expan> altero nihil &longs;uper&longs;it in reliquo &longs;uper&longs;it 2 uel <lb/>4, quia in aggregato <expan abbr="&qtilde;drator&utilde;">quadratorum</expan> &longs;emper &longs;upererit 4. Ergo relinqui&shy;<lb/>tur quod ille numerus componetur ex duobus quadratis, uel impa <lb/>ribus, quorum latera diui&longs;a per 6 relinquunt 3, uel ex duobus pari&shy;<lb/>bus, quorum latera diui&longs;a per 6 nihil relinquant. </s>

<s>Oportet igitur <lb/>inuenire duos tales numeros quadratos numerorum imparium, in <lb/>quibus &longs;uper&longs;it 3, &longs;i diuidantur per 6, aut parium in quibus nihil &longs;u&shy;<lb/>per&longs;it, quorum aggregato diui&longs;o per 6 prodeat numerus <expan abbr="&qtilde;dratus'">quadratus'</expan>.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg520"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 4. <emph type="italics"/>&longs;ecun <lb/>di<emph.end type="italics"/> E<emph type="italics"/>lem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main">

<s>His ui&longs;is dico, quod con&longs;tat radices talium numerorum opor&shy;<lb/>tere e&longs;&longs;e in imparibus per additionem 6 incipiendo &agrave; 3, ut &longs;int <lb/>3. 9. 15. 21. 27. 33. 39. 45. 51. &amp; &longs;ic deinceps: in paribus au&shy;<lb/>tem per additionem eiu&longs;dem 6 incipiendo &agrave; 6, uelut 6. 12. <lb/>18. 24. 30. 36. 42. 48. 54. 60. Dico ergo quod diui&shy;<lb/>&longs;o numero illo compo&longs;ito per 6 in imparibus exibit numerus, <pb pagenum="152"/>qui diui&longs;us per 6 &longs;upererit 3, &amp; in paribus qui poterit diuidi per 6. <lb/>Quia <expan abbr="componun&ttilde;">componuntur</expan> ex huiu&longs;modi: uelut 3 in &longs;e facit 9, &amp; 25 in &longs;e facit <lb/>225, qui <expan abbr="i&utilde;cti">iuncti</expan> <expan abbr="faci&utilde;t">faciunt</expan> 234, diui&longs;o 235 per 6 exit 39, qui <expan abbr="iter&utilde;">iterum</expan> diui&longs;us per 6 <lb/>&longs;upere&longs;t 3, &amp; &longs;imiliter capio 6 &amp; 12, <expan abbr="quor&utilde;">quorum</expan> <expan abbr="&qtilde;drata">quadrata</expan> &longs;unt 36 &amp; 144, &amp; <lb/><expan abbr="aggregat&utilde;">aggregatum</expan> 180, qui diui&longs;us per 6 exit 30, qui <expan abbr="iter&utilde;">iterum</expan> pote&longs;t diuidi per <lb/>6. Et hoc quia <expan abbr="quilibetillor&utilde;">quilibetillorum</expan> pote&longs;t diuidi per <expan abbr="&qtilde;drat&utilde;">quadratum</expan> 6 in paribus, <lb/>ergo aggregato diui&longs;o per 6 &qring;d prodit, <expan abbr="iter&utilde;">iterum</expan> poterit diuidi per 6. <lb/>Et in imparibus quo dlibet <expan abbr="&qtilde;drator&utilde;">quadratorum</expan> exuperat &longs;upra &longs;enarios in 3, <lb/><expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> <expan abbr="aggregat&utilde;">aggregatum</expan> diui&longs;um in 2 pariet <expan abbr="numer&utilde;">numerum</expan> qui diui&longs;us per 3, exibit <lb/>numerus impar <expan abbr="c&otilde;po&longs;itus">compo&longs;itus</expan> ex &longs;enarijs &amp; 3. Illud ergo <expan abbr="quadrat&utilde;">quadratum</expan>, &qring;d <lb/>prodibit, uel erit <expan abbr="c&otilde;po&longs;itum">compo&longs;itum</expan> ex &longs;enarijs, uel &longs;upererit 3. Sed <expan abbr="c&utilde;">cum</expan> 3 nume <lb/>ret 6, ergo tres <expan abbr="&qtilde;drati">quadrati</expan> numeri &longs;cilicet duo, qui <expan abbr="c&otilde;ponunt">componunt</expan> <expan abbr="numer&utilde;">numerum</expan>, <lb/><arrow.to.target n="marg521"></arrow.to.target><lb/>&amp; qui prodit per <expan abbr="diui&longs;ion&etilde;">diui&longs;ionem</expan> 6, erunt <expan abbr="c&otilde;po&longs;iti">compo&longs;iti</expan> inter &longs;e, ergo &amp; radices il <lb/>lorum. </s>

<s><expan abbr="Igi&ttilde;">Igitur</expan> radix numeri <expan abbr="&qtilde;drati">quadrati</expan>, qui prouenit diui&longs;o aggregato <expan abbr="qua-drator&utilde;">qua&shy;<lb/>dratorum</expan> per 6 e&longs;t ex <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> ordine <expan abbr="impari&utilde;">imparium</expan>, &longs;i impares numeri <expan abbr="&qtilde;drati">quadrati</expan> <lb/><expan abbr="fuer&utilde;t">fuerunt</expan>, aut <expan abbr="pari&utilde;">parium</expan> &longs;i pares. </s>

<s>At hoc e&longs;&longs;e <expan abbr="n&otilde;">non</expan> pote&longs;t, <expan abbr="n&atilde;">nam</expan> fracti illi numeri, <lb/>qui <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> radices, <expan abbr="n&otilde;">non</expan> <expan abbr="er&utilde;t">erunt</expan> minimi, &longs;ed diui&longs;i per 3 o&longs;tendent minores, <lb/>quod e&longs;t contra &longs;uppo&longs;itum, quare nullo modo 6 pote&longs;t diuidi in <lb/>duos numeros quadratos, neque integros, neque fractos, quod erat <lb/>demon&longs;trandum. </s>

<s>Habes igitur ex hoc demon&longs;trationem quando <lb/><expan abbr="n&otilde;">non</expan> po&longs;sit diuidi, &amp; quado po&longs;sit, quod po&longs;sit, &amp; quomodo &longs;imul.</s></p><p type="margin">

<s><margin.target id="marg521"></margin.target>P<emph type="italics"/>er<emph.end type="italics"/> 29. <emph type="italics"/>&longs;e&shy;<lb/>ptimi<emph.end type="italics"