Main  History Search Repository tree
| File: [CVSROOT] / texts / archimedes / xml / Attic / buona_demot_01_la_1591.xml
(download) - view tree Revision 1.22, Tue Jun 24 15:46:55 2003 UTC (9 years, 11 months ago) by bcfuchs Branch: MAIN Changes since 1.21: +5 -5 lines &longs;orm > form |
<!DOCTYPE archimedes SYSTEM "../dtd/archimedes.dtd"> <archimedes xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"> <info> <author>Buonamici, Francesco</author> <title>De motu</title> <date>1591</date> <place>Florence</place> <translator></translator> <lang>la</lang> <cvs_file>buona_demot_01_la_1591</cvs_file> <cvs_version></cvs_version> <locator>014.xml</locator> </info> <text> <front> </front> <body> <chap> <pb/> <p type="head"> <s>FRANCISCI <lb/>Bonamici Florentini <lb/>EPRIMO LOCO PHILOSOPHIAM <lb/>ordinariam in Almo Gymna&longs;io Pi&longs;ano Profitentis, <lb/>DE MOTV LIBRI X.</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>QVIBVS GENERALIA NATVRALIS PHILOSOPHIAE <lb/>principia &longs;ummo &longs;tudio collecta continentur.<emph.end type="italics"/></s></p> <p type="head"> <s>NECNON VNIVERSAE QVAESTIONES AD LIBROS <lb/>De Phy&longs;ico auditu, de C&ecedil;lo, de Ortu, & Interitu <lb/>pertinentes explicantur.</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>MVLTA ITEM ARISTOTELIS LOCA EXPLANANTVR, <lb/>& Græcorum, Aucrrois, aliorum <27> doctorum &longs;ententiæ ad The&longs;es <lb/>Peripateticas diriguntur.<emph.end type="italics"/></s></p> <p type="head"> <s>ACCESSIT INDEX CAPITVM, <expan abbr="RERVMq.">RERVMque</expan> MEMORABILIVM.</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>AD FERDINANDVM MEDICEM MAGNVM <lb/>Etruriæ Ducem Sereni&longs;&longs;imum.<emph.end type="italics"/></s></p> <p type="head"> <s>EX SVPERIORVM CONSENSV.</s></p> <figure></figure> <p type="head"> <s>FLORENTIAE, <lb/><emph type="italics"/>Apud Bartholomæum Sermartellium.<emph.end type="italics"/><lb/>MDXCI.</s></p> <pb/> <p type="head"> <s>FERDINANDO <lb/>MED. S. R. E. CARD. <lb/>AMPL MAGNOQ ETRVR.</s></p> <p type="head"> <s>DVCI SERENISSIMO.</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>FRANCISCVS BONAMICVS A BIFORTO. S.P.D.<emph.end type="italics"/></s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Sileam ego &longs;olus, & in tanta totius Etruriæ lætitiæ <lb/>dum omnes boni te vnum &longs;u&longs;piciunt, te in oculis vnum fe­<lb/>runt & tibi vno con&longs;en&longs;u gratula<gap/>tur, iaceam torpens, nec <lb/>aliqua &longs;ignificatione meæ erga te pietatis gaudium meum <lb/>testificer, ac postquàm meæ lucubrationes multis ab hinc <lb/>annis inchoatæ, nunc demum ab&longs;olutæ in tua felici&longs;&longs;ima <lb/>tempora excurrerunt; patris, <expan abbr="fratris&qacute;">fratrisque</expan>; tui &longs;ingularis in me <lb/>charitatis monimentum diutius condi patiar? E ve&longs;tris <lb/>ergo magnificentiæ fontibus ortæ ad te properant, & quæ <lb/>e&longs;t animi tui benignitas, E cel&longs;itudo in aliquo e&longs;&longs;e apud te <lb/>loco non dubitant; iure autem tibi debitæ, quòd me &longs;emper <lb/>alueritis, & honesti&longs;&longs;imo huic meo <expan abbr="qualecunq;">qualecunque</expan> &longs;i<gap/> ocio con&longs;ulueritis, vt magnæ profecto <lb/>culpæ &longs;im affinis, ni&longs;i tantis beneficijs antehac prouocatus, quando maiora non po&longs;&longs;um; id <lb/>quod grati animi officium foret, aliquid olim reponam. Et quanuis hæc tenuuia &longs;int, cle­<lb/>mentia, <expan abbr="gratia&qacute;">gratiaque</expan>; tua fretus, ni faciam, vt impudentia potius accu&longs;anda, quàm conatus vl­<lb/>lus in me de&longs;iderari po&longs;&longs;it. Ac &longs;i quid valet ad hoc perficiendum labor improbus, & in­<lb/>du&longs;tria, rerum nouarum indagatrix ingenio&longs;a, vt non de&longs;perem, au&longs;pice te, &longs;i non plenis ve­<lb/>lis in portum, at &longs;ecunda &longs;altem, vt aiunt, nauigatione peruenire po&longs;&longs;e, E &longs;i non vulgo pla <lb/>cere, cuius iudicia varia, incon&longs;tantia, <expan abbr="neq;">neque</expan> ab omni perturbationis &longs;u&longs;picione libera &longs;unt: <lb/>tibi tamen & antiquioris, hoc e&longs;t, græcæ Philo&longs;ophiæ cupidis, quod iamdiù &longs;axum voluo, <lb/>probari; cur enim à te con&longs;ilium meum non laudetur, qui Græcè &longs;cias, & eius linguæ pe­<lb/>riti&longs;&longs;imos &longs;ummo in honore &longs;emper habueris, tanquam ab iis ip&longs;is omnes &longs;cientiarum fon­<lb/>tes, <expan abbr="atq;">atque</expan> illi quidem vberes, &longs;alubres, E perennes &longs;caturiant? Cur etiam non ab illis in&longs;ti­<lb/>tutum meum commendetur, quos ego &longs;olus, & reuereor iam, & colo, quibus vetera &longs;anè, <lb/>nec tamen antiquata recolo, E vnus quidem non renouo, &longs;ed in tenebris abdita, E demer­<lb/>&longs;a ad lucem in tuo nomine reuoco: & exempla dome&longs;tica imitatus aliquid po&longs;teritati re­<lb/>linquere &longs;tudeo, cuius auxilio progrediatur vlterius; E via mon&longs;trata contendat in &longs;um­<lb/>mum? fuit enim id ciuitati, <expan abbr="toti&qacute;">totique</expan>; ditioni tuæ penitus in&longs;itum, & innatum, vt aliquid a&longs;&longs;i <lb/>duè cogitarent quo domi, <expan abbr="foris&qacute;">forisque</expan>; magna gloria apud omnes e&longs;&longs;ent. In hac incunabula, & <lb/>rudimenta præ&longs;tanti&longs;&longs;imarum artium ab Italia va&longs;tata reperiuntur Picturæ, Sculpturæ, <lb/>Iurisperitiæ, Poëtices, Oratoriæ; in hac primum auctore Ioanne Boccaccio Græcæ litteræ <lb/>&longs;unt excultæ. Quàm multa Medicinæ lumina protulit hæc vna ciuitas? quot viros for­<lb/>ti&longs;&longs;imos? vt hinc maximi Reges, & Duces præ&longs;tanti&longs;&longs;imos, & viros &longs;apienti&longs;&longs;imos <lb/>ad imperia regenda, tanquam &longs;ocios accer&longs;iuerint. Quocunque me verto, video etiam <lb/>nunc viros omni virtutum genere exornatos, quibus tanquàm &longs;tellis interstincta ditio<emph.end type="italics"/> <pb/><emph type="italics"/>tuæ refulge<gap/>, quæ c<gap/>eris <gap/>er ad Cœlum non v&longs;itata, ne<gap/>peruulgata via common&longs;trent. <lb/>Veter <gap/>non repetam: &longs;uperat. n. la<gap/>dem onmem antiquitas; tempora no&longs;tra &longs;pecto. Quid <lb/>in politiorum li<gap/>er aru genere Victorius quod attig<gap/> non adamu&longs;&longs;im expoliuit? Quid in <lb/>arte medica non obtinuit Vidius, qui rem vniuer&longs;am ad tenue &longs;ic elimauit, & dulciter <lb/>clocut<gap/> e&longs;t, v<gap/>&longs;i M<gap/>&longs;æ eam artem docturæ fui&longs;&longs;ent, non alia certè, quàm Vidij lingua, <lb/><expan abbr="methodo&qacute;">methodoque</expan>; v&longs;uras fui&longs;&longs;e putem? Queties me &longs;uo carmine rapit dulci&longs;&longs;imus cygnus ille <lb/>Bargæus? quidde Pi<gap/> is <expan abbr="Strozis&qacute;">Strozisque</expan>; K yrtaeo, uno <expan abbr="atq;">atque</expan> altero Ie. Bapti&longs;ta dicam? <lb/>Mitto complures alios <gap/> E philo&longs;ophos, & poëtas: hos hîc recen&longs;ere placet, qui, <lb/>quod inceperint, omnino perfecerint; <expan abbr="aliis&qacute;">aliisque</expan>; exemplum dederint, vt potius ab iis imitandi <lb/>&longs;int, quam quippiam illorum indu&longs;<gap/>riæ labore alieno queat accedere. Sed conatum &longs;olum <lb/>magno in pretio <expan abbr="quoq;">quoque</expan> <expan abbr="habitũ">habitum</expan> dome&longs;ticis exemplis tibi &longs;ignificare po&longs;&longs;im FERDINANDE <lb/>Cel&longs;i&longs;&longs;ime. Namquis non &longs;ummis laudibus in cœlum tollat Americum Ve&longs;puccium? <lb/>Hic ignotas, & periculo&longs;as nauigationes adgre&longs;&longs;us cum primus è multis prouinciis, quæ <lb/>ad occa&longs;um, meridiem<gap/>; iacent, aliquot lu&longs;tra&longs;&longs;et; vnde tantum Regum Chri&longs;tianorum <lb/>opibus acce&longs;&longs;erit, cum &longs;acris, quæ gentibus illis <expan abbr="cõmunicata">communicata</expan> &longs;unt, tum etiam diuitiis, <expan abbr="quãdo">quando</expan> <lb/>merces inde aduectæ, quibus humano generi &longs;alus magno cum commodo pararetur; im­<lb/>men&longs;a the&longs;aurorum copia, <expan abbr="atq;">atque</expan> ornamenta regia complura ad vos comportata; quia ratio­<lb/>nem eas lu&longs;irandi præmon&longs;<gap/>rarit, <expan abbr="animos&qacute;">animosque</expan>; incipiendo aliis addiderit; illi orbis parti, quam <lb/>primus ip&longs;e peragrauit, ex&longs;uo nomine nomen dedit. Ex quo liquidò con&longs;tat præmon&longs;ira­<lb/>tori plus habitum fu<gap/>&longs;&longs;e gratiæ non infrequenter, quàm perfectoribus. Prætereo dein­<lb/>du&longs;iria innumeros alios ciues tuos, qui nouarum artium inuentores maximas copias do­<lb/>mum retulerunt, vrbem remplis augu&longs;ti&longs;&longs;imis, ædificiis ampli&longs;&longs;imis auxerunt, & imperij <lb/>fines vni tibi latè propagarunt. Vt non immeritò tu, qui tantos <expan abbr="tales&qacute;">talesque</expan>; viros hodie mo­<lb/>deraris, in maximis Regibus numerari debeas: nam &longs;i magnum ille cen&longs;ebat imperare <lb/>non auro, &longs;ed habentibus aurum; tu nonmodo iis, quæ po&longs;&longs;ideant homines, <expan abbr="neq;">neque</expan> po&longs;&longs;iden­<lb/>tibus hominibus imperes; &longs;ed po&longs;&longs;idere &longs;cientes tranquilli&longs;&longs;imè regas. Ego igitur, qui Pe­<lb/>ripateticam Philo&longs;ophiam non ex riuulis, &longs;ed ex ip&longs;o fonte Ari&longs;totelico mi&longs;&longs;o omni fa­<lb/>ctionum &longs;tudio nunc in&longs;tituerim haurire, & primus qui inter tuos in hac &longs;ecta libertate <lb/>recuperata meum iudicium planè &longs;equar; tamet&longs;i non perficiam; cur etiam laude aliqua, <lb/>quia &longs;im au&longs;us, quia cœperim, dignus non habear? Alij nos &longs;equentur qui indicata ratio­<lb/>ne, & via magnum huic cœpto afferant incrementum, & id demum con&longs;equantur, quod <lb/>in omnia tempora clarum, <expan abbr="atq;">atque</expan> illu&longs;ire futurum &longs;it: quæ. n. verè cogitata &longs;unt, diutius con <lb/>&longs;eruari &longs;olent, nec hominum interitu occidunt, &longs;ed iterantur in immen&longs;um, AEtas finem <lb/>trophæis affert, imperia collabuntur. Vna veritas perpetuò durat, ad quam cum omnium <lb/>proximè, quantum hominis ingenium fert, acce&longs;&longs;erit Ari&longs;toteles; nulla erit ætas, nulla <lb/>gens, nulla religio quæ ip&longs;um nonmodò non tactura, &longs;ed &longs;edulò tractatura, & a&longs;&longs;iduè in <lb/>manibus habitura &longs;it. Vnde etiam fore confido, vt qui in vnis auctoris huiu&longs;ce ve&longs;tigiis <lb/>in&longs;i&longs;tat, locum in philo&longs;ophia &longs;it &longs;emper habiturus. Video verò & propemodum auguror <lb/>te patris tui pij, <expan abbr="felicis&qacute;">felicisque</expan>; in&longs;tituta <expan abbr="tenent&etilde;">tenentem</expan>, ita in vna litterarum omnis generis ornamenta <lb/>incumbere, vt breui talem quendam vi&longs;uri &longs;imus, qui quemadmodum à ciuibus tuis in cæ <lb/>teris artibus factitatum e&longs;t, qui eas à rudi illa vetu&longs;tate ad pri&longs;tinam illam integritatem <lb/>&longs;ua indu&longs;tria reuocarunt, ita Peripateticam di&longs;ciplinam ex omni Arabum, <expan abbr="no&longs;tratium&qacute;">no&longs;tratiumque</expan>; <lb/>cultura ad bonam illam, & expolitam &longs;it redacturus. Talia tu commoda cupidis optima­<lb/>rum artium præ&longs;tas. Quare laudent ciues tui pietatem, magnificentia&mgrave; milites celebrent, <lb/>temperantiam tui familiares <expan abbr="admir&etilde;tur">admirentur</expan>, iu&longs;titiam, <expan abbr="amplitudinem&qacute;">amplitudinemque</expan>; omnes &longs;ummis præco­<lb/>niis tollant; mihi quidem vnum hoc munificentiæ genus dignum videtur, vt omnes oculos<emph.end type="italics"/> <pb/><emph type="italics"/>in te coniiciant, tu vnus in omnium ore &longs;umma cum tui nominis celebritate iure ver&longs;eris. <lb/>Tu verè beatus, quia Poëtas, Oratores, Hi&longs;toriographos, Iuri&longs;con&longs;ultos, Theologos, Me­<lb/>dicos, & Philo&longs;ophos omnibus doctrinis excultos vni tibi contigerit alere, & habere. <lb/>Quanquàm e&longs;t id iam bonis temporibus inueteratum in ve&longs;tra familia, <expan abbr="dome&longs;ticum&qacute;">dome&longs;ticumque</expan>; tam <lb/>factum. Extant etiamnum monumenta ampli&longs;&longs;ima Co&longs;mi, <expan abbr="Laurentii&qacute;">Laurentiique</expan>; Medicum com <lb/>mendata litteris hominum, quos virtutis ergô diuinis beneficiis affecere. Ex quo <expan abbr="effectũ">effectum</expan> <lb/>e&longs;t, vt complura adiumenta ad &longs;cientias eorum opera &longs;uppetierint. Laurentius Platonem <lb/>per multa &longs;æcula &longs;epultum traxit ab inferis. Narrant etiam Leonem X. P.M. ab hoc <lb/>viuendi in&longs;tituto &longs;ic allectum, vt nonmodò <expan abbr="bonarũ">bonarum</expan> artium &longs;tudia fouerit, &longs;ed viros doctos <lb/>benigni&longs;&longs;imè complexus fuerit. Accepimus etiam cùm ti vitio <expan abbr="quandoq;">quandoque</expan> daretur, <09> humi <lb/>les viros, &longs;ed illos quidem bene doctos <expan abbr="oĩ">oim</expan> meritorum genere cumularet, re&longs;pondi&longs;&longs;e &longs;e vir­<lb/>tute E doctrina præ&longs;tantibus opem libenti&longs;&longs;imè ferre, <09> talem cen&longs;uram veræ nobilitatis <lb/>e&longs;&longs;e crederet. Ita multos non incitauit tantùm, &longs;ed ad litter <expan abbr="arũ">arum</expan> &longs;tudia recolenda perduxit. <lb/><expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> illis temporibus nonmodò &longs;cientiarum v&longs;us euanuerat, verùm planè concider at <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> <lb/>decus eloquentiæ Florentinæ quam &longs;ummo &longs;tudio coluerant Danthes, Petrarcha Boccac­<lb/>cius, E à viris illis ob&longs;oleta & de&longs;ita frequentabantur, <expan abbr="atq;">atque</expan> aliena &longs;æpius inepti&longs;&longs;imè incul­<lb/>cari con&longs;ueuerant. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> ip&longs;ius opera factum e&longs;t, vt pura illa no&longs;tra lingua reuiui&longs;ceret, & <lb/><expan abbr="oĩs">oins</expan> optimarum artium cultus po&longs;t <expan abbr="longũ">longum</expan> temporis tractum <expan abbr="deniq;">denique</expan> emineret. Hæc veri <expan abbr="hoĩs">hoins</expan> <lb/>&longs;unt officia quæ diuinæ virtutis te&longs;tes &longs;empiterni &longs;int, non in&longs;anarum molium &longs;ub&longs;iructio­<lb/>nes quib. exhauriuntur æraria, vectigalia minuuntur, non &longs;tatuarum locationes quæ cor­<lb/>porum quidem &longs;imulachra &longs;unt, E imago quædamgloriæ adumbrata, non <expan abbr="animorũ">animorum</expan> effigies, <lb/>E &longs;pecies expre&longs;&longs;a virtutis. Hæc munera verè regia, & admirabilia iis vti viris à quib. <lb/>in&longs;tituti &longs;ubiecti ritè regi, & optimis morib. informari valeant, <gap/>ac per bonis arteis ad con <lb/><expan abbr="&longs;pectũ">&longs;pectum</expan> numinum beatorum efferri, vt ocio &longs;ecuri&longs;&longs;imo fouentes in <expan abbr="oĩum">oinum</expan> bonorum fine <expan abbr="con-quie&longs;cãt">con­<lb/>quie&longs;cant</expan>, ad quod lex naturæ, hoc e&longs;t, ratio &longs;ummi Dei cunctos reges iubet ad&longs;pirare. <expan abbr="Neq;">Neque</expan> <lb/>n. dedit imperia <expan abbr="pote&longs;tates&qacute;">pote&longs;tatesque</expan>, Deus, vt luxureges in tanta rerum copia perderentur, <expan abbr="neq;">neque</expan> <lb/><expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> immen&longs;a aliqua vorago ciuium patrimonia ab&longs;orberent, nec vt in illos qui &longs;ub eorum <lb/>imperio &longs;unt, atroci&longs;&longs;imè &longs;æuirent, &longs;ed vt Poëtæ verbis vtar,<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">i(/nalaoi\ a)zetw_si+n u(p) a)utw|</foreign>, <emph type="italics"/>hoc <lb/>e&longs;t vt gentes rerum ignaras ad &longs;uum <expan abbr="cuiq;">cuique</expan> <expan abbr="bonũ">bonum</expan> a<gap/>ctoritate & &longs;apientia dirigerent, <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>; <lb/>&longs;ibi ip&longs;i &longs;aperent, aliis <expan abbr="quoq;">quoque</expan> &longs;apere vellent. Pupugit etiam hæc cura pij <expan abbr="felicis&qacute;">felicisque</expan>; tui patris <lb/>animum, quô E erexit duo gymna&longs;ia, vt plurib. pateret aditus ad vires ingenij quas ip&longs;is <lb/>natura largi&longs;&longs;imè afflaui&longs;&longs;et, E exercendas, & retinendas. Vtor <expan abbr="aũt">aunt</expan> iam &longs;æpiu&longs;cule patris <lb/>tui viri clari&longs;&longs;imi exemplo, non eo certè con&longs;ilio, vt te inflammem: iam. n. hoc &longs;iudium erga <lb/>litteratos in te radiceis alti&longs;&longs;imas egit, cùm <expan abbr="&longs;tirp&etilde;">&longs;tirpem</expan> genero&longs;am tibi natura conce&longs;&longs;erit, E vitæ <lb/>rationem dome&longs;tico <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> conformaris, &longs;ed vt illius qui quidem <expan abbr="oĩum">oinum</expan> ætatis &longs;uæ princeps <lb/>extitit, audiendo præclara facinora in eius imitatione te oblectes, & immortale hoc nomen <lb/>ad no&longs;tri beneficium cum iucunditate tueare. Nos igitur beati&longs;&longs;imos quibus tuis au&longs;piciis <lb/>operam philo&longs;ophiæ dare, E natur æ arcanaper&longs;crutari &longs;ucce&longs;&longs;erit. Quocirca <expan abbr="maximã">maximam</expan> nob. <lb/>ip&longs;is <expan abbr="iniuriã">iniuriam</expan> faceremus, &longs;i tantam <expan abbr="occa&longs;ion&etilde;">occa&longs;ionem</expan> &longs;ineremus elabi de manibus. Nam quod in hi&longs;ce <lb/>&longs;tudiis plurimum <expan abbr="põt">pont</expan>, id diuinitus ciuib. <expan abbr="populis&qacute;">populisque</expan>; tuis largi&longs;&longs;imè <expan abbr="datũ">datum</expan> e&longs;t, ingenium ad exco <lb/>gitandum acutum, ad memoriam <expan abbr="firmũ">firmum</expan>, E diuturnum; <expan abbr="cupiditat&etilde;">cupiditatem</expan> quæ cuncta <gap/> &longs;&longs;equitur, tu <lb/>tuo <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> concita&longs;ti, <expan abbr="tua&qacute;">tuaque</expan>; opera concitatam a&longs;&longs;iduè foues. Quocirca <expan abbr="verendũ">verendum</expan> non e&longs;t, quin <lb/>iter quod ad <expan abbr="gloriã">gloriam</expan> tu illis <expan abbr="o&longs;t&etilde;di&longs;ti">o&longs;tendi&longs;ti</expan>, E ij <expan abbr="&longs;u&longs;cipiãt">&longs;u&longs;cipiant</expan>, & <expan abbr="&longs;u&longs;ceptũ">&longs;u&longs;ceptum</expan> &longs;umma <expan abbr="cõ&longs;tantia">con&longs;tantia</expan> teneant: ha <lb/>bent. n. vnde di&longs;cant. <expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> E <expan abbr="eãdem">eandem</expan> <expan abbr="viã">viam</expan> quam maiores tui <expan abbr="munitarũt">munitarunt</expan>, tu ab ætatis initio <lb/>&longs;ub Angeliis ingre&longs;&longs;us es, E &longs;ub <expan abbr="ei&longs;d&etilde;">ei&longs;dem</expan> Angeliis <expan abbr="con&longs;tãti&longs;simè">con&longs;tanti&longs;simè</expan> retines, <expan abbr="neq;">neque</expan> retines tantum, <lb/>&longs;ed iugiter amplificas, qualia verò &longs;unt in&longs;tituta <expan abbr="principũ">principum</expan>, tales <expan abbr="populorũ">populorum</expan> mores e&longs;&longs;e &longs;olent.<emph.end type="italics"/> <pb/><emph type="italics"/>Verùm quid de te &longs;perandum non e&longs;t Felici&longs;&longs;ime FERDINANDE, qui tibi tanti mune­<lb/>ris &longs;ocios adiunxeris quorum opera & con&longs;ilio in omni publico <expan abbr="priuato&qacute;">priuatoque</expan>; officio vtaris vni <lb/>uer&longs;is animi virtutibus ornatos, &longs;apientia, <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>; v&longs;u claros, &longs;ingulari clementia in mi <lb/>&longs;eros, admirabili &longs;eueritate aduer&longs;us &longs;celeratos admodum Illustres Carolum Antonium <lb/>Puteum Archiepi&longs;copum Pi&longs;anum, Petrum V&longs;imbardum, Ioannem 'B. Concinium, <lb/>Capponem Capponium, quorum ego patrocinio publicè <expan abbr="priuatim&qacute;">priuatimque</expan>; fultus hoc opus aggre­<lb/>di au&longs;us &longs;um, <expan abbr="laborum&qacute;">laborumque</expan>; meorum, immò benignitatis ve&longs;træ te&longs;timonium dare. Verùm <lb/>mi&longs;&longs;a hæc facio, ad no&longs;tra de&longs;cendo. Quæ &longs;anctior lex, quod maius con&longs;ilium quàm di&longs;ci­<lb/>plinarum collegia con&longs;titui&longs;&longs;e, vt inter &longs;e collegæ de victoria litigantes <expan abbr="cõcertent">concertent</expan> alacrius?<emph.end type="italics"/></s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Hì proprium decus, & partum indignantur honorem, <lb/>Ni teneant, <expan abbr="vitam&qacute;">vitamque</expan>; volunt pro laude paci&longs;ci, <lb/>Hos &longs;ucce&longs;&longs;us alit, po&longs;&longs;unt, quia po&longs;&longs;e videntur.<emph.end type="italics"/></s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/><expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> Homeri iudicium nouimus à &longs;apientibus e&longs;&longs;e approbatum, qui exultantem Aga­<lb/>memnonem primis illis <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> induxerit. Vly&longs;&longs;e & Achille mirandis inter &longs;e modis al <lb/>tercantibus, vt <expan abbr="v&longs;q;">v&longs;que</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> ad conuicia euehi &longs;olerent, E Age&longs;ilai <expan abbr="prudentiã">prudentiam</expan> <expan abbr="oĩ">oim</expan> illu&longs;tri laude <lb/>celebratam qui æmulationem, veluti &longs;timulos quo&longs;dam intulerit reip. ac &longs;emper ade&longs;&longs;e &longs;tu <lb/>duerit, quod inter &longs;e ciues boni contendant, augente &longs;tudia contentione, concordia verò <expan abbr="cõ-ciliante">con­<lb/>ciliante</expan> de&longs;idiam. Quo factum e&longs;t, vt viri docti&longs;&longs;imi, quanuis &longs;uos commentarios &longs;uppri­<lb/>mendo reprehen&longs;ionem &longs;e fugere intelligerent, quia po&longs;teros tanto bono priuare non &longs;olùm <lb/>iniurium, &longs;ed impium E nefas e&longs;&longs;e iudicarent, quanuis <expan abbr="etiã">etiam</expan> eorum iudicia &longs;ubituri e&longs;&longs;ent, <lb/>qui forta&longs;&longs;e plus, quàm ip&longs;i de &longs;e intelligerent, <expan abbr="aliò&qacute;">aliòque</expan>; per cogitationes &longs;uas diuerterent, <lb/>contenti fuerint, &longs;i ita &longs;ua probarentur, vt tanquàm di&longs;putata contentius aditum ad ve­<lb/>ritatem patefacerent, cuius <expan abbr="qui&longs;q;">qui&longs;que</expan> bonus nonmodò &longs;tudio&longs;us, verumetiam curio&longs;us e&longs;&longs;e de <lb/>bet. Nam latet veritas in profundo, & diuer&longs;is veri&longs;imilibus inuoluta variis etiam mo­<lb/>dis tentat mentes no&longs;tras, & in diuer&longs;a &longs;tudia rapit. Cùm igitur ego <expan abbr="quoq;">quoque</expan> à Cel&longs;i&longs;&longs;imo <lb/>Patre tuo in ve&longs;tra præelari&longs;&longs;ima collegia fuerim cooptatus & adhuc auctoritate tua <lb/>negocium publicè <expan abbr="doc&etilde;di">docendi</expan> &longs;u&longs;tineam, tibi gratias ago immortales, & in eo me laudo, <expan abbr="fortu-nati&longs;&longs;imum&qacute;">fortu­<lb/>nati&longs;&longs;imumque</expan>; prædico cui datus &longs;it locus ingenij mei vires experiendi, & ea narrandi quæ <lb/>ocium litterarum merito tuo mihi &longs;uppeditat, & v&longs;u quotidie cogno&longs;cendi <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> aliquam <lb/>veritatis, quam &longs;i po&longs;teritati communicauerim, & grati animi officio erga te functus e&longs;&longs;e <lb/>videar, & in alios, &longs;i fieri <expan abbr="põt">pont</expan> (vt e&longs;t humana <expan abbr="cõditio">conditio</expan>) boni aliquid contuli&longs;&longs;e. Et <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> <lb/>multa me ab incepto deterrebant, cum quia po&longs;teriores cogitationes meliores e&longs;&longs;e &longs;olerent, <lb/>tum quòd plura in dies experientia rerum magi&longs;tra &longs;apienti&longs;sima docerct, non pauca <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>lectio'iterata librorum, <expan abbr="cõplura">complura</expan> nouæ di&longs;ceptationes, E <expan abbr="&longs;criptadi&longs;erti&longs;simorũ">&longs;criptadi&longs;erti&longs;simorum</expan> <expan abbr="hominũ">hominum</expan> quæ <lb/>ad meas manus quotidie <expan abbr="veniebãt">veniebant</expan>; vicit tamen illa cura, vt cæteris, &longs;i po&longs;&longs;um, quoquomodo <lb/>prode&longs;&longs;em, <expan abbr="maxime&qacute;">maximeque</expan>;, vt meæ ergate voluntatis aliquod <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> darem. Acce&longs;&longs;erunt exhor <lb/>tationes <expan abbr="amicorũ">amicorum</expan>, qui ex tam diuturnis laboribus aliquid expectabant: nuper <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> magnum <lb/><expan abbr="momentũ">momentum</expan> attulit huic meæ deliberationi, & <expan abbr="corã">coram</expan> Pi&longs;is, & per litteras eruditi&longs;simus, <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>integerrimus vir Thomas Finckius Vuet&longs;pergen&longs;is, cuius <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> cùm &longs;emper maximi fe <lb/>cerim, in hoc <expan abbr="etiã">etiam</expan> eius <expan abbr="auctoritat&etilde;">auctoritatem</expan> &longs;equi non dubitaui. Quapropter è no&longs;tris &longs;ermonib. <expan abbr="atq;">atque</expan> <lb/>di&longs;ceptationib. <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> mundus quidam Empedocleus è lite exortus hic liber ad te rectà con <lb/>tendit, clientis tui <expan abbr="fid&etilde;">fidem</expan>, laborem, <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan>, & <expan abbr="indu&longs;triã">indu&longs;triam</expan> tibi &longs;ignificat; ob id à te hilarè&longs;e acce <lb/><expan abbr="ptũ">ptum</expan> iri &longs;perat. hoc vnum expetit; id &longs;i fuerit a&longs;&longs;ecutus, alacritatem <expan abbr="quoq;">quoque</expan> aliis addet quos <lb/>iam &longs;ub ei&longs;dem au&longs;piciis edere cogitauimus, vt ad te quam primùm aduolent, & perpe­<lb/>tuæ erga te pietatis no&longs;træ &longs;int optimi te&longs;tes. Vale. Pi&longs;is XIV. Kal. Decemb.<emph.end type="italics"/><lb/>CIC IC LXXXVII.</s></p> <pb/> <p type="head"> <s>INDEX LIBRORVM <lb/>ET CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>OPERE CONTINENTVR.</s></p> <p type="head"> <s>PRIMVS LIBER EST DE MVNERE PHILOSOPHI NATVRALIS <lb/>PROOEMIVM.<arrow.to.target n="table0"></arrow.to.target></s></p> <p type="head"> <s>FINIS INDICIS CAPITVM QVAE IN HOC <lb/>VOLVMINE CONTINENTVR.</s></p> <pb/> <table> <table.target id="table0"></table.target> <row><cell><emph type="italics"/>Generalia qu&ecedil;dam capita tractantur deprincipiis &longs;cie nti&ecedil; natur a-lis. Cap.<emph.end type="italics"/> 1. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>3</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;tributio principiorum no&longs;træ methodi ponitur, & leuiter aliqua ad ip&longs;a per-tinentia tanguntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>5</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aggredimur &longs;cientiæ principia, è quibus nonnull<gap/> con&longs;imiliter adumbran-tur. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>14</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Specialia phy&longs;iologiæ principia ponuntur, & aliqua admonitione per&longs;uaden-tur. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>29</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm principia &longs;uperius expo&longs;ita &longs;int ea nota nobis que<emph.end type="italics"/> 1. <emph type="italics"/>Phy&longs;. propo&longs;uit Ari&longs;toteles, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>34</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Veterum &longs;ententi&ecedil; quo pacto tracta<gap/>dæ, & vari&ecedil; philo&longs;oph<gap/>rum &longs;ectz recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>38</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur generatim, quo pacto &longs;cientiarum principia tractentur, & quam viam tenuerit Ari&longs;toteles, d<gap/>m veterum &longs;ententias de principiis conuellit. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>41</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Sit'ne &longs;ubalternationis affinitas inter phy&longs;icen & primam philo&longs;ophiam. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>46</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Animi habitum præstantia generatim perpenditur, & contemplans actuo&longs;&ecedil; præponitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>49</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Comparatur &longs;cientia naturalis cum c&ecedil;teris &longs;cientiis. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>53</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Iure ne Mathematica ex ordine&longs;cientiarum expungantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>56</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Accipiat'ne primus philo&longs;ophus à naturali &longs;ub&longs;tantias &longs;eparatas e&longs;&longs;e. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>59</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Genus &longs;ubiectum naturalis philo&longs;ophiæ con&longs;tituitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>62</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quo cau&longs;&longs;arum genere, & quatenus vtatur philo&longs;ophus naturalis. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>66</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vt&longs;e habeant cau&longs;&longs;æ in prima philo&longs;ophia & mathematicis. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>71</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Auicennæ rationes diluuntur quibus probat materiæprim&ecedil; con&longs;iderationem e&longs;&longs;e &longs;olius primi philo&longs;o-phi. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>73</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm formæ naturales &longs;i non re, at cogitatione &longs;eparentur à materia, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>75</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid &longs;it materia &longs;en&longs;ilis, & quemadmodum in naturali methodo accipienda. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>78</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quod'nam genus materiæ &longs;umatur in definitionibus naturalibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>80</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Compleat'ne materia &longs;en&longs;ilis definitionem naturalem vt pars e&longs;&longs;entiæ, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>82</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Cur è Mathematicis nonnullæ naturales appellentur. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>87</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De potestate eorum communium, quæ dicuntur ad vnum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>89</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De ordine partium communis ad vnum. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>90</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De methodis compendiaria di&longs;putatio. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>94</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Non nulla ad &longs;ententias veterum pertinentia notantur, & eorum primùm qui ens vnum, & immo-bile po&longs;uerunt. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>108</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Pauca quædam di&longs;&longs;eruntur cum iis qui vnum principium, <expan abbr="atq.">atque</expan> illud quidem mobile e&longs;&longs;e cen&longs;ent. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>112</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>In eos qui infinita po&longs;uere principia. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>113</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De iis qui principia plura, &longs;ed finita e&longs;&longs;e cen&longs;uerunt. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>117</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vt motum e&longs;&longs;e per&longs;picuum &longs;it, & explicatur eius cognitio per accidens. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>121</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Eadem methodo motum naturalem e&longs;&longs;e demonstratur. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>123</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Tractatur alterum genus cognitionis quod e&longs;t per &longs;e, & docetur, vt illi motus &longs;ubiici po&longs;&longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>124</cell></row> <row><cell>SECVNDVS I. IBER EST DE MATERIA ET EO QVOD EFFICIT MOTVM.</cell><cell></cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Dividitvr ens in actum, & pote&longs;tatem, vt in motus definitione &longs;umitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>127</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Percen&longs;entur reliqua motus elementa, & aliqua etiam ad&longs;cribuntur de ratione qua colligitur definitio motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>129</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Latiore quadam &longs;pecie definitio motus explanatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>133</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>exponuntur termini in definitione motus accepti actus, &longs;cilicet, & pote&longs;tas. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>134</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Plura de certo motus gencre di&longs;&longs;eruntur cum Ari&longs;tote is interpretibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>137</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Thomi&longs;torum de natura motus &longs;ententia recitatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>139</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Confutatur &longs;ententia Thomi&longs;tarum & &longs;eligitur ille motus qui proponitur ad definiendum. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>140</cell></row> <pb/> <row><cell><emph type="italics"/>Declnaratur &longs;ubiectum motus, & in &longs;ua membra &longs;ecatur; multa <expan abbr="etiã">etiam</expan> de agente adiiciuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 8. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>143</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quem<gap/> idmodum &longs;e babeat motus ad efficiens, & materiam; vbi verum genus motus a&longs;&longs;ignatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>145</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explic atu<gap/> babitudo actionis ad agens, & quædam corollaria cum nonnullarum dubitationum &longs;olutio-nib<gap/>s apponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>147</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De termino ad quem paucula quædam, & quemadmodum &longs;e babeat ad motum. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>149</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;put atur an &longs;ucce&longs;&longs;io pertineat ad omnem &longs;peciem motus, ac problema proponitur. vtrum generatio puncto temporis obeatur nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>153</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Expenduntur dicta &longs;ect atorum Auerrois de &longs;ucce&longs;&longs;ione quæ fit in &longs;ubstantia. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>157</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ex propria &longs;enten<gap/>a demon&longs;tr atur &longs;ucce&longs;&longs;ionem pertinere ad ortum. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>159</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliqua de form&ecedil; partibus adduntur & <expan abbr="quorundã">quorundam</expan> &longs;apiencum dicta cum &longs;uperioribus <expan abbr="cõciliantur">conciliantur</expan>. C.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>163</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vt inter id quod e&longs;t, & quod non e&longs;t medium &longs;it, & dubitationes aliquæ diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>165</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Examina<gap/>tur vis illius pronunciati: Mutati<gap/>nem qu&ecedil; fit in tempore, terminari forma quæ plus, & mi-nus accipiat, & simplicij dictum perpenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>168</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Que<gap/>admodum mutatio &longs;e babeat ad motum. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>170</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De oppo&longs;itione formarum qu&ecedil; e&longs;&longs;entiam complent qu&ecedil; cæteri &longs;en&longs;erint. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>173</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De oppo&longs;itione differentiaru, & vtrùm oppo&longs;itio inter <expan abbr="differ&etilde;tias">differentias</expan> efficiat <expan abbr="oppo&longs;ition&etilde;">oppo&longs;itionem</expan> inter formas. C.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>175</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemad<gap/>odum in &longs;ub<gap/>tantia &longs;unt contraria. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>177</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Singul<gap/> dubitationes tolluntur de oppo&longs;itione &longs;ubctantiarum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>180</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De natur <gap/> progre&longs;&longs;u vbi pote&longs;tas cum actu commutatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>181</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Pro iis qui prima contraria in natura priuatiuè opponi defendunt. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>182</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quo<gap/>nam propriè generetur, & quid alij cen&longs;uerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>185</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Sit'ne forma compo&longs;ito perfectior. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>187</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Auctoris decretum in medio ponitur de eo quod propriè generetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>188</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quo pacto form&ecedil; producantur, & vari&ecedil; philo&longs;ophorum &longs;ententiærecen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>190</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qui &longs;it animi nostri &longs;en&longs;us de productione formarum. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>192</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De termińis mutationum cum ab initio<gap/> tum à fine qu&ecedil;stio proponitur ex &longs;ententia Latinorum. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>195</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qu&ecedil; &longs;it germana philo&longs;ophi &longs;ententia de terminis mutation<gap/>. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>197</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Dubit ationes aliquæ diluuntur contra nostra decreta de terminis mutationum. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>198</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicantur accidentis termini, & docetur vt in illorum quoque productione non &longs;it primum e&longs;&longs;e. C.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>200</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>O&longs;tenditur vtro&longs;que terminos conflare e&longs;&longs;entiam motus; magis tamen terminum ad quem. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>201</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De co quòd motus &longs;it vnus, & cau&longs;&longs;is continuationis eius. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>204</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exquiruntur hoc loco continuationis initia diligentius. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>205</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Du<gap/>it at a di&longs;&longs;oluu<gap/>tur contra <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> continuitatis in motu, & <expan abbr="afferũtur">afferuntur</expan> corollaria <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> ex dictis. C.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>207</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Recitantur Græcorum, & Arabum opiniones de Ari&longs;totelica demon&longs;tratione<emph.end type="italics"/> 6. <emph type="italics"/>Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>208</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ Latini de demon&longs;tratione<emph.end type="italics"/> 6. <emph type="italics"/>Phy&longs;. dixerint, & quid de illa Peripateticè &longs;tatui conueniat. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>210</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Nonnu<gap/>la de indiui luo <expan abbr="termini&longs;&qacute;ue">termini&longs;que</expan> tractantur quæ lucem afferunt demonstrationi Sexti Phy&longs;. C.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>212</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Complura de indiuidui motu generatim <expan abbr="&longs;peciatimq.">&longs;peciatimque</expan> ve&longs;tigantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>213</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ea declar antur ex quibus vnus ad &longs;peciem motus con&longs;tituitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>215</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Sit'ne aliquod ex iis que motum con&longs;equuntur, vnde varientur &longs;pecies motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>218</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explanantur ea ex quibus vnus ad numerum motus exi&longs;tit. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>220</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ai&longs;ignantur ea quæ ad motuam repugnantiam &longs;pectant generatim. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>223</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De oppo&longs;itione motuum &longs;igillatim, & quemadmodum ortus, & interitus opponantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>225</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Edi&longs;&longs;eruntur aliqua de oppo&longs;itione motus & quietis. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>226</cell></row> <row><cell>TERTIVS LIBER EST DE RATIONE QVA A FORMA PROFICISCITVR MOTVS.</cell><cell></cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Natvrae &longs;ignificata & incboata quædam hypothe&longs;is affertur. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>228</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An pl<gap/>a &longs;it natur&ecedil; definitio, nec'ne perquiritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>233</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aduer&longs;us Auicennam, quod certa &longs;it naturæ definitio po&longs;ita<emph.end type="italics"/> 2. <emph type="italics"/>Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>235</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliqua aduer&longs;us ea qu&ecedil; decreta &longs;unt, de naturæ declaratione dubitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>236</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm definitio naturæ conueniat aliis quæ non &longs;unt natura an eius propria &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>238</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Alia quædam de natur&ecedil; &longs;ignificatis, & e&longs;&longs;entia &longs;ub&longs;cribuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>240</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Venamur differentiam inter materiam, & formam in eo, quòd &longs;int natur&ecedil;. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>242</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum pati pertinet ad formam in mutatione &longs;ecundum &longs;ub&longs;tantiam. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>244</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vt pati pertineat ad eandem formam in motu qui e&longs;t ad locum. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>246</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur rationes quæ ad alteram partem problematis de vi formæ &longs;olent afferri. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>248</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Affertur demonctratio VII. Phy&longs;icorum qua probatur nil à &longs;eip&longs;o moueri primò. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>251</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Dubia contra demon&longs;trationem Aristotelicam VII. Phy&longs; ex Auerroë poti&longs;&longs;imè proponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>253</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Expenduntur reliqua dicta Auerrois, & id præcipuè quod attinet ad diu<gap/>&longs;ionem corporis cale&longs;tis. C.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>254</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ reliqui pro Aristotele dicant de demon&longs;tratione VII. Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>256</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Demonstratio VII. Phy&longs;. in &longs;ua primordia re&longs;oluitur, & aliorum argumenta diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>258</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exploratur genus demon&longs;trationis VII. Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>261</cell></row> <pb/> <row><cell><emph type="italics"/>Qutritur de veritate hypothe&longs;eon ad banc ip&longs;am demon&longs;trationem VII. pertinentium. Cap.<emph.end type="italics"/> 17. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>263</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Proponitur quæ&longs;tio de motu inanimorum. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>266</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Alexandri &longs;ententia recitatur de modo quo generans mouet. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>267</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Themiftij, Simplic<gap/><expan abbr="&qacute;">que</expan>. &longs;ententia perpenditur adamu&longs;&longs;im quemadmodum motus à generante fiat. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>269</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Complura de acta primo di&longs;&longs;eruntur, & proponuntur aliqua de eo quod e&longs;t. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>270</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>In &longs;uperiores &longs;ententias di&longs;&longs;eritur, & ostenditur e&longs;&longs;e ab e&longs;&longs;entia, & accidente differre. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>272</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Queritur an e&longs;&longs;e &longs;it modus quidam, & cætera afferuntur quæ &longs;unt huius di&longs;ceptationis. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>274</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Examinatur, quemadmodum e&longs;&longs;e ab e&longs;&longs;entia &longs;eparetur, & aliorum &longs;ententiis confutatis no&longs;tra pronun-ciatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>277</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Dubitationes aliquæ tolluntur ad ea pertinentes quæ de e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia dicta &longs;unt, & aliæ proponun-tur ad actus vtriu&longs;que naturam &longs;pectantes. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>280</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm omnis actus &longs;ecundus exoriatur exprimo, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>281</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm actus &longs;ecundus &longs;ub&longs;tantia &longs;it an accidens. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>284</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Tollitur è medio celebris illa ratio qua ab accidentis natura probatur <expan abbr="actũ&longs;ecundume&longs;&longs;e">actun&longs;ecundume&longs;&longs;e</expan> accidens. C.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>286</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exponitur vtrùm energia præter naturam profici&longs;catur ex habitu, an illi nonnunquam antecedas, fi-mul etiam di&longs;&longs;eritur &longs;it'ne duplex habitus, externus. &longs;. & internus. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>290</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur quemadmodum facultas omnis actum re&longs;piciat cui&longs;ubiicitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>292</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>E quo'nam genere cau&longs;&longs;e &longs;it illa pote&longs;tas qu&ecedil; re&longs;piciat actum. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>296</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qu&ecedil;dam dubitationes è medio tollwitur ad functionum natur am &longs;pectantes. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>298</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Va<gap/>etas actionum vnde ducatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>300</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm primus actus erumpat in &longs;ecundum per &longs;ui mutationem, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>303</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vt motus à generante permánet ad id quod gignitur, auctoris &longs;ententia. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>304</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Virtus'ne gener antis perpetuò con&longs;eruetur in rei genitæ muneribus præ&longs;tandis. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>307</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm generans aliquo modo mouea<gap/> pre<gap/>imè, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>308</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliqua de cau&longs;&longs;arum, & effectuum nexu ad&longs;cribuntur, & aliqua loca Aristotelis illu&longs;trantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>310</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Specialis ordo <expan abbr="nexus&qacute;ue">nexusque</expan> cau&longs;&longs;arum quantùm ad functioneis in eodem &longs;ubiecto pr&ecedil;&longs;tandas attinet, enar tatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>313</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur &longs;it'ne forma vetus, an noua principium patibile motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>315</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Recitantur op<gap/>iones quorundam credentium motum inanimi obiri ab interno principio. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>317</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Opinio Bur<gap/>&ecedil;i atq argumenta ex Aristotele contra po&longs;itionem Auerroistarum recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>318</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Communiter ij confutantur qui putant inanima quoquo pacto continere in &longs;e ip&longs;is cau&longs;&longs;am quæ faciat motum. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>320</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur in eos &longs;igillatim qui glo&longs;&longs;ulas adhibent rationibus Aristotelis quas ex VIII. Phy&longs;. recita-uimus. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>324</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quòd ina<gap/>ima non diuidantur in partem per &longs;e mouentem, & partem per &longs;e mobilem. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>326</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Anatura materiæ, <expan abbr="form&ecedil;&qacute;">form&ecedil;que</expan>. demon&longs;tratur inanimum in parteis per &longs;e mouentem ac mobi<gap/>em non &longs;e-cari. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>329</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis te&longs;timonio defenditur formam nuila ratione mouere materiam in eodem &longs;ubiecto. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>331</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Re&longs;pondemus ad nonnullas <gap/>ationes aduer&longs;ariorum quibus probatur efficiens motum inanimi inter-num e&longs;&longs;e. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>334</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exploratur diligentius Burl&ecedil;i <expan abbr="iuniorum&qacute;">iuniorumque</expan>. placitum de motu inanimorum. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>335</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Examinatur ratio VII. Phy&longs;. an'ne pertinere po&longs;&longs;it ad inanimorum motus, & quemadmddum. Cap.<emph.end type="italics"/> 50.</cell><cell>337</cell></row> <row><cell>QVARTVS LIBER EST DE EFFICIENTE E FINE MOTVS ELEMENTI GENITI.</cell><cell></cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Recitantvr in &longs;umma illorum &longs;ententiæ qui dicunt elementum ab extrin&longs;eco moueri. C.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>341</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An omne moucns naturale moueatur, dum mouet, & quomodo. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>342</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;quiritur &longs;igillatim quemadmodum moueatur medium ab inanimo. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>344</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De mutuis operis quas mobile & medium in mouendo &longs;ibi pr&ecedil;&longs;tant. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>345</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum id quod e&longs;t in potestate &longs;ecunda, deducatur ad actum à remouente prohibens. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>347</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De prohibente, & remouente prohibens. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>349</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Re&longs;istentiæ &longs;pecies exponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>351</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur an fiat motus in vacuo. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>353</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Rationes, quæ ad vacuum tollendum ab Aristotelicis alienæ afferuntur, aut etiam contra ip&longs;um Ari-stotelem, non &longs;atis valere mon&longs;tratur. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>355</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An ne vacuum pror&longs;us omni mutationi repugnet, & alia quædam de motu & vacuo dubitantur. C.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>356</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;putantur aliqua de re&longs;i&longs;tentia quæ fit in corpore cœle&longs;ti. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>358</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De officio medij in motu <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> &longs;peciei. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>360</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De tran&longs;itu elementi iam geniti ex ocio ad negocium, & quæ &longs;it eius prima mutatio. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>361</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Dubitatio qu&ecedil;dam ex Auerroë deprompta contrà principia motus ab Ari&longs;totele po&longs;ita di&longs;cutitur. C.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>363</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Principio motus elementi iam geniti exponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>364</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quibus modis elementi iam geniti obeatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>367</cell></row> <pb/> <row><cell><emph type="italics"/>Quòd et&longs;i mouetur elementum ab alio, mouctur &longs;ecundum naturam. Cap.<emph.end type="italics"/> 17. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>369</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qu&ecedil; &longs;int &longs;pecies motus ab alio quibus elemcutum mouctur, & alia quçdam ad has motuum &longs;pecies du-bitata at&longs;cribuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>371</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicantur duo loca 4. de Calo Textus XXIV. & XXV. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>374</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vnde motuum &longs;implictum ratio petatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>375</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Virum motus &longs;ecundum elementum dominans in mixto &longs;implex existat, an non, & cuius <expan abbr="nã">nam</expan> &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>378</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Anne mixtum motu domin antis elementi concitetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>380</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Affcruntur can&longs;&longs;e motus in m<gap/>to. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>382</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Sit ne par elementorum <expan abbr="momentũ">momentum</expan> in aliquo mixto, vbi nonnulla Auerrois dicta perpenduntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>383</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Char acteres finis cùm communes, tum proprij traduntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>385</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Animaducrtuur illius dicti vis: Naturam agere propter &longs;inem. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>387</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Nounull&ecedil; finis proprietates recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>389</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quinam &longs;it prima cau&longs;&longs;a naturalis appetitus. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>391</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Soluuntur dubitationes propo&longs;it&ecedil; de appetitu materi&ecedil;. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>394</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Dubitationes aliqu&ecedil; in medio afferuntur contra decreta de appetitu materi&ecedil;. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>396</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrum ne moueat finis, quatenus est, an potius quia non &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>398</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Edi&longs;&longs;eritur, quemadmodum finis actu con&longs;istat. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>400</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Deordine corum quæ di&longs;ponuntur à fine, & quemadmodum afficiat &longs;peciatim ip&longs;e finis, Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>402</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Conucniant' ne in eodem indiuiduo ad idem mobile finis, & efficiens. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>403</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Sigillatim docetur vt locus &longs;it finis, & aliqua de hoc dubitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>406</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Sit'ne pr&ecedil;ditus locus naturalis qualitatibus &longs;en&longs;ilibus, & quomodo. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>407</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aggredimur qu&ecedil;&longs;tionem qua de cremento natur alis motus in fine di&longs;&longs;eritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>410</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Latinorum &longs;ententi&ecedil; decremento natur alis motus in fine ex ordine recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>412</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ nos Peripateticè profitemur de velocitate motus natur alis in fine afferuntur, & di&longs;&longs;oluuntur op-po<gap/>ta. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>414</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Proponitur ad explicandum locus, <expan abbr="atq.">atque</expan> ordo tractationis adiungitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>417</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Earecen&longs;entur qu&ecedil; &longs;en&longs;us communis attribuit loco. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>418</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Indagatur via compendiaria definitio loci. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>420</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur Textus XXXVII. Quarti Phy&longs;. vbi di&longs;&longs;eritur, vtrùm locus &longs;it distantia nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>422</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Interpretatio Textus XXXVIII. eiu&longs;dem libri quo di&longs;&longs;eritur, an locus &longs;it materia. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>424</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ &longs;int loca in vniuer&longs;o. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>425</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur nonnull&ecedil; dubitationes qu&ecedil; à natur a loci inuenienda nos auertebant. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>427</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm de omniloco di&longs;&longs;er at Ari&longs;toteles generatim I X. Phy&longs;. an &longs;pecialior ea &longs;peculatio &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>428</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum locus àre mobili &longs;eparetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>431</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qu&ecedil;ritur de æqualitate loci: quapropter etiam multa de distantia di&longs;putantur <expan abbr="cõtra">contra</expan> <expan abbr="Philoponũ">Philoponum</expan>. C.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>433</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Expenduntur rationes Philo&longs;ophi contra Ari&longs;totelem. Cap.<emph.end type="italics"/> 50.</cell><cell>435</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur vtrùm locus &longs;it &longs;uperficies, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 51.</cell><cell>437</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De loci repugnantia nonnulla tractantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 52.</cell><cell>438</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum in loco immobilitas accipienda &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 53.</cell><cell>440</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exploratur D. Thomæ &longs;ententia <expan abbr="no&longs;traq.">no&longs;traque</expan> defenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 54.</cell><cell>441</cell></row> <row><cell>QVINTVS EST DE LATIONE RECTA SPECIATIM.</cell><cell></cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qv ae via tenenda &longs;it in explicandis elementorum motibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>443</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Antiquorum, <expan abbr="iuniorum&qacute;">iuniorumque</expan>. &longs;ententiæ de loco, & motu terræ recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>444</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Veterum opiniones recen&longs;entur de cau&longs;&longs;a cur terra quie&longs;cat. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>445</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De loco terr&ecedil; contra Pythagor&ecedil;os. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>447</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De cau&longs;&longs;is motus terr&ecedil; aduer&longs;us antiquos. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>448</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aduer&longs;us antiquos de cau&longs;&longs;is quietis terr&ecedil;. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>453</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De loco terræ nonnulla. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>455</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur quod nam &longs;it medium ad quod terra &longs;uapte natura mouetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>457</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Nonnulla de definitione granis & leuis afferuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>461</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quodgraue, & leue &longs;ecundùm naturam talia &longs;int, non comparatè. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>462</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Contra veteres, qui&longs;olùm cau&longs;&longs;is grauis, & leuis comparatè perqui&longs;iuerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>463</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm definitio grauis, & leuis per motum tradita &longs;it, an per quietem. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>465</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Soluuntur aubitationes nonnullæ contra definitiones grauis & leuis, atque ibi quædam do generatione montium adiunguntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>466</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur an'ne grane & leue &longs;it in proprio loco. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>468</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Alexandri dictum de pote&longs;tate grauis & leuis, & qu&ecedil; cumip&longs;o Themi&longs;tius, et Auerroes <expan abbr="di&longs;&longs;erãt">di&longs;&longs;erant</expan>. C.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>470</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quòd omnia, quæ rectà mouentur, habeant aliquem motum naturalem. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>471</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Omnia quæ rectà mouentur grauia aut leuia fore concluditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>473</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur vtrùm vnius corporis &longs;implicis vnus tantùm, plures'ne &longs;int motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>474</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Spectatur &longs;igillatim vtrùm a&longs;cen&longs;us aqu&ecedil; &longs;it naturalis, an pror&longs;us contra naturam. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>476</cell></row> <pb/> <row><cell><emph type="italics"/>Auctoris &longs;ententia de aqu&ecedil; a&longs;cen&longs;u pronunciatur, & tolluntur obiectiones. Cap.<emph.end type="italics"/> 20. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>477</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Cau&longs;&longs;&ecedil; qu&ecedil;runtur, ob quas elementa media magis grauia, quàm leuia &longs;int. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>478</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Edoccntur cau&longs;&longs;&ecedil;, vnde elementa media producuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>480</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrum aergrautor &longs;it c&ecedil;teris grauibus in &longs;uo loco, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>482</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid dederit locum ei &longs;u&longs;picioni, quòd aer in &longs;uo loco c&ecedil;teris grauior &longs;ie. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>483</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Dubitationes aliquæ tolluntur, & cau&longs;&longs;a exploratur quorundam problematum adrerum pondera per-tinentium. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>485</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur ratio qua cucurbitul&ecedil; trabunt. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>487</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm tractio &longs;erpentis à ceruo inanis auxilio ministretur, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>489</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Decau&longs;&longs;is adiuuantibus grauitatem & leuitatem. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>491</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Generalia quædam problemata de his quæ vehuntur in aquis, ex Archimede di&longs;&longs;oluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>492</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliquot problemata de motib. qui per <expan abbr="aquã">aquam</expan>, velper <expan abbr="aer&etilde;">aerem</expan> & <expan abbr="aquã">aquam</expan> <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> fiunt, <expan abbr="proponũtur">proponuntur</expan>. C.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>494</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Docetur, vt eadem &longs;itratio totius & partis in motibus natur alibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>497</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm grauitas, & leuitas &longs;int formæ qu&ecedil; compleant &longs;ub&longs;tantiam corporum <expan abbr="&longs;impliciũ">&longs;implicium</expan>, an non. C.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>498</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Accuratius e&longs;&longs;entia grauitatis <expan abbr="leuitati&longs;q.">leuitati&longs;que</expan> conquiritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>500</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum grauitas & leuitas cadant in &longs;en&longs;um. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>501</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Demotibus præter naturam, & de proiectis contra Platonem. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>503</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;toielis <expan abbr="&longs;nĩa">&longs;nina</expan> de <expan abbr="proiectorũ">proiectorum</expan> motu recen&longs;etur, & ea qu&ecedil; contra <expan abbr="illã">illam</expan> afferri &longs;olent <expan abbr="exponũtur">exponuntur</expan>. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>504</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis &longs;ententia de proiectorum motu confirmatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>505</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ea &longs;ignificantur, quæ pro Ari&longs;totele de proiectorum motu dici po&longs;&longs;unt. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>507</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ali&ecedil; difficultates, aduer&longs;us Aristotelicam po&longs;itionem de proiectorum motu tolluntur, & aliorum pro-blematum can&longs;&longs;&ecedil; recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>511</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliorum &longs;ententiæ recitantur de motu hypeccaumatis. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>512</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Euertitur noua quædam ratio, qua dilemma Ari&longs;totelis de hypeccaumatis motu colligitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>513</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Auctoris &longs;ententia de hypeccaumatis motu constituitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>515</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur an'ne quies natur alis ante cedat motui violento. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>517</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exponitur de quibu&longs;dam con&longs;equentibus motum. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>519</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Decomp aratione motuum. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>520</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Recen&longs;entur &longs;ummatim regul&ecedil; proportionum ab Ari&longs;totele conftitutæ. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>523</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliorum &longs;ententiæ de cau&longs;&longs;is proportionis in velocitate motuum quàm breui&longs;&longs;imè recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>524</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Nonnullæ è &longs;ententiis &longs;uperioribus de motuum exuperatione confutantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>526</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Defenditur à nonnullis obiectionibus &longs;ententia, quam ip&longs;i de velocitatis cau&longs;&longs;a profitemur. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>527</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Examinantur aliæ regulæ quas aut contra <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> aut ex Ari&longs;totele ip&longs;o Latini statuerunt. C.<emph.end type="italics"/> 50.</cell><cell>528</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vnde velocitas motus in &longs;patio iudicetur, & ex quo <expan abbr="pot&etilde;tiæ">potentiæ</expan> <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="impot&etilde;ti&ecedil;">impotenti&ecedil;</expan> termini <expan abbr="cõ&longs;titu&ctilde;di">con&longs;titucndi</expan> &longs;int. C.<emph.end type="italics"/> 51.</cell><cell>530</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ deregulis potentiæ & impotentiæ dubitantur à nonnullis. Cap.<emph.end type="italics"/> 52.</cell><cell>532</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ de potentiæ, & <expan abbr="impotētiæ">impotentiæ</expan> regulis à Latinis decreta &longs;unt, <expan abbr="adnotãtur">adnotantur</expan>, & dubitata <expan abbr="di&longs;&longs;oluũtur">di&longs;&longs;oluuntur</expan>. C.<emph.end type="italics"/> 53.</cell><cell>534</cell></row> <row><cell>SEXTVS EST DE CAVSSIS ORTVS ET INTERITVS.</cell><cell></cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qv Aeritvr an &longs;it generatio, & per accidens e&longs;&longs;e per&longs;uadetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>536</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aduer&longs;us antiquos qui generationem, ab alteratione non &longs;ecernebant. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>538</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Contra componentes corpora è planis. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>539</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Variæ notiones elementi recen&longs;entur, & elementum definitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>541</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Numerus elementorum perquiritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>543</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Utrùm elementa quæ corpora &longs;unt, aterna &longs;int, an intereant aliquando. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>544</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatio Textus LV. III. de c&ecedil;lo. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>545</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Cur elementum totum &longs;imul corrumpi non po&longs;&longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>547</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum proponatur iterum primo de Generatione qu&ecedil;rendum, an generatio &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>548</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An &longs;it aliquid quod generetur &longs;impliciter. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>549</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatio quorundam locorum ex 1. Phys. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>551</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum generatio & corruptio perpetuò &longs;int. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>553</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm &longs;it vna pote&longs;tas ad contraria, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>555</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm corruptio vnius &longs;it altertus generatio, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>556</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Redduntur cau&longs;&longs;æ, cur è mutatiombus quædam &longs;impliciter appellantur, aliæ quodammodo, & iudicium no&longs;trum ad&longs;cribitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>557</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Adhuc per&longs;equimur cau&longs;&longs;as eiu&longs;dem problematis, & quærimus vtrùm mutationes &longs;emper terminen-tur co quod e&longs;t; an'ne interdum finiantur co quod non e&longs;t. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>558</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Uera Aristotelis &longs;ententia de eo, quòd corruptio finiatur eo quod non e&longs;t, edi&longs;&longs;eritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>560</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum materia &longs;it vna numero. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>562</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Differentiæ materi&ecedil; & generis exponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>564</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De&longs;imtio generatioms a&longs;&longs;ignatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>566</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm potentia &longs;it e&longs;&longs;entia materi&ecedil;, an illi accidat. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>567</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur &longs;it ne &longs;ignata materiæ pote&longs;tas accidens, an &longs;ubstantia. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>570</cell></row> <pb/> <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur ea quibus probatur potc&longs;iatem e&longs;&longs;entiam materi&ecedil; non e&longs;&longs;e. Cap.<emph.end type="italics"/> 23. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>572</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm materia per &longs;e &longs;it; an pcudeat in eo, quòd e&longs;t, ex forma. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>573</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum materia &longs;e habcat ad formam, & quæ &longs;it eius definiendæ ratio. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>575</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm aliquid forma gener ationi præcedat in materia, an &longs;ola ip&longs;a materia &longs;ufficiat. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>577</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum priuatio &longs;it principium rerum mobilium. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>579</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Utrùm partes habeant aliquam formam à totius forma &longs;ecretam de prædicamento &longs;ub&longs;tantiæ, nec ne, & Latinorum opiniones recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>581</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Argumenta oppo&longs;ita de partium forma diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>583</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Recitantur opiniones aliorum de multitudine formarum. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>584</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ali&ecedil; rationes afferuntur ad <expan abbr="multitudm&etilde;">multitudmen</expan> formarum <expan abbr="approbandā">approbandam</expan>. & no&longs;tra &longs;ententia recitatur. C.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>587</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Re&longs;pondemus ad obiectiones quæ à Thomistis afferuntur de multitudine formarum. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>589</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Argumenta D. Thom&ecedil; aduer&longs;us id quod è communiore forma, <expan abbr="minu&longs;&qacute;ue">minu&longs;que</expan> communi &longs;iat vnum, tanquam <gap/>pote&longs;tate & actn. Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>592</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Scotistarum & Pataninorum argumenta de formarum multitudine diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>593</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Zimar&ecedil; argumenta de <expan abbr="formarũ">formarum</expan> multitudine percurrimus, & reliqua Scotistarum apponuntur. C.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>594</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Reliqua Scotistarum argumenta de formarum multitudine tolluntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>595</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ex definitione generationis colligitur, an'ne re&longs;oluatur quod interit, v&longs;que in <expan abbr="materiã">materiam</expan> primam. C.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>597</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur obiectiones quæ &longs;olent afferri in eam &longs;ententiam quam nos de &longs;ubstantiæ re&longs;olutione defen-dimus. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>599</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Dere&longs;olutione accidentium in materiam. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>601</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Initia generationum fatalium, & qua&longs;i proœmium ad ea quæ de fato complcstitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>603</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Complures antiquorum &longs;ententi&ecedil; de fato brcuiter recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>604</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>In cos qui omnia nece&longs;&longs;ariò euenire putabant, & generatim & &longs;igillatim di&longs;putatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>606</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Adre&longs;pon&longs;iones eorum qui a&longs;&longs;erunt fatum, nonnulla dicuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>608</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aduer&longs;us Pomponatium qui Stoicos defendebat. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>609</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm omnia contingenter, an nece&longs;&longs;ariò fiant. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>610</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid nec e&longs;&longs;arium &longs;it, & eius &longs;pecies, & cau&longs;&longs;æ generatim exponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>612</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur quid nece&longs;&longs;itas &longs;it, vtrum ne res, an modus. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>613</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Natura contingentis explanatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>615</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Contingentis cau&longs;&longs;&ecedil; diligentius explicantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>617</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Auerrois digre&longs;&longs;io explicatur ex T. XLVIII. Secundi Phy&longs;. de <expan abbr="cõtingente">contingente</expan> ad vtrumlibet. Cap.<emph.end type="italics"/> 50.</cell><cell>618</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qu&ecedil; &longs;it anini no&longs;tri &longs;ententia de contingente æqualiter. Cap.<emph.end type="italics"/> 51.</cell><cell>619</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Tertium caput eiu&longs;dem digre&longs;&longs;ionis expenditur diligenter quo docetur, an nece&longs;&longs;arium & contingens accidente &longs;olo distinguatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 52.</cell><cell>621</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ de fato cen&longs;uerit Aristotcles: & dubitationes nonnull&ecedil; diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 53.</cell><cell>622</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur ratio nece&longs;&longs;itatis inter cau&longs;&longs;as, & effecta quæ fatalia constituimus. Cap.<emph.end type="italics"/> 54.</cell><cell>623</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Reliqua argumenta diluuntur, quibus o&longs;tendcbatur fatum, & contingens non congruere. Cap.<emph.end type="italics"/> 55.</cell><cell>625</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur definitio monstri. Cap.<emph.end type="italics"/> 56.</cell><cell>626</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrum ne materies, an efficiens &longs;int mon&longs;tri cau&longs;&longs;&ecedil;. Cap.<emph.end type="italics"/> 57.</cell><cell>628</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm efficiens fine potiatur quodammodo, dum efficit mon&longs;trum, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 58.</cell><cell>629</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De cau&longs;&longs;is mon&longs;trorum &longs;igillatim. Cap.<emph.end type="italics"/> 59.</cell><cell>631</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Deperiodorum cau&longs;is in viuentibus. Cap.<emph.end type="italics"/> 60.</cell><cell>633</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Nonnulla de pro&longs;per a fortuna ex Ari&longs;totelis dictis ad&longs;cribuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 61.</cell><cell>635</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An à diuer&longs;is ordims eiu&longs;dem cau&longs;&longs;is proximis idem na&longs;<gap/> po&longs;&longs;it effectus, an alius ex aliis, & complu-ra argumenta ad alteram partem problematis afferuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 62.</cell><cell>636</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Defenditur altera pars problematis, & diluuntur eæ rationes quibus concludebatur eundem effectum à diuer&longs;is cau&longs;&longs;is na&longs;ci non po&longs;&longs;e. Cap.<emph.end type="italics"/> 63.</cell><cell>638</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliqua notantur ad mutationes elementorum pertinentia. Cap.<emph.end type="italics"/> 64.</cell><cell>640</cell></row> <row><cell>LIBER SEPTIMVS QVIEST DE INCREMENTO.</cell><cell></cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Proponvntvr ea de quibus agendum e&longs;t, & incrementi &longs;ubiectum indagatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>643</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De modo quo fit auctio, & de ip&longs;ius materia. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>644</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An &longs;it corpus de prædicamento &longs;ub&longs;tantiæ. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>646</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explor antur rones Auerrois in <expan abbr="Auicennā">Auicennam</expan>, & corpus in <expan abbr="prædicam&etilde;to">prædicamento</expan> &longs;ubstantiæ collocatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>647</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliæ docti&longs;&longs;imorum virorum rationes recitantur contra corporis formam. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>649</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Reliquæ rationes contra formam corporis allat&ecedil; diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>651</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Proponitur quæstio de quantitate interminata. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>653</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>In medio po<gap/>tur alia venerum rationes contra quantitatem interminatam. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>654</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Adea qu&ecedil; de quantitate mterminata contra veteres Aristotelis interpretes dicta &longs;unt. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>656</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exponitur opinio no&longs;tra de natura quantitatis interminat&ecedil;, & veterum Peripateticorum auctoritate confirmatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>659</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ea diluu<gap/>ur qu&ecedil; de inteormmata quantitate dubitata &longs;unt, & ad exitum quæstio perducitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>663</cell></row> <pb/> <row><cell><emph type="italics"/>Aliqua exponuntur de natura quantitatis. Cap.<emph.end type="italics"/> 12. <emph type="italics"/>Page.<emph.end type="italics"/></cell><cell>665</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Tangimus aliqua de quantitate Mathematica propter Achillini dubitationem. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>669</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Infimtum in natura, & quibus modis e&longs;&longs;e contingat. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>670</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Notantur eorum fallaciæ qui contra Ari&longs;totelis &longs;ententiam de infinitate decreuerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>672</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De terminis rerum natura con&longs;tantium. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>674</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De cau&longs;&longs;is efficientibus quantitatem. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>775</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ut id quod e&longs;t pote&longs;tate quantum, &longs;it in ortu & auctione. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>678</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Conditiones communes auctionis exponuntur, & docetur quid nam augeatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>679</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid &longs;it id quo augetur, & explicatio T. XXXIV. Primi de Gen. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>681</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur Textus libri II. de Anima, & di&longs;&longs;eritur quid e&longs;t id quo nutritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>683</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quædam ad intelligentiam illius attributi communis afferuntur, vt auctio fiat &longs;ecundum quodlibet &longs;i-gnum. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>685</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An per &longs;e totum, an partes potius augeantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>686</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quo fiat auctio &longs;igillotim exponitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>688</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De &longs;ubiecto auctionis, & differentia inter auctionem, & alias eiu&longs;dem generis mutationes. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>689</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ affinitas inter auctionem, & c&ecedil;teras eiu&longs;dem generis mutationes intercedat. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>690</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum nutrix & auctrix di&longs;tinguantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>692</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Natura decrementi colligitur ex &longs;upradistis. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>694</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De fine auctricis vberius di&longs;putatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>696</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ&longs;tio proponitur, an auctio &longs;it motus continuns, & Auerrois opinio recitatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>697</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explorantur Auerrois dicta defendentis incrementum non e&longs;&longs;e continuum. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>999</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid nobis decrementi continuatione placeat, edi&longs;&longs;eritur, & opiniones aliorum conuelluntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>700</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm crementum & decrementum &longs;int continui <expan abbr="quidã">quidam</expan> motus; an &longs;tatus inter <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> intercedat. C.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>701</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Eius qu&ecedil;&longs;tionis ergò Idem'ne perpetuò con&longs;eruetur id quod cre&longs;cit ab initio v&longs;que ad finem di&longs;&longs;eritur ge neratim, an id quod interit, idem numero reuerti queat. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>702</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An idem &longs;it ab initio v&longs;que ad extremum id quod augetur, & ad hoc in&longs;titutum Auerrois digre&longs;&longs;io de-claratur. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>705</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum forma viuentis beneficio caloris, & humoris innati con&longs;eruetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>708</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Euertuntur rationes, quibus probatur idem non e&longs;&longs;e indiuiduum ab initio vitæ v&longs;que ad exitum. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>710</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vt id quod augetur, ex qualibet parte fiat matus, & quod partium genus alij po&longs;uerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>712</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliorum &longs;ententiis refutatis exponitur quid placeat nobis de eo, quid auctio fiat <expan abbr="&longs;ecũdum">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="formã">formam</expan> C.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>713</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Rationes Philoponi quas in&longs;truxit contra decretum Ari&longs;totelis de natura incrementi diluuntur. C.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>715</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>In quam natura &longs;peciem motus rarefactio referenda &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>717</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Rarefactionis definitio perponditur, & purgatur ab obicctis. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>719</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum rare factione po<gap/>ta vacuum non introducatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>720</cell></row> <row><cell>LIBER OCTAVVS QVI EST DE ALTERATIONE.</cell><cell></cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Nonnvlla di&longs;putantur quæ ad accidentium mutationem pertineant generatim, ae pri-mo loco de &longs;ine. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>723</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quo ad facultas accidentis generando procedat. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>725</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur rationes quibus oppugnatur accidens in ortu &longs;ub&longs;tanti&ecedil; non e&longs;&longs;e in&longs;trumentum. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>726</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm qualitatum &longs;it actio quædam propria, nec quatenus unt in&longs;trumenta &longs;ub&longs;tantiæ, an non. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>729</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>In&longs;tituitur quæstio de &longs;trato accidentis, & Auicenn&ecedil; &longs;ententia perpenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>731</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De concordia accidentis cum &longs;ub&longs;tantia, vbi Simplicij &longs;ententia defenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>732</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Expenduntur ea quæ de &longs;ubiecto accidentis in <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> partem di&longs;&longs;eri &longs;olent. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>734</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur an duo accidentia quæ numero di&longs;&longs;erunt, in codem &longs;ubiecto con&longs;istere valeant. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>735</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ve&longs;tigatur vtrùm pote&longs;tas in qualitatibus, an &longs;ubstantiis reponenda &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>737</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ nos de pote&longs;tatis natura con&longs;tituimus, & obiecta diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>739</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Queritur an'ne &longs;ecundum figuram &longs;it alteratio. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>741</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm alteratio &longs;it ad di&longs;po&longs;itionem & habitum, an alius quidam motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>743</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ veteres de elementorum formis decreuerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>745</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Afferuntur in medio nonnulla quæ pro Gr&ecedil;cis de elementorum formis dici po&longs;&longs;unt. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>746</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Auerrois &longs;ententia de elementorum formis proponitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>748</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Auerrois &longs;ententia de elementorum forma perpenditur, & id præcipuè, an'ne intendatur, & remit-tatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>749</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliqua ex Græcorum dictis afferuntur, & exponitur qui&longs;int animi nostri &longs;en&longs;us de elementorum for-mis. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>751</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exploratur vis eius effati, quod vere e&longs;t nulli accidit. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>753</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur reliquæ obiectiones qu&ecedil; contra Græcos de elementorum formis afferri &longs;olent. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>755</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Sint ne ponendæ octo primæ qualitates in elementis. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>756</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De ordme primarum qualitatum, carumq gradibus in &longs;ingulis elementis accuratè di&longs;quiritur. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>757</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur de can<gap/>s intentionis, & remi&longs;&longs;ionis. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>759</cell></row> <pb/> <row><cell><emph type="italics"/>Aliæ &longs;ententiæ not antur de cau&longs;&longs;is intentionis & remi&longs;&longs;ionis, & fundamenta po&longs;itionis nostræ iaciun-tur. Cap.<emph.end type="italics"/> 23. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>761</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Queritur vtrùm contr ariorum partes vnà con&longs;ictant; an'ne inter &longs;e pror&longs;us oppugnent. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>763</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ex con&longs;titutis aliquæ dubitationes pelluntur, & nonnulla contra intentionem & remi&longs;&longs;ionem di&longs;putan-tur. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>765</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Mediorum &longs;peculatio proponitur, & multa de illorum natura tractantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>767</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Sint ne media magis oppo&longs;ita, quàm extrema, & quæ'nam &longs;it eorum con&longs;titutio. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>770</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Alea quæ contra can&longs;&longs;as intentionis & remi&longs;&longs;ionis obiecta &longs;unt. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>772</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur, vt qualitates in corporibus &longs;implicibus &longs;ine contrario plus, & minus accipiant. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>774</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ex dictis aliqua de elementoium e&longs;&longs;entia dubitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>776</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum elementorum formæ distinguantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>777</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur in vtr anque partem de oppo&longs;itione caloris, & frigoris. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>779</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm primæ qualitates materiam per &longs;pecies afficiant, an &longs;pecie nihil opus &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>781</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aff<gap/>iatur'ne indiuiduum, & quemadmodum. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>782</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quædam de alteratione generalia tractantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>783</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur proprianotio contactus. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>784</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Utrùm omne agens agat per contactum, an etiam longinquum afficere queat. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>785</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm ea que po&longs;ituram habent, occupent locum, an loci pror&longs;us expertia &longs;int. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>787</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Can&longs;&longs;e vestigantur actionis & perpe&longs;&longs;ionis. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>788</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Actionis & affectionis cau&longs;&longs;æ &longs;eor&longs;um recen&longs;entur. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>789</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur vtrùm idem &longs;e ip&longs;um afficere queat, an ab alio &longs;emper affectio na&longs;catur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>790</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur, vtrùm &longs;imile à &longs;imili affici po&longs;&longs;it, an à di&longs;&longs;imili nece&longs;&longs;ariò. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>792</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Soláne formæ multitudo amplificet actionem. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>793</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Instituitur di&longs;ceptatio de repa&longs;&longs;ione, & ad fal&longs;am partem problematis argumenta recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>795</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Sententi&ecedil; complurium Latinorum derepa&longs;&longs;ione confutantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>796</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ via repa&longs;&longs;ionis ratio defendenda &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>798</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Euertuntur obicctiones quæ contra repa&longs;sionem afferuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>800</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ad qu&ecedil;&longs;tionem de mixtura deuenitur, & aliarum &longs;ectarum opiniones recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>802</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ de mixtione contra Auicennam di&longs;&longs;eruntur, & reliqua quæ cæteri pro&longs;itentur. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>803</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Auicennæ dogma de mixtione defenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 50.</cell><cell>805</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm forma mixti di&longs;crepet àtemperamento nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 51.</cell><cell>807</cell></row> <row><cell>LIBER NONVS EST DE CONVER SIONE.</cell><cell></cell></row> <row><cell>PRAEFATIO AD FERD. MED. M. ETRVRIAE DVC. SERENISS.</cell><cell></cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De motu generatim di&longs;&longs;eri initio Octaui libri, de Phy&longs;ico auditu. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>813</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Perpenditur à natura motus, an'ne ip&longs;e generatim perpetuus &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>814</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Soluuntur Peripateticè rationes Philoponi contra Ari&longs;totelem. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>816</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exploratur Ari&longs;totelis ratio quæ ab instantis natura dicta e&longs;t. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>817</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Probatur motum nunquam ce&longs;&longs;aturum à natura motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>819</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Errores veterum, qui mundum cœpi&longs;&longs;e volebant deteguntur, & eorundem dicta <expan abbr="quædã">quædam</expan> refutantur. C.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>820</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm ab æterno principio quicquam noui po&longs;&longs;it proximè profici&longs;ci, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>822</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid re&longs;pondeant ad obiecta Peripatetici, quibus aliquid noui proximè ab &ecedil;terno profici&longs;ci probatur, quid ue ad eorum rationes dicendum &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>824</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Utrùm motus animalis fiat ab externo, &longs;it ne pror&longs;us internus. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>826</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Humanarum actionum primordia ve&longs;tigantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>828</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum motiones in homine obeantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>829</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ena<gap/>ratur ordo principiorum mouentium in animali. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>831</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Examinantur argumenta oppo&longs;ita, & libertatis human&ecedil; principia &longs;tatuuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>833</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Alia nonnulla ad finem attinentia ad&longs;cribuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>834</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Adiungitur ad ea quæ de prinipus actionis expo&longs;ita &longs;unt, aliquid de altero illo con&longs;ilio, quod non &longs;e-quitur actio. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>835</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Conclud tur vt motus in rebus &longs;e habeat, quo ad earum &longs;ubiecta, & tempus. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>836</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Re&longs;olu<gap/>tur ordo mobilium in id quod per &longs;e mouetur. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>838</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quar atione, qua'ue &longs;pecie motus id quod e&longs;t per &longs;e mobile moueatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>839</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum &longs;e habeat primum per &longs;e mobile ad &longs;uas parteis. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>840</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ratio, qua concluditur e&longs;&longs;e motorem quendam æternum. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>841</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Concluditur ab&longs;olute primum motorem e&longs;&longs;e, & alia qu&ecedil; ad illu&longs;trandas eas rationes attinent, afferun-tur. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>842</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm via qu&ecedil; vtitur motu, nece&longs;&longs;aria &longs;it ad inueniendas e&longs;&longs;entias à materia &longs;eparatas, an alia qu&ecedil;dam &longs;ubueniat. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>846</cell></row> <pb/> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm vna tantùm &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata &longs;it, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 23. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>848</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum &longs;e habeant prima mouentia quo ad perfectionem. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>851</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quòd &longs;it vnus quidam motus omnium primus, & quis'nam hic &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>852</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quòd conuer&longs;io &longs;ola continua &longs;it, & prima &longs;pecies lationis. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>854</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm conuer&longs;ioni alius qui&longs;piam motus contrarius &longs;it, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>856</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Reliqua de motuum repugnantia &longs;ub&longs;cribuntur, & de ratione men&longs;uræ dubitatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>857</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm in &longs;emicirculo circulo'ue fiant contrariis motus nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>860</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Denatura centri & loco cœli c&ecedil;terorum &longs;ententiæ recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 30.</cell><cell>863</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliorum opiniones de loco c&ecedil;li confutantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>865</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Nostra &longs;ententia constituitur de loco cœli. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>866</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliorum &longs;ententiæ conciliantur, & oppo&longs;ita de loco cœli di&longs;&longs;oluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>867</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aggredimur docendum, vt conuer&longs;io men&longs;ura &longs;it aliorum motuum & initia temporis explor antur. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>869</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum tempus requir at animæ mutationem. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>870</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Colligitur definitio temporis, & aduer&longs;us illam dubitatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>872</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Denatura in&longs;tantis, <expan abbr="eiu&longs;dem&qacute;">eiu&longs;demque</expan>. origine nonnulla. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>874</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Summa temporis definitio colligitur, & contra dubitatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>875</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Cau&longs;&longs;&ecedil; qu&ecedil;runtur multarum proprietatum qu&ecedil; tempori ad&longs;cribuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>877</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quot modis accipiatur id quod dicitur e&longs;&longs;e in tempore, & vt e&longs;&longs;e motu&longs;it in tempore. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>879</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De &ecedil;uo nonnulla Peripateticè di&longs;&longs;eruntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>880</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum tempus metiatur quietem. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>883</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Verùm tempus &longs;ine ope anim&ecedil; &longs;ub&longs;istat, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>885</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm &longs;it idem tempus omuibus commune, an <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> proprium. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>887</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatio loci cuiu&longs;dam ad extremum 4. Phy&longs;. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>888</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Edi&longs;&longs;eritur quemadmodum tempus &longs;it men&longs;ura motus. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>889</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid pars, quid &longs;pecies temporis, & cur à &longs;ole metrum temporis accipiendum &longs;it. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>891</cell></row> <row><cell>LIBER DECIMVS EST DE SVBSTANTIIS QVAE MOTVM IN COELO EFFICIVNT.</cell><cell></cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Coelvm non e&longs;&longs;e corpus compo&longs;itum è quattuor elementis. Cap.<emph.end type="italics"/> 1.</cell><cell>893</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm corpora illa quæ elementa vocantur, per &longs;e &longs;eor&longs;um exi&longs;tere queant nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 2.</cell><cell>895</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>C&ecedil;lum ignem non e&longs;&longs;e demon&longs;tratur contra Plotinum. Cap.<emph.end type="italics"/> 3.</cell><cell>856</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Que c&ecedil;li materia &longs;it, quid alij decreuerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 4.</cell><cell>898</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>In &longs;uperiora di&longs;putatur, & o&longs;tenditur, vt c&ecedil;lum &longs;e habeat ad alterum principium quod est forma. Cap.<emph.end type="italics"/> 5.</cell><cell>900</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exponitur de natura c&ecedil;le&longs;tis &longs;ub&longs;tantiæ &longs;igillatim, & ex Auerroe dubitata diluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 6.</cell><cell>902</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De eodem & diuer&longs;o, <expan abbr="atq.">atque</expan> ibidem cau&longs;&longs;&ecedil; distinctionis afferuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 7.</cell><cell>903</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Spectatur diligentius quemadmodum materia c&ecedil;li &longs;eparetur àmateria caducorum. Cap.<emph.end type="italics"/> 8.</cell><cell>905</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Philoponi <expan abbr="latinorum&qacute;">latinorumque</expan>. obiectiones, de materia c&ecedil;li aduer&longs;us Ari&longs;totelem è medio tolluntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 9.</cell><cell>906</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Proponitur quæstio de mundi perpetuitate, & locus quidam Aristotelis examinatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 10.</cell><cell>909</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Variæ philo&longs;ophorum &longs;ententiæ de mundi perpetuitate recitantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 11.</cell><cell>911</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Contra Platonicorum &longs;ententiam de mundi æternitate, & eorum rationes di&longs;&longs;oluuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 12.</cell><cell>913</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vrùm quod per &longs;e caducum est, ab alio perpetuum in genere &longs;ubstanti&ecedil; reddi po&longs;&longs;it, nec'ne. Cap.<emph.end type="italics"/> 13.</cell><cell>916</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur vtrùm ne accidens ab alio perpetuum reddatur, an intereat nece&longs;&longs;ariò. Cap.<emph.end type="italics"/> 14.</cell><cell>919</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aggredimur explicationem quæ&longs;tionis illius, &longs;it'ne mundus vnus, an plures. Cap.<emph.end type="italics"/> 15.</cell><cell>921</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Qu&ecedil;runtur nonnulla quæ ad vniuer&longs;i perfectionem &longs;pectant. Cap.<emph.end type="italics"/> 16.</cell><cell>924</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quemadmodum vnum, & multa &longs;e habeant ad perfectum. Cap.<emph.end type="italics"/> 17.</cell><cell>927</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Cur orbes quanto plus à primo recedunt, non pluribus motibus ferantur, & cur vna tantum &longs;tella in orbibus inferioribus; infinitæ verò propemodum &longs;int in octaua &longs;phæra, ac quæ&longs;tioni institut&ecedil; finis imponitur. Cap.<emph.end type="italics"/> 18.</cell><cell>928</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ de mouentium principiorum infinitate Peripatetici decreuerint. Cap.<emph.end type="italics"/> 19.</cell><cell>930</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid ex Ari&longs;totelis &longs;ententia de infinitate mouentinm decernendum &longs;it, & argumenta oppo&longs;ita di-luuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 20.</cell><cell>932</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vnde petantur initia motus in c&ecedil;lo. Cap.<emph.end type="italics"/> 21.</cell><cell>935</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quòd c&ecedil;lum &longs;it animatum, ex communi &longs;en&longs;u philo&longs;ophorum ostenditur. Cap.<emph.end type="italics"/> 22.</cell><cell>937</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Deo primùm &longs;ubiici animam nece&longs;&longs;ariò. Cap.<emph.end type="italics"/> 23.</cell><cell>938</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Di&longs;&longs;eritur de po&longs;ituræ differentiis in corpore cœle&longs;ti. Cap.<emph.end type="italics"/> 24.</cell><cell>940</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Diluuntur ea quæ opponi &longs;olent Ari&longs;toteli de po&longs;itur&ecedil; differentiis. Cap.<emph.end type="italics"/> 25.</cell><cell>941</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrum'ne idem &longs;it anima c&ecedil;li, & mouens primum, an &longs;ecum necc&longs;&longs;ariò differant. Cap.<emph.end type="italics"/> 26.</cell><cell>943</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid de anima c&ecedil;li Peripateticè defendi po&longs;&longs;e credamus. Cap.<emph.end type="italics"/> 27.</cell><cell>944</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Dubitationes aliquæ tolluntur è medio quibus decretum de anima c&ecedil;li pote&longs;t oppugnari. Cap.<emph.end type="italics"/> 28.</cell><cell>946</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur quod'nam genus animæ &longs;it quod c&ecedil;lo a&longs;&longs;ignatur. Cap.<emph.end type="italics"/> 29.</cell><cell>949</cell></row> <pb/> <row><cell><emph type="italics"/>Qua'nam tatione moueat motor primus, & in eam partem di&longs;&longs;eritur, quòd moueat vt efficiens. Cap.<emph.end type="italics"/> 30. <emph type="italics"/>Pag.<emph.end type="italics"/></cell><cell>950</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>O&longs;tenditur, Deum ex Ari&longs;totelis &longs;ententia mouere &longs;olùm vt &longs;inem. Cap.<emph.end type="italics"/> 31.</cell><cell>952</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Pergimus ad reliqua vnde & aliorum auctoritate, & dubitatiombus qu bu&longs;dam &longs;ublatis primum mo-uens apud Aristatelem finis vnius rationem habere confirmemus. Cap.<emph.end type="italics"/> 32.</cell><cell>955</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Explicatur ratio, qua Deus mouet c&ecedil;lum &longs;petiatim. Cap.<emph.end type="italics"/> 33.</cell><cell>958</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Reprehenduntur argumenta quæ pro altera parte problematis illius afferebantur, qua Deum proba-batur mouere, vt efficiens. Cap.<emph.end type="italics"/> 34.</cell><cell>959</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Aliæ latinorum rationes perpenduntur, quibus confirmatur etiam Deum e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am efficientem. Cap.<emph.end type="italics"/> 35.</cell><cell>961</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vtrùm mouens primùm agens liberum &longs;it, an naturale. Cap.<emph.end type="italics"/> 36.</cell><cell>964</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæritur vtrùm Deus, Ari&longs;totele auctore, aliquid no&longs;catextra&longs;e. Cap.<emph.end type="italics"/> 37.</cell><cell>966</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quid Peripateticè dicendum &longs;it ad ea, quæ contra hanc partem problematis, &longs;it'ne in Deo libertas, al-lata &longs;unt. Cap.<emph.end type="italics"/> 38.</cell><cell>970</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quem cultum diis philo&longs;ophi veteres adhiberent, & quantum distaret à vero. Cap.<emph.end type="italics"/> 39.</cell><cell>972</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>In&longs;tituitur quæ&longs;tio de ordine mundi, <expan abbr="atq.">atque</expan> ibi proponitur di&longs;putatio, &longs;it ne Deus <expan abbr="omniũ">omnium</expan> men&longs;ura. Cap.<emph.end type="italics"/> 40.</cell><cell>975</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exquiritur, vnde natura &longs;umatur ratio men&longs;uræ qua rerum perfectionem metimur. Cap.<emph.end type="italics"/> 41.</cell><cell>977</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quem admodum ratio men&longs;uræ congruat cum diuina &longs;ub&longs;tantia. Cap.<emph.end type="italics"/> 42.</cell><cell>979</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quod nam compo&longs;itionis genus men&longs;uræ &longs;upponatur, vbi multa de compo&longs;itione rationis, & rei di&longs;&longs;e-runtur. Cap.<emph.end type="italics"/> 43.</cell><cell>981</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quod nam compo&longs;itionis genus pertineat ad mentes àmateria &longs;olutas. Cap.<emph.end type="italics"/> 44.</cell><cell>983</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Reuertimur ad explicationem ordinis vniuer&longs;i, ac de Idea nonnulla ponuntur. Cap.<emph.end type="italics"/> 45.</cell><cell>988</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Ari&longs;totelis placita ab ideis abborrere monstratur, & diluuntur obiecta. Cap.<emph.end type="italics"/> 46.</cell><cell>989</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Diligentius explicatur quis ordo rerum &longs;it in vniuer&longs;o. Cap.<emph.end type="italics"/> 47.</cell><cell>993</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>De ordine constituto inter Deum & reliqua entia dubitatur, & exponitur &longs;igillatim, vt quodque pen-deat ex ip&longs;o in eo quod e&longs;t. Cap.<emph.end type="italics"/> 48.</cell><cell>995</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Exponitur ordo qui est in rebus quæ &longs;unt ex Deo, pr&ecedil;cipuè verò in c&ecedil;lo ad inferiora. Cap.<emph.end type="italics"/> 49.</cell><cell>998</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Multa de eo genere finis qui dicitur rei genitæ, & cui; nec non edi&longs;&longs;eritur, vt homo &longs;it omnium finis. Cap.<emph.end type="italics"/> 50.</cell><cell>999</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>An'ne mala ab vniuer&longs;i ordine arceantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 51.</cell><cell>1001</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Vniuer&longs;alium & primarum cau&longs;&longs;arum munera explicantur. Cap.<emph.end type="italics"/> 52.</cell><cell>1003</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Quæ bona præ&longs;tent in natur a prim&ecedil; cau&longs;&longs;æ Deus & c&ecedil;lum quo'ue differant ab aliis cau&longs;&longs;is. Cap.<emph.end type="italics"/> 53.</cell><cell>1006</cell></row> <row><cell><emph type="italics"/>Illuctratur ratio dininæ gubernationis, & exponitur qualis &longs;it energia primi finis. Cap.<emph.end type="italics"/> 54.</cell><cell>1009</cell></row></table> <p type="head"> <s>ERRATA SIC CORRIGITO. PRIMOLOCO PONITVR NVMERVS</s></p> <p type="head"> <s>Paginarum, &longs;ecundo Littera, tertio numerus Linearum, quarto correctio.</s></p> <p type="head"> <s>EX PRIMO LIBRO.</s></p> <p type="main"> <s>3. D 3. Architectoni & &longs;ic <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 4. e 4. id quod concr. 6. non vid. 11. nil vetet. f 6. vt nota. h 2, inductiuæ rat. 5. b 11. cre­<lb/>duntur. 6. e 5. rei &longs;eientia deficiet. 15. ponet. f 10. euertetur. 7. d 3. di&longs;cedamus. 6. &longs;ed vel cog. 8. e 7. quòd iud. 12. opera. f <lb/>7. quippe quòd. g 5. præcedit, 12. cuiu&longs;cuiu&longs;modi, h 11. fertur. 10. e 12. materiata. <foreign lang="greek">x<gap/>rish.</foreign> 13. a 8 pote&longs;tas. d 2. hoc. 5. in <lb/>di<gap/>antes. 14. e 13. tran&longs;ilimus. g 1. iudicari 15. f 9. e&longs;&longs;ent. 18. f 14. <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> <expan abbr="prior&etilde;">priorem</expan> effe. g 2. vox <gap/> apud. 20. e 13. <foreign lang="greek">intnxei(/s.</foreign><lb/>f 10. <foreign lang="greek">e)/nqa xai e)/nqa</foreign> 21. 26. faciendæ. b 3. indicare. d 3. creatio. 22. g 8. &longs;it. h vlt. <foreign lang="greek">u(xosatpaw_s</foreign> 24. f 4. <foreign lang="greek">h( texrh.</foreign> g 11. d<gap/>m­<lb/>guam. 13. ita fit. 25. b 3. producatur &longs;imile nunquam. 10. fit, vt. c 2. nam dicere po&longs;. d 11. Ati&longs;. inter ita. 26. e 1. dum fit. f 11. <lb/>En tibt. h 9. niti &longs;emper. 27. c 13 form&ecedil;. 29. a 2. mouet. b 14 efficeret. 30. c 9. ab&longs;olutus. g 2. &longs;int. 31. c 1. <foreign lang="greek">a)ntereidousin</foreign>. <lb/>32. e 11. corrige &longs;ic. <foreign lang="greek">ta\de\ge/ner e(/tepa plei_on die/shxen h)\ ta\ ei_dei</foreign>. g 12. <expan abbr="fiãt">fiant</expan>. 34. c 4. an'num. 18. notucre. g 1. di&longs;tortæ & per <lb/>plex&ecedil;. h 2. <foreign lang="greek">tu/xw|</foreign>. 4. audis. 5. quadrate. 37. a 9. quid &longs;it. 38. e 11. &longs;ine. 13. &longs;eparantur. 39. d 5. <foreign lang="greek">e\xei politixiw\</foreign> 15. cluent. <lb/>40. h 12. Huic. 14. <foreign lang="greek">u(pomnhmatisou_</foreign>. 42. h 3. <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan>. 13. 14. ex partenece&longs;&longs;e e&longs;t e&longs;&longs;e. 43. 27. vnmcilalis. c 4 cueta. g 12. de­<lb/>negari. 44. e 8. negantem. g 4. 10. &longs;ubalternans. h 7. definitas. 45. 23. vt <expan abbr="aliq.">alique</expan> d 15. primi. 49 a 8 quanque. 50. e 15. <expan abbr="antt&qtilde;">anttquae</expan>. <lb/>f 15. philo&longs;ophiæ. 51. a 12. <expan abbr="imitãtur">imitantur</expan> artes. 14. earum c 12. medicos. d 1. <foreign lang="greek">mimhtixai\</foreign> 52. f 5. qu&ecedil; quid. 8. liberali. g 14. fi <expan abbr="neq.">neque</expan> <lb/>53. a 9. <foreign lang="greek">d\ ei)xo/na.</foreign> c 3. <foreign lang="greek">a)xribei/as.</foreign> 13. per&longs;picuitas. 54. e 1. quod ad. 9 pareat. 10. &longs;iqua. 12. Phy&longs;icæ. h 7. tran&longs;cendentiæ. 13­<lb/>habeant &longs;ubitciuntur & determinantur. 55. d 11. fuerat <foreign lang="greek"><gap/>isie/tw</foreign>. 56. e 10. qua &longs;unt. 57. d 4. materiæ. 58 f 6. at &longs;ic. 7. <foreign lang="greek">xerus <lb/>gnw/sews.</foreign> 14. hexagonum. c 6. <expan abbr="cõficitur">conficitur</expan>. 60. g 13. à diuino. h 2. &longs;ubaltemantem ad hanc ab alia. 61. c 2. concipiamus. 7. cum <lb/>& fic <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 63. b 10. corporc&ecedil;. 64. e 13. corpus. g 2. fit. 13. qu&ecedil; ope. h 1. e&longs;ficitur &longs;ecundum vt. 4. <foreign lang="greek">u(perou/sion.</foreign> 5. natur&ecedil;. 65. <lb/>b 14. tum præterea c 11. vt vnum definitioni. 66. e 4. no&longs;te. 68. e 7. effectus. g 5. <expan abbr="quanq.">quanque</expan> 69. b 8. illarum. d 15. eclip&longs;i & &longs;ic <lb/><expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 70. f 12. &longs;it & alt. h 4. addimus. 8. <expan abbr="nanq.">nanque</expan> art. 71. a 11. de prim. 72. g 10. fententiam. 73. c 2. <expan abbr="effentiã">effentiam</expan>. 74. e 16. <expan abbr="mou&etilde;tis">mouentis</expan>. <lb/>g 11. in prima. 85. b 12. modo erit dial. 86. e 7. corrige verba Græca &longs;ic <foreign lang="greek">fusilo\s tou/twn. 10. du\tis e(xateros.</foreign> 14. eius e&longs;&longs;e <lb/>quod. 87. a 15. pote&longs;t <09> c 8. ex co e&longs;&longs;e ord. 90. g 3. recipiunt. h 2. e&longs;&longs;e de &longs;ub&longs;t. 94. e 7. &longs;ub&longs;tantiæ vel acc. 14. omne. g 12. <lb/>c&ecedil;dam quid de. 97. a 2. illu&longs;trentur. b 6. &longs;impliciter. 107. c 12. & methodo 109. b 15. verum. c 1. Placitis. 110. e 4. qua­<lb/>dam. h 9. careat qu&ecedil; <expan abbr="cõtradicentia">contradicentia</expan> &longs;unt at. 111. a 6. &longs;ectatorib. cius. 112. f 9 <foreign lang="greek">th_qiw.</foreign> 113. b 11. formas. 114. h 1. Abdcritic&cgrave;. <lb/>115. b 5. &longs;i verò. c 11. accepta. 116. e 9. <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. 119. c 2. prius natura &longs;it & id. 13. excie&longs;cat. 120. f 11. auhibent. 121. 7. <lb/>niti per &longs;e. 122. f 8. <foreign lang="greek">gines<gap/>an. gines<gap/>ai.</foreign> 124. c 1. cau&longs;&longs;am &.</s></p> <p type="head"> <s>EX LIBRO SECVNDO.</s></p> <p type="main"> <s>126. F 7. qua &longs;anè. 11. &longs;ecantur 127. b 13. categorias & &longs;ic vbique. 128. g 10. in diff. 130. e 5. aliquando. 131. a 5. e&longs;&longs;e vn­<lb/>de, b 3. contracto c 12. mintrat. 132. h 11. <expan abbr="mihi&qacute;">mihique</expan>. &longs;at. 134. h 1. <foreign lang="greek">o)/ntos.</foreign> 136. e 12. <foreign lang="greek">e)/rgou</foreign>. 137. d 11. &longs;imul. 138. g 5. profc&longs;xi. <lb/>14. quæque. 15. di&longs;&longs;oluere. 140. h 1. indicand&ecedil;. 141 a 14. auctio. d 8. illuminatio. 142. f 4. exprimatur. 143. c 10. lices. d 15. <lb/>partes. 145. c 2. aliud ni&longs;i forma. 146. g 11. innitatur. h 15. cauillum & &longs;ic <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 147. a 13. 14. qualias. b 4. dictum e&longs;t. d 13. <lb/>agens. 148. e 1. mutationi <expan abbr="dũ">dum</expan> à diuer&longs;is obiectis immutatur; ideo. 150. c 9. deductione. 151. c 13. diffiuere. 153. d 15. vt cum. <lb/>154. a 13. <expan abbr="cõ&longs;tituimus">con&longs;tituimus</expan>. h <foreign lang="greek">s. gi/nes<gap/>ai.</foreign> 155. c 14. e&longs;&longs;e & in 157 b 3. generabilis. 158. f 15. licet. 159. 22. &longs;unt. d 11. mutatio­<lb/>ne. 160. f 14. intelitgit. 162. f 14. di&longs;cimus. h 12. fit. 163. c 10. illarum. 165. a 10. <expan abbr="re&longs;olution&etilde;">re&longs;olutionem</expan>. 12. retum po&longs;tulante. b 2. in <lb/>ip&longs;o. 5. quo puncta. 166. f 3. vt dum. h 11. lis inter. 167. d 5. ei&longs;dem. 169. b 2. <expan abbr="quæ&qacute;">quæque</expan>. d 4. virtutem. 170. c 7. mutatione & <lb/>quan. 171. a 12. <expan abbr="vtiiq.">vtiique</expan> b 7. quæ int. d 3. quoquam. 172. g 5. perpe&longs;sionis pernicio&longs;&ecedil; gen&longs;. 173. b 3. motum proprie &longs;ub&longs;t. 175. <lb/>a 12. forma. 176. e 1. habcant. 2. conflantur. f 12. rationis. g 14. nominis. h 5. &longs;i vt. 177. a 10. concedamus. b 9 ill&ecedil;. 178. <lb/>e 5. interea. f 6. & ap. 7. rationalis &. 179. b 11. <expan abbr="quã">quam</expan> neg. 14. cui. c 4. po&longs;teriore. 180. e 7. e Themi&longs;t. h 6. in&longs;tas. 14. hac mach. <lb/>15. approbas. 181. c 8. fundentur. 13. <expan abbr="neq.">neque</expan> &longs;ic. d 7. canon. 10. priuationes. 12. &longs;icubi. 182. f 13. occidunt. h <gap/>5. prællet. 183. <lb/>b 7. &longs;tatue. c 12. ab&longs;entia. actu e&longs;t e&longs;&longs;e. 184. e 3. &longs;int. g 12 manens. h 12. &longs;unt. 185. a 10. con&longs;litutiones. 186. f 15. verè dicat. <lb/>g 7. dicemus. h 4. vis. 187. b 15. <expan abbr="potius&qacute;ue">potiusque</expan>. c 8. per &longs;e ip&longs;am 188. e 3. <foreign lang="greek">a\llo.</foreign> 12. v&longs;us nom. f 4. aio infor. 8. materia concr. 15. <lb/>reftituitur, & intenditur. 189. b 1. tamen for. d 14. <foreign lang="greek">to\ gino/menon,</foreign> & o. 190. c 5. 7. capiat. g 9 idonea. 191. a 6. plurib. mate­<lb/>riæ portionibus <expan abbr="nō">non</expan>. 198. g 8. illuminationis in. 199. a 7. interitus? b 2. quod &longs;uum. 205. b 15. c&ecedil;tcris. c 10. vt cius. 206. g 2. <lb/>&longs;upere&longs;t. h 1. naturale. 207. c 9. ibi affl 208. c 8. &longs;en&longs;u. g 14. o&longs;&longs;enderimus. 209. b 7. ducitur. c 4. &longs;i non in eo gen. at in alio. <lb/>a 10. e 4. &longs;it per. g 11. primò de illo de rel h 7. tribuitis. 212. f 8. con&longs;tat. 10. a&longs;&longs;ecutum e&longs;t. 13. demon&longs;trationis vi. 213. a 15. <lb/>aliquem. 16. omnia. c 3. ibi non &longs;er. 214. e 15. præterea. f 6. componeres. g 15. mobilis. 217. a 3. e&longs;&longs;e de loco. b 9. maneat. <lb/>c 4. mens no&longs;tra. 12. quoniam motum. 218. g 3. nec magis. 15. cominus. h 4. præcederet. 220. e 14. res ip&longs;a. h 14. <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> non. <lb/>221. c 8. metiri tamet&longs;i. 222. e 12. nancilcatur. f 14. quippe <09> propè. 223. a 6. petitur à &longs;axo. 13 <expan abbr="prius&qacute;">priusque</expan>. d 13. qua di&longs;p. 14. <lb/>po&longs;tulat. 225. b 4. ortu. 5. pellat. d 6. a&longs;cen&longs;ui. 226. g 7. <expan abbr="con&longs;imil&etilde;">con&longs;imilem</expan> rationem in. 227. b 3. vercor.</s></p> <p type="head"> <s>EX LIBRO TERTIO.</s></p> <p type="main"> <s>228 G 10. animus. 14. natura. 229. a 3. fuerit, &. d 5. tran&longs;ilit. 230. e 5. &longs;u&longs;tinens. g 14. de ip&longs;o vbi. h 5. à reliquis. 231. c 2. <lb/>Burl&ecedil;us. d 6. particulis. 232. e 3. effectus. f 7. opere. g 6. requiri. 14 &longs;it. 233. a 6. dictum fuit: æger. d 8. <expan abbr="coq.">coque</expan> 235. d 4 per­<lb/>&longs;picuum. 236. h 15. <foreign lang="greek">ou)rano\s.</foreign> 237. c 13. redundat. 238. h 11. in &longs;ub&longs;t. 239. a 2. natura. 24. d 3. &longs;u&longs;ctpiunt. 242. c 2. Hippo­<lb/>cratis & &longs;ic <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 11. & &longs;apit. 244. f <gap/>. natura. 246. c 8. &longs;anari. 247. a 1. &longs;ub&longs;tantiæ. c 3. e&longs;&longs;entiali. 248. h 6. quies verò. 249. <lb/>b 9. materia. c 1. inuenerat. 250. g 7. &longs;ignificati. 251. c 14. piæ&longs;erendam. 252. e 3. eum. 4. cum id aut. f 10. <expan abbr="probation&etilde;">probationem</expan>. g 4. <lb/>partes. A B. 6. quin fieri. 253. a 5. &longs;ic progre. b 11. extenta. 254. f 11. nece&longs;&longs;aria. 255. c 7 <expan abbr="approbatã">approbatam</expan>. 14. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>. 256. e 12. <lb/>illa. f 5. oppo&longs;ito. 260. g 2. moueatur. 10. qui fit. 13. <expan abbr="dicebãt">dicebant</expan> animum e&longs;&longs;ecorpus. 261. c 14. potuit. d 14. vera. 262. c 14. per­<lb/>&longs;picuæ. h 5. &longs;eip&longs;o non moueri primo, & ab alio. 263. d 11. hyeme. n. 264. f 3. ordmatim. g 7. &longs;icca. h 5. tibi &longs;u&longs;p. 15. mota. <lb/>265. a 15. &longs;ubactum. 266. g 6 antmales. 267 c 4. calore. 268. e 8. aut vbi. f 3. ea. 269. a 4. quid ergo. 15. at certe. 270 g 11. <lb/>in&longs;it. 271. c 2. e&longs;t ei quod e&longs;t. 6. po&longs;tent. d 5. nos qd. 272. e 9. <foreign lang="greek">tro/pon.</foreign> g 11. dehbate h 12. natura po&longs;t. 273. b 2. po&longs;tum. 5. <lb/>quid &longs;ibi. 274. h 3. <expan abbr="notion&etilde;">notionem</expan>. 275. c 1. conuertit. 6. notus. d 6. cuius cau&longs;&longs;am. 277. b 10. po&longs;t certè. 278. f 13. forma. g 13. ac <lb/>cedat. 281. c 7. ip&longs;o term. 14. ne pro eo. 282. f 8. <expan abbr="cõtracta">contracta</expan>. 283. d 4. &longs;en&longs;um pellere. 287. a 2. &longs;ecunda. 3. <expan abbr="exagitatã">exagitatam</expan>. b 6. po­<lb/>terat. c 1. materia. 14. <expan abbr="totã">totam</expan>. 288. e 3. &longs;ecus &longs;it. f 7. <expan abbr="&longs;ecũdo">&longs;ecundo</expan> de c&ecedil;lo. T. 27. h 6. motus <expan abbr="quidã">quidam</expan>. 8. de&longs;inat. 15. denominatio. 290. <lb/>g 13. vtium'ne. 291. a 2. <expan abbr="pot&etilde;tia">potentia</expan> quæ 10. <expan abbr="rõnes">ronnes</expan> opp. b 2. nobis apparet. 292. e 8. habitus illi &longs;upponatur. Quòd. 293. a 3. per <lb/>&longs;uam for. b 12. raro'ne. 13. monemus. d 1. alens. 2. quod fit in. 7. tum nego. 294. e 10. habet <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan>. 1<gap/>. fic & illa. f 8. &longs;imi­<lb/>lts. g 7. &longs;ecundum &longs;e. 10. habet. h 10. 1<gap/> pote&longs;tatis. 295. b 15. eum e&longs;&longs;e. 296. g 7. motura e&longs;t vt hoc &longs;ine. 297. d 12. Simplicio. <lb/>303. a 1 eas e&longs;&longs;e. 304. g 2. <foreign lang="greek">fronoi_n fron<gap/></foreign>. 305. a 15. po&longs;sit in actum. d 12. à quo vel quod &longs;em. 306. e 3. <expan abbr="Qu&ecedil;cunq.">Qu&ecedil;cunque</expan> verò ca&longs;u &longs;i <lb/>cutibi <expan abbr="fiũta">fiunta</expan>, vt in artifice <foreign lang="greek">xinei_,</foreign> quorum materia pote&longs;t & à &longs;e ip&longs;a moueri eo motu quo &longs;emen mouet. g 7. nalitus. h 5. inu&longs;tis. <lb/>307. d 1. quie&longs;t. 313. b 3. &longs;ic pars. 6. &longs;i per &longs;e. 13. &longs;ecundum quas. c 1. hoc aut. d 12. &longs;int confirm. 15. accidensm <expan abbr="naturã">naturam</expan>. 314. <lb/>h 5. Alexandro. 14 gremio. 315. a 6. rex excel. 9. &longs;i deficiatur. c 7. is. 316. f 8. aliquam. h 1. ita vt ni&longs;i. 13. <expan abbr="cõtinuæ">continuæ</expan>. 317. b 5. <lb/>Prinium quia. 6. denominantur. c 12. imper&longs;ecti. d 13. plumbeus. 318. f 14. ita monet. g 4. materia &longs;uæ 3. 9. b 8 leue &longs;ic. 11. <lb/>grauitate 321. c 5. animalt primumviuens pro port. d 5. mon&longs;trat. 322. g 1. hos mot. 323. a 6. mouere. 324. e in tit. quas <lb/>ex. f 7. quæ ex &longs;e ip&longs;a. h 2. in &longs;cupo. 325. a 7 violentiam. 12. quoquo. d 6. &longs;emper ab alio. 326. f 14. te&longs;tetur. h 1. ratio pro­<lb/>pria. 12. dictorum. 327. a 17. vt à forma. b 7. moueri. c 12. pote&longs;tatum. d 15. aibitror. 328. g 8. nil perfectè. h 2. in pote&longs;t. <lb/>229. b 10. partienda. d 10. igitur & materia. 330. e 8 materiæ proxim&ecedil;. 10. forent. 17. moueretur. f 11. alterum quidem. <lb/>g 8. fit e&longs;&longs;e. h 9. &longs;u&longs;&longs;iciente. 332. e 7. natura &longs;ic. 15. tibi pl. h 3. admittant. 10. &longs;i non re &longs;ep. 336. f 12. auctor hic. 13. &longs;ol&ecedil;. <lb/><gap/> 14. recidat. 339. a 3. carere. 14. commeant. b 12. continuas. c 10. vbi cum.</s></p> <pb/> <p type="head"> <s>EX LIBRO QVARTO.</s></p> <p type="main"> <s>g 42. H 4. paret. 344. h 9. intermutationem. 346. g 10. <expan abbr="nanq.">nanque</expan> admir. 11. repugnantiam. 11. tamen &longs;int. 347. a 16. vt aerem. <lb/>in tit. actum à temou. 348. h 6. enim erit. 349. b 8. cuenit. 350. c 1. dei<gap/>citur. 2. quòd actus. 14. officio &longs;alua pote&longs;tate in fin. <lb/>f 1. h&ecedil;e quæ imped. g 9. ci&longs;iciant. 351. d 15. nitatur. 352. c 10. motum non prof. g 13. indicia. h 11. illa. 354. g 1. is in infin. <lb/>h a. octur. 357. a 8. ab&longs;oluta. Ecce. b 4 naturalem. 6. <expan abbr="neq.">neque</expan> ita. 358. c 14. diuer&longs;&ecedil;. g 6. <expan abbr="natura&qacute;">naturaque</expan>. 359. a 7. non totius. c 1. or­<lb/>bes. 6. Arittoteles in illis. n. e&longs;t idem & agere. d 7. iri <expan abbr="quoq.">quoque</expan> 360. e 1. explicarit. g 9. <expan abbr="quou&longs;q.">quou&longs;que</expan> vis à. 361. c 3. reddi po&longs;sit 9. &longs;uæ <lb/>cupid. d 1. Theonem. 362. c 9 po&longs;ituræ. f 6. hic in. 363. a 1. cam. b 10. vt ip&longs;e. c 11. indicandum. 364. g 4. loci. 365. a 16. de <lb/>potetia. 366. f 5. augmentationé. 367. a 13. Eum <expan abbr="quoq.">quoque</expan> b 8. agno&longs;ci. 368. g 11. pote&longs;tatis. 369. a 15. <expan abbr="motũ">motum</expan>. 370. c 2. tractus. <lb/>g 2. pater igitur ex dictis quòd. 371. d 4. ab <expan abbr="corund&etilde;">corundem</expan> elementotum <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>. 372. c 9 <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan>. 373. c 11. <expan abbr="pati&etilde;dt">patiendt</expan>. 374. g 12. <lb/>quicqu<gap/> 376 g 1 ergo. 4. <foreign lang="greek">mi/geq<gap/>s.</foreign> n. h 14. defendunt. 381. b 10. vis <expan abbr="it&etilde;">item</expan>. 11. non nego. 382. e 15. in quo ine&longs;t. g 10. differui­<lb/>mus. h 12. efficiens. efficcre. 384. f 13. initam. h 7. &longs;it in. 385. a 1. <expan abbr="l&etilde;tor">lentor</expan>. 2. maximus lentor. 11. habita. b 14. libratis. 386. f <lb/>11. eam e&longs;&longs;e. g 4. appeilemus. 6. quod ita. h 13. in eo. 15. q alia. 387. b 14. propen&longs;io. c 1. natura. 4. efficienti. 5. finis. c 14. <lb/>Æthiopibus. 390. h 7. ca cadit. 391. b 1. Ægidij. 4. quanuis. c 1. hos. d 2. <foreign lang="greek">xrei/ttonos.</foreign> 392. g 1. formæ. 393. b 1. inter bo­<lb/>nos. c 1. & &longs;i. 394. e 1. dedi&longs;&longs;e. f 4. ad coiuncta. 395. c 5. reuoluimur. 396. f 1. gemma. 9. hic motus. g 9. <expan abbr="blãdi">blandi</expan>. 397. a 2. niti. <lb/>11. tutius. 16. audi tu. quod revera. 400. f 5. potratur. 401. b 5. ip&longs;uim. d 5. imprimunt. 402. f 6. recuperaturæ. 12. per &longs;en&longs;. <lb/>g 10. fit at. h 8. <expan abbr="partibus&qacute;">partibusque</expan>. 403. c 11. habeas. 407. d 7. quadam con&longs;tabat quod. 11. &longs;imile. 409. d 6. idem. 410. h 11. <lb/>e&longs;t ci. e 9. paribus. 412. g 13. pro&longs;ectum in forma. 413. a 5. ex <expan abbr="co&qacute;">coque</expan>. nos po&longs;&longs;umus. 415. b 13. natura. d 8. Flere. 10. emode­<lb/>randus. 416. f 13. apparabit. flagitat. 417. c 6. quo ad eius. d 5. per accidens. 6. omnino. 419. a 8. quærere. b 11. cau&longs;&longs;a. 420. <lb/>f 13. in not. 421. a 5. tales. b 6. &longs;int <expan abbr="vn&etilde;">vnem</expan>, vt. 422. h 15. vitio. 424. h 9. continui. 425. a 16. deducimur. c 9. vt id. 11. vt non <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> <lb/>corpus &longs;it. d 3. ille e&longs;t. 427. a 47. moles. c 6. <expan abbr="sũt">sunt</expan>. 8. <expan abbr="quãtitas">quantitas</expan>. 9. <expan abbr="sũt">sunt</expan>. 428. c 9. <expan abbr="quorũ">quorum</expan> locus. 10. &longs;it. f 5. fit in. g 9. <expan abbr="motuũ">motuum</expan>. h 15. fit. <lb/>429. a 14. fit. b 15. Mathematica. 4. rectà. 430. c 10. <expan abbr="repetent&etilde;">repetentem</expan>. f 4. efficitur. g 4. <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan>. h 15. Mathematico. 431. c 6. acci­<lb/>dens. 432. c 13. illo. f 3. aut. 434. g 7. in <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> aquam in corona quam in aurea ma&longs;&longs;a. 14. qua &longs;unt. h 7. e&longs;&longs;e quæ <expan abbr="oĩa">oina</expan>. 435. b <lb/>11. loco circun. d 9. <expan abbr="&longs;patiũ">&longs;patium</expan>. 436. e 8. verum &longs;it non. g 11. tutius. h 2. qua. 437. a 7. <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan>. b 6. innumera <expan abbr="pũctacoc">punctacoc</expan>. 438. e 3. <lb/>& locus. 11. & aqu&ecedil;. 439. a 11. genus. b 4. &longs;ubiecti. 440. f 4. quomodo. g 5. <expan abbr="a&longs;&longs;umptũ">a&longs;&longs;umptum</expan>. h 3. de&longs;inito. 8. immobile. 441. c 12. &longs;e.</s></p> <p type="head"> <s>EX LIBRO QVINTO.</s></p> <p type="main"> <s>443. C 5. caducarum. d 1. motuum. 444. g 1. quibu&longs;dam term. 12. e&longs;&longs;e. 11. a&longs;siduè. 445. a 12. manere. b 4. po&longs;&longs;emus. 8. ca­<lb/>&longs;orem. d 1. eum. 446. g 12. materiæ. 447. d 16. habcat. 448 e 9. perfectus. 14. Græci. g 4. colum. 10. ob. 11. vacauit. 453. <lb/>a 15. e&longs;&longs;e confim. c 1. &longs;anæ. 2. tum motum. 459. f 8. magnitudinem. 14. feretur. h 4. habebant. 9. manent. 458. c 11. ellip&longs;i. <lb/>g 13 terra. 461. a 3. medium. 462. f 3. minus. g 2. e&longs;t terrenæ. 463. a 12 &longs;olum. b 1. priuationes. c 6. comparantur vt in. 7. <lb/>qucant. d 3. ex his &longs;int quæ &longs;imp. 10. <expan abbr="neq.">neque</expan> ibi. 464. e 6. <expan abbr="rationi&longs;&qacute;">rationi&longs;que</expan>. f 2. pendere. 8. collatum. 13. afferente. g 3. ille. 12. aërem <lb/>in aqua 13. noluit. h 3. con&longs;tituere. 465. a 1. minus. 7. cogatur. c 2. in&longs;tar. 466. f 1. definitiones. 12. indicant. 13. <foreign lang="greek">i(/sas<gap/>ai.</foreign><lb/>g 16. quam illi. h 12. præceps. 467. a 10. nubes. b 12. omni. d 15. diluta. 468. f 3. naturæ cond. g 2. defendi. 8. erunt. h 7. <lb/>accidens. 13. e&longs;t ctrcum&longs;. 469. b 14. albi&longs;simum. c 14. &longs;iquis. 470. f 4. autem ex. 472. e 1. quod e&longs;t. g 11. potitura. 473. a 14. <lb/>id quod e&longs;t præt. 15. pr&ecedil;ter naturam diutur. co quod &longs;ecundum naturam. b 8. qui cx &longs;ecrer. d 12. E&longs;t huiu&longs;modi. 475. a 3. i&longs;te <lb/>4. illi. 476. f 5 repurgari. h 6. <expan abbr="machinatã">machinatam</expan>. 13. à leu. 477. b 1. con&longs;ci&longs;cat. c 1. aërem. 478. f 15. &longs;i. 480. f 6. liberè. 14. maris. <lb/>g 4. commemorare. 5. cura &longs;upp. 9 habent: minus. 10. fers. 482. c 13. dela&longs;&longs;atæ. 484. e 3. terra. f 3. materiæ. g 5. quin. h <lb/>13. nunc ad Aucr. 485. c 6. his ob&longs;i&longs;ti. d 3. medici. 7. Facit. 486. f 7. &longs;alis. 8. &longs;alis. 9. <expan abbr="ouũ">ouum</expan>. 487. b 6. re&longs;per&longs;a. illita. c 13. conta­<lb/>ctum. 488. e 1. den&longs;e&longs;cet 9. &longs;i lana qua. g 3. perfungendum h 13. natura. 490. c 2. temporis. 8. acri. f 4 organico. 7. humi­<lb/>da. 491. a 7. cum docet. b 12. pyramidem. 14. vero octa hed. b 11. vi coact&ecedil;. 493. b 7. demer&longs;a. 11. iri demer. d 5. ci<gap/>cun­<lb/>ferentia. 7. demei&longs;am. 495. c 12. ad id præ&longs;t. d 2. exoriatur. 5. oppugnent. 496. f 12. con&longs;titit. 15. æqua. 497. b 13 excu­<lb/>ditur. c 5. partes e&longs;&longs;e. d 13. quam exercet. 498. c 10. dimi&longs;&longs;o. h 13. quia non materia. 500. e 11. per &longs;e na&longs;e. 14. mobile 502. <lb/>e 6. æ&longs;timentur. g 6. lectoris. h 9. vt materia. 15. Fit. 504. f 6. vacui. 11. cau&longs;&longs;æ. g 1. penderet. 505. d 3. afferentur. 506. <lb/>f 12. explodatur. 507. a 5. proiectio. 15. remotè. 511. b 3. tolerante 512. g 9. hypeccaumati. 513. a 4. compo&longs;itus. b 2 ignt. <lb/>d 4. amplificato. 515. a 15. &longs;iquodam illa. 16. iudicium. b 2. ca verèd 516. f 15. mouet. g 2. te docuit. 518. e 15. motu præt, <lb/>g 15. & à cau&longs;sis. h 3. inten&longs;um. 9. cidem. 519. d 14. vel ignem. 52<gap/>. c 14. mon&longs;trat item vt latius. 523. c 13. vt in æqual. <lb/>d 14. hoc &longs;ic. 524. c 9. &longs;i fuerit. 15. quam. 525. a 4. <expan abbr="rõ">rom</expan>. 6. certi. c 1. dela&longs;&longs;ari. 6. cert&ecedil;. 526. g 3. ca quæ. h 4. proportionum. <lb/>527. a 11. acre. b 5. Phy&longs;icarum. 6 explicatu. 528. e 7. e&longs;t propor. 14. ea quæ æquè. h 15. dupliciter. 529. a 10. veloctorem, <lb/>530. e 13. tempori. f 15. con&longs;tituto variatur. 531. d 8. vtique. 532. g 11. cen&longs;um. h 1. in infinitum. 533. c 14. quàm axem, <lb/>&longs;eu manub. 15. item &longs;int oportet. d 9 continuare.</s></p> <p type="head"> <s>EX LIBRO SEXTO.</s></p> <p type="main"> <s>536. H 7. abdita. 539. a 3. exi&longs;timare &longs;i diucr&longs;as. b 9. tandem oracula reddat. 541. b 9. eandem. 542 c 5. &longs;it de. 543. d 12. <lb/>abeant. 544. h 15. careamns &longs;i reliquimus, aut. 548. e 15. &longs;eclis. 550. g 4. eum. h 7. fallaciam. 552. f 9. e&longs;t ex in mu&longs;. 15. pri­<lb/>uationis nomine. 553. d 5. dixerim. 554. h 2. abire. 3. qua quer. 555. a 6. &longs;ubiecto. d 6. potentia. 559. d 3. quendam. 14. <lb/>cum abeant. 560. g 5. dicuntur e&longs;&longs;e. 6. cen&longs;entur. 561. d 9. quæ nupet. 565. a 2. quantas. d 3. id e&longs;t. 566. h 7. v&longs;us vt. 567. <lb/>b 14. genitura. d 5. actui contrarium. 568. e 14. ad <expan abbr="actũ">actum</expan>. f 6. at hoc. 11. futuram. h 3. & e&longs;t. 12. habitam. 569. a 11. deriuan­<lb/>tur. 12. materia &longs;it. 570. e 2. ip&longs;ius. f 2. accidit. h 13. foima. 571. b 10. <expan abbr="nõ">non</expan> <expan abbr="t&etilde;pore">tempore</expan>. c 2. natura. 572. c 4. oppo&longs;ita. g 9. natura. <lb/>h 7. certi. 573. b 14. <expan abbr="naturã">naturam</expan>. 574. f 10. intelligit. g 3. e&longs;&longs;icientis. 575. a 9. modo. 12. &longs;ic. b 7. varietur. c 11. ab ip&longs;o. d 7. <expan abbr="tãta">tanta</expan>. <lb/>576. f 1. indicans. 578. f 8. igitur. h 1. <expan abbr="quanq.">quanque</expan> 579. a 5. aliter fore, vt idem e&longs;&longs;et. 580. e 3. <foreign lang="greek">u(/parcin. 4. u(/parcein.</foreign> 581. c 7. <lb/>quitria. 582. c 13. habent. f 2. munerib. 583. c 14. &longs;iue etiam. d 2. a&longs;signari &longs;icut etiam reb. artificio&longs;is. 584, g 9. a&longs;&longs;ecutæ, <lb/>h 2. properemus. 585. b 13. conntuenda. 587. a 9. curio&longs;us. d 8. &longs;it nec'ne. 588. c 8. præditas &longs;ol. 593. a 11. inferiorum. b 2. <lb/>aimus. 4. e&longs;&longs;entiæ. 594. h 13. præterea. 596. g 7. hic etiam. 597. a 5. <expan abbr="atq.">atque</expan> d 2. vt <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> 13. repetiatur. 600. g. 1. in materiam. <lb/>h 1. quàm in homine <09> rel. 4. generatim. 601. a 13. &longs;int. 602. c 7. <expan abbr="co&qacute;">coque</expan>. 603. a 5. nec ab ip&longs;ius. d 6. prærepta. 13. memoret. <lb/>604. h 12. quod &longs;i non. 605. b 11. &longs;ecere. d 10. veiutos. 609. a 14. innitantur. c 15. temeie. 610. g 15. appetituum. 611. b 10. <lb/>eam quæ. c 14. cuenirent. d 2. qua&longs;dam. 612. g 14. foret. 613. b 1. &longs;it qui. 7. primum. 9. can&longs;l&ecedil;. c 1. occidere. d 1. vis. 614. <lb/>f 11. prædicati. g 15. perfectionis. 615. c 14. determinatè. c 3. <expan abbr="tñ">tnm</expan> vi. 616. f 3. naturæ. h 13. hæc autem in materiæ. po&longs;lunt. <lb/>617. a 15. contingentiæ. c 13. <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 618. f 1. oppo&longs;ita. 619. c 1. ex communt. 620. c 1. in primis. f 2. quodam nodo. h 7. pa­<lb/>trare. 621. d 9. &longs;it aliquid. 623. a 1. fato. d 1. nimium. 624. g 2. terminum. 625. c 3. verum. 627. b 13. aqua item. 628. g 2. <lb/>inquiens. 3. materia. 8. &longs;enibus. 13. <expan abbr="cõmodè">commodè</expan>. 629. a 11. &longs;eae. b 13. eum locum. d 9. auctoritate. 10. qua vniu. 12. ne hilum. <lb/>630. f 13. odit. 631. a 10. laba&longs;cit. 634. g 4. videri. h 1. æ&longs;tate. 635. b 6. careant. 13. &longs;implicius. 636. g 4. &longs;uccedere. hæc ha­<lb/>benda e&longs;t bona mala'ue fortuna. &longs;imile. h 7. Chymi&longs;tas. 14. arte. 637. a 15. eadem. c 12. vel modum d 4. mytulos. 638. c 2. <lb/>ex &longs;emine & ex. 6. certa. f 2. propagantur. 6. <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> g 9. ablationem. 11. immanentem. 640. e 8. &longs;ignificata. g 2. arbitra­<lb/>mur. 641. b 11. di&longs;&longs;iciles. c 5. <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> d 13. &longs;i ignis.</s></p> <p type="head"> <s>EX LIBRO SEPTIMO.</s></p> <p type="main"> <s>644. g 9. cum veter. 646. g 3. exi&longs;tunt. 647. d 4. complexionem. 649. 21. &longs;entientem. b 11. natura. 651. a 7. indicabitur. b 5. <lb/><expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. d 6. aerem. 652. c 7. è corp. g 4. & vi&longs;enda. 653. a 6. Bibuli <expan abbr="C&ecedil;&longs;ari&longs;&qacute;">C&ecedil;&longs;ari&longs;que</expan>. ludis. b 5. &longs;ubiectum. 12. ratio. d 14. co tan­<lb/>tum nomine. 655. c 2. materia pr&ecedil;cedat. 656. c 12. in &longs;ub&longs;tantia. f 5. dictum. 7. <expan abbr="quanq.">quanque</expan> 657. a 13. ip&longs;is. b 6. earum actus. <lb/>658. e 3. quantitas. 14. in &longs;equentib. <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> varias formas oberrant at. 659. a 13. quæ per. 661. a 7. ob&longs;eruata. 662. e 4. pr&ecedil;­<lb/>finitur etiam <09> totidem modis actus & pote&longs;tas accipiuntur quot &longs;unt categoriæ. g 7. præmon&longs;tratorem. 664. quod e&longs;t ex fig. <lb/>g 8. &longs;olet. 665. c 13. vt vna. 669. a 13. decreuerimus. d 5. ob&longs;eruari. 670. f 11. video quæ. h 1. æqu&ecedil;. 671. d 3. potiuntur. 5. <lb/>fignum per &longs;e. 675. c 8. <expan abbr="quæq.">quæque</expan> 676. e 1. vt vtr. 7. propo&longs;ita. h 12. e&longs;t. 678. g 13. &longs;it actu. 680. e 10. co nomine. 13. &longs;ectioni. <pb/>g 10. at &longs;i illud verò e&longs;&longs;e. 681. a 6. &longs;oli, c 1. horremus. 6. <expan abbr="animatorũ">animatorum</expan>. d 7. labe&longs;actetur. 682. g 12. fine & propter aliud; propt. <lb/>6<gap/>5. 214 quodlibet <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> hoc eff. ibid. nec <expan abbr="tñ">tnm</expan>. c 8. &longs;en&longs;um. 686. e 12. tum fit. 687. c 5. tn qu&ecedil; <expan abbr="plcrun&qacute;">plcrunque</expan>. 7. profe&longs;lus e&longs;t aliquid <lb/>688, g 10. virtutem, &longs;ic, 690. f 13. procedit. 691. a 7. ad auctu. b 8, <expan abbr="vtri&longs;&qacute;">vtri&longs;que</expan>. 693. a 13, <expan abbr="alent&etilde;">alentem</expan> & aug. b 6. i. aug. c 12, nunc &longs;ub. <lb/>d 1. vti, non de&longs;unt qui. 8. natura calor. 694. h 14. actionem. 695. a 5. comminut&ecedil;. 10. in&longs;trumenta. b 14. valet. c 13. vinen­<lb/>tib. 15. alimentitij. 696. g 4. &longs;eparatus. 697. b. 14. & qua&longs;i in ipio. 15. nequiuit. 698 h 8. adipi&longs;catur. 699. c 3 fundetur item <lb/>à nutr, 705. b 6. eædem. c 3. hæc nobis. d 9. natura dicitur. 706, c 7. formam. 11. The&longs;ei. 12. remorum. f 4. adæquat. 8. par <lb/>té prob. 9. verbis. 707. a 5. atqui. 6. tribueretur. 9. fit per. 11. fit per. 15. certi. b 6. e&longs;t auct. c 6. nec per &longs;eip&longs;am. <expan abbr="cõ&longs;ueuit">con&longs;ueuit</expan>. 8. <lb/>poterunt. d 8. quæ &longs;ic. 11. &longs;tatuat. 13. ferunt. 708. g 13. vt eius bene. 14. qualitate talem hoc e&longs;t, h 4. motiones. 11. refici. <lb/>17. patiente conuenit inter. 709. a 10. permcet. d 6. materiam qu&ecedil; toto. 710. f 7. debeat. in tit. euertuntur. 712. e 16. ab il­<lb/>lis. g 4. huc. 7. di&longs;&longs;ecetur nullo. 9. ne exh. 713. b 15. niti. c 1. partib. cont. 714. c 6. in quo primo. 13. po&longs;simus. 715. a 6. <lb/>abjtu. b 16. vt exhaur. d 5. Byzantij. 11. Fui&longs;&longs;ent. 716. f 6. videre e&longs;t. 7. ex qua. 9. augentur. 717. a 4. <expan abbr="planũ">planum</expan> quod. b 13. certa. <lb/>d 4. cum effic. 8. ab&longs;entia. 12. <expan abbr="primo&qacute;">primoque</expan>. 16. altero. 718. c 4. <expan abbr="tam&qacute;">tamque</expan>. 5. Sed hæc. g 8. <expan abbr="neq.">neque</expan> hæc. 719. a 16. quale. b 9. adnexa. <lb/>16, mutationem. d 12. fue<gap/>t. 720. e 3. quantitatis. 5. &longs;it calidius. f 10. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> quod. g 2. nec plurib. 16. cau&longs;&longs;am. h 15. <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ab. 721. <lb/>a 4. &longs;uccedente. 9. naturam. d 15. fuerint. 722. e 4. præter naturam. 8. pote&longs;t. 14. den&longs;atum.</s></p> <p type="head"> <s>EX LIBRO OCTAVO.</s></p> <p type="main"> <s>723. C 10. <foreign lang="greek">a)lloi/wsis, a)lloi_on</foreign> &longs;emper lege cum gemino <foreign lang="greek">ll</foreign>. 724. e 9. po&longs;&longs;e&longs;sione. 10. ill&ecedil;. 726. g 14. huius e&longs;t actu. h 7. &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ. 12. & à c&ecedil;ter. e 16. Eri&longs;&longs;ic <gap/>s. 727. c 15. nexum. d 1. propter &longs;e fines. 2. po&longs;teriora. 14. &longs;pecta. 728. e 6. &longs;ic ordin. g 4. <lb/>fit fieri. 10. impedientia. 729. c 11. motus qui. d 16. illarum. 730. h 8. &longs;ucce&longs;&longs;u. 732. f 14. inueniendum. 733. c 11. actus ac­<lb/>cidentis ex actu. 734. e 8. totam. f 4. rationis. 737. b 7. acris. 738. h 16. hoc meo. 739. b 13. qualitati. 740. f 9. ac generib. <lb/>h 17. mendis. 743. b 12. innitatur. d 15. cum tamen. 745. b 12. quam. 746. e 16. ip&longs;e. g 10. tertio. 747. b 11. aut verò 13. <lb/><gap/>upre&longs;&longs;ui. c 7. intendi. 749. b 4. ab&longs;olute. 750. f 12. profe&longs;si. g 4. <expan abbr="vs&qtilde;">vsquae</expan>. h 15. nemo. 752. e 8. reparari. 754. c 6. item. 755. c 5. <lb/>fic &longs;olum. 8. per actum &longs;ecundum. 756. fin tit. clem&ecedil;ntis. 8. mouentur. 9. deletur. 757. d 12. effecta. 758, e 2. &longs;en&longs;um 4. <lb/>&longs;uperiora. 7. Ari&longs;totelea. g 6. remi&longs;siorem. 8. vt mos. 759. b 5. nix. 6. cos exi&longs;tit, 12. materiæ. d 5. obtinebat. 760. g 12. ad <lb/>illas. 761. a 5. perfectioris. b 8. colorum. 762. e 7. nobis. g 4. permi&longs;&longs;ione. 763. b 4. fit. 11. pictoribus. 14. non &longs;it. c 4. philo­<lb/>&longs;ophotum. 764. f 7. eget. g 10. contracto. 766. e 5. vt ternuni. h 13. halitus. 15. halitus. 767. c 8. acutam. 14. donare. d 15­<lb/>&longs;cquitur. 768. c 11. non e&longs;t. 770 g 3. mucronc. 771. b 6. & nigro. d <gap/> 7. anacla&longs;i<gap/>. 772. f 8. contraria &. g 2. vim. h 16. ex <lb/>æquo. 773. b 14. accipiet. 774. f 14. qualitates. h 7. ponantur. 14. ambig&longs;<gap/>as. 775. a 10. quo ex. d 1. &longs;int. 3. conditione <expan abbr="tãtũ">tantum</expan>. <lb/>777. a 14. &longs;en&longs;iles. d 15. & fine. 778. e 3. hos bon. 6. defendes. 779. a 3. & &longs;unt. 8. <expan abbr="atq.">atque</expan> c 4. in his e&longs;t. d 14. nullius. 17. ita. <lb/>780. g 1. repa&longs;sio. 2. <expan abbr="vtriu&longs;q.">vtriu&longs;que</expan> 3. priore. 15. benefica. h 4. communicat. &longs;unt entia. 781. c 9. acrem. d 10. propriore. 782 e 16. <lb/>fundum. h 17. non pote&longs;t. 783. b 13. contractam. d 17. accidenti. 784. e 10. quæalij. 11. innitatur. f 8. perhibetur. h 10. <lb/>producenda. 785 a 2. po&longs;itura. 5. &longs;it vt. d 16. quos tamen. 786. g 14. luminis. h 10. d<gap/>uer&longs;a. 787. a 3. nulla. 788. f 15 potiri. <lb/>16. terminos omnes. 789. b 11. fuerit. 16. nimium. c 10. vel ex extr. 790. e 4. ob <expan abbr="cam&qacute;">camque</expan>. rem. 14. primæ. 15. euidentior. <lb/>791. a 7. ab altero. c 15. &longs;pectari. 792. g 11. &longs;ummè. 794. e 11. infigantur. g 8. vnum. 795. d 5. fuerint. 796. g 7. <foreign lang="greek">gonu xnh/­<lb/>m<gap/>s</foreign>. 797. a 8. debilitatum. 9. ni&longs;u. b 4. <foreign lang="greek">pa/qous</foreign> &. 9. omni. d 8. naturalis. 798. g 6. explicata. 11. è voto. h 4. contrariis. 6. <lb/>præ&longs;tantia. 12. quidé actu. 799. a 12. <expan abbr="eou&longs;&qacute;">eou&longs;que</expan>. d 8. denominationes. 800. h 6. circum. 801. a 1. facilis. d 7. forma. 802. e 2. ab <lb/>illis. 4. <expan abbr="quorũ">quorum</expan>. 803. a 2. <expan abbr="cand&etilde;">candem</expan>. 805 a 2. <expan abbr="cũcta">cuncta</expan> igituŕ. c 8. coniuctis. d 2. fuerint. 806. e 10. & ne clem. f 2. vt &longs;i 807. a 8. motu. <lb/>d 6. perhibetur. 808. h 15. pr&ecedil;&longs;tat. 809. a 11. motus.</s></p> <p type="head"> <s>EX LIBRO NONO.</s></p> <p type="main"> <s>814. F 3. ille fuer. h 6. Si quem. 815. a 9. hoc e&longs;t. b 3. ip&longs;um. 816 g 13. tantum. 817. b 14. dicta. e 13. aut fit. 14. dcderit. <lb/>818. f 8. terminum. 9. conuexum. 819. c 13. motui. 820. f 14. abeant. 821. a 13. nulla enim ratio. b 9. teporem. c 5. lis ami­<lb/>citia'ue. 822. f 2. &longs;ed. h 1. gnauiter. 823. a 5. re&longs;pondeas. 824. e 7. &longs;it minus. f 10. iudicantium. h 16. cau&longs;&longs;a. 825. a 12. effc­<lb/>ctuum. effectuum, & cau&longs;t. d 3. excel&longs;æ. 11. diluam ag. 829. c 8. optimæ. 830. e 1. <expan abbr="coniecturã">coniecturam</expan>. 11. <expan abbr="morti&longs;&qacute;">morti&longs;que</expan>. 831. a 5. ni prius. <lb/>d 14. exagitatio. 832. g 3. quoad tamen. h 7. propinquius. 833. d 1. cogno&longs;cat. 834. g 5. incœpto. h 4. feriendo. 835. b 8. &longs;ie <lb/><expan abbr="quoq.">quoque</expan> c 5. Ne igitur. 836. f 2. fecerint. 837. c 6. indicat. 838. e 15. per &longs;&ecedil; mouere aut mou. f 9. vt in homin. g 1. & id in iis à <lb/>prouc. h 11. at qui hoc. 13. &longs;it id. 839. a 15. illa. 10. qua exord. c 7 qua ratione. 8. duab. d 15. à parte. 840. f 5. i. amplius <lb/>repon. g 2. tangeret. 841. d 11. ip&longs;um. 842. f 2. perpetua. 3. e&longs;&longs;e potius. g 11. <expan abbr="nanq.">nanque</expan> etiam. 845. a 12. cœlo. d 12. perno&longs;cen­<lb/>das. 849. a 13. Hunc ctiam. b 11. Tum. d 2. vt color in ir. 851. a 9. te&longs;tantur. d 11. expetit. 8<gap/>3. a 5. <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> ad locum omnib. <lb/>854. e 12 oppo&longs;itam. g 11. quod certè. 856. g 10. conditionib. h 13. erit eadem materia. 857. d 10 lucem aff. 859. d 10. <lb/><expan abbr="cõtinentur">continentur</expan>. 860. d 10. ac phy&longs;. 861. b 13. Ca<gap/>lippo. d 12. a&longs;&longs;cucratur. 862. g 5. totius primus. 863. c 4. aliam. 864. c 1. offen­<lb/>dat. 9 obtineat. 11. motum aggr. 12. 13. qui vere triplic. 865. b 6. partes. c 2. quæ pote&longs;tati &longs;ub<gap/>citur. 866. g 15 <09> a<gap/>imad. <lb/>867. a 3. fit vt 868. e 12. 13. obiiciebatur. 869. a 11. <expan abbr="cõ&longs;entienter">con&longs;entienter</expan>. b 9. cau&longs;&longs;a vel in &longs;patij difformitate, vel in mou. c 6. a ccedit. <lb/>870. f 15. con&longs;tituitis? h 16. fit in &longs;om. 871. d 9. motum. 871. f 2. offeret. 873. d 12. Tertium. 874. h 8. &longs;anè vidctur. 875. <lb/>a 4. diuerla. d 16. punctus. 876. h 4. ne&longs;citur. 877. b 4. Quanuis autem hic. c 3. duplicetur. c 13. in tit. tempori. 878. e 13. <lb/>qualitates. 879. b 12. e&longs;&longs;entiæ. 881. c 4. videntur. 13. &longs;egiegatus. 882. e 3. accommodare. 7. tempori obn. 884. f 13. mo­<lb/>tus. h 10. moueatur. 885. b 9. perfectioris. 888. c 8. cur item. h 12. decas. 889. c 16. natura. d 10. e&longs;t ab Ari&longs;t. 891. a 1. ha­<lb/>bebant. b 6. po&longs;sts. c 7. my&longs;ticè.</s></p> <p type="head"> <s>EX LIBRO DECIMO.</s></p> <p type="main"> <s>892. F 5. hine. g 12. in&longs;pectione. 894. e 3. dominante &longs;ic. 16. abeat oppugnare. f 16. pullulant. g 7. pote&longs;t. vt <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> in marg. <lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ecun do de cœlo. T. 44. 12. annis. 896. e 14. <09> a&longs;sid. g 4. liber. 5. &longs;implicem. 897. a 5. vt phy&longs;. 6. quid tantum. d 5. luceant. <lb/>899. a 11. pote&longs;tas. b 2. manant. c 6. vt primum. d 2. a materia. 900. e 1. <09> quorum. 902. e 9. exacta. h 14. intelligantur. <lb/>903. d 11. ducitur. 904. e 1. ip&longs;e vnum. 11. <expan abbr="Pau&longs;on&etilde;">Pau&longs;onem</expan>. f 14. Hic tibi. 905. a 1. ignoratur. c 13. quidam perfectiores. 906. e 4. <lb/>demon&longs;trant. 7. e&longs;t g 7. <expan abbr="illi&qacute;">illique</expan>. 907. a 3. alteram qua. 12. &longs;it eius. c 11. ac real. 988. e 13. ad actum à pote&longs;tate. 15. Ægidio. <lb/>g 13. nece&longs;&longs;ariò. 909. a 10. ex &longs;ubiecto. d 13. modum. neq Perip. 910. f 10. ip&longs;e tibi. h 4. &. 911. a 16. generatione g 4. <lb/>&longs;it quan. 916. e 12. potiendam. 15. Lyc&ecedil;i. f 7. &longs;uff. g 11. at. 917. a 8. comparari. 918. f 16. Atid. 920. f 7. po&longs;&longs;e. h 6. &longs;ic. 921. <lb/>a 9. perpetuus. 13. materiæ. 922. f 2. hic e&longs;t. h 10. mtelligetur. 924. f 11. hyppopotamum & &longs;ic <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> 13. multa. g 2. &longs;uppe­<lb/>ditant. 927 a 14. Indicabat. b 5. fal&longs;a. d 1. exce&longs;s<gap/>et. 928. e 11. nummus. f 4. nummus vnus nummus ad decem multò. 929. <lb/>a 2. &longs;uperiore. b 3. voco. 14. &longs;upremus. c 9. primum. d 11. &longs;iquis eius. 933. b 5. duab. 935. d 4. motas di&longs;. 936. e 4. optimæ <lb/>affe. g 11. labores. 13. <foreign lang="greek">frouphtikas</foreign>. 397. a 3. <foreign lang="greek">pnrhxoon</foreign>. 938. e 1. Græcis &longs;i, 14. quam. 15. vna omnis. f 2. beatitatis'ue. h 12. <lb/>at mob. 939. a 15. motum e&longs;&longs;e. <foreign lang="greek">e)ne/rg</foreign>. b 9. non habcant &longs;ociam. non po&longs;&longs;unt. 10. oporteat. c 2. vniu&longs;modi. 941. c 13. &longs;imilis. <lb/>942. f 13. &longs;imile. 15. vbi. h 13. quartum. 943. c 6. &longs;ic &. 945. c 11. naturam. 946. c 5. eflc cta. f 10. quia &longs;ola. g 4. nos con­<lb/>turb. 5. ex his verò. 947. a 15. vt etiam. b 4. <expan abbr="eandem&qacute;">eandemque</expan>. c 5. di&longs;tinguat pr&ecedil;&longs;entes. 948. c 2. verò. f 12. e&longs;ficacitas. g 9. re&longs;pi­<lb/>ciat. 949. a 15. ill&ecedil;. fit. 950. f 7. cum valeat. g 14. Lyc&ecedil;o. 951. a 1. verò b 7. calida. 15. quod mouetur. 952. e 9. po&longs;&longs;et <expan abbr="cõtr">contr</expan>. <lb/>15. diuiduum. f 2. vt efficiens, <expan abbr="itaq.">itaque</expan> vt finis. 8. concludit. 953. b 2. vim 8. &longs;i h&ecedil;c. d 7. vt aliud. 954. f 10. quem cum. h 2. <lb/>memento. 955. b8. fuit. 8. Phy&longs;. c 10. probet d 16. verlaretur. 956. e 1 debeat. 14. opponit. f 15. e&longs;&longs;entia. g 11 eas &longs;tr. <lb/>h 3. naturæ indicari. 958. g 13. cos 14. Ethici. 16. animalis. 959 b 1. vnum quod e&longs;t 5. differentem c 15. cogitat. d 5. con­<lb/>coepit. 960. g 15. animæ actum. 961. c 1. Dens. 962. c 5. &longs;int. g 9. ip&longs;is Deo. h 11. Sic ergo. 964. f 3. ædificator 967. b 8. <lb/>natura quicquid. 968. e 1. etenim cau&longs;&longs;a. 972. e 10. <expan abbr="maleficũ">maleficum</expan>. g 8. pertineret. h 17. coleret. 973. a 3. petens. d 12 cumula­<lb/>ti&longs;simè. 974 e <gap/><expan abbr="&longs;tã">&longs;tam</expan> quic. 976. h 2 nos e&longs;&longs;e. 981. b 16. princeps. c 2. in vno. 982. e 10. di&longs;&longs;oluitur in mat. 985. a 6. <expan abbr="cõpo&longs;itio">compo&longs;itio</expan> <lb/>ine&longs;t. 988, c 9. & in intell. 989. a 9. producuntur. 11. æterna 14. ni&longs;i forma. d 10. idearum v&longs;us. 13. illa ctiam. 14. ex eo cau&longs; <lb/>&longs;am. 990. f 12. ab&longs;trahant. h 2. <expan abbr="cõmunicat">communicat</expan>. 991. c 1. fit alia. 4. fota. 992 e 16. operationem. 993. b 2. cum &longs;it. c. in tit. <expan abbr="quod&qacute;">quodque</expan>. <pb/>994. e 6. fit capa x. 9. reluptatem. f 13. pr&ecedil;ftitura. 995. a 10. cau&longs;&longs;a qua quom. 996. f 16. promouet. 997. d 7. ille <expan abbr="&etilde;t">ent</expan>, 998.h 17. <lb/>Pherecy den puto. 999. b 9. <expan abbr="cõmunicatricem">communicatricem</expan>. d 2. <expan abbr="eã">eam</expan> partic. 1000. 25. pr&ecedil;&longs;tare non po&longs;&longs;. 9. bonæ val. d 2. Pammonem. 1003. <lb/>a 13. <foreign lang="greek">pa<gap/>po/<gap/>in pasatpo<gap/></foreign>. b 13. <expan abbr="cũ">cum</expan> his 14. in eo. d 13. habeant'ne. 1004. g 1. à primis. 12. motus aùt. 1005. b 8. ade­<lb/>ptum. 1006. e 10. officia. 14. Cholcodea, 1007. a 10. functionum. b 3. 4. &longs;in vt de cau&longs;&longs;a proxima, & efficiente 1008. e 10. <lb/><gap/>ia. 12. apparabit. 1009. b 10. motionis. c 4. dirigantur. 5. limitantur. d 7. Hyda&longs;pes. 14. cultam. adoration, 1010. g <lb/>13. &longs;alus. 1011. moueb. d 5. angu&longs;ti&longs;sima. 11. tibi ip&longs;i charis.</s></p> <p type="head"> <s>Gr&ecedil;ca, ne lectores erratorum multitudine terrerent, humanitati <expan abbr="diligentiæ&qacute;">diligentiæque</expan>. eorum <lb/>commendantur.<lb/> </s></p> <figure></figure> <pb pagenum="1"/> <p type="head"> <s>FRANCISCI <lb/>BONAMICI <lb/>PHILOSOPHI FLORENTINI <lb/>IN PISANO GYMNASIO <lb/>PROFITENTIS.</s></p> <p type="head"> <s>DE MOTV LIBER PRIMVS.</s></p> <p type="head"> <s>DE MVNERE PHILOSOPHI NATVRALIS.</s></p> <p type="head"> <s>Proœmium.</s></p> <p type="main"> <s>MOTVS initia <expan abbr="cau&longs;&longs;a&qacute;">cau&longs;&longs;aque</expan>. venari proximè opero&longs;um e&longs;&longs;e atque diffi­<lb/>cile, & multa de ip&longs;o volumina à Peripateticorum principe edita <lb/>re&longs;tantur, & labores &longs;ummi, quos vniuer&longs;a philo&longs;ophorum &longs;cho­<lb/>la in eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> <expan abbr="cõtuli&longs;&longs;e">contuli&longs;&longs;e</expan> per&longs;picitur. Nam &longs;iue copia theo <lb/>firmatum &longs;pectetur, &longs;iue &longs;ubtilitas & ob&longs;curitas: hæc omnia planè <lb/>in motus e&longs;&longs;entia ve&longs;tiganda nobis &longs;e&longs;e obiiciunt: etenim per&longs;i&longs;tit <lb/>parum motus; nec eius aliud quicquam, ni&longs;i pars aliqua, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa </s></p> <p type="main"> <s> <arrow.to.target n="marg1"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> lubrica, <expan abbr="nil&qacute;">nilque</expan>. &longs;tabilis obtinens, quin potius indiuiduus qui­<lb/>dam finis eius tantummodò extat; vt facillimè elabatur: tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/><09> multa complectitur, quæ naturis inter &longs;e di&longs;creta tantam <expan abbr="caligi-n&etilde;">caligi­<lb/>nem</expan> <expan abbr="offundũt">offundunt</expan>, vt inter philo&longs;ophos admodùm procliue &longs;it variari. <lb/>Augebat quoque difficultatem, quia plurima flagitaret, vt con&longs;titui po&longs;&longs;et. Nullum enim cau&longs;­<lb/>&longs;&ecedil; genus exi&longs;tit, ex quo non pendeat motus: tempus item <expan abbr="locum&qacute;">locumque</expan>. re&longs;picit. &longs;ingula verò com­<lb/>plura nobis &longs;uppeditant quidem, quæ dicamus; &longs;ed ea certè plena &longs;alebrarum & dubitationis; <lb/>verùm quæ præclaram philo&longs;ophandi occa&longs;ionem <expan abbr="præbeãt">præbeant</expan> &longs;tudio&longs;is veritatis. Quare <expan abbr="nõ">non</expan> minus <lb/>audaciæ forta&longs;&longs;e nobis ad&longs;cribetur, qui <expan abbr="tãtum">tantum</expan> negocium pertentare voluimus, quàm de&longs;iderio <lb/>veri perno&longs;cendi, <expan abbr="&longs;tudioq.">&longs;tudioque</expan> cæteros iuuandi, qui nobi&longs;cum in hanc <expan abbr="pulcherrimã">pulcherrimam</expan>, & <expan abbr="hone&longs;ti&longs;simã">hone&longs;ti&longs;simam</expan> <lb/>&longs;peculationis <expan abbr="arenã">arenam</expan> de&longs;cenderunt; quæ &longs;emper apud nos potuere plurimum, & ad &longs;e&longs;e <expan abbr="trah&etilde;tia">trahentia</expan> <lb/>miris modis, à multis vitæ <expan abbr="cõmodis">commodis</expan> auerterunt, <expan abbr="exi&longs;timãtes">exi&longs;timantes</expan> ei, qui &longs;e ad <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> contulerit; <lb/>cuius multò maxima pars e&longs;t quæ de motu ampli&longs;sima præmia proponi, <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan>, quæ <lb/>&longs;ola bene <expan abbr="in&longs;titutã">in&longs;titutam</expan> mentem pa&longs;cit, & fouet, & alioqui fluctuantem &longs;edat, & multò plus denique <lb/>delectat, quàm laboris <expan abbr="imm&etilde;&longs;itas">immen&longs;itas</expan> & anxietas curæ deterreat, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. tum &longs;eip&longs;am &longs;uperat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ver&longs;atur in rebus hone&longs;ti&longs;simis, in quibus optimo iure contemplatio motus numerari pote&longs;t. <lb/> <arrow.to.target n="marg2"></arrow.to.target><lb/>His adde quàm &longs;it eius animaduer&longs;io nece&longs;&longs;aria, cùm planè informet <expan abbr="methodũ">methodum</expan> naturalem, quæ <lb/>&longs;ibi propo&longs;uit ad explicandum illud <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> genus, in quo fons ine&longs;t & origo motus; hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> <lb/>lati&longs;simè patet, atque adeò, vt ni&longs;i aciem mentis acerrimè intendas, &longs;olum tibi, inter ea quæ &longs;unt, <lb/>occurrat, <expan abbr="facile&qacute;">facileque</expan>., ni&longs;i diuinitus affleris; nihil aliud e&longs;&longs;e opineris, quàm naturam: <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. certam <lb/>materiæ &longs;ubiectæ rationem in methodo illa ponit: ex quo efficitur, vt cuncta in &longs;cientia natura­<lb/>li ad eius &longs;tateram reuocari oporteat. Hæc quidem per <expan abbr="oīa">oina</expan> pertinet, quæ &longs;en&longs;ui &longs;ubiiciuntur, & <lb/>ad omne genus v&longs;us ab homine accomodatur, & qua&longs;i officina <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> e&longs;t, & in&longs;trumentum, vn­<lb/>de &longs;upellex diuinæ contemplationis expromatur. Proinde <expan abbr="pleraq.">pleraque</expan> pars human&ecedil; contemplatio­<lb/>nis in tractatione motus impenditur. Oper&ecedil;precium ergo facturum eum confido, qui toto pe­<lb/>ctore negocium de motu &longs;u&longs;cipiat, in <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. explicando &longs;uam operam collocet. Magna enim prin­<lb/>cipij vis e&longs;t, vt <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel à viris &longs;apienti&longs;simis dimidium totius habeatur, imò ip&longs;um &longs;olidum to­<lb/>tum prædicetur. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> cum in omnib. reb. agendis, tum maximè in philo&longs;ophando <expan abbr="rerum&qacute;">rerumque</expan>. veri­<lb/>tate ve&longs;tiganda, rationem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> habere oportet: <expan abbr="&longs;edulo&qacute;">&longs;eduloque</expan>. <expan abbr="aduert&etilde;dum">aduertendum</expan>, quæ'nam & cuiu&longs;­<lb/>modi principia <expan abbr="&longs;tatuãtur">&longs;tatuantur</expan>: &longs;iquidem fundamenti locum occupent in omnibus methodis. Sicut <pb pagenum="2"/>ergo fundamentis rectè con&longs;titutis, reliqua omnia quæ &longs;uper&longs;truuntur, firma permanere & <arrow.to.target n="marg3"></arrow.to.target> per­<lb/><lb/>petuò durare po&longs;&longs;unt: &longs;i minus; quicquid adiicitur breui corruat nece&longs;&longs;e e&longs;t: &longs;ic de &longs;cienti&ecedil; prin­<lb/>cipiis, & fundamentis cogitare oportet. Exigua &longs;anè principia &longs;unt; at verò maximè pollent. <lb/>Ex quo efficitur, vt, quemadmodum in itinere faciendo paruus error ab initio maximus euadit <lb/>in extremo: &longs;ic principiis in methodo malè fundatis, demum longi&longs;simè aberremus à vero. <lb/>Vnico enim dato ab&longs;urdo plurima &longs;uccedunt. atque, vt monet Plato, velut in de&longs;cribendis figu­<lb/>ris mathematicis, &longs;i exiguum quoddam primum ignotum <expan abbr="fal&longs;um&qacute;">fal&longs;umque</expan>. &longs;it, reliqua deinceps multa <lb/>con&longs;entiunt. Neque verò &longs;ecus de principiorum con&longs;titutione iudicando e&longs;t quàm de con&longs;iliis <lb/>no&longs;tris euidi&longs;simus ille poëta cen&longs;uerit, ita &longs;cribens.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg1"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg2"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg3"></margin.target>E</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Siquam rem accures &longs;obriè & frugaliter,</s></p> <p type="main"> <s>Solet illa rectè &longs;ub manus &longs;uccedere:</s></p> <p type="main"> <s>Atque ædepol fermè vt qui&longs;que rem accurat &longs;uam,</s></p> <p type="main"> <s>Sic ei procedit po&longs;t principia. Denique &longs;i malus,</s></p> <p type="main"> <s>Aut nequam e&longs;t, malè res vertunt quas agit:</s></p> <p type="main"> <s>Sin autem frugi e&longs;t, eueniunt frugaliter<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>Idcirco multùm principiis in&longs;i&longs;tendum, <expan abbr="diligenti&longs;sime&qacute;">diligenti&longs;simeque</expan>. con&longs;iderandum vtrum rectè nec'ne <lb/> <arrow.to.target n="marg4"></arrow.to.target><lb/>decernantur. his verò probè examinatis & qua&longs;i fundamentis benè iactis cætera cum ip&longs;is con­<lb/>gruenter &longs;ubiicere &longs;uccedet. No&longs;trum igitur in&longs;titutum e&longs;t nunc naturam motus accuratè per­<lb/>quirere & qua&longs;i in vnum breue corpus omnia cogere, qu&ecedil; pa&longs;sim ex communi &longs;en&longs;u doctorum <lb/>di&longs;cu&longs;&longs;a & à philo&longs;ophis acerrimè <expan abbr="varie&qacute;">varieque</expan>. di&longs;putata &longs;unt; <expan abbr="animi&qacute;">animique</expan>. no&longs;tri &longs;ententias de re ob&longs;cu­<lb/>ri&longs;sima pronunciare, <expan abbr="iudicium&qacute;">iudiciumque</expan>. no&longs;trum dimi&longs;&longs;o omni partium &longs;tudio liberè, at non licenter <lb/>interponere; quibus etiam non pauca de no&longs;tro contexuimus; nimis forta&longs;&longs;e confidenter eorum <lb/>iudicio, qui maximè tribuunt (vt certè <expan abbr="faciendũ">faciendum</expan> e&longs;t) auctoritati maiorum; verùm &longs;i &longs;ine animo iu­<lb/>dicare velint, & in intima no&longs;tra pr&ecedil;cordia penetrarint, vt proficiamus nos, & aliis prode&longs;&longs;e po&longs;­<lb/>&longs;imus, neque pœnas huius audaciæ declinemus, dum no&longs;trorum dictorum reddere rationem, <lb/>& meliora dicentibus au&longs;cultare parati &longs;umus, <expan abbr="atq.">atque</expan> ip&longs;i pro viribus non omnium auctoritate <expan abbr="cõ-tempta">con­<lb/>tempta</expan> profiteamur, &longs;ed ad iudicia peritiorum exploremus illa, quæ aut o&longs;citante negligentia, <lb/>aut iniquitate factionum, aut etiam iniuria temporum à pura illa peripatetica di&longs;ciplina, anti­<lb/>qua illa quidem, non tamen eiu&longs;modi, quæ debuerit, vt iam cœpit, antiquari, tam longo tempo­<lb/>ris ætatum <expan abbr="regionum&qacute;">regionumque</expan>. tractu lap&longs;a fuerant: quibus item acce&longs;sit acre <expan abbr="&longs;tudiũ">&longs;tudium</expan> <expan abbr="cõcertationis">concertationis</expan>, quod <lb/><expan abbr="vnicuiq.">vnicuique</expan> propemodum in&longs;itum e&longs;t, atque innatum. <expan abbr="itaq.">itaque</expan> exardet facillimè, & animis no&longs;tris <arrow.to.target n="marg5"></arrow.to.target> in­<lb/><lb/>h&ecedil;ret tenaci&longs;simè; neque minus di&longs;trahit in diuer&longs;as opiniones, quàm <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> no&longs;trum cupidi­<lb/>tas ad varia &longs;tudia pro&longs;equenda <expan abbr="quacunq.">quacunque</expan> vel <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> leui de cau&longs;&longs;a, quotidie nos incitet & impellat. <lb/>Neque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> abhorret ab hac pe&longs;te con&longs;uetudo: permagni enim refert, quibus opinionibus <expan abbr="qui&longs;q.">qui&longs;que</expan> <lb/>ab initiis &longs;tudiorum &longs;it imbutus: etenim quemadmodum celeriter arripiuntur; ita diutius re­<lb/>tinentur, & à teneris annis amplexa vehementius amantur. ac veluti lanarum colores, quibus <lb/>&longs;implex ille candor mutatus e&longs;t, elui nequeunt; &longs;ic ea quæ rudes animi perceperunt non &longs;ine <lb/>&longs;ummo labore excutiuntur, quo fit etiam, vt cætera lentè <expan abbr="fa&longs;tidio&longs;e&qacute;">fa&longs;tidio&longs;eque</expan>. probentur; ne dixerim, <lb/>funditus repudientur & re&longs;puantur. Quamobrem ferunt Theodorum tragœdum nobili&longs;simum <lb/>nulli concedere con&longs;ue&longs;&longs;e, vt ante &longs;e prodiret in &longs;cenam, quia nimirùm primis auditionibus &longs;pe­<lb/>ctatorum animi nimium conciliarentur. Nos, quoad potuimus, Ari&longs;totelis vnius ve&longs;tigiis in­<lb/>h&ecedil;&longs;imus, & ex interpretum &longs;ententiis illas &longs;ecreuimus quas ab ip&longs;o Ari&longs;totele profici&longs;ci, &longs;i non <lb/>per&longs;picuum &longs;it; at nos ita e&longs;&longs;e per&longs;uadere conati &longs;umus; vt neque etiam nos indu&longs;tria no&longs;tra <lb/>minus confi&longs;i quàm approbati&longs;simorum hominum auctoritatem &longs;ecuti fui&longs;&longs;e, nec ab eorum <lb/>&longs;ententia, ni&longs;i coacti di&longs;ce&longs;si&longs;&longs;e iure optimo videri debeamus. Quæcunque tamen ea &longs;int, quæ <lb/>con&longs;crip&longs;imus, non &longs;ine pertinaci labore confecta &longs;unt. Sæpius enim <expan abbr="&longs;æpiu&longs;&qacute;">&longs;æpiu&longs;que</expan>. hæc animaduerte­<lb/>re oportebat: <expan abbr="atq.">atque</expan> vt poëta ille monet (vtar hîc ego auctoritate <expan abbr="verbi&longs;&qacute;">verbi&longs;que</expan>. Platonis) ante <expan abbr="retro&qacute;">retroque</expan>. <lb/> <arrow.to.target n="marg6"></arrow.to.target><lb/>con&longs;picere, ne fortè deciperemur à nobis ip&longs;is: quaquidem fraude nulla magis e&longs;t capitalis: <lb/>quandò nunquam &longs;eductor abe&longs;t, nec vllo tempore à decepti latere diuellitur: <expan abbr="re&longs;&qacute;">re&longs;que</expan>. ip&longs;a &longs;e&longs;e <lb/>abdidit in profundum. &longs;i quidem ea &longs;it conditio principiorum, vt Tantum.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg4"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg5"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg6"></margin.target>H</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Sint infra nostros &longs;en&longs;us, <expan abbr="tanto&qacute;">tantoque</expan>. minora,</s></p> <p type="main"> <s>Quàm quæ primùm oculi cœptant non po&longs;&longs;e tueri<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>Quo circa neque mirùm e&longs;&longs;e debet, &longs;i res aut minus iucunda, aut etiam grauior, <expan abbr="difficilior&qacute;">difficiliorque</expan>. <lb/>videatur, e&longs;t enim methodi no&longs;træ ianua tri&longs;ti&longs;sima: verùm &longs;i prima tempora toleraueris (qui <lb/>vnus e&longs;t labor) non dubito, quin mirifica voluptate complearis. <expan abbr="tibi&qacute;">tibique</expan>. memineris, in cape&longs;&longs;endis <lb/>phy&longs;ic&ecedil; principiis ita faciendum e&longs;&longs;e, velut iis, quos vexat febris, aut quorum pars aliqua com­<lb/>putruit, vt enim valeant, amari&longs;simos &longs;uccos bibere coguntur, cibis parcere, aridum quoque ne <lb/>colluant os frigida cauere; aut, quod grauius e&longs;t, ferrum <expan abbr="igne&longs;&qacute;">igne&longs;que</expan>. pati: &longs;ic tibi, vt animo valeas, <lb/><expan abbr="oĩa">oina</expan> ferre audendum e&longs;t; <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. magis, quo pretium maius e&longs;t animæ quam corpori, cuius morbus <lb/>e&longs;t in&longs;citia, &longs;alus autem di&longs;ciplina. En igitur naturæ primordia patefacta, quorum explicatione <pb pagenum="3"/> <arrow.to.target n="marg7"></arrow.to.target><lb/>vtêre, &longs;i voles: tu autem velle debebis, quòd res difficiles & tanti ponderis in vniuer&longs;a contem­<lb/>platione nunquam tractantur &longs;atis. Occa&longs;io vero &longs;cribendi voluminis ab ea controuer&longs;ia &longs;um­<lb/>pta e&longs;t, qu&ecedil; in Academia Pi&longs;ana inter no&longs;tros <expan abbr="collegarum&qacute;">collegarumque</expan>. auditores ex orta e&longs;t de motu elemen­<lb/>torum. Sed cùm multa quæ&longs;tio requireret, quæ de motu & natura generatim dicenda e&longs;&longs;ent, <lb/>primo con&longs;ilio &longs;ecundum &longs;ucce&longs;sit, vt de motu di&longs;ceptaremus vniuersè <expan abbr="eiu&longs;q.">eiu&longs;que</expan> cau&longs;as omnes, & <lb/>communiter & &longs;peciatim perquireremus, ac &longs;ingulas partes & membra intueremur, cuncta faci­<lb/>lius percipi po&longs;&longs;e &longs;perantes, &longs;i tota quæ&longs;tio &longs;cribendo explicaretur. Sed ne nimium longa &longs;u­<lb/>matur oratio, de re ip&longs;a iam dicere incipiamus. Cœptis no&longs;tris Deus a&longs;piret, vt quod illo au­<lb/>tore velle cœpimus, eodem etiam adiutore con&longs;equamur.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg7"></margin.target>A</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>Generalia quædam capita tractantur de principiis &longs;cienti&ecedil; naturalis. Cap. I<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>OPTIME verò factum e&longs;&longs;e arbitror, &longs;i in hac methodo bonos imitati mathematicos, aliqua <lb/>veluti fundamenta iaciamus, &longs;uper quib. <expan abbr="ædificiũ">ædificium</expan> hoc, quod tanto conatu <expan abbr="&longs;tudio&qacute;">&longs;tudioque</expan>; moli­<lb/>mur, extrui valeat. erunt verò hæc principia &longs;iue hypothe&longs;es, quibus phy&longs;ici &longs;ine demon&longs;tratione <lb/> <arrow.to.target n="marg8"></arrow.to.target><lb/>frequentius vtuntur, vt enim docet Proclus principia &longs;ecundum naturam &longs;unt in rebus quidem <lb/>cau&longs;&longs;a, vt finis; in definitionibus di&longs;tinctio; in demon&longs;trationibus & &longs;cientiis hypothe&longs;es, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quæ <arrow.to.target n="marg9"></arrow.to.target> ta­<lb/><lb/>met&longs;i ab Ari&longs;totele prætermi&longs;&longs;a nouimus, vt pote per&longs;picua, & &longs;iquando opus fuerit ex analyti­<lb/>co præcepto v&longs;urpata: <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> nihilominus prælibanda fuerunt propter illos, qui in hypothe&longs;ibus <arrow.to.target n="marg10"></arrow.to.target> phy­<lb/><lb/>&longs;icis imprudenter etiam numerant aliquot conclu&longs;iones & &longs;uis locis ab Ari&longs;totele demon&longs;tratas, <lb/>aut multas item prætereunt, quæ pa&longs;sim ab Ari&longs;totele ip&longs;o, aut &longs;ine admonitione accipiuntur, <lb/>aut declarantur &longs;olùm; & nulla vi &longs;yllogi&longs;tica allata per&longs;uadentur. Neque tamen exi&longs;times ve­<lb/>lim, me huc omnia conge&longs;si&longs;&longs;e, quæ à philo&longs;opho naturali &longs;ine demon&longs;tratione &longs;umuntur & &longs;o­<lb/>lo &longs;en&longs;us auxilio note&longs;cunt, nimis enim putidum atque importunum fui&longs;&longs;et &longs;ingula recen&longs;ere; <lb/>&longs;ed ea quæ perpetuò &longs;ic &longs;e habent, & ad cape&longs;&longs;enda proxima demon&longs;trationum principia con­<lb/>ferunt, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <expan abbr="vt&qacute;ue">vtque</expan> alienis verbis vtar, inducunt ad primæ certitudinis ordinem, cuiu&longs;modi non &longs;unt <lb/> <arrow.to.target n="marg11"></arrow.to.target><lb/>illa quòd homo &longs;edeat, aut tunica &longs;it alba: nihil enim hæc faciunt ad &longs;cientias, quanuis certi&longs;si­<lb/>ma &longs;int, atque ex iis illa enarrare quæ crebrius occurrunt & &longs;unt veluti radices, vnde tanquam <lb/>&longs;oboles, complures aliæ pululent. Neque id ob&longs;tabit, quominus in numero hypothe&longs;eon & <lb/>principiorum, quæ demon&longs;trari non po&longs;sint, aliqua reponantur, de quibus multa di&longs;putari <lb/> <arrow.to.target n="marg12"></arrow.to.target><lb/>&longs;olent, & plura verba vltrò <expan abbr="citro&qacute;">citroque</expan>; haberi. nobis enim &longs;atis illud erit, &longs;i ita e&longs;&longs;e crediderint, qui <lb/>talia pronunciata oppugnant, licet voce aliter autument, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> & locis probabilibus, &longs;eu potius <arrow.to.target n="marg13"></arrow.to.target> &longs;o­<lb/><lb/>phi&longs;ticis rem conficiant, nam parum à nob. hoc loco curabuntur: etenim verum cum vero per­<lb/>petuò congruit: fal&longs;um non modo à vero, &longs;ed à &longs;eip&longs;o per&longs;&ecedil;pe di&longs;&longs;entit. <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Quanquam &longs;æpe <lb/> <arrow.to.target n="marg14"></arrow.to.target><lb/>euenit, vt quædam con&longs;picua &longs;int, &longs;i prima fronte &longs;pectentur; veruntamen intus latebr&ecedil; con­<lb/>duntur: hæ ni&longs;i intro&longs;piciantur, rei veritatem conturbare po&longs;&longs;unt: vt illa omnia ferè, quæ pri­<lb/>mo Phy&longs;. ab Ari&longs;totele commemorantur, & in confu&longs;a referuntur, etenim liquet omne id <lb/>quod fit, ex contrario fieri, &longs;iquis autem opponat materiam veluti non contrarium, ex qua <lb/>fiat id quod fit, verè opponet & per&longs;uadebit non omne id quod fit, ex contrario con&longs;titui, &longs;ic <lb/>principium noti&longs;simum concutere videbitur. Verùm nos hîc corticem duntaxat attingemus <lb/>po&longs;thàc peragraturi rece&longs;&longs;us; iis po&longs;itis qu&ecedil; qui&longs;que vir &longs;ani iudicij & in rerum naturalium con­<lb/>templatione ver&longs;atus, nec aliena con&longs;uetus audire, <expan abbr="&longs;imul&qacute;">&longs;imulque</expan>, analytic&ecedil; non ignarus facillimè da­<lb/>bit. probè &longs;cientes eum, qui mentis imbecillitate laborat, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> parùm expertus, <emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> aut ab alia <arrow.to.target n="marg15"></arrow.to.target> con&longs;uetu­<lb/><lb/> <arrow.to.target n="marg16"></arrow.to.target><lb/>dine deflexus e&longs;t, & analytica negligens <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> ea frequenter approbare, quæ phy&longs;icus &longs;aluo &longs;uo iure <lb/> <arrow.to.target n="marg17"></arrow.to.target><lb/>non admitteret, & illorum demon&longs;trationes quærere, quæ per &longs;e ip&longs;a con&longs;picua &longs;unt, <emph type="sup"/>i<emph.end type="sup"/> aut contrà <lb/> <arrow.to.target n="marg18"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg19"></arrow.to.target><lb/>res ob&longs;curas accipere pro noti&longs;simis. Tali igitur auditori principia proponimus, qui futurus &longs;it <lb/>phy&longs;icus, nec aliarum &longs;cientiarum merita occupare decreuerit; ni&longs;i quantum h&ecedil;c velut à &longs;uperio­<lb/>re quem &longs;ubalternantem vocant, offerentur, aut etiam velut à mini&longs;tro Architectori, quem pri­<lb/>mum philo&longs;ophum, aut Theologum volumus e&longs;&longs;e, &longs;uppeditabuntur. Qu&ecedil; pluribus modis pri­<lb/>mùm di&longs;tribuentur, vt in &longs;uas cla&longs;&longs;es &longs;ine vllo negocio redigi po&longs;sint, deinde in v&longs;um quotidia­<lb/>num tanquam ex certo penu depromi. Ea verò nos in duo generalia capita partimur. &longs;unt enim <lb/>principia cognitionis &longs;olum, vel principia cognitionis & rei &longs;imul; &longs;iue complexa &longs;int, &longs;iue incom­<lb/>plexa, nihil refert, neque enim ita difficiles, aut moro&longs;i &longs;umus, vt ex huiu&longs;modi principiorum <lb/>ordine incomplexa expungamus; qui nouerimus Ari&longs;totelem ea pronunciare motione ignorata, <lb/>latere <expan abbr="etiã">etiam</expan> quid &longs;it natura. <emph type="sup"/>k<emph.end type="sup"/> e&longs;t igitur motio, vt patet, principium cognitionis, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. vt <arrow.to.target n="marg20"></arrow.to.target> incom­<lb/><lb/>plexum, neque enim quæritur, an hoc vel illud moueatur; &longs;ed motio quid &longs;it, nec quenquam fu­<lb/>giat e&longs;&longs;e aliquod principium, quo termini cogno&longs;cuntur, ex quib. &longs;truitur demon&longs;tratio, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> <lb/>ex principiis cognitionis, <emph type="sup"/>l<emph.end type="sup"/> damus planè principia proxima <expan abbr="demon&longs;trationũ">demon&longs;trationum</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="cõplexa">complexa</expan>, <emph type="sup"/>m<emph.end type="sup"/> <expan abbr="atq.">atque</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg21"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg22"></arrow.to.target><lb/>ita ab Ari&longs;totele principium primum demon&longs;trationis in &longs;uas partes fui&longs;&longs;e di&longs;tributum: at, quin <pb pagenum="4"/>incomplexa &longs;int principia, &longs;altem remota demon&longs;trationis & cognitionis a&longs;&longs;erere, mea quidem <lb/> <arrow.to.target n="marg23"></arrow.to.target><lb/>&longs;ententia, non licet, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & duo prima illorum genera facimus. cognitionis inquàm & cognitionis & <lb/> <arrow.to.target n="marg24"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e &longs;imul ea quæ &longs;int principia &longs;olius e&longs;&longs;e, nulla &longs;tatuimus, quod quidam aiunt: <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quippe qui <arrow.to.target n="marg25"></arrow.to.target> le­<lb/><lb/>gerimus apud Ari&longs;totelem, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> tum denique id concretum e&longs;t ex aliquibus rebus cogno&longs;ci, cum ex <lb/> <arrow.to.target n="marg26"></arrow.to.target><lb/>quib. & quot con&longs;tet, teneatur. Igitur omnia è quibus aliquid con&longs;tat, &longs;unt principia cognitio­<lb/>nis eius, nam quanuis ex illo ordine videatur e&longs;&longs;e materia, po&longs;tea docebimus, etiam materiam, <lb/>vbi fiat intelligenda, principium cognitionis euadere. Principia verò cognitionis tantum illa <lb/>&longs;unt, quæ nob. nota ab Ari&longs;totele ponuntur; &longs;iue ea &longs;int effectus proprij & per &longs;e, è quibus vt an­<lb/>tecedentibus demon&longs;tratio &longs;truitur à &longs;igno, & quorum facto quodam gyro mentis, quem regre&longs;­<lb/>&longs;um, &longs;eu circulum dicunt; intelligitur cau&longs;&longs;a ope demon&longs;trationis ip&longs;ius propter quid e&longs;t. Sine <lb/>etiam &longs;int alia adiacentia & comitantia rei. <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Siquidem nil vertet, opinor, ea quæ &longs;unt nota nobis <lb/> <arrow.to.target n="marg27"></arrow.to.target><lb/>promi&longs;cuè & <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> ab omnibus &longs;cientiis v&longs;urpari, veluti de motu dictum e&longs;t, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> quarum <arrow.to.target n="marg28"></arrow.to.target> om­<lb/><lb/>nium proprius non pote&longs;t e&longs;&longs;e motus, cùm toto genere di&longs;tinguantur, veluti naturalis & mathe­<lb/>matica. demon&longs;trationes autem ip&longs;ius quod e&longs;t aut eiu&longs;dem &longs;int &longs;cientiæ, qu&ecedil; docet cau&longs;&longs;am, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> aut <lb/> <arrow.to.target n="marg29"></arrow.to.target><lb/>vbi vna ad alteram &longs;e habeat, vt inferior ad &longs;uperiorem. Quapropter hoc principiorum genus <lb/>ab altero &longs;eparatur, quia non obtinet vim cau&longs;&longs;æ. Secundum genus principiorum omne genus <lb/> <arrow.to.target n="marg30"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;æ complectitur: quandò omnes cau&longs;&longs;&ecedil; generatim in demon&longs;trationibus a&longs;&longs;umi queunt, &longs;ed <lb/>præcipuè pertinet ad interna principia quæ &longs;unt materies & forma: quod tibi qui iam analytica <lb/>tracta&longs;ti pluribus <expan abbr="nõ">non</expan> exponam, <emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> nec in eo morabor quòd principia cognitionis virtute &longs;olum in <lb/> <arrow.to.target n="marg31"></arrow.to.target><lb/>demon&longs;tratione contineantur, principia verò rei comprehendantur actu; largior ero in a&longs;&longs;umen­<lb/>dis principiis cognitionis, & &longs;i quando opus fuerit, vt in demon&longs;tratione quòd e&longs;t, etiam nota no­<lb/>bis v&longs;urpabo. Quæcunque tamen principia &longs;int, idcirco principia &longs;unt, quia non requiritur <expan abbr="eo-rũ">eo­<lb/>rum</expan> demon&longs;tratio &longs;impliciter in ea methodo, in qua ponuntur: licet in alia quandoque <expan abbr="demõ&longs;tra-ri">demon&longs;tra­<lb/>ri</expan> queant, vt &longs;i principia fuerint methodi &longs;ubaltern&ecedil;: nil enim prohibet, quo minus habeant cau&longs;­<lb/>&longs;as &longs;uperiores, per quas o&longs;tendantur. Verùm in ea methodo, cuius principia &longs;unt, vt aliis modis <lb/>manife&longs;ta &longs;umuntur. Modi verò multi &longs;unt, ac &longs;i generales omnium modos recen&longs;ere libeat, <lb/>quibus principia tùm in philo&longs;ophia contemplante, tùm in agente, ac demum in &longs;cientiis, & arti­<lb/>bus <expan abbr="percipiũtur">percipiuntur</expan> & <expan abbr="cogno&longs;cũtur">cogno&longs;cuntur</expan> ex Ari&longs;totele recen&longs;ebo & explicabo, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> aliquot alij &longs;anè <arrow.to.target n="marg32"></arrow.to.target> indican­<lb/><lb/>tur; &longs;ed nihil de illis &longs;peciatim dicitur. Vnus e&longs;t qui &longs;olum re&longs;picit eam philo&longs;ophiæ partem, <lb/>quæ po&longs;ita e&longs;t in agendo, e&longs;t verò per con&longs;uetudinem: quando nimirum bene maléue agendo &longs;ic <lb/>aut aliter a&longs;&longs;ueuimus, & ex actionis illius frequentia contrahimus habitum, quo &longs;ic aut aliter <arrow.to.target n="marg33"></arrow.to.target> iu­<lb/><lb/>dicare cogimur, vt qui furando &longs;æpius eua&longs;it in furem, furtum iudicat bonum, & hoc illi veluti <lb/>principium e&longs;t con&longs;uetudine partum furtum e&longs;&longs;e bonum. Reliqui modi in omne methodorum <lb/>genus conuenire po&longs;&longs;unt vt inductio, qua plurium &longs;ingularium &longs;imilitudo colligitur, <expan abbr="con&longs;imi-liq.">con&longs;imi­<lb/>lique</expan> modo &longs;en&longs;us. Nanque inductione percipimus, &longs;i ab æquis æqua demantur, æqua e&longs;&longs;e quæ <lb/>&longs;uper&longs;unt, &longs;en&longs;u cogno&longs;cimus aquam e&longs;&longs;e frigidam, & primas primorum corporum qualitates. <lb/>Aliis quoque modis principia no&longs;cuntur quos Ari&longs;toteles non exprimit. Sed optimè Auerroes, <lb/>optimè item Eu&longs;tratius enuclearunt. Auerroes inquiens &longs;ignificari vias illas, quæ nullam vim af­<lb/>ferunt menti, vt diui&longs;ionem, id quod etiam docuit Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>i<emph.end type="sup"/> cùm te&longs;tatus e&longs;t ea, quæ &longs;unt <arrow.to.target n="marg34"></arrow.to.target> no­<lb/><lb/>ta natura, nobis autem ignota, fieri nobis per&longs;picua diuidendo & re&longs;oluendo illa quæ nobis per­<lb/>&longs;picua &longs;unt. Additur item &longs;yllogi&longs;mus quem vocant hypotheticum per naturam, in quo nulla <lb/>extat vis dicti de omni, aut nullo, &longs;ed nece&longs;sitas &longs;ola con&longs;ecutionis, tùm quoque exemplum. <lb/>præterea &longs;i vera de v&longs;u dialectic&ecedil; prædicat Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>k<emph.end type="sup"/> ad idem valebunt arma dialectica. Nam <lb/> <arrow.to.target n="marg35"></arrow.to.target><lb/>præter c&ecedil;tera multum confert dialectica ad inuentionem principiorum, qu&ecedil; &longs;cienti&ecedil; &longs;ibi &longs;umunt. <lb/>Valet item ad hoc definitio principiorum, vt frigoris & caloris: quod item Socrates approbauit <lb/> <arrow.to.target n="marg36"></arrow.to.target><lb/>in principiis exquirendis, imò excogitauit. Nam duo &longs;unt quæ Socrati iure proprio tribui po&longs;­<lb/>&longs;unt, <emph type="sup"/>l<emph.end type="sup"/> inductiue orationes, & definitionum v&longs;us generatim. vtraque autem ad &longs;cientiæ principia <lb/> <arrow.to.target n="marg37"></arrow.to.target><lb/>conferunt. Magna etiam vis e&longs;t experientiæ quæ na&longs;citur ex memoria rerum quas &longs;en&longs;us &longs;emel <lb/>atque iterum &longs;uppeditat: nanque ex repetita &longs;en&longs;ione memoria propagatur: multæ verò eiu&longs;­<lb/>dem rei memori&ecedil; <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan> vnius experientiæ faciunt, <emph type="sup"/>m<emph.end type="sup"/> ex experimentis verò primorum <arrow.to.target n="marg38"></arrow.to.target> prin­<lb/><lb/>cipiorum cognitio gignitur. <expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> generatim id ab Ari&longs;totele pronunciatum. <emph type="sup"/>n<emph.end type="sup"/> Principia quæ <arrow.to.target n="marg39"></arrow.to.target> <expan abbr="&longs;e-cũdum">&longs;e­<lb/><lb/>cundum</expan> vnum quodque &longs;unt, experimenti e&longs;&longs;e tradere: <emph type="sup"/>o<emph.end type="sup"/> vt puta, a&longs;trologic&ecedil; di&longs;ciplin&ecedil; principia <lb/> <arrow.to.target n="marg40"></arrow.to.target><lb/>ex a&longs;trologica experientia colliguntur: nanque ob&longs;eruatis apparentibus quantum &longs;atis e&longs;t, inuen­<lb/>t&ecedil; &longs;unt a&longs;trologic&ecedil; demon&longs;trationes <expan abbr="con&longs;imili&qacute;">con&longs;imilique</expan>. modo principia &longs;e habent in alia <expan abbr="quacunq.">quacunque</expan> &longs;cien­<lb/>tia vel arte. Itaque experimentum ea &longs;ubmini&longs;trat, qu&ecedil; verè in&longs;unt in rebus quorum &longs;i nihil <lb/>omi&longs;&longs;um fuerit, in promptu erit illa demon&longs;trare, qu&ecedil; demon&longs;trationem recipiunt, cuius verò <lb/>non e&longs;t demon&longs;tratio &longs;uapte natura, cuiu&longs;modi &longs;unt principia quæ nos hoc ip&longs;o tempore tracta­<lb/>mus, ea manife&longs;ta facere. Quamobrem monente Ari&longs;totele plurimum pote&longs;t in &longs;cientiæ prin­<lb/>cipiis &longs;tatuendis experientia. Quo miror magis hoc caput ab Auerroe prætermi&longs;&longs;um. Ni&longs;i cum <pb pagenum="5"/> <arrow.to.target n="marg41"></arrow.to.target><lb/>eius a&longs;&longs;eclis defendamus experientiam cum con&longs;uetudine fui&longs;&longs;e numeratam, qua&longs;i idem &longs;int, aut <lb/>con&longs;uetudinem experientia con&longs;equatur, quippe quòd omnis con&longs;uetudo po&longs;tulet <expan abbr="experi&etilde;tiam">experientiam</expan>. <lb/>Atqui mihi magis iudicium Eu&longs;tratij probatur aliud facientis experientiam à con&longs;uetudine: <lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quoniam con&longs;uetudo ex actione &longs;uboritur, experientia ex ob&longs;eruatione, & collatione plurium <lb/> <arrow.to.target n="marg42"></arrow.to.target><lb/>&longs;ingularium con&longs;imilium, vt quòd rhabarbarum purget flauam bilem, in hoc & illo ægroto ex­<lb/>perimur; nec quicquam propterea con&longs;ueuimus. Quoniam verò dicere po&longs;&longs;es non omnem pla­<lb/>nè &longs;ed aliquam experientiam cum con&longs;uetudine conuenire, o&longs;tendam ego id e&longs;&longs;e ex euento & <lb/>fortuitò, non nece&longs;&longs;ario & per &longs;e, quando multæ &longs;unt con&longs;uetudines, quæ &longs;ine vlla aduer&longs;ione, <lb/>&longs;en&longs;u notitiaúe contrahuntur, veluti quòd &longs;ibi qui&longs;piam vellicet barbam, aut curuus incedat, &longs;ine <lb/>illis verò nulla experientia <expan abbr="cõ&longs;tare">con&longs;tare</expan> pote&longs;t, quid .n. ob&longs;ecrò experimenti facies, ni&longs;i aduerteris? quid <lb/>aduerteris, ni&longs;i noueris aut &longs;en&longs;eris? Hæc quidem omnia, quæ nuper commemorauimus <expan abbr="princi-piorũ">princi­<lb/>piorum</expan> <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> faciunt, offerentia terminos menti, quos &longs;imulac ip&longs;a <expan abbr="cont&etilde;plata">contemplata</expan> fuerit, ita e&longs;&longs;e certi&longs;­<lb/>&longs;imè cogno&longs;cit & maximè credit, & ad eorum normam refert omnia, quæ con&longs;equuntur. Sed <lb/>cum è principiis rerum nonnulla &longs;int euidentia, neque præmon&longs;tratorem po&longs;tulent, alia recon­<lb/>dita &longs;int & ignota nobis ea quæ paulò ante recen&longs;uimus, omne principiorum genus <arrow.to.target n="marg43"></arrow.to.target> amplectun­<lb/><lb/>tur, &longs;iue notum &longs;it nobis &longs;iue ignotum. Verumenimuero con&longs;ilium no&longs;trum e&longs;t in naturalis &longs;cien­<lb/>tiæ ve&longs;tibulo con&longs;tituere illa quæ &longs;ine acri ratione note&longs;cunt, & in notis nobis <expan abbr="collocãtur">collocantur</expan>, &longs;iue &longs;int <lb/>po&longs;teriora, &longs;eu priora natura, quæ de domo quicunque afferre &longs;olet, aut paucis admonitus à præ­<lb/>ceptore, admittere; quæ in &longs;en&longs;u & experientia poni dicimus, & accipi ita e&longs;&longs;e &longs;olum, quia &longs;cili­<lb/>cet nulla eorum cau&longs;&longs;a afferatur. Quocirca dictum quoque e&longs;t ab Ari&longs;totele <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quòd ita &longs;it, e&longs;&longs;e <lb/> <arrow.to.target n="marg44"></arrow.to.target><lb/>principium, non illud &longs;anè, quod legitur 2. Po&longs;t. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> & e&longs;t in numero quæ&longs;tionum, quod falsò <arrow.to.target n="marg45"></arrow.to.target> non­<lb/><lb/>nulli Ethicorum interpretes opinantur; &longs;ed id, quod numeratur in præcognitis. Etenim prin­<lb/>cipia &longs;ic præno&longs;cuntur, quòd &longs;unt. In phy&longs;icis autem à &longs;en&longs;u, & experientia trahunt originem, <lb/>his verò nititur inductio, quæ principiis proximè terminatur; vnde mini&longs;terio facultatis &longs;entien­<lb/>tis opera mentis &longs;uccedit. Hinc pendet vniuer&longs;a fides, qu&ecedil; demon&longs;trationibus habetur, quia per <lb/>&longs;e credunt, atque ita, vt cæteris, quæ deducuntur ab ip&longs;is, fidem communicent: neque enim cau&longs;­<lb/>&longs;a vlla e&longs;t, cur vera &longs;int: &longs;ed quod ita principiorum termini &longs;e habent, vt aut indi&longs;&longs;olubili vincu­<lb/>lo connectantur, aut quòd alter alterius rationem compleat. Ideo no&longs;cimus & credimus, quia <lb/>nouit mens eorum terminos, <expan abbr="vtro&longs;q.">vtro&longs;que</expan> &longs;en&longs;u indicante, atque ita certò vt de illorum connexione <lb/>non dubitet. Neque enim volumus e&longs;&longs;entialem illam connexionem quam aiunt imitatores <lb/> <arrow.to.target n="marg46"></arrow.to.target><lb/>Auerrois, in vno indiuiduo percipi, aut ab vna inductionis particula &longs;ignificari, &longs;ed inductione <lb/>iam ab&longs;oluta, vt conuenit, quæ illic terminatur, vnde non &longs;uccurrit aliquod indiuiduum aliter <lb/>&longs;e habens: <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> mentem protinus illam connexionem e&longs;&longs;entialem per&longs;picere: ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. rem melius <lb/> <arrow.to.target n="marg47"></arrow.to.target><lb/>affecti &longs;umus ad principia, quàm ad ea, quæ per demon&longs;trationem concepimus. Sed enim, quia <lb/>primus eorum exortus e&longs;t à &longs;en&longs;u, ip&longs;i verò præ&longs;entantur confu&longs;æ quædam &longs;pecies, & inh&ecedil;rentia <lb/>cum &longs;ubiectis, quibus inhærent, vt ri&longs;us compos in &longs;ub&longs;tantia, & in linea punctum, atque in &longs;ub­<lb/>&longs;tantia &longs;en&longs;ili principium motas. Tum etiam, quòd tamet&longs;i incomplexa &longs;unt principia cogni­<lb/>tionis, &longs;unt tamen remota: pronunciata verò & propo&longs;itiones &longs;unt proxima principia cognitio­<lb/>nis, & demon&longs;trationis; ex hoc efficitur, vt non incomplexa pro principiis ab Ari&longs;totele &longs;tatuan­<lb/>tur; &longs;ed &longs;ub forma hypothe&longs;eon, neque quòd &longs;int &longs;impliciter, vt plurimum pronunciamus; &longs;ed <lb/>vt inhærentia &longs;umimus, vbi e&longs;&longs;e adiacet, & pr&ecedil;dicatur. Itaque non dicimus &longs;æpius e&longs;&longs;e motum, <lb/>&longs;eu multitudinem, neque item e&longs;&longs;e naturam; quoniam hæc &longs;ine &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ili non exi&longs;tunt, <lb/>&longs;ed ita pronunciamus. <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Omnia aut quædam moueri: multa e&longs;&longs;e ea, quæ &longs;unt &longs;iue genere, &longs;eu <arrow.to.target n="marg48"></arrow.to.target> &longs;pe­<lb/><lb/>cie, aut numero, alii&longs;úe differentia modis. &longs;iquidem omnes has di&longs;tinctiones &longs;en&longs;us ip&longs;e patefa­<lb/>ciat <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> res &longs;en&longs;iles initia motus in &longs;eip&longs;is habere & c&ecedil;tera huiu&longs;modi. Atque hactenus de <arrow.to.target n="marg49"></arrow.to.target> gene­<lb/><lb/> <arrow.to.target n="marg50"></arrow.to.target><lb/>rali principiorum con&longs;titutione dictum &longs;it, ad &longs;pecialia de&longs;cendamus.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg8"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg9"></margin.target>a 2. in <lb/>Tim.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg10"></margin.target>b 1. Po&longs;t. <lb/>T. 25.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg11"></margin.target>c Abuma <lb/>zar.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg12"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg13"></margin.target>d 4. Met. <lb/>T. 9.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg14"></margin.target>e 1. Pri. &longs;eg. <lb/>3. <lb/>1. Eth. c. 9.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg15"></margin.target>f 8. Phy&longs;. <lb/>Tt. 22. 26.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg16"></margin.target>g 1. Phy&longs;. <lb/>T. 71. <lb/>1. De ortu.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg17"></margin.target>h 2. Met. <lb/>T. 14. <lb/>7. Eth. c. <lb/>10. <lb/>De Mem. <lb/>cap. 3.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg18"></margin.target>i Met. T. <lb/>26.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg19"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg20"></margin.target>k Phy&longs;. T. <lb/>1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg21"></margin.target>l 1. Po&longs;t. <lb/>T. 6.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg22"></margin.target>m 1 Po&longs;t. <lb/>Tt. 5. 25.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg23"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg24"></margin.target>a Zim. <lb/>Tab. . <lb/>principia <lb/><expan abbr="&longs;ci&etilde;ti&ecedil;">&longs;cienti&ecedil;</expan> na­<lb/>turalis.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg25"></margin.target>b Iand. 1. <lb/>Phy&longs;. <expan abbr="q.">que</expan> 7.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg26"></margin.target>c 1. Phy&longs;. <lb/>T. 35.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg27"></margin.target>d 10. <expan abbr="Grã-mat">Gran­<lb/>mat</expan>. 1. Po­<lb/>&longs;ter. c. 25.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg28"></margin.target>e 8. Phy&longs;. <lb/>T. 22.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg29"></margin.target>f 1. Po&longs;t. <lb/>T. 30.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg30"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg31"></margin.target>g 1. Ven.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg32"></margin.target>h 1 Eth. <lb/>cap. 7.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg33"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg34"></margin.target>i 1. Phy&longs;. <lb/>T. 3.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg35"></margin.target>k 1. Top. <lb/>cap. 2.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg36"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg37"></margin.target>l 8. Met. <lb/>cap. 4.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg38"></margin.target>m 2. Po&longs;t. <lb/>T. vlt.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg39"></margin.target>n 1. Prin. <lb/>&longs;eg. 2.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg40"></margin.target>o 1. Met. <lb/>&longs;um. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg41"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg42"></margin.target>a 1. de ar­<lb/>te dicendi <lb/>cap. 10.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg43"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg44"></margin.target>b 1. Eth. <lb/>cap. 7.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg45"></margin.target>c T. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg46"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg47"></margin.target>d 8. Top.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg48"></margin.target>e 1. Phy&longs;. <lb/>T. 9. <lb/>8. Phy&longs;. <lb/>T. 22.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg49"></margin.target>f 10. Met. <lb/>T. 12.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg50"></margin.target>D</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>Distributio principiorum no&longs;tr&ecedil; methodi ponitur, & leuiter aliqua ad ip&longs;a <lb/>pertinentia tanguntur. Cap. II<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>QVIA methodus omnis ex duabus partibus componitur modo &longs;ciendi nimirùm & &longs;cien­<lb/>tia. <emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> Nece&longs;&longs;e enim e&longs;t, in quaque methodo no&longs;cere quatenus aliquid tractandum e&longs;t, <lb/> <arrow.to.target n="marg51"></arrow.to.target><lb/>quibus viis atque rationibus confirmandum, & quo quidque loco di&longs;ponendum. Scientia rem <lb/>ip&longs;am declarante & definiente, demon&longs;trante, & docente; etiam methodi principia ad h&ecedil;c duo <lb/>capita commodè referri poterunt; erunt enim aliqua principia, quæ modum &longs;ciendi &longs;pectabunt, <lb/>nonnulla quæ &longs;cientiam re&longs;picient. Verum &longs;icut in methodo ratio tractandi, &longs;eu modus &longs;ciendi <lb/>&longs;cientiæ præponendus e&longs;t, <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> etenim ab&longs;onum e&longs;t vnà &longs;cientiam <expan abbr="modum&qacute;">modumque</expan>; &longs;ciendi quærere: &longs;ic <lb/> <arrow.to.target n="marg52"></arrow.to.target><lb/>de principus, quæ pertinent ad modum tractandi, priore loco verba faciemus. Atque ea qui­<lb/>dem non pauca &longs;unt, horum primas &longs;ibi vendicat, cum in omni contemplatione, tùm maximè in <pb pagenum="6"/>philo&longs;ophia naturali, quòd ab Ari&longs;totele crebrò pr&ecedil;ceptum & celebratum e&longs;t, &longs;tandum e&longs;&longs;e <arrow.to.target n="marg53"></arrow.to.target> iu­<lb/><lb/>dicio &longs;en&longs;us. Etenim et&longs;i generale e&longs;t in omni contemplatione &longs;en&longs;us officium: quia nihil e&longs;t in <lb/>phanta&longs;ia mentéue quod fores &longs;en&longs;uum non pepulerit, &longs;iue ex toto, vt in vera phanta&longs;ia, &longs;iue ex <lb/>parte, vt in fictione chim&ecedil;ræ, &longs;iuè proximè & per &longs;e, vt plenum, &longs;iue per aliud, vt inane, ac <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> <lb/>rei &longs;en&longs;u deficiente, eiu&longs;dem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> in &longs;cientia deficies, nec ni&longs;i de nomine di&longs;putatio fieri po&longs;sit. <lb/>At hoc in phy&longs;iologia poti&longs;simè requiritur. Nam &longs;i philo&longs;ophus naturalis in rerum &longs;en&longs;ilium con­<lb/>templatione ver&longs;atur, earum verò nullus melior iudex e&longs;&longs;e pote&longs;t quàm &longs;en&longs;us <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> profectò <arrow.to.target n="marg54"></arrow.to.target> maxi­<lb/><lb/>mum &longs;en&longs;us habebit in hac philo&longs;ophia momentum, v&longs;que adeò, vt qui rerum illarum, quæ &longs;ic <lb/>euidentes & per&longs;picuæ &longs;unt, velut illud e&longs;t, quòd &longs;it motus, demon&longs;trationem quærit, quæ do­<lb/>ceat e&longs;&longs;e motum, non po&longs;sit di&longs;cernere id, quod per &longs;e ip&longs;um votum e&longs;t ab eo, quod e&longs;t per &longs;e ob­<lb/>&longs;curum, nec per&longs;picere, cùm <expan abbr="cuiu&longs;q.">cuiu&longs;que</expan> rationis antecedens notius e&longs;&longs;e oporteat eo, quod &longs;equitur; <lb/>nihil occurrere po&longs;&longs;e, quod fit eo notius, quod ip&longs;e con&longs;equens facit, idcirco &longs;ic mente obc&ecedil;ca­<lb/>tus e&longs;t, vt ne&longs;ciat quid admittat aut re&longs;puat demon&longs;trationem. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Propterea cum eo <arrow.to.target n="marg55"></arrow.to.target> compara­<lb/><lb/>tur, qui cæcus e&longs;t ab ortu; cum enim colorum vires ignoret, &longs;iquando di&longs;&longs;erat de illis, &longs;olùm no­<lb/>mina ponit in medio; quorum nomina &longs;int nota, pror&longs;us ignorat. <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & ille qui demon&longs;tratio­<lb/>nem requiret eius quod quippiam moueatur, nominis &longs;olius habebit rationem, nec quid eo <arrow.to.target n="marg56"></arrow.to.target> no­<lb/><lb/>mine &longs;ignificetur, vtique nouerit. qui certè &longs;i no&longs;&longs;et; tantum abe&longs;t, vt illa demon&longs;trare conare­<lb/>tur, vt potius in aliorum demon&longs;tratione v&longs;urparet. Multo maior error committetur, &longs;i ratio <lb/>rei ve&longs;tigabitur, cuius oppo&longs;itum &longs;en&longs;us iudicabit, vt illi fecere, qui vniuer&longs;a quie&longs;cere profiteban­<lb/>tur, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;">eiu&longs;que</expan>. euenti rationes indagabant. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> multo enim melius nos habemus ad h&ecedil;c, quæ mon&longs;trat <lb/> <arrow.to.target n="marg57"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;us, quàm &longs;i vlla ratio ad id o&longs;tendendum accommodari po&longs;&longs;et, atque is qui ita progreditur, <lb/>male iudicat, quid melius peiu&longs;úe &longs;it, quid credendum, & non credendum, nec principium di­<lb/>&longs;tinguit ab eo quod non e&longs;t principium, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> & in &longs;umma rerum ignoratione ver&longs;atur. Etenim ad <arrow.to.target n="marg58"></arrow.to.target> ali­<lb/><lb/>quod primum a&longs;cendendum e&longs;t, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> quod in alia notiora di&longs;&longs;olui nequeat, vnde fides in aliorum <lb/> <arrow.to.target n="marg59"></arrow.to.target><lb/>confirmationem ducatur aliter, vel ex infinitate principiorum vniuer&longs;a &longs;cientia funditus euerte­<lb/>retur, aut exordiatur ab ignoto. <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> Hoc verò primum dictatur à &longs;en&longs;u. Quamobrem qui magis <arrow.to.target n="marg60"></arrow.to.target> ver­<lb/><lb/>&longs;ati &longs;unt in naturalibus magis recipiunt principia quæ cum rerum natura con&longs;entiant, & valde <lb/>accommodata &longs;int ad efficiendam &longs;cientiam. &longs;uppeditat enim copia multarum demon&longs;tratio­<lb/>num, quarum auxilio rem intro&longs;piciant. eaque diligenter animaduer&longs;a, con&longs;iderata tarditate <lb/>iudicium faciant cum ceteroquin illi qui dimi&longs;&longs;a rerum ob&longs;eruatione &longs;olam rationem per&longs;e­<lb/>quuntur pauca re&longs;picientes de rebus ob&longs;curi&longs;simis ex tempore temereque effutiant. <emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> Siquidem <lb/> <arrow.to.target n="marg61"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg62"></arrow.to.target><lb/>con&longs;entaneum &longs;it iudicare ex euentis, & ex fine poti&longs;simum. Atqui finis &longs;cientiæ naturalis e&longs;t <lb/>eorum &longs;peculatio, quæ &longs;emper proprie &longs;en&longs;ui &longs;e obijciunt. <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> quod cum illi non intueantur. in <arrow.to.target n="marg63"></arrow.to.target> pe&longs;­<lb/><lb/>&longs;imos errores inducuntur. <expan abbr="Itaq;">Itaque</expan> illa ponenda in hac philo&longs;ophia quæ cum &longs;en&longs;ilibus congruant. <lb/>Quin &longs;iquando ratio quippiam mon&longs;tret, & po&longs;tea &longs;en&longs;us indicet rem aliter &longs;e habere, &longs;en&longs;ui <lb/>magis erit quam rationi fides habenda. <expan abbr="Solum&qacute;ue">Solumque</expan> rationi illi credendum e&longs;t: &longs;i ea quæ demon­<lb/>&longs;trantur cum rebus ijs con&longs;entiant, quæ &longs;en&longs;u percipiuntur. <emph type="sup"/>i<emph.end type="sup"/> Igitur in hac philo&longs;ophia cuncta <lb/> <arrow.to.target n="marg64"></arrow.to.target><lb/>ad &longs;en&longs;um referenda erunt. Audi verò tu nunc firmum iudicium Ari&longs;totelis, de con&longs;truendis <lb/>rationibus ac mea quidem &longs;ententia, in omni philo&longs;ophia generatim, præcipuè verò in natura­<lb/>li: <emph type="sup"/>k<emph.end type="sup"/> iubet enim, vt no&longs;trarum rationum principium non à quauis &longs;ententia: &longs;ed à firmi&longs;sima <lb/> <arrow.to.target n="marg65"></arrow.to.target><lb/>quaque ducatur huiu&longs;modi verò e&longs;t, quam &longs;emper, e&longs;&longs;e oportet, aut quæ ex con&longs;imilibus o&longs;ten­<lb/>ditur. Atque vbi duæ &longs;int &longs;ententiæ repugnantes, quarum altera alteram tollat, illa recipienda, <lb/>quæ firmior: ea verò e&longs;t, quæ credibilior, & quæ &longs;emper citius ab omnibus quàm altera admit­<lb/>tatur. Itaque & quod ex tali &longs;ententia con&longs;equitur, magis approbandum, & illud repudian­<lb/>dum, quod efficitur ex oppo&longs;ita. <expan abbr="Duo&qacute;ue">Duoque</expan> huius vitij traduntur exempla ab Ari&longs;totele. alterum <lb/>&longs;anè à di&longs;putatione Parmenidis acceptum, atque alterum à ratione Xenophanis. Atque ille <lb/> <arrow.to.target n="marg66"></arrow.to.target><lb/>quidem motum &longs;ine vacuo fieri non po&longs;&longs;e &longs;tatuens, ex eo quod vacuum non e&longs;&longs;et, tollebat <lb/>etiam motum. Et tamen &longs;i hæc &longs;ecum conferantur, & facilius qui&longs;que vacuum e&longs;&longs;e dabit, quàm <lb/>neget motum. Quapropter accipiendum e&longs;t potius e&longs;&longs;e motum, & ex eo vacuum e&longs;&longs;e conclu­<lb/>dendum quàm motus vacui &longs;ublatione tollendus. Xenophanes autem &longs;ic ratiocinabatur, ex <lb/>nihilo nihil fit. Ergo ens infinitum & æternum. Non igitur motus. Tamen qui&longs;que promptius <lb/>dabit ex nihilo aliquid fieri, vt etiam multi dedere, & fides no&longs;tra pro certo habet quàm reij­<lb/>ciat motum. Proinde &longs;ic potius concludendum fuerat. Motus e&longs;t. Ergo ex nihilo aliquid fit; <lb/>quàm vt fecit Xenophanes. & fide nitendum, quam præ&longs;tat &longs;en&longs;us, qui &longs;i quandoque decipitur; <lb/>non id perpetuo neque in omnibus efficit. Neque verò id huius philo&longs;ophiæ proprium e&longs;t: &longs;ed <lb/>omnis artis atque &longs;cientiæ apud Ari&longs;totelem. Nam quòd ille futurus &longs;it huius methodi norma <lb/>per&longs;picuum e&longs;t, ex eo loco, <emph type="sup"/>l<emph.end type="sup"/> quo comparat rerum diuinarum cognitionem cum &longs;cientia <arrow.to.target n="marg67"></arrow.to.target> morta­<lb/><lb/>lium, &longs;iquidem tamet&longs;i pauca admodum de illis a&longs;&longs;erere philo&longs;ophis licet; contemplationis <lb/>nobilitate compen&longs;et hoc damnum, ac dum eius difficultatis cau&longs;&longs;am reddit, id vniuer&longs;um tri­ <pb pagenum="7"/> <arrow.to.target n="marg68"></arrow.to.target><lb/>buit imbecillitati &longs;en&longs;uum humanorum. Minus enim, inquit, diuinam partem contemplari <lb/>contingit quòd non multum illius pateat &longs;en&longs;ui, cuius beneficio tum de ea ip&longs;a parte diuina, <lb/>tum de ijs, qu&ecedil; no&longs;&longs;e cupimus, facultas cogitandi, & indagandi nobis &longs;uppetat. Sed ad alias <lb/>quoque artes translatum e&longs;t ab Ari&longs;totele huiu&longs;modi pr&ecedil;ceptum, quippe qui clari&longs;simè te&longs;tetur, <lb/>deficiente aliquo &longs;en&longs;u deperire item cum eo aliquam &longs;cientiam, vt vi&longs;u deficiente colorum, <lb/>auditu verò &longs;onorum. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quapropter &longs;i &longs;aluo homine &longs;en&longs;us vniuer&longs;i tollerentur, continuo <arrow.to.target n="marg69"></arrow.to.target> quo­<lb/><lb/>que omni &longs;cientia priuaremur. Idem quoque mon&longs;trat &longs;cientiæ cuiu&longs;que principia colligi per <lb/>inductionem, & à &longs;en&longs;u deduci. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Pertinet & eadem norma ad illa principia, quibus vtitur <arrow.to.target n="marg70"></arrow.to.target> ci­<lb/><lb/>uilis philo&longs;ophus, nam &longs;iue re&longs;piciant rerum veritatem, atque naturam, &longs;iue actionem; in &longs;en­<lb/>&longs;um nece&longs;&longs;ariò re&longs;oluuntur: quando ad rerum veritatem perno&longs;cendam requiratur inductio, <lb/>quæ e&longs;t de &longs;en&longs;ilibus; ad actionem verò con&longs;uetudo, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quæ exoritur ex frequenti v&longs;u <arrow.to.target n="marg71"></arrow.to.target> &longs;ingula­<lb/><lb/>rium. Valeat ergo Parmenides, qui iudicium &longs;en&longs;us omnino detrectat & ita pr&ecedil;cipit impuden­<lb/>ti&longs;sime, licet habuerit a&longs;&longs;eclam Hippocratem, qui ne&longs;cio qua ratione ductus <foreign lang="greek">th_s gnw/mhsi+n</foreign>, id <lb/>e&longs;t menti non &longs;en&longs;ui fidere nos voluit.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg51"></margin.target>g Primo <lb/>de part. <lb/>an. cap. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg52"></margin.target>h 2. Met. <lb/>T. 15. <lb/>Galen. 2. <lb/>de temp. <lb/>c. 2.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg53"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg54"></margin.target>a 4. Mete­<lb/>or. T. 29.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg55"></margin.target>b 2. Phy&longs;. <lb/>T. 6.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg56"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg57"></margin.target>c 8. Phy&longs;. <lb/>T. 22.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg58"></margin.target>d 8. Phy&longs;. <lb/>T. 26.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg59"></margin.target>e Galen. <lb/>ad Hiero­<lb/>nem. <lb/>4. Met. T. 9.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg60"></margin.target>f 1. Po&longs;t. <lb/>T. 6.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg61"></margin.target>g 1. de Ge­<lb/>ner. 7. T.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg62"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg63"></margin.target>h 3. De c&ecedil;­<lb/>lo T. 61.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg64"></margin.target>i 3. de Ge­<lb/>ner. an. c. <lb/>10.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg65"></margin.target>k Lib. de <lb/>plac. cap. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg66"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg67"></margin.target>l 1. de par <lb/><gap/> an cap. 5.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg68"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg69"></margin.target>a 1. Po&longs;t.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg70"></margin.target>b 2. Po&longs;t.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg71"></margin.target>c 1. Eth.</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Neu faxit Deus (inquit ille) vt pateat tibi &longs;emita &longs;enus</s></p> <p type="main"> <s>Neue oculus fallax, aut lingua auri&longs;úe &longs;onora<emph.end type="italics"/><lb/> <arrow.to.target n="marg72"></arrow.to.target></s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg72"></margin.target>B</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Decipiat, varium ratio det rebus honorem<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>Quantò rectius vetus ille quidem inter Latinos, &longs;ed eleganti&longs;simus & iudicio eruditi&longs;simus <lb/>poëta cecinit ea de &longs;en&longs;u?</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Communis dedicat e&longs;&longs;e</s></p> <p type="main"> <s>Sen&longs;us, cui ni&longs;i prima fides fundata valebit,</s></p> <p type="main"> <s>Haud erit occultis de rebus, quò referentes</s></p> <p type="main"> <s>Confirmare animos quicquam ratione queamus<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>Nollem hic multus e&longs;&longs;e: veruntamen ad &longs;e rapit me Galenus <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> & eorum in&longs;citiam redarguens, </s></p> <p type="main"> <s> <arrow.to.target n="marg73"></arrow.to.target><lb/>qui fidem facere &longs;tudent ex ijs quæ adhuc ignorantur, cum ceteroquin ea quæ &longs;umuntur ad de­<lb/>mon&longs;trationem vel euidentia &longs;int oportet, vel antea demon&longs;trata: & rerum &longs;en&longs;ilium legitimum <lb/>iudicem clamans e&longs;&longs;e &longs;en&longs;um, vt pote tactum primarum qualitatum. Nam &longs;i alia via, inquit, <lb/>&longs;uccurrat, qua illæ no&longs;cuntur, eam quæ&longs;o demon&longs;trent. inauditam enim &longs;apientiam promit­<lb/>tunt, immo, &longs;i verum fateri licet, &longs;tuporem potius, &longs;i quidem rerum &longs;en&longs;ilium meliorem &longs;e iu­<lb/>dicem habere putent, quàm &longs;it ip&longs;e &longs;en&longs;us. ac &longs;i de rebus &longs;en&longs;ilibus demon&longs;trationes inquirunt, <lb/> <arrow.to.target n="marg74"></arrow.to.target><lb/>iam de niue di&longs;putandum erit, &longs;it ne candida cen&longs;enda, quemadmodum omnibus apparet: an­<lb/>atra potius, vt pr&ecedil;dicabat Anaxagoras; & de pice &longs;imiliter: neque enim, &longs;i vi&longs;ui de albo, quod <lb/>viderit, fides habenda non e&longs;t, de nigro &longs;ine demon&longs;tratione credendum erit. Omnia igitur quæ <lb/>&longs;en&longs;ui apparent, &longs;i iam fide carere dicunt: nec cygnum e&longs;&longs;e album fateantur, ni&longs;i prius id ratio­<lb/>ne con&longs;pexerint, neque diem neque Solem. ad eundem modum & de voce auribus fidem ab­<lb/>rogent & de odore naribus & de omni tactili ip&longs;i &longs;en&longs;ui tactus. Quæ &longs;anè nihil di&longs;tant ab hæ &longs;i­<lb/>tationibus & nugis Pyrrhonianis. Aequum verò fuerat eos qui optimam &longs;ectam in philo&longs;ophia <lb/>delegi&longs;&longs;ent, quæ primas qualitates per elementa principiaque ponit, non tam de&longs;ciui&longs;&longs;e à com­<lb/>muni hominum &longs;en&longs;u, vt, quæ omnis demon&longs;trationis principia &longs;unt & quæ &longs;en&longs;ui mentique <lb/>patent, non cogno&longs;cerent. Et profecto qui&longs;quis de his addubitat, fru&longs;tra de alijs inquirit, vt po­<lb/>te nil &longs;ibi relinquens, vnde &longs;it incepturus. Sed illud vnum prauorum dogmatum principium e&longs;t, <lb/>nihil de demon&longs;tratione prius meditatum &longs;imul res ip&longs;as inquirere: veluti, quid nam demon­<lb/>&longs;tratio &longs;it, demon&longs;trare tentare. Placet &longs;anè mihi Diogenes, qui cùm de motu interrogaretur, <lb/>nihil quidem re&longs;pondit, &longs;ed &longs;urgens ambulauit, per ip&longs;am euidentiam &longs;ophi&longs;tæ &longs;en&longs;um expro­<lb/>brans, & planè, qui hæc non norunt egent &longs;en&longs;u, ne dicam pœna, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> vt &longs;iquis ignem calidum <arrow.to.target n="marg75"></arrow.to.target> e&longs;­<lb/><lb/> <arrow.to.target n="marg76"></arrow.to.target><lb/>&longs;e non &longs;entiat, conijciatur in ignem. Non e&longs;t ocium nunc de fide &longs;en&longs;ibus adhibenda di&longs;putare. <lb/>Satis &longs;it hunc rerum naturalium e&longs;&longs;e debere normam, & regulam qua cuncta exploremus, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> <arrow.to.target n="marg77"></arrow.to.target> ne­<lb/><lb/>que ab eius iudicio ne latum quidem vnguem di&longs;cedemus. Ei primò vel omnium maximè &longs;e&longs;e <lb/>offert motus: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> nos ad contemplationem primus excitauit, cuius cum principia qu&ecedil;rerentur <lb/>effectum e&longs;t, vt naturalis omnium prima philo&longs;ophia &longs;tatueretur: nec vero quòd omnes &longs;cientiæ <lb/>motum adhibeant, vel cogitando, vel ex motu ratiocinando, vel etiam ficto motu ad maiorem <lb/>explicationem, veluti mathematici, dum ex fluxu puncti lineam ex huius item fluxu &longs;uperfi­<lb/>ciem, & ex &longs;uperficiei fluxu corpus efformant. Neque hæc eò dicimus, quominus arbitremur <lb/>magnam quoque rationem mentis e&longs;&longs;e habendam: &longs;ed, vt &longs;eligamus illud mentis iudicium de <lb/>rebus ab&longs;tru&longs;is quas &longs;en&longs;us attingere nequit, quod futurum &longs;it rectum. tale autem erit, &longs;i illa acci­<lb/>piat, quæ nihil euertant eorum, quæ per &longs;e & propriè &longs;entiuntur, hoc e&longs;t in quorum &longs;en&longs;ione <lb/>nullus error committitur, quod tum euenit, cum omnia ritè di&longs;po&longs;ita &longs;unt, vt optimè &longs;en&longs;io fiat. <lb/>Quod &longs;i minus liceat, vt inue&longs;tigatione c&ecedil;le&longs;tium corporum, <emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> locorum ignotorum, & <arrow.to.target n="marg78"></arrow.to.target> &longs;ub&longs;tan­<lb/><lb/>tiarum quæ &longs;unt liber&ecedil; & &longs;olutæ à materia, quorum aliqua nullo pacto &longs;ubiiciuntur &longs;en&longs;ibus; <pb pagenum="8"/>alia tentare non datum e&longs;t cuique; ad cœlum non peruenit &longs;en&longs;us, aut vnus vi&longs;us, atque ille <arrow.to.target n="marg79"></arrow.to.target> qui­<lb/><lb/>dem valde infirmus; ita ratio gubernabitur, vt nihil oppugnet ea, quæ verè &longs;entiuntur & veluti <lb/>noti&longs;sima po&longs;ita iam fuerunt. Et id &longs;i placuit Hyppocrati, ip&longs;um quoque commendabimus, & <lb/>rationi, non &longs;en&longs;ui confidendum e&longs;&longs;e eo tempore decernemus. Tum verò optimè nobi&longs;cum <lb/>agetur, &longs;i &longs;en&longs;uum fidem cum ratione, <expan abbr="rationem&qacute;">rationemque</expan>. cum &longs;en&longs;ibus habeamus. Denique &longs;en&longs;us &longs;it <lb/>totius phy&longs;icæ principale <expan abbr="firmamentũ">firmamentum</expan>, quo etiam nitantur c&ecedil;tera pronunciata, qu&ecedil; ad&longs;cribentur. <lb/>Ex eo qui iudicio &longs;en&longs;us &longs;tandum e&longs;t efficitur, vt accidentium cuiu&longs;que rei &longs;peculatio, valde ad­<lb/>modum conferat ad rerum e&longs;&longs;entias perno&longs;cendas <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;iquidem tales oporteat e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;as, quales <lb/> <arrow.to.target n="marg80"></arrow.to.target><lb/>propagare po&longs;sint ea quæ in&longs;unt. Quanquam alio modo nos in &longs;ub&longs;tantiæ notitiam accidentia <lb/>perducunt. quandò tota &longs;pecies indiuidui recipitur à &longs;en&longs;ibus externis, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. ponitur in phan­<lb/>ta&longs;ia & phanta&longs;ma efficitur, cuius partes &longs;unt accidens & &longs;ub&longs;tantia, quæ po&longs;tmodò mentis effi­<lb/>cientis opere di&longs;cernuntur. Itaque et&longs;i certus e&longs;t progre&longs;&longs;us, à definitione ad accidentia, nem­<lb/>pe demon&longs;tratiuus: etiam methodus conuer&longs;a multum iuuat ad cogno&longs;cendum quid e&longs;t. Nam <lb/>definitio dare quidem &longs;olet occa&longs;ionem adipi&longs;cendi notitiam cau&longs;&longs;arum, ex quibus accidentia <lb/>rei na&longs;cuntur. <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. Ari&longs;toteles qu&ecedil;rebat quid e&longs;&longs;et locus, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vt eorum .&longs;. quæ in loco &longs;unt, <arrow.to.target n="marg81"></arrow.to.target> cau&longs;­<lb/><lb/>&longs;as inueniret; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. ordo tenetur in mathematicis, quæ demon&longs;trationis per&longs;picuitate reliquas <lb/> <arrow.to.target n="marg82"></arrow.to.target><lb/>omnes excellunt. ip&longs;æ enim accidentia quanto per definitiones inueniunt, & cognito quid &longs;it <lb/>triangulus, aut rectum nobis aperiunt triangulum habere tres angulos æquos duobus rectis, at­<lb/>que omnino vbi definitio non præ&longs;tet eorum notitiam, quæ in&longs;unt rei, pro dialectica communi <lb/>& inani habenda e&longs;t. Sed etiam cognitio rudis, &, vt Gr&ecedil;ci dicunt, <foreign lang="greek">kata\ fantasi/an</foreign> ip&longs;orum <lb/>accidentium aut omnium, aut plurium, nobis &longs;uppeditat, quæ de rerum e&longs;&longs;entia dicamus: non <lb/>&longs;anè, quia demon&longs;tratiuam cognitionem efficiat; quippe qui omnis demon&longs;trationis principium <lb/>&longs;it definitio, &longs;ed tamen eiu&longs;modi vt aditum patefaciat ad con&longs;tituendam rei propo&longs;itæ defini­<lb/>tionem. Propterea de loco di&longs;&longs;erens Ari&longs;toteles accidentia quædam definitioni loci præpo&longs;uit, <lb/>è quibus po&longs;tea collegit quid e&longs;&longs;et locus. eandem quoque viam tenuit, dum incrementi e&longs;&longs;en­<lb/>tiam exquireret. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> eandem item in de&longs;ceptatione de animo voluit ob&longs;eruare, &longs;iquidem ex motu <lb/> <arrow.to.target n="marg83"></arrow.to.target><lb/>& cognitione vires animi vniuer&longs;as inuenerit & explanarit, vnde, qua&longs;i retrocedens accidentium <lb/>illorum vim multò certius expo&longs;uit; &, cùm ante definitionem rudi quodam modo nob. notui&longs;­<lb/>&longs;ent; po&longs;tquàm definitio comperta e&longs;t, accurati&longs;simè euoluit, nimirùm demon&longs;tratione, qua via <lb/>philo&longs;opho naturali plurimum in&longs;i&longs;tendum e&longs;t, cui &longs;æpius effectus quàm cau&longs;&longs;a &longs;unt notiores. <lb/>Neque illud ob&longs;tat quod Ari&longs;toteles aliquando reiecerit accidentia, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> tanquam inutilia ad <arrow.to.target n="marg84"></arrow.to.target> defini­<lb/><lb/> <arrow.to.target n="marg85"></arrow.to.target><lb/>tionem comparandam. Aut etiam prædicarit &longs;ub&longs;tantiam accidenti & natura & cognitione <lb/>præcedere. <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Nanque in Analyticis agebat Ari&longs;toteles de prædicatis illis, quæ &longs;unt partes ip&longs;ius <lb/> <arrow.to.target n="marg86"></arrow.to.target><lb/>quid e&longs;t. atqui accidentia non &longs;unt huiu&longs;modi. verùm nob. indicant &longs;olùm partes ip&longs;ius quid <lb/>e&longs;t, & &longs;ub&longs;tantia cognitione procedit, vt po&longs;teà narrabitur, quia nulla notio pote&longs;t e&longs;&longs;e acciden­<lb/>tis, quin includat &longs;ub&longs;tantiam; &longs;ed ea notio confu&longs;a e&longs;t & imperfecta, quod philo&longs;ophi quidam <lb/>non videntes à vera item ratione pronuntiati præ&longs;entis aberrarunt. Nam lego apud nonnullos <lb/>talem poni ordinem inter &longs;ub&longs;tantiam & accidens. quod ita cognitio &longs;ub&longs;tantiæ præcedat acci­<lb/>denti, quia &longs;it eius cognitio perfectior. tunc enim quanque rem cogno&longs;cere videmur, cum eius <lb/>&longs;ub&longs;tantiam nouimus; vt vbi nouimus quid homo &longs;it, non autem cuiu&longs;modi &longs;it. &longs;ic etiam me­<lb/>lius cogno&longs;cimus album, quando nouimus quid &longs;it album, quæ videtur e&longs;&longs;e cognitio &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <lb/>& e&longs;&longs;entiæ, cuiu&longs;modi &longs;it albi e&longs;&longs;entia, quàm &longs;i ip&longs;um &longs;ub alicuius attributi ratione no&longs;camus. <lb/>At verò prior e&longs;t origine accidentis notitia quàm &longs;ub&longs;tantiæ: quandoquidem nihil in mente &longs;it, <lb/>quin prius attigerit &longs;en&longs;um. Atqui &longs;en&longs;us non e&longs;t &longs;ub&longs;tanti&ecedil; iudex, &longs;ed vnius accidentis. Quam­<lb/>obrem &longs;en&longs;ilia qu&ecedil; &longs;unt accidentia, prius à nobis quàm &longs;ub&longs;tantiæ cogno&longs;cuntur. Et planè quod <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ notitia &longs;it perfectior, inficiari non licet, attamen aliqua de primo capite dubitari <arrow.to.target n="marg87"></arrow.to.target> po&longs;­<lb/><lb/>&longs;unt. Quandoquidem mihi videtur ille qui hæc effatur, dare accidens &longs;ine &longs;ub&longs;tantia percipi à <lb/>&longs;en&longs;u. atqui ide&longs;t ab&longs;trahere, ab&longs;tractio verò non e&longs;t opus &longs;en&longs;us, &longs;ed mentis. In&longs;uper indiuiduum <lb/>per &longs;e &longs;en&longs;ile e&longs;t, at &longs;en&longs;ilium iudex e&longs;t &longs;en&longs;us; ergo & indiuidui. Quare, cùm &longs;it indiuiduum <lb/>è genere &longs;ub&longs;tantiæ, & illius igitur erit &longs;en&longs;us. Cùm ergo ab illo non &longs;egregentur accidentia &longs;en­<lb/>&longs;ilia, proinde efficitur, vt neque origine accidentium notitia pr&ecedil;cedat cognitioni &longs;ub&longs;tantiæ. <lb/>Quinimmo &longs;ic coniuncta e&longs;t accidentis notitia cum cognitione &longs;ub&longs;tantiæ, vt be&longs;ti&ecedil; quoque &longs;ub­<lb/>&longs;tantiam no&longs;cant. Etenim optimè D. Thomas. <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> Ni&longs;i be&longs;tiæ no&longs;cerent &longs;ub&longs;tantiam, in eius <arrow.to.target n="marg88"></arrow.to.target> per­<lb/><lb/>ceptione non deciperentur, vt liquet in alimentis. Neque enim quicquam in eo decipi pote&longs;t, <lb/>quod pror&longs;us ignorat. Itaque totum indiuiduum, quod e&longs;t veluti ma&longs;&longs;a quædam omnium pr&ecedil;­<lb/>dicamentorum accipitur à &longs;en&longs;u, & de vniuer&longs;o fert iudicium. Nanque vbi po&longs;teà &longs;ub&longs;tantia <lb/>cogno&longs;cenda &longs;it &longs;ub ratione &longs;ola &longs;ub&longs;tantiæ, quia &longs;eparatur ab accidentibus, à quibus efficieba­<lb/>tur &longs;ingularis, non permanet amplius indiuidua, &longs;ed fit vniuer&longs;alis. Nec refert, vtrùm hoc iudi­<lb/>cium &longs;it &longs;en&longs;us interni, vt nonnulli arbitrantur, an externi: quandò nullum e&longs;t officium &longs;en&longs;us, <pb pagenum="9"/> <arrow.to.target n="marg89"></arrow.to.target><lb/>quod non pendeat ab vtroque; mutuas enim &longs;ibi operas præ&longs;tant. Verum quia non dubitatur <lb/>id, accidentiaúe valeant ad cogno&longs;cendum quid e&longs;t, quod philo&longs;ophus naturalis &longs;&ecedil;pi&longs;simè cogi­<lb/>tur vti demon&longs;trationibus à &longs;igno, hoc tanquam firmamento con&longs;tituto, quæramus de modo <lb/>quo accidens id efficiat. Omnium &longs;ententi&ecedil; meo quidem iudicio, ad duo capita referri po&longs;&longs;e vi­<lb/>dentur. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Nonnulli enim accipiunt proportionem inter mentem & ea, quæ mente <arrow.to.target n="marg90"></arrow.to.target> comprehen­<lb/><lb/>di po&longs;&longs;unt, qualis e&longs;t inter materiam & formam naturalem. Nam veluti materia non accipit <lb/>formas naturales &longs;ine quadam affectione pr&ecedil;currente nimirum accidentium, &longs;ic mens non po­<lb/>te&longs;t, inquiunt, accipere formas intelligendas &longs;ine pr&ecedil;cedente affectione, hæc verò accedit per <lb/>accidentia quæ mouent &longs;en&longs;um. At verò præter id, quod incidunt in errorem communem, <lb/>quia putant albedinem à &longs;en&longs;u cogno&longs;ci, quando cogno&longs;citur hoc album, ne&longs;cio vtrum mens <lb/>requirat eiu&longs;modi affectionem nécne: &longs;iquidem mens videatur e&longs;&longs;e pote&longs;tas qu&ecedil;, vbi pr&ecedil;&longs;ens fue­<lb/>rit obiectum, è ve&longs;tigio operatur, & percipit. flagitat &longs;anè phanta&longs;ma, vt mens efficiens habeat. <lb/>quod illu&longs;tret & intelligendum faciat, &longs;ed vt afficiens, non puto. Namque ea quæ affectionem <lb/>po&longs;tulant, docet experientia tempore quoque ab&longs;olui. Accedit etiam quod affectio præcedit in <lb/>eadem materia, in qua debet accipi forma. Sed mens per &longs;e non afficitur, ni&longs;i à re intelligenda, <lb/> <arrow.to.target n="marg91"></arrow.to.target><lb/>hæc verò iam actu facta vt à mente efficiente, vt ip&longs;i volunt, aut à forma ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia quæ per <lb/>&longs;e mentem informat. Nihil ergo præcedit in mente, quod afficiat mentem ad intelligendum. <lb/>Cui quoque rei &longs;ignum e&longs;&longs;e pote&longs;t quod vti affectio præcedat à minore tenditur ad maius, & ab <lb/>imperfecto ad perfectum. Atqui mens vbi percepit maius, multò facilius concipit <expan abbr="quoq;">quoque</expan> minus. <lb/>Docent alij &longs;ic accidentia nos in notitiam &longs;ub&longs;tantiæ ducere, quia &longs;ub&longs;tantia non po&longs;sit excitare <lb/>facultates cogno&longs;cendi &longs;ine po&longs;tibus qua&longs;i vtatur animus his accidentibus, vt &longs;ic dixerim, <lb/>pro vehiculo &longs;ub&longs;tantiarum. Quæ item ratio videtur imperfecta; quia de&longs;iderarem ego mihi <lb/>explicari modum quo, po&longs;tquàm &longs;ub&longs;tantia per accidentia concepta fuerit, mens &longs;ub&longs;tantiæ no­<lb/>titiam con&longs;equatur: vt puta, quomodo ex eo quòd Luna lumine priuetur, percipiamus cau&longs;&longs;as <lb/>& definitionem defectus. Itaque mihi videtur ita &longs;en&longs;i&longs;&longs;e Ari&longs;toteles. Cùm globus ille pr&ecedil;di­<lb/>camentorum omnium, quod vocamus indiuiduum, pepulit &longs;en&longs;us no&longs;tros, & ex repetitione <lb/>facta memoria productum e&longs;t vniuer&longs;ale, quod, vt alibi docui, concretum e&longs;t vt album, quan­<lb/>tum, mobile, re&longs;oluitur à mente in &longs;uas partes & illo inuento &longs;ine quo c&ecedil;tera non exi&longs;tunt, &longs;ed il­<lb/>lud &longs;ine aliis, hoc verò e&longs;t ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia, &longs;iue vt primum excipiens, velut animus, &longs;iue vt cuius <lb/>e&longs;t aliquod primum excipiens, vt animal, vt po&longs;tea declarabimus, tum concipi &longs;ub&longs;tantiam. <lb/> <arrow.to.target n="marg92"></arrow.to.target><lb/>Huius autem re&longs;olutionis duo fundamenta e&longs;&longs;e coniicio. primum analyticum quod traditur ab <lb/>Ari&longs;totele, cum docet <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quemadmodum inuenienda &longs;int ea quæ in&longs;unt quatenus ip&longs;um. Nam <lb/> <arrow.to.target n="marg93"></arrow.to.target><lb/>proponitur in primis aliquod inue&longs;tigandum, eius vniuer&longs;a attributa percen&longs;entur, & vbi vnum <lb/>ex illis occurrat, quod ita &longs;e habeat ad attributum, vt eo po&longs;ito primò ponatur, & cum &longs;ublatum <lb/>fuerit &longs;ecum quoque perimet attributum, id dicimus ine&longs;&longs;e quatenus ip&longs;um, & illam e&longs;&longs;e <expan abbr="primã">primam</expan> <lb/>cau&longs;&longs;am & e&longs;&longs;entiam accidentis, quæ prius elucet in demon&longs;tratione, po&longs;tmodo degenerat in <lb/>quid e&longs;t, & in definitione &longs;umitur. Alterum fundamentum petitur è prima philo&longs;ophia. Quo­<lb/>niam accidens ita &longs;e habet ad &longs;ub&longs;tantiam, vt ad ip&longs;am nece&longs;&longs;ariò referatur, & &longs;icut vnum è rela­<lb/>tiuis &longs;uapte natura notionem affert alterius, &longs;ic accidens affert notionem &longs;ub&longs;tantiæ in qua ine&longs;t; <lb/>ac primum &longs;ub&longs;tantiæ, cum qua comprehenditur, vt album in cygno cogno&longs;citur, aut charta; <lb/>quia tamen non appiicat &longs;e&longs;e nece&longs;&longs;ariò ad chartam aut cygnum; &longs;ed &longs;ine vtri&longs;que percipi po­<lb/>te&longs;t, non tamen &longs;ine aliquo, notionem affert &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;impliciter, ad extremum indicat illam <lb/>&longs;ub&longs;tantiam, cui perpetuò comitatur, vt &longs;ine ip&longs;a non exi&longs;tat, & vbi hoc &longs;it, illa quoque ad&longs;it. <lb/>oporteat, & per illam cæteris in&longs;it, quæ vbi fuerit euoluta, per &longs;e ip&longs;am patet, & ita lucet, vt acci­<lb/>dens quoque quod ex ip&longs;a pendet, illu&longs;tret. Quapropter ille progre&longs;&longs;us ab accidentibus ad <arrow.to.target n="marg94"></arrow.to.target> &longs;ub­<lb/><lb/>&longs;tantias pertinet ad doctrinam confu&longs;am & incohatam, cùm ceteroquin in doctrina di&longs;tincta <lb/>& ab&longs;oluta accidens ex &longs;ub&longs;tantia cogno&longs;catur. Neque verò te intelligere velim progre&longs;&longs;um ab <lb/>accidente ad &longs;ub&longs;tantiam eiu&longs;modi e&longs;&longs;e, vt accidens prius &longs;ine &longs;ub&longs;tantia cogno&longs;catur; neque <lb/>enim notio relatiui ab alterius notione &longs;eiungitur: &longs;ed cum eo tempore &longs;imul cum accidentibus <lb/>&longs;ub&longs;tantia no&longs;catur accidentia præ&longs;tant, vt &longs;ub&longs;tantia per &longs;e concipi queat. Ita fit, vt &longs;ub&longs;tantia <lb/>& cau&longs;&longs;a per &longs;e po&longs;t primam notionem, quæ auxilio &longs;en&longs;us accedit, vt ens &longs;impliciter accipiatur, <lb/>& efficiat primam &longs;ub&longs;tanti&ecedil; notionem, mox appareat, vt cau&longs;&longs;a, & &longs;ic notionem complexam fa­<lb/>ciat ex qua principia demon&longs;trationis exi&longs;tunt; vltimo accipiatur, vt quid e&longs;t, & compleat defi­<lb/>nitionem. Sic igitur accidentia non proximè &longs;ed remotè perducunt ad quid e&longs;t, tùm quòd non <lb/>&longs;unt pr&ecedil;dicata in quid, &longs;ed ea &longs;ignificant qu&ecedil; pr&ecedil;dicantur in quid; tùm quòd per multos gradus <lb/>euehi, & regredi oportet mentem no&longs;tram, vt a&longs;&longs;equatur ip&longs;um quid e&longs;t. Non omnia tamen ac­<lb/>cidentia conducunt ad huiu&longs;modi progre&longs;&longs;um: quippe quod ea, qu&ecedil; &longs;unt per accidens, ide&longs;t, non <lb/>habent certas cau&longs;&longs;as ex hoc ordine deiiciantur. cùm enim certas cau&longs;&longs;as non habeant, &longs;olum af­<lb/>ferunt notionem &longs;ub&longs;tantiæ &longs;impliciter, quia &longs;ine illa nunquam exi&longs;tunt, &longs;ed nihil amplius, quod <pb pagenum="10"/>e&longs;&longs;entiam rei cuiu&longs;piam re&longs;picere videatur; cùm etiam ab hac & ab illa, & re & mente &longs;euocari <lb/> <arrow.to.target n="marg95"></arrow.to.target><lb/>po&longs;sint. Oportet igitur vt accidentia &longs;int per &longs;e & hæc, vel &longs;int generis vel alicuius partis eius. <lb/>quanquam & valent ad hoc &longs;epararim, vt &longs;en&longs;us ad animal digno&longs;cendum; vel etiam coniun­<lb/>ctim plura, quæ aliquod commune præ&longs;entent, <foreign lang="greek">siwdzomlw/</foreign> Græci vocant, ide&longs;t concur&longs;um; & <lb/>&longs;peciatim medici &longs;igna habent, quæ pathognomonica appellant, quorum auxilio certa genera ve­<lb/>nantur: pluribus &longs;en&longs;ibus vnà de eadem re <expan abbr="iudiciũ">iudicium</expan> facientibus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> neque vno &longs;ufficiente, cùm <arrow.to.target n="marg96"></arrow.to.target> &longs;in­<lb/><lb/>gula communius aliquod offerant. Proptereà, quanquam notitia &longs;ub&longs;tantiæ tempore acciden­<lb/>tis notitiæ præfertur; aut agitur de doctrina di&longs;tincta, aut præcedere tempore accipiendum pri­<lb/>uatiuè quòd vnà, nec po&longs;terius &longs;ub&longs;tantia no&longs;catur: nam &longs;iquid antecedit, tamet&longs;i non tempo­<lb/>re; id e&longs;t, vt aiunt, in&longs;tans naturæ: e&longs;t enim accidens ratio per quam &longs;ub&longs;tantia recipitur à &longs;en&longs;u. <lb/>Confert item accidens ad cogno&longs;cendum quid e&longs;t, quòd ex eius natura qu&ecedil; multiplex e&longs;t, vel ma­<lb/>teriam, vel <foreign lang="greek">e)c a)faize\sews</foreign>, vel etiam <foreign lang="greek">xwzikh\</foreign>, nouimus e&longs;&longs;e triplex definitionum genus, quod <lb/>vteretur materia &longs;en&longs;ili, quòd materia intelligenda, vel abiiceret omnino materiam. Et hoc in <lb/>philo&longs;ophia Peripatetica triti&longs;simum. Nam cùm ip&longs;a &longs;it de rebus &longs;en&longs;ilibus principia &longs;en&longs;ilia <lb/>&longs;umere cogitur. At, inquies, materia prima &longs;en&longs;ilis non e&longs;t: & tamen e&longs;t principium rerum &longs;en­<lb/>&longs;ilium. Con&longs;ueuerunt maiores no&longs;tri re&longs;pondere cau&longs;&longs;as accipi non omnes, &longs;ed propinquas; <lb/> <arrow.to.target n="marg97"></arrow.to.target><lb/>has enim &longs;olas e&longs;&longs;e &longs;en&longs;iles, quippe quòd in &longs;ingularibus proximè in&longs;ideant. At verò quod docet <lb/>aliquando philo&longs;ophus monet me, vt &longs;en&longs;ile communius accipiam, ac dicam &longs;en&longs;ile nonmodo <lb/>id quod &longs;en&longs;ui pote&longs;t &longs;ubiici, &longs;ed quod quoquo pacto re&longs;picit materiam. Proptereà neque <lb/>Deus, cùm &longs;it auctor motus, effugit <expan abbr="hãc">hanc</expan> con&longs;iderationem: hoc enim modo &longs;unt cau&longs;&longs;æ &longs;en&longs;ilium, <lb/>& cadunt in &longs;en&longs;um; quia &longs;unt principia &longs;en&longs;ilium: vt quanuis per &longs;e non &longs;entiantur, quia fa­<lb/>ciant &longs;en&longs;ilia, ad &longs;en&longs;ilia referantur, vel vt ferrum, quo fit &longs;anitas, ad &longs;anitatem; vnde item &longs;a­<lb/>num vocatur. Et rerum quidem &longs;en&longs;ilium &longs;emper & propriè &longs;cientia ponitur vt &longs;ubiecti: ho­<lb/>rum verò &longs;cientia propriè non e&longs;t. itaque nec ea per &longs;e &longs;entiantur oportet; verum &longs;at e&longs;t, vt &longs;en­<lb/>tiantur eo qui dictus e&longs;t, modo: nec ob id tollitur quin rerum &longs;en&longs;ilium &longs;it &longs;cientia naturalis. <lb/>& talia &longs;unt etiam remoti&longs;sima à &longs;ingularibus, & vniuer&longs;alia maximè, quod &longs;anè multi philo&longs;o­<lb/>phi præ&longs;ertim Platonici <expan abbr="neglexerũt">neglexerunt</expan>, quia numeros auctores rerum naturalium fecerint, vel Ideas <lb/>quas extra materiam e&longs;&longs;e voluere. Parum ab his abfuere Pythagorici. Nanque et&longs;i numeros <lb/>accepere qui e&longs;&longs;et in &longs;en&longs;ilibus, & eos vt numero &longs;pectarunt, numerorum conditiones illis attri­<lb/>buentes, <expan abbr="ea&longs;&qacute;ue">ea&longs;que</expan> ad res &longs;en&longs;iles applicantes, neque illa ob&longs;eruarunt, quæ in numeris in&longs;unt, qua­<lb/>tenus materia fundantur, quod eum facere oportebat, qui naturalis &longs;cientiæ principia <arrow.to.target n="marg98"></arrow.to.target> ve&longs;tiga­<lb/><lb/>ret. Eiu&longs;dem quoque notæ &longs;unt, qui puncta, plana, & figuras rerum naturalium principia po­<lb/>nunt, è quorum etiam numero fuit Plato, quanquam hi minus errarunt, quòd illa &longs;tatuerunt, <lb/>è quibus ratio probabilis reddi po&longs;&longs;et aliquorum, quæ conducerent ad motum. Ita eueniet, vt <lb/>in phy&longs;icis demon&longs;trationibus componendis à primis v&longs;que ad vltimas cau&longs;&longs;as procedere liceat, <lb/>& accipere item illa quæ &longs;unt nota natura & &longs;ecundum rationem, non &longs;ecundum &longs;en&longs;um, & ea <lb/>tamen &longs;int principia &longs;en&longs;ilium, nec à phy&longs;ica methodo aliena. Neque enim &longs;ine his vlla de­<lb/>mon&longs;tratio pote&longs;t ab&longs;olui, &longs;eu prima &longs;int, &longs;eu po&longs;trema: &longs;iue in eadem &longs;erie cau&longs;&longs;arum, &longs;iue in <lb/>alia: habent nexum quendam in&longs;olubilem & varia cau&longs;&longs;arum genera inter &longs;e & in eodem ordi­<lb/>ne, ex quo erumpit effectus, & cùm hic &longs;it &longs;ingularis à &longs;ingularis cau&longs;&longs;&ecedil; &longs;ocietate neutiquam di­<lb/>uelluntur, qualia verò &longs;int quibus principatus effectus &longs;it committendus non in omni cau&longs;&longs;arum <lb/>genere communis ratio fortè poterit a&longs;signari, primas in quibu&longs;dam ferente cau&longs;&longs;a priore &longs;ecun­<lb/>dum naturam, & remotiore, contrà in aliis. Sed hæc po&longs;tea di&longs;&longs;erentur vberius. In his princi­<lb/>piis & illud numerabitur: Methodum imitari naturam quo ad eius fieri pote&longs;t. Nam, &longs;i metho­<lb/>dus e&longs;t &longs;cientia artificio tradita, ars verò naturam, quo ad pote&longs;t imitatur, & inuenit quod ip&longs;a de­<lb/>&longs;iderat, & &longs;equitur quod o&longs;tendit, methodus quoque nece&longs;&longs;e e&longs;t imitetur naturam, & eundem <lb/> <arrow.to.target n="marg99"></arrow.to.target><lb/>progre&longs;&longs;um propemodum faciat. Itaque, veluti natura nihil fru&longs;tra molitur, & ni&longs;i impediatur, <lb/>ad finem v&longs;quam perducit, ac fine propo&longs;ito mox illa præparat, quibus fine &longs;uo commodè po­<lb/>tiatur; &longs;ic ars omnia &longs;truit ad v&longs;us humanos, ac &longs;copo con&longs;tituto prius ordine di&longs;ponit deinceps <lb/>ea &longs;ine quibus con&longs;equentia non con&longs;i&longs;tunt. Ita re&longs;oluendo, prius ab eo quod e&longs;t primum in <lb/>optatis, ad ea &longs;ine quibus hoc non exi&longs;tit, mox componendo, ab eo &longs;ine quo cætera non con­<lb/>&longs;tant, progreditur ad finem, eumque ordinem &longs;eruans nihil omittit, nil &longs;uperuacaneum, & inu­<lb/>tile machinatur. Eodem modo methodus &longs;cientia &longs;ibi propo&longs;ita prius de principiis cogitat tan­<lb/>quam fundamentis: his &longs;uper&longs;truit demon&longs;trationes in&longs;i&longs;tens ea via qua res dilucidè explicari <lb/>queat, vt nihil inculcet inane, nihil redundans: neque &longs;ic præcisè eloquatur, vt oratio pariat ob­<lb/>&longs;curitatem, in id præcipuè collimans, vt auditoris habeat rationem, ad cuius ingenium & captum <lb/>&longs;ingula referre &longs;tudet. Ad hæc mirificè confert ordo, cuius admonitu nece&longs;&longs;aria per&longs;equitur: <lb/>vnde etiam &longs;icut in natura vnum quoddam e&longs;t, quod caput e&longs;t vniuer&longs;i ordinis, & ex quo c&ecedil;tera <lb/>deriuantur: &longs;ic in methodo &longs;olet e&longs;&longs;e vnum principium commune, quod reliquis omnibus &longs;up­ <pb pagenum="11"/> <arrow.to.target n="marg100"></arrow.to.target><lb/>ponatur, & in quod illa re&longs;oluantur, &longs;eu rei principium &longs;it, &longs;eu cognitionis. Ita in prima phi­<lb/>lo&longs;ophia primum illud. De quolibet verbum e&longs;&longs;e a&longs;&longs;erere, vel negare. in Morali bene educatum <lb/>e&longs;&longs;e, in mathematica continuum diuidi in infinitum, ex hoc quòd inter duo puncta quant&ecedil;uis <lb/>linea ducantur, quòd in quolibet eius &longs;igno figura de&longs;cribi queat: in arte medica fortè illud. <lb/>Contrariis contraria curari, in hac no&longs;tra Motum e&longs;&longs;e. Proximè ab ordine e&longs;t via à notis no­<lb/>bis quæ rerum occultarum tractationem ad rudium aures accommodat, po&longs;tmodo in&longs;trumen­<lb/>ta, quibus fidem facit & docet. Itaque magis ij laudantur, qui &longs;cientiarum principia finita con­<lb/>&longs;tituunt, quàm qui infinitatem acceperunt, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vbi eadem vtraque &longs;ecta pr&ecedil;&longs;tare po&longs;sit, ide&longs;t, nos <lb/> <arrow.to.target n="marg101"></arrow.to.target><lb/>reddere certiores de cunctis problematis qu&ecedil; in con&longs;iderationem naturalem cadere queunt. <lb/>Atque id non temerè à philo&longs;opho &longs;umptum. Siquidem nihil &longs;ciri po&longs;sit principiis ignoratis. <lb/>Atqui &longs;i principia fuerint infinita, incerta &longs;int nece&longs;&longs;e e&longs;t. Nanque id quoque tanquam certi&longs;si­<lb/>mum ratio &longs;umit. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Infinitum qua infinitum e&longs;t, &longs;iue &longs;it numero infinitum, &longs;eu magnitudine, <lb/> <arrow.to.target n="marg102"></arrow.to.target><lb/>&longs;iue etiam forma, pror&longs;us e&longs;&longs;e ignotum, vt &longs;i formæ infinitæ inter extrema intercedant, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <arrow.to.target n="marg103"></arrow.to.target> inter­<lb/><lb/>quas oporteat fieri mutationem; &longs;i etiam ab imis ad &longs;umma quibus tanquam terminis pr&ecedil;dica­<lb/>mentum vnumquodque con&longs;i&longs;tit, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> aut cau&longs;&longs;arum progre&longs;&longs;us à proximis ad remotas, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> aut <arrow.to.target n="marg104"></arrow.to.target> vni­<lb/><lb/> <arrow.to.target n="marg105"></arrow.to.target><lb/>uer&longs;um infinitum, quemadmodum voluit Meli&longs;&longs;us, aut denique multæ &longs;pecies infinitæ, vt <arrow.to.target n="marg106"></arrow.to.target> cen­<lb/><lb/>&longs;uit Anaxagoras: vel infinita corpu&longs;cula per inane volitantia, vt accepit Democritus; non po­<lb/>te&longs;t hæc neque &longs;en&longs;us, neque mens pertran&longs;ire, neque comprehendere. Quanquam hîc te mo­<lb/>nere volumus, infinitum non id ignotum e&longs;&longs;e, quod imperfectum e&longs;t, & perducendum e&longs;t ad <lb/>aliquem finem, <expan abbr="quodq.">quodque</expan> vlterius promoueri <expan abbr="põt">pont</expan>, vt po&longs;uit Ari&longs;toteles: &longs;ed quod omnem mo­<lb/>dum <expan abbr="fines&qacute;">finesque</expan>. tran&longs;it, vt veteribus placuit. <expan abbr="Atq.">Atque</expan> illud quidem, &longs;i pro &longs;ubiecto &longs;umatur, non au­<lb/>tem pro attributo, hoc e&longs;t id de quo prædicatur infinitum, ignotum e&longs;t: ratio verò infiniti, vt <lb/>quid &longs;it id quod infinitum dicimus, & nota e&longs;t, & à phy&longs;ico tractatur. Conuenit item in bene <lb/>in&longs;tituta methodo, ni&longs;i quid certi&longs;simè indicet &longs;en&longs;us, aliqua ratione per&longs;uadere, vel inductio­<lb/>ne, <expan abbr="vbicunq.">vbicunque</expan> cau&longs;&longs;a non &longs;uccurrat, aut &longs;i cau&longs;&longs;am non habeat; veluti &longs;i ip&longs;um cau&longs;&longs;a foret: ex­<lb/>plicare definitione, vt talem pateat eius e&longs;&longs;e naturam, qualem accepimus. Nolo tamen te po&longs;tu­<lb/>lare, definitionem hîc exqui&longs;itam, quæ nulla e&longs;t, ni&longs;i &longs;peciei &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;ed expo&longs;itione nominis <lb/>e&longs;&longs;e contentum, & ip&longs;a vi termini, vt factum e&longs;t ab Ari&longs;totele in explicatione principij. <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> Quòd <lb/> <arrow.to.target n="marg107"></arrow.to.target><lb/>&longs;i cau&longs;&longs;a po&longs;sit, afferri cau&longs;&longs;am apponere oportet; rerum enim cau&longs;&longs;as habentium nulla cognitio <lb/>certa e&longs;t &longs;ine cau&longs;&longs;a. Neque id prohibere valet, quo minus cau&longs;&longs;a reddatur, quia res ita perpe­<lb/>tuò &longs;e habeat. <emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> Vt enim omne id quod cau&longs;&longs;a vacat, perpetuum e&longs;t, at id non reciprocatur. <lb/> <arrow.to.target n="marg108"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg109"></arrow.to.target><lb/><emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> Omne id quod perpetuum e&longs;t, cau&longs;&longs;a vacare. Nam quòd triangulus <expan abbr="cõtineat">contineat</expan> duos rectos, <arrow.to.target n="marg110"></arrow.to.target> in­<lb/><lb/>hæret perpetuò; atqui cau&longs;&longs;a talis euenti redditur à mathematico, quia nimirùm habeat angu­<lb/>lum externum æqualem duobus internis è regione con&longs;titutis. <expan abbr="Sola&qacute;">Solaque</expan>. illa æterna quæ principia <lb/>&longs;unt, cau&longs;&longs;a vacant: non omnia perpetua generatim. Et cau&longs;&longs;a quæritur, cur duo motus ex ad­<lb/>uer&longs;o fiant in cœlo quos tamen æternos e&longs;&longs;e phy&longs;ica concludit. Si verò non libeat &longs;ubnectere <lb/>cau&longs;&longs;am, <emph type="sup"/>i<emph.end type="sup"/> puta tu, quia non &longs;it eius loci, vel etiam, quòd longiores explicatus habeat, quibus in <lb/> <arrow.to.target n="marg111"></arrow.to.target><lb/>præ&longs;entia parcendum &longs;it: &longs;altem &longs;ub forma hypothe&longs;eos accipiendum e&longs;t, id quod velis, non ab­<lb/>&longs;olutè pronunciandum, vel, vt fieri con&longs;ueuit in legibus edicendum. Hæc præcepta &longs;eruans ad­<lb/>amu&longs;sim præ&longs;tanti&longs;simus doctor, eo nomine celebratur ab Auerroë, quod nihil vnquàm &longs;ine va­<lb/>lida ratione dixerit. Neque verò quia &longs;emper cau&longs;&longs;am dictis &longs;uis ad&longs;crip&longs;erit, quî enim rerum, <lb/>qu&ecedil; cau&longs;&longs;a vacarent, cau&longs;&longs;a reddi poterat? eiu&longs;dem enim vitij po&longs;&longs;et argui quod ip&longs;e aliis obie­<lb/>cit, quippe quòd non interno&longs;cerent, quid demon&longs;trationi foret obnoxium, & quid contrà à <lb/>demon&longs;tratione abhorreret: verùm, quia quicquid con&longs;tituit & accepit, ita di&longs;po&longs;uit, vt cuique <lb/>redderet id quod &longs;uum e&longs;t, & ratione v&longs;us fuerit, vbi ratio quæreretur, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem acri aut <lb/>leui pro rei tractandæ <expan abbr="cõditione">conditione</expan>: quicquid &longs;ine ratione a&longs;&longs;umendum fuerat vel quod e&longs;&longs;et <arrow.to.target n="marg112"></arrow.to.target> cau&longs;­<lb/><lb/>&longs;a, vel quòd alio quodammodo note&longs;ceret, prout de principiis anteà dictum e&longs;t, tamen non &longs;ine <lb/>valida ratione pronunciarit, quòd afferre potuit rationem ex illo habitu, qui pertinet ad modos <lb/>&longs;ciendi ductam, qua commotus hoc cum ratione, illud verò &longs;ine ratione acceperit. Igitur non <lb/>&longs;ine valida ratione locutus e&longs;t Ari&longs;toteles; &longs;iue ex propriis ip&longs;ius rei principiis duceretur, &longs;iue ex <lb/>altero habitu, cuius e&longs;t tractare modos &longs;ciendi. Non erit item alienum ab habitus huiu&longs;ce prin­<lb/>cipiis, &longs;i & hoc adiiciamus, quod frequenti&longs;simè &longs;olet à phy&longs;icis v&longs;urpari. Vnumquoque .&longs;. im­<lb/>petrare &longs;uam appellationem ab actu. <emph type="sup"/>k<emph.end type="sup"/> Non e&longs;t hoc no&longs;trum con&longs;ilium de nominum vi <arrow.to.target n="marg113"></arrow.to.target> di&longs;&longs;e­<lb/><lb/>rere, &longs;ed illa afferre in medio quæ pertinent ad propo&longs;itionis huiu&longs;ce notitiam. Scire igitur li­<lb/>cet ea quæ nominibus &longs;ignificantur, ad hæc capita referri, formas, <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan>, motiones & <expan abbr="materiã">materiam</expan>. <lb/><emph type="sup"/>l<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Neq.">Neque</expan> dubium e&longs;t nomen primum &longs;ignificare formam, quoniam verò forma finis e&longs;t vniuer&longs;æ <lb/> <arrow.to.target n="marg114"></arrow.to.target><lb/>motionis, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. e&longs;t e&longs;&longs;entia tota, quæ comprehendit materiam quæ cadit in mentem, <expan abbr="vtraq.">vtraque</expan> <lb/>autem hæc principia definitione euoluuntur. &longs;i idem &longs;ignificant nomen & definitio; profectò <lb/>nomen &longs;ic formam &longs;ignificabit, vt vniuer&longs;am notet e&longs;&longs;entiam. tamen <09> in e&longs;&longs;entia primæ &longs;unt <pb pagenum="12"/>eius partis, quæ finis e&longs;t totius motionis; ideò nominis notio re&longs;oluetur in formam &longs;impliciter. <lb/> <arrow.to.target n="marg115"></arrow.to.target><lb/>Itaque cum cætera per formam &longs;ignificentur, & vt re&longs;piciunt formam quæ item e&longs;t finis, rectè <lb/>dicitur <expan abbr="vnumquodq.">vnumquodque</expan> à forma & fine &longs;uum nomen &longs;umere. Quapropter animal animam qu&ecedil; <lb/>forma e&longs;t, præcipuè &longs;ignificat. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Signo illud e&longs;t, quòd non prius animal appellatur, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> <arrow.to.target n="marg116"></arrow.to.target> acce&longs;&longs;e­<lb/><lb/>rit anima, &longs;ed embryon, aut &longs;emen. imò non ex forma &longs;impliciter ducitur nomen, &longs;ed vbi iam ex­<lb/>tirit actus &longs;ecundus, id Ari&longs;totele docentes 5. de Gen. anim. Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> in arte contingit, quan­<lb/>do non prius appellatur &longs;camnum, quàm ip&longs;i <expan abbr="extremã">extremam</expan> <expan abbr="manũ">manum</expan> artifex impo&longs;uerit, &longs;ed lignum, <lb/>proximè nomen &longs;ignificat <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, & pari quidem ratione in natura & arte. Et rationi <expan abbr="cõ-&longs;entaneum">con­<lb/>&longs;entaneum</expan> e&longs;t ens (vtar .n. liberius hac voce, quàm politiores hactenus declinarunt, quia lege­<lb/>rim eam à C. Iulio Ce&longs;are fui&longs;&longs;e receptam) ens, inquàm, primùm &longs;ignificare &longs;ub&longs;tantiam, <lb/>& inter &longs;ub&longs;tantiæ parteis ip&longs;am formam, ob eam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan>, quam nuper attulimus, quòd tum ve­<lb/>rè <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> &longs;it non animal. aut equus, &longs;ed ens &longs;impliciter, vbi formam obtinuerit. <expan abbr="Con&longs;imili&qacute;ue">Con&longs;imilique</expan> <lb/>modo reliqua prædicamenta dicimus primùm notare formam, tum deinde compo&longs;itum. po&longs;­<lb/>&longs;umus item nominationis huiu&longs;ce originem altius aliquantò repetere, vim prædicamentorum <lb/>&longs;pectantes: quippe <09> duas habitudines præ&longs;eferant: alteram, qua &longs;ubiecta re&longs;piciunt, in quo­<lb/>rum ratione in&longs;unt: atque alteram, qua &longs;ub&longs;tantia concipitur. neque .n. &longs;ola qualitas hac voce <lb/> <arrow.to.target n="marg117"></arrow.to.target><lb/>notatur, &longs;ed &longs;ub&longs;tantia qualis: &longs;iquidem accidens ab Ari&longs;totele ponatur in&longs;eparabile, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> nec ens <lb/> <arrow.to.target n="marg118"></arrow.to.target><lb/>&longs;impliciter, &longs;ed ens aliquid, vel aliquo modo & velut aliud quid exi&longs;tens, quia videlicet non &longs;it <lb/>albedo, &longs;ed album quod e&longs;t &longs;ub&longs;tantia. Vt igitur quantum & quale &longs;unt talia propter formam: <lb/><expan abbr="ideò&qacute;">ideòque</expan>. nomen &longs;ignificat primo formam accidentis, deinde compo&longs;itum in &longs;uo <expan abbr="quodq.">quodque</expan> genere <lb/>(con&longs;tat enim &longs;ingula prædicamenta ex pote&longs;tate & actu proportione) <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> &longs;ic etiam, vt entia <lb/> <arrow.to.target n="marg119"></arrow.to.target><lb/>quæ re&longs;piciunt <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>, probabile e&longs;t ita dici propter formam, quia &longs;ic dicuntur propter &longs;ub­<lb/>&longs;tantiam, hæc verò e&longs;t ens propter formam. Ab eadem forma dicitur quoque compo&longs;itum, <lb/>vt efficiens. (Nam compo&longs;itum e&longs;&longs;e id quod efficit propriè, docebitur in progre&longs;&longs;u) &longs;i vniuo­<lb/>cum fuerit, vt pleraque e&longs;&longs;e &longs;olent, de quibus regulæ traduntur in methodis: tum quòd habet <lb/>in &longs;eip&longs;o formam per quam agit, tum quia gratia formæ operatur, & efficiendo tribuit <expan abbr="formã">formam</expan>. <lb/>Materia quoque a&longs;&longs;ecuta e&longs;t appellationem <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> à forma; quandoquidem talis pote&longs;tate dicitur, <lb/>quale e&longs;t actu <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>, in quo ine&longs;t forma, vt pote&longs;tate <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtia">&longs;ub&longs;tantia</expan>, pote&longs;tate <expan abbr="quantũ">quantum</expan>, & quale. <lb/>Atque hoc quidem in natura & arte commune e&longs;t, licèt efficientis denominatio non <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;em­<lb/>per modo procedat, vt mox apparebit. Etenim libet prius ordinis no&longs;tri cau&longs;&longs;am reddere, ne vi­<lb/>deamur cum Ari&longs;totele pugnare. quandò nos materiam efficienti po&longs;tpo&longs;uimus & compo&longs;ito, <lb/> <arrow.to.target n="marg120"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="&longs;imul&qacute;">&longs;imulque</expan>. compo&longs;itum cum efficiente collocauimus. Ari&longs;toteles autem proximè à forma po&longs;uit <lb/>materiam, in extremo verò recen&longs;uit efficiens. Atqui nos ordinem nominationis &longs;pectauimus <lb/>& efficiens cum compo&longs;ito numerauimus, vt partem eius. Ari&longs;toteles autem in phy&longs;icis ordi­<lb/>nem principij re&longs;piciens, quia materia foret <expan abbr="principiũ">principium</expan>, compo&longs;ito ip&longs;am præpo&longs;uit. <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> in prima <lb/> <arrow.to.target n="marg121"></arrow.to.target><lb/>verò philo&longs;ophia motui &longs;ubiecit efficiens, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> quia cætera ad rei con&longs;titutionem pertinerent <arrow.to.target n="marg122"></arrow.to.target> mul­<lb/><lb/>tò interius; efficiens externum e&longs;&longs;et, & à rei &longs;ub&longs;tantia remotum. Re&longs;tat vnus motus qui com­<lb/>plectitur <expan abbr="ortũ">ortum</expan> & interitum <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> item ab Ari&longs;totele demon&longs;tratur <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> à fine in natura <expan abbr="nũcupation&etilde;">nuncupationem</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg123"></arrow.to.target><lb/>&longs;umere. tamet&longs;i aliter in arte ac natura <expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> contingat. <emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> (neque enim id perpetuum <arrow.to.target n="marg124"></arrow.to.target> pu­<lb/><lb/>to, vt nonnulli, neque id in Ari&longs;totelici contextus explanatione nece&longs;&longs;arium, <expan abbr="neq.">neque</expan> id nece&longs;&longs;ariò <lb/>mon&longs;trant verba ip&longs;ius Ari&longs;totelis) &longs;iquidem in arte nominatio motus ab efficiente <expan abbr="nonnun&qtilde;">nonnunquae</expan> <lb/>&longs;umatur; in natura non ab efficiente; &longs;ed, vt reliqua, à fine. Verùm <expan abbr="vtcunq.">vtcunque</expan> &longs;e res habeat, cau&longs;­<lb/>&longs;am libet indagare, cur ab efficiente, non à fine motus in arte qui e&longs;t effectio, nuncupetur, <arrow.to.target n="marg125"></arrow.to.target> præci­<lb/><lb/>puè propter Auerroëm qui lib. 4. Collectaneorum rationem quandam reddit, ex nobiliore lo­<lb/>co, vt potè è 2. Phy&longs;. repetitam cui plurimum tribuit. Ea verò talis e&longs;t. Motum &longs;umere no­<lb/>men ab eo, cum quo magis conuenit genere. Sed motus in arte cum genere efficientis conue­<lb/>nit magis. Et motus igitur in arte &longs;umit nomen ab efficiente. Nunc explicandum e&longs;t, <arrow.to.target n="marg126"></arrow.to.target> quem­<lb/><lb/>admodum effectio cum genere efficientis potius quàm materiæ, &longs;eu formæ conueniat: quandò <lb/>terminetur forma, & ab ea tanquam <expan abbr="cõplemento">complemento</expan> contineatur & materia fundetur, in <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. per­<lb/>ducatur ad &longs;ummum, ab efficiente verò &longs;egregetur. & videndum quid verba &longs;onent Auerrois. <lb/>Cau&longs;&longs;æ <expan abbr="cõplures">complures</expan> eius differentiæ &longs;olent afferri; <expan abbr="varii&longs;q.">varii&longs;que</expan> modis Auerrois verba capiuntur ab eius <lb/>patronis. etenim <expan abbr="quidã">quidam</expan> ait id ab Auerroë non fui&longs;&longs;e verè a&longs;&longs;eueratum motus ab arte factos e&longs;&longs;e <lb/>ex eodem genere cum efficientibus, quo enim pacto medicatio & ædificatio &longs;unt eiu&longs;dem gene­<lb/>ris cum medico & ædificatore? &longs;iquidem medicus & ædificator, &longs;eu medicina & ars ædificandi <lb/>&longs;int habitus: medicatio verò & ædificatio &longs;int pa&longs;siones (& hîc etiam liceat ea voce vti, quam <lb/>M. Varro non e&longs;t a&longs;pernatus) vbi pro forma fluente &longs;umantur: intellige nunc formam fluen­<lb/>tem eam quæ ab imperfecto ad perfectum promouetur, vt albedinem &longs;ecundi gradus quæ ad <lb/>quartum e&longs;t deducenda. proptereà &longs;ubiunxi&longs;&longs;e Auerroëm, aut &longs;altem ita videri. Verùm e&longs;to id. <lb/>At oportebat etiam reddere cau&longs;&longs;am, cur ita videretur. Itaque alij Diui Thom&ecedil; explanationem <pb pagenum="13"/> <arrow.to.target n="marg127"></arrow.to.target><lb/>approbantes putant &longs;pectari ab Auerroë motionem ab arte factam; tum verò e&longs;t effectio quæ­<lb/>dam <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. ratione magis e&longs;t affinis efficientis quàm form&ecedil;; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. ab efficiente nuncupationem <lb/>&longs;umit. atqui generatio qu&ecedil; e&longs;t opus naturæ, e&longs;t affectio & pa&longs;sio, quæ note&longs;cit ex termino ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> <lb/>i. quo motio finitur. Veruntamen quia tam in arte quàm in natura idem re &longs;unt, <expan abbr="ratione&qacute;">rationeque</expan>. &longs;ola <lb/>actio & pa&longs;sio di&longs;iunguntur; ex hoc efficitur, vt nullum nominationis di&longs;crimen intercedere de­<lb/>beat inter motus naturales & eos qui fiunt ab arte. Ob&longs;eruant alij formas artis à formis natu­<lb/>ræ di&longs;crepare, quòd in artis materia nulla pote&longs;tas e&longs;t formæ efficiendæ, neque perfecta, neque <lb/>imperfecta: formis verò naturalibus pote&longs;tates in materia &longs;upponitur. Idcirco quoniam forma <lb/>artis tota na&longs;citur ab externo, & proinde motus eius naturalis forma non item, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. rem ne­<lb/>que generatio forma artis e&longs;t magis è genere efficientis: contrà verò forma naturalis ex genere <lb/>finis. proptereà motio quæ fit ab arte, nuncupatur ab efficiente, à fine verò motio naturalis. <lb/>Et &longs;anè proximè accedit ad verum hæc explicatio. ni&longs;i quòd genus videtur acceptum fui&longs;&longs;e li­<lb/>centius. Neque enim mouens & motus in genere conueniunt, vt dictum e&longs;t. Et e&longs;&longs;entia motus <lb/>magis termino ad quem, quàm efficiente completur, vt aliàs o&longs;tendemus. Alij nectunt alias <lb/>cau&longs;&longs;as, atque illas quidem &longs;atis iu&longs;tas, quia &longs;cilicet efficiens naturale conuenit in nomine cum re <lb/>facienda, artifex verò minimè. hinc fit, vt nomen motus in arte diuer&longs;um queat accipi à nomine <lb/> <arrow.to.target n="marg128"></arrow.to.target><lb/>finis, in natura non item. Verum mon&longs;trat id licere tantummodo, non tamen docet, cur non <lb/>accipiatur à fine: quando etiam motus illius e&longs;&longs;entia fine completur. debuit enim &longs;ic efficere no­<lb/>menclator; vt cùm &longs;uccurreret finis, vnde nominatio &longs;umeretur in arte, imitando naturam, à fine <lb/>pariter motum nuncuparet. Po&longs;trema cau&longs;&longs;a, quia mouens in arte con&longs;picuum e&longs;t &longs;ingulare & <lb/>&longs;en&longs;ile: naturale autem &longs;ub&longs;tantia quæ in&longs;en&longs;ilis e&longs;t. illud e&longs;t notum; hoc ignotum: à notiore <lb/>verò nominatio &longs;umitur. At qui hæc profitetur, non videt etiam formam, à qua nuncupatur mo­<lb/>tus, e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. in&longs;en&longs;ilem e&longs;&longs;e & ignotam, vt ergo ab efficiente ignoto non erat acci­<lb/>pienda nuncupatio: &longs;ic neque à fine, quòd e&longs;&longs;et ignotus. Neque per&longs;picit is, qui hæc dicit, eo­<lb/>dem modo e&longs;&longs;e &longs;ingulare & &longs;en&longs;ile efficiens in natura &longs;icut in arte. Prætereà, &longs;i hæc cum Auer­<lb/>roë dicuntur; ni&longs;i turpem repugnantiam inter eius &longs;ententias, quod i&longs;ti nefas arbitrantur, incul­<lb/>care velint, ea legant quæ idem auctor &longs;crip&longs;it, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vbi re&longs;tatur &longs;e cau&longs;&longs;am hanc in phy&longs;icis <arrow.to.target n="marg129"></arrow.to.target> expli­<lb/><lb/>ca&longs;&longs;e, talem e&longs;&longs;e docet; qua&longs;i &longs;it eadem quam modo tractamus. “quòd permutatio e&longs;t ge­<lb/>nus rei, ad quam permutatur virtus: & hæc e&longs;t contrarium plu&longs;quam genus rei ad quam permu­<lb/>tatur. virtus <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> in eis e&longs;t manife&longs;ta magis, quàm in ea, à qua fit permutatio.” Modò videant i&longs;ti, <lb/> <arrow.to.target n="marg130"></arrow.to.target><lb/>num h&ecedil;c congruant cum iis, quæ narrantur è 2. Phy&longs;. tùm etiam cum cau&longs;sis ante allatis. Equi­<lb/>dem, vt fateor in his verbis, aut nullam contineri &longs;ententiam, aut eam maximè latêre; vt etiam cer­<lb/>tò credo nihil h&ecedil;c conuenire cum iis, quæ &longs;cribuntur 2. Phy&longs;. &longs;ic opinor vera &longs;en&longs;i&longs;&longs;e Auerroem <lb/>& tralatorum culpa loca hæc fui&longs;&longs;e con&longs;purcata; <expan abbr="faxit&qacute;">faxitque</expan>. Deus, ne alia permulta in tam graui &longs;cri­<lb/>ptore &longs;int hi&longs;ce con&longs;imilia, ne tantam iacturam philo&longs;ophi facerent. hæc certè talia &longs;unt, vt nullus <lb/>fortè &longs;en&longs;us ex eius verbis elici valeat. Cùm igitur ij, quos ego viderim, nihil afferant quo &longs;atis <lb/>commodè tueantur Auerroëm; nec eius &longs;ententiam fortè a&longs;&longs;equantur; audeo quoque dicere, <lb/>neque liceat vllam colligere; auguremur hîc nos; & &longs;imul cau&longs;&longs;am di&longs;criminis illius denomina­<lb/>tionum certiorem conemur afferre; & cum verbis Auerrois componere &longs;tudeamus. Mihi au­<lb/>tem videtur eiu&longs;modi varietatis cau&longs;&longs;am ex Philopono colligi po&longs;&longs;e quæ nititur duobus funda­<lb/>mentis; & primo quidem. Artificem non facere &longs;ibi &longs;imile, quemadmodum facit natura. <lb/>Quamobrem finis & efficiens idem nomen non habent in arte, &longs;icut habent in natura. Deinde <lb/>verò. In arte efficiens apparêre, & e&longs;&longs;e con&longs;picuum; finem verò non extare. quod euenire puto <lb/>in medicina; cum &longs;it ex eo genere artium, qu&ecedil; coniectura vtuntur, in quarum pote&longs;tate finis non <lb/> <arrow.to.target n="marg131"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t po&longs;itus, & &longs;æpe fallit (loquor nunc de fine motionis, non autem de propo&longs;ito, quod e&longs;t in <lb/>mente artificis: etenim hic &longs;emper obiicitur; & initium e&longs;t vniuer&longs;arum actionum, nec fallit vn­<lb/>quam.) Ex his efficitur, vt nomen motionis in arte po&longs;sit &longs;umi diuer&longs;um à nomine finis, & <expan abbr="id&etilde;">idem</expan>. <lb/>ab efficiente tanquam noto deduci. Fortè igitur h&ecedil;c, vt Gr&ecedil;corum fuit expre&longs;&longs;or Auerroës, &longs;i­<lb/>gnificare volebat, quæ nos locum lap&longs;us aliis iudicantes, audacius. nunc veritatis ergo immuta­<lb/>uimus. Nam quod dicitur, permutationem e&longs;&longs;e genus rei, ad quam virtus permutatur, genus <lb/>exponimus, quòd habeat cognationem, ac virtutem <foreign lang="greek">diw/amin</foreign> .i. pote&longs;tatem materiæ &longs;ignificari di­<lb/>cimus: cognationem verò dicimus e&longs;&longs;e permutationis cum forma, ad quam materia tendit. <lb/>Cùm &longs;ubiicitur. Virtus e&longs;t contrarium magis quàm genus rei, ad quam virtus permutatur. Vir­<lb/>tutem hîc eodem nomine <foreign lang="greek">diw/amin</foreign> intelligo facultatem efficiendi, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quam &longs;tatuo magis <arrow.to.target n="marg132"></arrow.to.target> contra­<lb/><lb/>rium, hoc e&longs;t, diuer&longs;um, quam genus rei, ad quam virtus, qu&ecedil; e&longs;t materia, permutatur .i. quam for­<lb/>ma & finis; vbi noto di&longs;crimen inter finem & formam in arte, de quo dictum e&longs;t &longs;upra, & hanc <lb/>virtutem notiorem e&longs;&longs;e fateor, quàm eam, in quam fit permutatio, quæ e&longs;t finis. Sic paucis voci­<lb/>bus immutatis colligo &longs;en&longs;um è verbis Auerrois, quem item <expan abbr="cõtineri">contineri</expan> arbitror in 2. Phy&longs;. & quod <lb/>dicitur tanquam per di&longs;iunctionem prolatum, aut famo&longs;um, atque exponitur, quia &longs;ic videatur; <pb pagenum="14"/> <arrow.to.target n="marg133"></arrow.to.target><lb/>id ego credo &longs;ignificari, quod dictum e&longs;t, e&longs;&longs;e notius efficiens, quàm finem & <expan abbr="formã">formam</expan> in artificiis. <lb/> <arrow.to.target n="marg134"></arrow.to.target><lb/>Tu nunc boni con&longs;ule. Quicquid tamen &longs;it; ab efficiente tanquam ab actu nominatio petitur. <lb/>Fuit hoc item in phy&longs;iologia præceptum Ari&longs;totelis, vt illa veluti <expan abbr="fundam&etilde;ta">fundamenta</expan> acciperentur <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quæ <lb/> <arrow.to.target n="marg135"></arrow.to.target><lb/>in omnibus naturæ operibus eodem modo &longs;e haberent; quod item non modo à c&ecedil;teris phy&longs;icis <lb/>in hac methodo v&longs;urpatum fui&longs;&longs;e &longs;u&longs;picari po&longs;&longs;umus; verum etiam ab ip&longs;omet Ari&longs;totele &longs;ine vl­<lb/>la intermi&longs;sione ob&longs;eruatum fui&longs;&longs;e; cuiu&longs;modi illud e&longs;t. Naturam nihil efficere, quod fru&longs;tra <lb/>&longs;it; eandem niti in id, quod optimum e&longs;t, de quibus po&longs;thàc &longs;ermo habendus erit; eiu&longs;modi ta­<lb/>men, vt ab his de c&ecedil;teris debeat accipi fides, tot enim de principiis, quæ ad modum &longs;ciendi perti­<lb/>nent, dicta &longs;ufficiant.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg73"></margin.target>d 2. De <lb/><expan abbr="t&etilde;p">temp</expan>. cap. 2.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg74"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg75"></margin.target>e 1. Top.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg76"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg77"></margin.target>f Lib. ad­<lb/>uer&longs;us pla­<lb/>cita phil. <lb/>cap. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg78"></margin.target>g 2. De c&ecedil;­<lb/>lo T. 34.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg79"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg80"></margin.target>a 2. De <lb/>An.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg81"></margin.target>b 4. Phy&longs;.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg82"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg83"></margin.target>c 1. De or­<lb/>tu.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg84"></margin.target>d 2. Po&longs;t.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg85"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg86"></margin.target>e 7. Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg87"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg88"></margin.target>f 2. De <lb/>An.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg89"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg90"></margin.target>a Iand. 1. <lb/>de An. <expan abbr="q.">que</expan> <lb/>10.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg91"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg92"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg93"></margin.target>b 1. Po&longs;t. <lb/>C. de vni­<lb/>uer&longs;.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg94"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg95"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg96"></margin.target>a 7. Met. <lb/>1. de An.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg97"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg98"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg99"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg100"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg101"></margin.target>a 1. Phy&longs;. <lb/>T. 41. 50.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg102"></margin.target>b 1. Phy&longs;. <lb/>T. 35.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg103"></margin.target>c Lib. de <lb/>&longs;en&longs;u c. 6.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg104"></margin.target>d 1. Po&longs;t.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg105"></margin.target>e Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg106"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg107"></margin.target>f 1. Phy&longs;. <lb/>T. 42.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg108"></margin.target>g 8. Phy&longs;. <lb/>T. 15.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg109"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg110"></margin.target>h 2. De ge. <lb/>al. c. 4.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg111"></margin.target>i 2. de or­<lb/>tu T. 42.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg112"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg113"></margin.target>k 2. Phy&longs;. <lb/>T. 10. <lb/>2. de An. <lb/>T. 49.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg114"></margin.target>l 8. Met. <lb/>T. 7.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg115"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg116"></margin.target>a 2. Phy&longs;. <lb/>T. 10.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg117"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg118"></margin.target>b 7. Phy&longs;. <lb/>T. 14 39.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg119"></margin.target>c 3. Phy&longs;. <lb/>1. de an. <lb/>T. 78.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg120"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg121"></margin.target>d 2. Phy&longs;.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg122"></margin.target>e 5. Met. <lb/>Cap. de na­<lb/>tura.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg123"></margin.target>f 5. Phy&longs;. <lb/>T. 4.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg124"></margin.target>g 2. Phy&longs;. <lb/>T. 14.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg125"></margin.target>Cap. I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg126"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg127"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg128"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg129"></margin.target>a Coll. e. 1. <lb/>4.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg130"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg131"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg132"></margin.target>b De c&ecedil;lo <lb/>T. 28.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg133"></margin.target>VII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg134"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg135"></margin.target>a Libr. de <lb/>ince&longs;. an. <lb/>cap. 2.</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>Aggredimur &longs;cientiæ principia, è quibus nonnulla con&longs;imiliter adumbrantur. Cap. III<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>SVCCEDVNT nunc &longs;cientiæ principia, qu&ecedil; nos item iam cum acceptis concordantia &longs;ume­<lb/>mus; quippe quod vno &longs;en&longs;u niti contendimus, & huc omnia referri volumus in hac me­<lb/>thodo: neque h&ecedil;c munera tran&longs;ibimus, tamet&longs;i nouimus e&longs;&longs;e complura qu&ecedil; no&longs;tra placita fun­<lb/>ditus tollant, & euertant planè phy&longs;ica fundamenta.<lb/> <arrow.to.target n="marg136"></arrow.to.target></s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg136"></margin.target>F</s></p> <p type="main"> <s>Nos hîc phy&longs;icum agimus, & cau&longs;&longs;as reddere conamur problematum quæ renitenti per&longs;ua­<lb/>dere &longs;en&longs;u po&longs;simus: quicquid his cancellis excluditur, &longs;ublimiori philo&longs;opho delegamus, & <lb/>agno&longs;centes quàm parùm opibus humani iudicij freti valeamus, admiranda Dei O. M. opera con­<lb/>templantes vni & &longs;oli, conditori, motori, con&longs;eruatori, rerum vniuer&longs;arum creatori maximas gra­<lb/>tias agimus & habemus. His &longs;tantibus quæ conuelli nefas e&longs;t de re propo&longs;ita dicere aggredia­<lb/>mur primùm communiora tractantes, mox ad &longs;pecialia de&longs;cendentes. Neque hîc expectandum <lb/>e&longs;t, vt omnia generalia numerentur. Nos ea tantum recen&longs;ebimus quæ aliquam declarationem <lb/>requirunt, quæ verò in omni &longs;cientiarum ordine certa & explorata &longs;unt, vt auditoris mentem <lb/>nullo modo torqueant, de indu&longs;tria præteribimus, & ea poti&longs;simè con&longs;ectabimur quæ non di­<lb/>cam maioris ponderis, aut v&longs;us erunt; &longs;ed quorum maior affinitas erit cum rebus naturalibus. </s></p> <p type="main"> <s> <arrow.to.target n="marg137"></arrow.to.target><lb/>Inter hæc autem illud placet e&longs;&longs;e primum. Omne ens e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam vel accidens, ita vt nulla <lb/>&longs;it res quæ inter &longs;ub&longs;tantiam & accidens intercedat & indicabimus quemadmodum hæc di&longs;tri­<lb/>butio per omnia pertineat quæ in rerum vniuer&longs;itate exi&longs;tunt, &longs;iue animum re&longs;piciant, &longs;eu cor­<lb/>pus. In primis autem in hac rudi & inchoata notitia quam modò per&longs;equimur. Ens quod per <lb/> <arrow.to.target n="marg138"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;um &longs;e&longs;e in&longs;inuat, iudicari putamus. itaque &longs;ub&longs;tantiam &longs;en&longs;ilem quæ ex materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. <lb/>conflata e&longs;t & accidens quod illi inh&ecedil;ret & nouem pr&ecedil;dicamenta complectitur, ea partitione <lb/>comprehendi volumus, quidquid pr&ecedil;ter hæc exi&longs;tit, non vt notum nobis & vt principium &longs;ta­<lb/>tuetur; quippe quod longa commentatione opus &longs;it, ad inueniendum aliud &longs;ub&longs;tantiæ genus vl­<lb/>tra &longs;en&longs;ilem. Verùm quicquid in rerum natura extat, quicquid item in no&longs;tram cogitationem <lb/>cadit, ad hæc duo capita refertur. Neque enim nos induci po&longs;&longs;umus, vt aliter cogitemus, quàm <lb/>quòd quodcunque e&longs;t, &longs;it &longs;ubiectum, aut in &longs;ubiecto. Itaque quod concipitur, tamet&longs;i non e&longs;t <lb/>&longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis, aut accidens; nihilominus affert nobis notionem &longs;ub&longs;tantiæ vel accidentis. <lb/>Et planè ratio cogit vt credamus omne quod e&longs;t generatim aut &longs;ubiectum e&longs;&longs;e, aut in &longs;ubiecto, <lb/>aut &longs;altem ho&longs;ce ip&longs;ius e&longs;&longs;e modos imitari. En tibi Deum; hunc philo&longs;ophia demon&longs;trat vnum <lb/>e&longs;&longs;e atque adeò &longs;implici&longs;simum, nihil in &longs;eip&longs;o habens quod ab ip&longs;o &longs;egregetur. Itaque nullius <lb/>&longs;ubiectum, in eo nihil. Et tamen harum rerum nobis familiarium exemplo ducta mens no&longs;tra <lb/>Deum concipit, & ita cogitat ac &longs;i quidpiam in illo in&longs;it, quamuis nullis &longs;ubiiciatur <expan abbr="accid&etilde;tibus">accidentibus</expan>, <lb/>à &longs;en&longs;uum con&longs;uetudine &longs;e reuocare non valens. Ergo ens etiam, quodcunque &longs;it, aut e&longs;t acci­<lb/>dens, aut &longs;ub&longs;tantia, aut per modum accidentis &longs;ub&longs;tantiæúe comprehenditur: & vt <arrow.to.target n="marg139"></arrow.to.target> comprehen­<lb/><lb/>ditur, ita ei&longs;dem figuræ dictionibus exprimitur. Quare audis aliquando Deum <foreign lang="greek">u(pezou/sion</foreign>, & vl­<lb/>tra &longs;ub&longs;tantiam, & tamen explicas nomine quo &longs;ub&longs;tantiæ modus exprimitur; dicis nonnulla e&longs;­<lb/>&longs;e ad aliquid (vt vulgò fertur) &longs;ecundum famam, & &longs;ecundum dici: &longs;ic illas e&longs;&longs;e non re vera qua­<lb/>litates, &longs;ed ita modo qualitatis ip&longs;ius proprio notari. Neque ob&longs;tat id quod Scotus opponit, ali­<lb/>quid obiici menti no&longs;tr&ecedil; quod ignoremus &longs;ub&longs;tantia'ne &longs;it, an accidens, vt de natura luminis op­<lb/>poni &longs;olet. <expan abbr="Nanq;">Nanque</expan> et&longs;i ignorauero vtrum &longs;it di&longs;tinctè; non tamen aliam habebo notionem quam <lb/>quòd &longs;ubiectum &longs;it, aut in &longs;ubiecto, nec vt quiddam ab hi&longs;ce notionibus alienum vllo tempore <lb/> <arrow.to.target n="marg140"></arrow.to.target><lb/>cogitabo. Opponet aliquis &longs;pecies rerum quæ &longs;unt in anima: neque enim &longs;unt &longs;ub&longs;tantiæ, cùm <lb/>&longs;int in aliquo; neque &longs;unt accidentia, aut formæ quæ in &longs;ubiecto in&longs;ideant quippe quòd ab hoc <lb/>inh&ecedil;rentium genere &longs;ubiectum nuncupari con&longs;uerit, vt ab albedine album: atqui non albus <arrow.to.target n="marg141"></arrow.to.target> ani­<lb/><lb/>mus nominatur. Tùm &longs;ecundò Differentiæ non &longs;unt &longs;ub&longs;tanti&ecedil;: <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> eædem prædicantur vniuocè <lb/> <arrow.to.target n="marg142"></arrow.to.target><lb/>de &longs;ub&longs;tantia: quare neque item &longs;unt accidentia. Tertiò omnia pr&ecedil;dicamenta cùm &longs;ub&longs;tantia, <lb/> <arrow.to.target n="marg143"></arrow.to.target><lb/>tùm quoque accidentia prædicantur in quid e&longs;t. Sed accidens quod à reliquis vniuer&longs;alibus <arrow.to.target n="marg144"></arrow.to.target> di­<lb/><lb/>&longs;tinguitur, de nullo pr&ecedil;dicatur in quid: non igitur &longs;ub&longs;tantia vel accidens. At quod ad &longs;pecies <pb pagenum="15"/> <arrow.to.target n="marg145"></arrow.to.target><lb/>attinet; ille qui negat eas e&longs;&longs;e accidentia, &longs;peciei naturam ignorare videtur. Nam &longs;iue &longs;it &longs;en&longs;i­<lb/>lis, &longs;eu talis, qu&ecedil; mente concipienda &longs;it, e&longs;t actus quidam &longs;ub&longs;tantiæ cuiu&longs;piam à forma defluens, <lb/>& aduentitiè: inhærens, vt in aëre lumen à lucido corpore emi&longs;&longs;um. Sic in animo &longs;pecies, & &longs;i­<lb/>mulachra &longs;e habent. Itaque docet Ari&longs;toteles, has &longs;pecies in &longs;anguine & &longs;piritu in&longs;idere, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & ita <lb/> <arrow.to.target n="marg146"></arrow.to.target><lb/>menti offerre res à quibus emittuntur vt lumen &longs;olem nobis o&longs;tendit à quo effunditur. Idcirco <lb/>geminam rationem & vim &longs;pecies obtinent: alteram qna &longs;unt habitus, & ita qualitates, atque <lb/>alteram, qua &longs;unt &longs;imilitudines & re&longs;pectus, &longs;iue habitudines, qua referunt obiecta. Sunt igitur <lb/>&longs;pecies accidentia. Neque ita ab&longs;urdum e&longs;t à &longs;pecie facultates animi nominari, quin vi&longs;io co­<lb/>lorata dicatur, & animus fieri leo & equus; &longs;icut manus cum en&longs;e fit en&longs;is & cum calamo cala­<lb/>mus: ex quo etiam dicitur forma formarum &longs;ic vt manus organus organorum. Differentiæ <lb/> <arrow.to.target n="marg147"></arrow.to.target><lb/>quoque ad alterum ex his membris nece&longs;&longs;ariò referuntur: ac &longs;i quo pacto media &longs;int habendæ <lb/>inter accidens & &longs;ub&longs;tantiam, &longs;ic &longs;tatuendum e&longs;t eas non per vtriu&longs;que extremi negationem, <lb/>&longs;ed participationem potius eiu&longs;modi e&longs;&longs;e. Nam cùm in prædicamentis in&longs;it ratio duplex; al­<lb/>tera quidem, qua rerum natura con&longs;tituitur; vnde earum formas proprias, & communes ordi­<lb/>ne quodam proponunt; altera verò qua formas illas voce declarant, & certa loquendi for­<lb/>mula &longs;ignificant. Si rem &longs;pectes differentia pror&longs;us e&longs;t &longs;ub&longs;tantia: &longs;i verò modum aduertas, quo <lb/> <arrow.to.target n="marg148"></arrow.to.target><lb/>voce exprimitur, imitatur qualitatem. Non e&longs;t enim in &longs;ubiecto differentia, &longs;ed dicitur <lb/>de &longs;ubiecto; &longs;ub&longs;tat etiam: quandò aliqua ip&longs;am con&longs;equuntur & peream pertinent ad &longs;ub­<lb/>&longs;tantiam compo&longs;itam: quamobrem e&longs;t &longs;ubiectum, quòd primò excipit & pars eius quod de­<lb/>nominatur. Etenim notio &longs;ub&longs;tantiæ vtrunque &longs;ubiecti genus amplectitur. &longs;iquidem ani­<lb/>mus &longs;it &longs;ubiectum, & corpus itidem in quo e&longs;t animus. Id verò, quòd accidens à Porphy­<lb/>rio de&longs;criptum ab illo accidente &longs;eparetur, quod in entis diui&longs;ione accipimus non prohi­<lb/>bet, quominus afferat aliquam notionem ex his quæ in &longs;ub&longs;tantia, vel accidente continentur. <lb/> <arrow.to.target n="marg149"></arrow.to.target><lb/>Nanque accidens, vt e&longs;t aliquid &longs;ub&longs;tanti&ecedil;, & vt &longs;ub&longs;tantia &longs;ic affecta; &longs;ic etiam imaginem &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ retinet, & eius aliqua ve&longs;tigia qua&longs;i fingit, & imitatur. Ex his a&longs;&longs;equutum e&longs;t, vt prædi­<lb/>cetur in quid, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & &longs;it ratio &longs;u&longs;cipiendi nonnullas proprietates. Itaque quantum e&longs;t e&longs;&longs;entia <arrow.to.target n="marg150"></arrow.to.target> li­<lb/><lb/>neæ; <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. finitatis &longs;ubiectum & æqualitatis particeps; quapropter omnia propter quantum <lb/> <arrow.to.target n="marg151"></arrow.to.target><lb/>finita vel infinita dicuntur. referunt ergo &longs;ub&longs;tantiæ notionem. neque id, quod ita ine&longs;t in acci­<lb/>dente, ine&longs;t àc &longs;i foret accidens. quî enim cogitari pote&longs;t aliquod accidens in altero, vt in acciden­<lb/>te in&longs;idere? &longs;emper enim mens illud ve&longs;tigaret, cui in&longs;idet; & in infinitum producta non <arrow.to.target n="marg152"></arrow.to.target> habe­<lb/><lb/>ret vbi &longs;i&longs;tere valeret. Sed &longs;ic inh&ecedil;ret, vt in &longs;ubiecto: atque iam hoc notionem &longs;ub&longs;tanti&ecedil; præ­<lb/>&longs;efert. tamet&longs;i moneo in ea notione accidentis vnà notionem &longs;ub&longs;tantiæ concipi, & ita cogitari <lb/>quantum e&longs;&longs;e finitatis &longs;ubiectum: qua&longs;i &longs;ubiectum &longs;it &longs;ub&longs;tantia quanta notionem accidentis &longs;e­<lb/>paratam non e&longs;&longs;e perpetuò defendens, &longs;ed incomplexam quidem, quia &longs;it vna notio accidentis <lb/>cum &longs;ub&longs;tantia; ac &longs;i denominatum aliquod cogitemus. Tum verò e&longs;t accidens, & ita definitur <lb/>à Porphyrio, & in Topicis; quatenus ad aliud refertur, &longs;ine quò &longs;anè non exi&longs;tat, &longs;ed e&longs;&longs;entiali vin­<lb/>culo non iungatur. Non igitur re, &longs;ed modo & habitudine accidens à c&ecedil;teris vniuer&longs;alibus &longs;epa­<lb/>ratur, & ab ip&longs;is prædicamentis. Ita fit, vt nulla notio &longs;it quæ fugiat alterutram notionem &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ vel accidentis. multò minus aliqua res excluditur illa partitione: quod vereor ne dare <lb/>cogantur ij, qui elementorum formas intendi & remitti volunt; quia <expan abbr="mediã">mediam</expan> vim obtineant inter <lb/>accidens & &longs;ub&longs;tantiam. Et profectò notio form&ecedil; &longs;emper e&longs;t, vt &longs;ub&longs;tantiæ, cùm ip&longs;a multa &longs;u­<lb/>&longs;tineat, quæ compo&longs;ito impertit. Atqui dices, ita imperfecta e&longs;t, vt accidenti con&longs;imilis e&longs;&longs;e vi­<lb/>deatur. At non e&longs;t hoc alterius extremi naturam participare, & &longs;ubiacere conditionibus acci­<lb/>dentis; &longs;ed in genere &longs;ub&longs;tanti&ecedil; contineri, & vim retinere &longs;ub&longs;tantiæ; &longs;ed eam defeti&longs;centem, & <lb/> <arrow.to.target n="marg153"></arrow.to.target><lb/>imbecillem, conditiones eiu&longs;dem, licet infimo quodam modo, accipientem. Quare medium <lb/>non admittunt accidens & &longs;ub&longs;tantia. Verumenimuero accidens in nouem genera di&longs;tribui­<lb/>tur; quod item in omni &longs;cientia, arte, & methodo recipitur, vt per&longs;picuum. Nam lu&longs;tranti quot <lb/>modis res in mentem no&longs;tram, &longs;eu rectius dixerim, &longs;ub&longs;tantiæ cadere queant, & quot modis voce <lb/>explicari, & alteri &longs;ignificari po&longs;sint, hi decem &longs;oli occurrant. Itaque & dialecticus hæc decem <lb/>principia rerum accipit, & moralis, & philo&longs;ophi omnes, quorum &longs;ingulis vnum par attribuunt <lb/>contrariorum. Id quod inde arbitror colligi, quia genus e&longs;t vnumquodque ex his principiis <lb/>quæ pr&ecedil;dicamenta dicuntur; genus autem præ&longs;efert quiddam quod &longs;ecari po&longs;sit in oppo&longs;itas <lb/>differentias. <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Nunc differentia perfectè, ide&longs;t, per extrema interualla &longs;unt ip&longs;a prima contraria: <lb/> <arrow.to.target n="marg154"></arrow.to.target><lb/>in vnoquoque genere igitur &longs;unt prima contraria; perfectè verò differentia mon&longs;trat inductio, <lb/><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> vt album & nigrum, dulce & amarum, rationis compos, & impos, æquale & in&ecedil;quale. Porrò <lb/> <arrow.to.target n="marg155"></arrow.to.target><lb/>prima contraria cùm bifariam &longs;umi po&longs;sint vel &longs;ecundum rationem, vel &longs;ecundum rem, ac &longs;ecun­<lb/>dum rationem quidem forma & priuatio quæ maximo di&longs;tant interuallo, vt nihil longinquius <lb/>in ordine rerum mens concipere queat, nec quicquam &longs;it, quod minus alterutrius natur&ecedil; &longs;it par­<lb/>ticeps quàm e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e, &longs;unt verò &longs;ecundum rationem, quòd con&longs;i&longs;tunt terminis, quibus <pb pagenum="16"/>nihil e&longs;t <expan abbr="cõmune">commune</expan> vniuocum, ente .&longs;. & non ente &longs;ecundum <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> verò oppo&longs;ita po&longs;itiuè: nanque tali <lb/> <arrow.to.target n="marg156"></arrow.to.target><lb/>quodam oppo&longs;ito &longs;emper priuatio nititur, ea verò &longs;emper &longs;unt aut in eodem genere, aut diuer­<lb/>&longs;orum generum, aut ip&longs;a diuer&longs;a genera, &longs;emper tamen in eodem prædicamento. illa nos hic <lb/>accipimus, quæ &longs;unt prima &longs;ecundum rationem, quæ duo in vnoquoque genere prima defendi­<lb/>mus: & cùm genus, vel vt prædicatum in quid, vel vt &longs;ubiectum con&longs;iderari po&longs;sit, cùm ex illis <lb/>item duplex contrariorum genus exi&longs;tat; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ex primo quod appellatur &longs;ecundum formam, ex <arrow.to.target n="marg157"></arrow.to.target> po­<lb/><lb/>&longs;teriore quod &longs;ecundum materiam; hoc quidem quod præ&longs;efert aliquam vici&longs;situdinem, illud <lb/>verò immutabile: & &longs;ecundum rationem quoque in vtroque prima contraria formam, & pri­<lb/>uationem e&longs;&longs;e dicimus, cùm &longs;ecundum rem multa ip&longs;orum paria po&longs;sint exi&longs;tere. hinc eiu&longs;dem <lb/>generis multæ oppo&longs;itæ differentiæ quarum nullus e&longs;t ordo; <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> veruntamen omnes re&longs;oluuntur <lb/> <arrow.to.target n="marg158"></arrow.to.target><lb/>in contradictionem, vel oppo&longs;itionem habitus & priuationis, vt rationis particeps, & brutum, <lb/>in brutum, & non brutum, rationis particeps, & non. Ob eamque rem acceptum e&longs;t &longs;ine pro­<lb/>batione ab Ari&longs;totele. In vno genere vnum e&longs;&longs;e par contrariorum primum. Hæc, tamet&longs;i pri­<lb/>mum re&longs;piciunt genus, quod pr&ecedil;dicatur, &longs;iue pertinent ad genus, quod e&longs;t vt &longs;ubiectum & ma­<lb/>teria; re&longs;piciunt quoque facultates, vt &longs;cientiam & medicinam; quòd ea &longs;it obiecti cuiu&longs;piam, <lb/>in quo contraria exi&longs;tunt: nimirum corporis humani, quod capax e&longs;t bonæ <expan abbr="mal&ecedil;&qacute;">mal&ecedil;que</expan>. valetudinis. <lb/> <arrow.to.target n="marg159"></arrow.to.target><lb/>Vnum verò contraria non e&longs;&longs;e docemur ex vi terminorum: &longs;iquidem contraria contineant ha­<lb/>bitudinem quæ non con&longs;i&longs;tit in vno: non e&longs;&longs;e verò plura quàm duo ratio conuincit & &longs;i obijci­<lb/>tur virtus & medium quæ duobus vitijs & extremis aduer&longs;antur: nam contrarietas, vt &longs;ic dixe­<lb/>rim, e&longs;t maxima differentia; &longs;i maxima perfecta, &longs;i perfecta finita: quapropter extra illam nihil <lb/>accipi pote&longs;t. Ergo duo &longs;unt &longs;olum ip&longs;a contraria; aliter vltra extremum aliquid e&longs;&longs;et. Etenim <lb/>cogitare oportet contraria continere &longs;patium quoddam: veluti terminos, quod indicat &longs;en&longs;us. <lb/>Omnis autem vnius &longs;patij terminati duo &longs;unt termini non plures: aut enim termini non e&longs;&longs;ent <lb/>intra illos; & &longs;ic contraria non maximè di&longs;tarent: aut illi termini non e&longs;&longs;et; proinde neque con­<lb/>traria, &longs;i qua maior e&longs;&longs;et di&longs;tantia. Duo &longs;unt igitur extrema. Ergo & omnis contrarietatis, h&ecedil;c <lb/>verò contraria &longs;unt. Nec ob&longs;tant medium & virtus. nam medium non opponitur extremis vt <lb/>contrarium, &longs;ed vt ad aliquid: & virtus opponitur vitijs, vt moderatum immoderato, vel vt bo­<lb/>num malo: nunc mali & immoderati du&ecedil; &longs;unt &longs;pecies plus & minus ex quo exi&longs;tunt vitia. Sed <lb/>redeo ad illa. Quicquid e&longs;t, e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam vel accidens. eodem quoque gradu procedunt <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ partes & accidentis: &longs;iquidem partes accidentia accidentia &longs;int, & qualitatis qualita­<lb/>tes, quanti quanta, & c&ecedil;terorum omnium partes pro ratione. Quamquam nonnulli &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <lb/> <arrow.to.target n="marg160"></arrow.to.target><lb/>partes in dubium reuocarunt; & rationibus quibu&longs;dam colligere voluerunt partes <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiarũ">&longs;ub&longs;tantiarum</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg161"></arrow.to.target><lb/>non e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantias, eorum ergo rationes diluere placet, ne fortè nos po&longs;tea perturbet. In primis <lb/>illi accipiunt. In quibu&longs;cunque finis aliquis e&longs;t, huius gratia agitur quod prius e&longs;t, <expan abbr="quod&qacute;">quodque</expan>. con­<lb/>&longs;equitur. Sed animata corpora fiunt è &longs;implicibus & pror&longs;us inanimis. Ergo &longs;implicia & inani­<lb/>ma animatorum gratia &longs;unt. Itaque illorum forma; &longs;iquidem finis & forma idem &longs;int poti&longs;si­<lb/>mè in habentibus animam. Signo etiam e&longs;&longs;e pote&longs;t: nanque vbi &longs;eparentur à toto animato, non <lb/>amplius eandem &longs;eruant rationem, &longs;ed ambiguè talia &longs;unt, nec digitus amputatus amplius digi­<lb/>tus appellatur. Deinde mixta inanima carent fine: non ergo &longs;unt &longs;ub&longs;tantiæ. Probatur verò <lb/> <arrow.to.target n="marg162"></arrow.to.target><lb/>antecedens. quòd de illis di&longs;&longs;erens Ari&longs;toteles efficiens expo&longs;uit & materiam: de illorum fine <lb/>meminit nu&longs;quam. quod verò con&longs;equitur, ita colligitur. Nam quicquid e&longs;t vel e&longs;t &longs;ub&longs;tantia <lb/>vel accidens. At accidentia fiunt ex con&longs;equente; neque finem omnino habent: ergo quicquid <lb/> <arrow.to.target n="marg163"></arrow.to.target><lb/>habet finem e&longs;t nece&longs;&longs;ariò &longs;ub&longs;tantia. Po&longs;tremò lapides & metalla putre&longs;cunt &longs;olùm & ita cor­<lb/>rumpuntur; atque aliter ac animalia, ip&longs;a enim prius corrumpuntur, po&longs;tea putre&longs;cunt. quòd &longs;i <lb/>non corrumpuntur; nec generantur igitur. &longs;i non generantur: ergo neque &longs;ub&longs;tantiæ &longs;unt, <arrow.to.target n="marg164"></arrow.to.target> &longs;iqui­<lb/><lb/>dem generatio &longs;it propria &longs;ub&longs;tantiarum. Sed enim mihi videtur Ari&longs;toteles etiam cum &longs;ub&longs;tan­<lb/>tijs partes &longs;ub&longs;tantiæ numerare, & tradere notas, quibus eas digno&longs;camus e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantias, quo­<lb/>modocunque &longs;int &longs;ub&longs;tantiæ partes. quando no&longs;ti partes &longs;ub&longs;tantiæ dupliciter e&longs;&longs;e, vel quæ cor­<lb/>poris totius molem compleant, quas integrantes cum c&ecedil;teris vocare liceat, vel eas quibus e&longs;&longs;en­<lb/>tia continetur. Nam &longs;i integrantes accipias, ob&longs;eruabis eas collocari in natura con&longs;tantibus, quæ <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;unt, at differunt ab accidentibus quæ &longs;unt ex natura. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> hæc verò ex materia & forma <lb/> <arrow.to.target n="marg165"></arrow.to.target><lb/>componuntur quæ per &longs;e &longs;unt; & idcirco illa etiam quæ con&longs;tantur ex his, &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;unt, per&longs;pi­<lb/>cuè verò numerantur in &longs;ub&longs;tantiis <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> c&ecedil;li <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <expan abbr="animantium&qacute;">animantiumque</expan>. partes ab Ari&longs;totele. <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> &longs;i <arrow.to.target n="marg166"></arrow.to.target> rur­<lb/><lb/> <arrow.to.target n="marg167"></arrow.to.target><lb/>&longs;us in&longs;picias e&longs;&longs;enti&ecedil; partes. hæ quoque tanquam membra &longs;ub&longs;tantiæ recen&longs;entur: cùm &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia triplex &longs;it, compo&longs;itum, forma, & materia, quæ &longs;unt partes compo&longs;iti. Idem quoque Ari&longs;to­<lb/>teles illa monet e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantias, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> qu&ecedil; non &longs;unt in &longs;ubiecto; &longs;ed elementorum, metallorum, <arrow.to.target n="marg168"></arrow.to.target> <expan abbr="viuen-tium&qacute;">viuen­<lb/><lb/>tiumque</expan>. partes non &longs;unt in &longs;ubiecto, <expan abbr="eædem&qacute;">eædemque</expan>. &longs;unt hoc aliquid. cur ergo &longs;ub&longs;tantiæ non erunt? <lb/>Docuit item partes &longs;ub&longs;tantiæ &longs;ub&longs;tantias e&longs;&longs;e quandoquidem id quod &longs;e habet vt accidens, & <lb/>e&longs;t in &longs;ubiecto, non e&longs;t pars: v&longs;que adeo vt neque credam partem quanti in quanto e&longs;&longs;e vt acci­ <pb pagenum="17"/> <arrow.to.target n="marg169"></arrow.to.target><lb/>dens, nec partem qualis in quali & idem alibi te&longs;tatus e&longs;t &longs;ub&longs;tantiæ partes e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantias: aliter <lb/>efficitur, vt &longs;ub&longs;tantia fieret è non &longs;ub&longs;tantia. Neque argumentationes diluere mea quidem &longs;en­<lb/>tentia difficile e&longs;t; &longs;iquidem in prima &longs;ub&longs;it fallacia ab eo, quod e&longs;t quodammodo ad id quod <lb/> <arrow.to.target n="marg170"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t &longs;impliciter. Nanque & &longs;i animus e&longs;t inanimorum finis, quòd per varias mutationes, & fata <lb/>promoueri po&longs;sint ad formam nobili&longs;simam, & hoc poti&longs;simè natura re&longs;piciat; at non de&longs;erit <lb/>illa, neque &longs;poliat omni forma, neque ex omni gradu &longs;ub&longs;tantiæ deturbat. Et videt qui&longs;que ho­<lb/>minem e&longs;&longs;e cui tanquam fini reliqua natura parauerit: nihilominus &longs;ingula per &longs;e con&longs;tituit, vt <lb/>etiam extra hominem &longs;ub&longs;i&longs;tere queant. Animus igitur e&longs;t finis, &longs;ed remotus, alius e&longs;t finis pro­<lb/>prius, qui item in ordine &longs;ub&longs;tantiæ collocatur, quo neque cetera carent qu&ecedil; non viuunt. Neque <lb/>eorum finis e&longs;t animus &longs;impliciter: &longs;ed tum finis e&longs;t, cùm &longs;ic ip&longs;a di&longs;po&longs;uit alma parens natura, <lb/>vt talis forma proximè po&longs;sit induci, veluti finis marmoris non e&longs;t &longs;tatua, ni&longs;i, cùm iam marmor <lb/>expoliri cœpit; nihilominus per proprium finem <expan abbr="propriam&qacute;ue">propriamque</expan> formam exi&longs;tit. Confirmatio <lb/>quoque fallax e&longs;t præ&longs;eferens errorem in con&longs;equente. Nanque & &longs;i partes à toto &longs;eiunctæ &longs;unt <lb/>ambiguè animalia &longs;eu partes, at non &longs;unt ambiguè &longs;ub&longs;tantiæ. Accipitur item mixta inanima <lb/> <arrow.to.target n="marg171"></arrow.to.target><lb/>carere fine. Tùm etiam ponitur accidens carere fine. Et &longs;anè accidens fine careat, non nece&longs;&longs;e <lb/>e&longs;t; vt os pellucidum e&longs;t, ne offendamus. <expan abbr="Fal&longs;um&qacute;">Fal&longs;umque</expan>. e&longs;t mixta carere fine. Nam &longs;i partes <arrow.to.target n="marg172"></arrow.to.target> ani­<lb/><lb/>malium futur&ecedil; &longs;int; iam animus pr&ecedil;&longs;to e&longs;t. &longs;i minus; at tum per propriam formam exi&longs;tunt. <lb/>Neque fines i&longs;ti ab Ari&longs;totele pr&ecedil;termi&longs;si &longs;unt, vt primo de part. anim. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Id planè verum e&longs;t <arrow.to.target n="marg173"></arrow.to.target> eo­<lb/><lb/>rum formas latere magis quo ad elementa propius accedunt. Quanquam, &longs;i formam &longs;yllo­<lb/>gi&longs;mi &longs;pectemus, impotens e&longs;t, quippe quæ &longs;ic complicetur. Omne accidens caret fine. Mixta <lb/> <arrow.to.target n="marg174"></arrow.to.target><lb/>inanima carent fine. Sunt igitur accidentia. Ex eo quod form&ecedil; latent, extat temperies, per <expan abbr="quã">quam</expan> <lb/>formæ de&longs;cribantur; fit, vt putredinis illorum ratio duntaxat habeatur, nulla interitus. euidens <lb/>enim temperies e&longs;t, forma autem &longs;ubob&longs;cura. Nil ergo medium habent accidens & &longs;ub&longs;tantia: <lb/>ordinem plan<emph type="italics"/>è<emph.end type="italics"/> habent; &longs;ed medio vacant. Nanque &longs;ub&longs;tantia prior e&longs;t accidente omnibus mo­<lb/>dis, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &longs;i &longs;impliciter accipiatur. quando neque re neque ratione &longs;eparatur accidens à &longs;ub&longs;tantia, &longs;i <lb/> <arrow.to.target n="marg175"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;um con&longs;ulimus, quem no&longs;træ methodi normam e&longs;&longs;e volumus. &longs;emper igitur rationem &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ flagitat, <expan abbr="plurimum&qacute;">plurimumque</expan>. tempore con&longs;equitur, quòd accidens illi &longs;uperueniat, quod iam e&longs;t <lb/>in actu. Sed &longs;i proprium &longs;it <expan abbr="perpetuo&qacute;">perpetuoque</expan>. inhærens, &longs;ub&longs;tantiæ notio dicitur antecedere, quando­<lb/>quidem &longs;ine illo &longs;ub&longs;tantia concipi pote&longs;t. ni&longs;i tempus fortè non vt vulgò conuenit; &longs;ed vt non­<lb/>nunquam apud veteres metaphoricè pro nobilitate <expan abbr="præ&longs;tantia&qacute;">præ&longs;tantiaque</expan>. &longs;umatur. idem enim valet <arrow.to.target n="marg176"></arrow.to.target> ma­<lb/><lb/>ximè honorandum, & vetu&longs;ti&longs;simum <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/>. Propterea quoque Galenus <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> ob venerationem &longs;olitus <lb/> <arrow.to.target n="marg177"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg178"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t vocare Hippocratem <foreign lang="greek">palaio\n</foreign>, ide&longs;t veterem. Neque præcurrentes affectiones ob&longs;tant, quæ <lb/>rei generandæ anteire videantur: nanque illa &longs;ub&longs;tantia nituntur, quæ interit, dum altera gene­<lb/>ratur. Itaque &longs;ub&longs;tantia accidenti &longs;impliciter antecedit, vt phy&longs;icè &longs;umi queat, &longs;ub&longs;tantiam ex <lb/>non &longs;ub&longs;tantia fieri non po&longs;&longs;e; <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> quòd &longs;ub&longs;tanti&ecedil; nihil antecedat. Quare & hoc in principijs <arrow.to.target n="marg179"></arrow.to.target> re­<lb/><lb/>ponetur, cùm ab Ari&longs;totele &longs;ine ratione &longs;umatur, qua&longs;i cum proximo effato idem valeat. Cum <lb/>&longs;ub&longs;tantia prior &longs;it omnibus modis accidente, patet etiam, accidens à &longs;ub&longs;tantia &longs;eparari <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;­<lb/>&longs;e, neque reip&longs;a, neque cogitatione. atque adeo, vt nonmodo quod &longs;it, quod e&longs;t actu e&longs;&longs;e, &longs;iue <lb/>exi&longs;tere, & quod Gr&ecedil;corum vulgus <foreign lang="greek">u)pa/zxein</foreign> appellat, verumetiam quòd &longs;it, ide&longs;t e&longs;&longs;entiam <lb/>obtineat, quæ per definitionem explicatur, acceptum &longs;ub&longs;tanti&ecedil; referat. E&longs;t enim acci­<lb/>dens in &longs;ubiecto, ide&longs;t ita in alio, vt e&longs;&longs;e nequeat &longs;ine illo in quo e&longs;t, non tamen vt pars, & e&longs;t <lb/>aliud quid exi&longs;tens, non &longs;cilicet per &longs;e, &longs;ed per aliud, non quantitas, &longs;ed &longs;ub&longs;tantia quanta, & in <lb/>&longs;ub&longs;tantiam denique re&longs;oluitur. Nec cogitari pote&longs;t accidens &longs;ine &longs;ub&longs;tantia; &longs;iquidem e&longs;&longs;e in <lb/>&longs;ubiecto &longs;it eius natura à qua accidentis ratio diuelli nequit <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/>. Inconueniens enim e&longs;t (inquit <arrow.to.target n="marg180"></arrow.to.target> Ari­<lb/><lb/> <arrow.to.target n="marg181"></arrow.to.target><lb/>&longs;toteles) ip&longs;um &longs;eparare, &longs;i oportet <expan abbr="incõueniens">inconueniens</expan> dicere id, quod fieri nequit. nullum enim <expan abbr="aliorũ">aliorum</expan> <lb/>&longs;eparari pote&longs;t pr&ecedil;ter <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan>: <expan abbr="nanq;">nanque</expan> omnia de &longs;ubiecto dicuntur ip&longs;a &longs;ub&longs;tantia. Nec id menti <lb/>&longs;uccedere pote&longs;t; cùm &longs;it inconueniens illa mens quæ quærit ea quæ fieri nequeunt, & id aggre­<lb/>ditur quod effici non pote&longs;t. Valet ad id quoque firmandum, quòd multò magis &longs;unt formæ na­<lb/>turales quàm accidentia, neque tamen formæ naturales à materia <expan abbr="motu&qacute;">motuque</expan>. &longs;eparantur, multo mi­<lb/>nus igitur accidentia præ&longs;ertim quæ &longs;en&longs;ilia &longs;unt: neque mens (vt mea fert &longs;ententia) rerum na­<lb/>turas immutare pote&longs;t. Sed accipiat hic Ari&longs;toteles &longs;egregationem, quam natura præ&longs;tat de ea <lb/>quæ mentis opera cogitando fit, nihil agat. Atqui neque accidens citra &longs;ub&longs;tantiam cogitare licet. <lb/>Te&longs;tem apello Themi&longs;tium qui monet, ne cogitatione quidem accidens à &longs;ub&longs;tantia &longs;eparari <lb/>po&longs;&longs;e, re autem multo minus. Sub&longs;tantia planè à ceterorum generum vniuer&longs;itate pote&longs;t &longs;epa­<lb/>rari non &longs;anè quod accidentibus omnino &longs;en&longs;ilis &longs;ub&longs;tantia nudetur: &longs;ed, quia &longs;ub&longs;tantia vna <expan abbr="ea-dem&qacute;">ea­<lb/>demque</expan>. ad numerum permanens, modo hoc modo illud accipiat. Deinde quæ mens &longs;euocare po­<lb/>te&longs;t rem à &longs;ua quidditate? &longs;imile enim foret ac &longs;i hominem aliud e&longs;&longs;e cogitarem, quàm animal <lb/>ratione vtens. Cùm ergo &longs;ub&longs;tantia compleat quidditatem accidentis planum quod accidens à <lb/>&longs;ub&longs;tantia non pote&longs;t ab&longs;olui, &longs;ub&longs;tantiam verò &longs;impliciter accipio non ignarus ab hac vel illa <pb pagenum="18"/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;pecie accidens, & cogitatione & re &longs;eiungi po&longs;&longs;e, vt ab homine album. Fortè <arrow.to.target n="marg182"></arrow.to.target> re&longs;pon­<lb/><lb/>debis. Accidens præ&longs;eferre geminam notionem, alteram quidem qua e&longs;t accidens, hoc e&longs;t in <lb/> <arrow.to.target n="marg183"></arrow.to.target><lb/>&longs;ubiecto, & &longs;ic accidens &longs;ine &longs;ub&longs;tantia cogitari non po&longs;&longs;e fateberis; ita enim e&longs;t ad aliquid ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò; alteram verò qua e&longs;t ens & in vniuer&longs;itate naturæ, &longs;ic pones in ip&longs;o non contineri &longs;ub­<lb/>&longs;tantiam. Itaque & accidens non denominatiuè, &longs;ed nonnunquam &longs;ub&longs;tantiæ modo per dictio­<lb/>nem exprimitur. idem quoque definitur. At definitio non entis &longs;olùm, &longs;ed entis per &longs;e exi&longs;tit. <lb/> <arrow.to.target n="marg184"></arrow.to.target><lb/>Et ratio confirmat. Siquidem exceptis ijs quæ &longs;unt ad aliquid, reliqua &longs;unt entia ab&longs;oluta ergò <lb/>à &longs;ub&longs;tantia &longs;eparatur accidens: aliter ens ab&longs;olutum non e&longs;&longs;et. Deinde accidens habet <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg185"></arrow.to.target><lb/>genus, & propriam differentiam quæ ex eadem &longs;erie &longs;umuntur, per quæ definitur. itaque &longs;ine <lb/>&longs;ub&longs;tantia cogitatur. Attamen hoc neutiquam à Peripatetico probari po&longs;&longs;e cen&longs;eo. quando­<lb/>quidem notio entis aut generalis quædam accipitur, qua complectitur ea quæ in &longs;ubiecto &longs;unt, <lb/>& ea qu&ecedil; non &longs;unt in &longs;ubiecto. aut manet entis ratio in &longs;uis partibus vt non multò po&longs;t indica­<lb/>bimus. &longs;ed quomodocunque ens vniuocè dicetur de &longs;uis partibus & &longs;ecus ac con&longs;tituerit Ari&longs;to­<lb/>teles. Etenim e&longs;&longs;e in &longs;ubiecto & non e&longs;&longs;e tanquam contradicentia diuidunt omne ens. alterum <lb/>ergo ex his ens &longs;it, nece&longs;&longs;e e&longs;t. Accipiatur nunc accidens vt ens, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. non, vt in &longs;ubiecto e&longs;t, <lb/>concipiatur à nobis, aliter in eius notione comprehenderetur &longs;ubiectum; ergo eadem erit notio <lb/> <arrow.to.target n="marg186"></arrow.to.target><lb/>&longs;ub&longs;tantiæ & accidentis, &longs;iue entium omnium, in &longs;ubiectò nimirum non e&longs;&longs;e. Itaque ens vni­<lb/>uocè complectetur omnes &longs;uas partes. <expan abbr="multo&qacute;">multoque</expan>. magis &longs;i rationem quandam communem cogi­<lb/>temus quæ partibus eius communicetur. Verùm audiamus etiam Ari&longs;totelem, qui tractans ac­<lb/>cidens, vt ens ip&longs;um à &longs;ub&longs;tantia &longs;eparari non po&longs;&longs;e docet <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/>, vbi etiam de accidentis definitione <lb/> <arrow.to.target n="marg187"></arrow.to.target><lb/>meminit. Ita enim, inquit, &longs;e habet definitio vt quodquid e&longs;t. Ceterùm quod quid e&longs;t non e&longs;t <lb/>vniu&longs;modi; &longs;ed vnius primò nempè &longs;ub&longs;tantiæ, ceterorum ex con&longs;ecutione & &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;impli­<lb/>citer, accidentium quodammodo, & propè &longs;icuti Logici dicere &longs;olent, non ens e&longs;&longs;e ens <expan abbr="nõ">non</expan> quia <lb/>&longs;impliciter &longs;it non ens, &longs;ed quia non &longs;it quodammodo, videlicet priuatio entis, nanque, & non <lb/>ens &longs;i&longs;tit mentem; & qui audit, quodammodo quie&longs;cit qua&longs;i re&longs;pondeat illi certa notio <expan abbr="rei&qacute;">reique</expan>. &longs;i­<lb/>militudo, vt reliquis nominibus &longs;ic & accidentia non dicimus e&longs;&longs;e quantitatem, aut qualitatem, <lb/>&longs;ed &longs;ub&longs;tantiam quantam &longs;ub&longs;tantiam qualem. Vnde infert Ari&longs;toteles definitiones e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ &longs;impliciter, aliorum verò quodammodo. Rur&longs;us a&longs;&longs;erit <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &longs;iue nos vnum totum accipiamus <lb/> <arrow.to.target n="marg188"></arrow.to.target><lb/>&longs;ub&longs;tantiam &longs;en&longs;ilem cum accidentibus, &longs;iue etiam &longs;ub&longs;tantiam & accidentia non vt eiu&longs;dem rei <lb/>partes, &longs;ed vt ordine quodam con&longs;titutas, &longs;ub&longs;tantia prior e&longs;t reliquis: illa enim non &longs;unt &longs;im­<lb/>pliciter, quantum & quale, verum qualitates & motus &longs;ub&longs;tantiæ, nec aliter &longs;e habent (&longs;æpè <lb/> <arrow.to.target n="marg189"></arrow.to.target><lb/>enim ea vox apud Ari&longs;totelem &longs;umitur, vt nota comparationis) ac non album aut non rectum, <lb/>neque enim hæc per &longs;e &longs;unt, &longs;ed propter album & rectum, & eorum priuationes, nec &longs;unt entia <lb/>&longs;impliciter, non ad aliud, ni&longs;i quòd &longs;unt aliquid &longs;ub&longs;tantiæ. Vides igitur & accidentia con&longs;ide­<lb/>rata vt &longs;unt entia, non ab&longs;olui à &longs;ub&longs;tantia. Si in eo quod &longs;unt non exi&longs;tunt &longs;ine &longs;ub&longs;tantia, con­<lb/>&longs;equens item e&longs;t, vt per &longs;ub&longs;tantiam definiantur. eadem enim &longs;olent e&longs;&longs;e principia cur exi&longs;tat res, <lb/>& quæ in definitione &longs;umuntur. Igitur & quòd &longs;it & quid &longs;it à &longs;ub&longs;tantia redundat in <expan abbr="accid&etilde;s">accidens</expan>. <lb/>Atque vt de eo quod e&longs;t accidens in primis verba faciamus. planum e&longs;t ip&longs;um ita &longs;e habere ad <lb/>&longs;ub&longs;tantiam, vt in &longs;ubiecto quòd e&longs;t dupliciter. vel enim e&longs;t vt primum excipiens & alteri tra­<lb/>dens quod Latini vocant inh&ecedil;&longs;ionis, vel cuius e&longs;t aliqua pars primò excipiens, quod denomina­<lb/>tionis appellare con&longs;uerunt, e&longs;t verò compo&longs;itum, vt vita ine&longs;t in animali per animum animus <lb/>primum excipit vitam po&longs;t communicat ip&longs;am animali ex hoc &longs;ubiectorum genere po&longs;&longs;unt e&longs;&longs;e <lb/>cau&longs;&longs;æ omnes, à quibus aliquod attributum proximè pendet. attamen ita &longs;e habent, vt materiam <lb/>imitentur in eo quòd vt materia &longs;e habet ad id, ex quo quiddam nece&longs;&longs;ario con&longs;equitur. vt ad <lb/>rubiginem ferrum &longs;ic & cau&longs;&longs;æ ad effecta, idcirco ex his con&longs;tituitur medium demon&longs;trationis. <lb/> <arrow.to.target n="marg190"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Simili&qacute;ue">Similique</expan> modo accidentis e&longs;&longs;entia pendet à &longs;ub&longs;tantia. quoniam h&ecedil;c principia con&longs;tituunt ac­<lb/>cidentia, vt ex eorum definitione patet, vbi è demon&longs;tratione elicitur. Et profectò &longs;ic rationi <lb/> <arrow.to.target n="marg191"></arrow.to.target><lb/>con&longs;entaneum e&longs;t. Nanque vbi primum quidpiam alicui conuenit, c&ecedil;teris ab illo communica­<lb/>tur. Sed quid e&longs;t primùm e&longs;t ip&longs;ius &longs;ub&longs;tantiæ. Ab illa igitur de&longs;cendit in accidens. Oppones <lb/>hic tu accidens quod exprimitur figura dictionis quæ &longs;ub&longs;tantiæ conueniat. ob&longs;eruabis ip&longs;um, <lb/>quatenus definiri pote&longs;t, &longs;ic verò vt non in alio, &longs;ed vt per &longs;e exi&longs;tens accipitur. An h&ecedil;c non pro­<lb/>hibent quominus accidens cum &longs;ub&longs;tantia cogitetur. &longs;ed id præ&longs;tant &longs;olùm, vt menti &longs;ubijciant <lb/>in primis ip&longs;um accidens. Neque ordinem naturæ peruertunt, &longs;ed ordinem concipiendi mu­<lb/>tant. Nanque eadem natura e&longs;t &longs;ub&longs;tantiæ quantæ, & quantitatis. &longs;iquidem quantitas non e&longs;t <lb/>&longs;impliciter &longs;ed &longs;ub&longs;tantiæ quantitas. At qui concipit &longs;ub&longs;tantiam quantam, primum &longs;ubijcit <lb/>quantitati &longs;ub&longs;tantiam & quantum vult e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tanti&ecedil; attributum, qui uerò concipit quantita­<lb/>tem, concipit eam quidem, vt &longs;ub&longs;tantiæ quantitatem; &longs;ed cùm duo &longs;int ratione diuer&longs;a, quan­<lb/>titas & &longs;ub&longs;tantia, quantitatem primo vult intueri. qua&longs;i &longs;pectet non quid &longs;ub&longs;tantiæ &longs;implici­<lb/>ter eueniat, &longs;ed quid, quatenus e&longs;t quanta. Quare ab&longs;tractum nihil aliud efficit quàm vt de­ <pb pagenum="19"/> <arrow.to.target n="marg192"></arrow.to.target><lb/>terminet notionem &longs;ub&longs;tantiæ per notionem accidentis. & hoc modo fit ab&longs;tractio mathemati­<lb/>ca, non autem quia quantitas &longs;impliciter à mathematico con&longs;ideretur, &longs;ed quia quantitatis &longs;ub­<lb/>&longs;tantiæ ratio quidem habeatur, &longs;ub&longs;tantiæ verò nequaquam. Ita & hoc e&longs;t, quod ad definiendum <lb/>proponitur, non quantitas &longs;impliciter: &longs;ed quantitas &longs;ub&longs;tantiæ, & ita concipitur ab&longs;tractum, <lb/>& ob eam cau&longs;&longs;am figuram dictionis immutat. Quòd opponitur e&longs;&longs;e nouem prædicamenta <arrow.to.target n="marg193"></arrow.to.target> ab­<lb/><lb/>&longs;oluta nec in habitudine po&longs;ita. facile intelligetur, vt verum &longs;it, &longs;i vim ab&longs;oluti explanemus. <lb/>Porrò ab&longs;olutum illud e&longs;t, quod ita ex &longs;e e&longs;t, vt à nullo pendeat, neque vt &longs;it, neque vt con&longs;er­<lb/>uetur. Inter ea verò, quæ &longs;unt in vniuer&longs;o proprium, ide&longs;t, D. O. M. vt à nullo pendeat, &longs;ed ex <lb/>&longs;eip&longs;o &longs;it ex illo cetera &longs;int. & &longs;ic in eo re&longs;pectus ine&longs;t, non vt quicquam extra &longs;e re&longs;piciat; &longs;ed vt <lb/>re&longs;piciatur à c&ecedil;teris, Secundo modo etiam id quod re&longs;picit aliud à &longs;e pote&longs;t dici ab&longs;olutum, <lb/>&longs;iquando non re&longs;piciat aliquid, à quo pendeat vt con&longs;tituente, ide&longs;t, vt à materia, vel forma. <lb/>Sic quoque &longs;ub&longs;tantiæ &longs;unt ab&longs;olutè, quòd tamet&longs;i à Deo pendent, non ita pendent ab ip&longs;o, tan­<lb/>quam materialiter &longs;u&longs;tentante. Tertio ab&longs;olutum illud e&longs;t, quod, & &longs;i pendet ab alio, tamen <lb/>non con&longs;tituitur ex alio &longs;uppo&longs;ito, ide&longs;t, habet in eodem &longs;uppo&longs;ito cau&longs;&longs;as omnes per quas exi­<lb/>&longs;tit. Ab&longs;olutum quoque dici po&longs;&longs;e videtur, quatenus habet certum &longs;uum modum quo e&longs;t, qui <lb/>non petitur aliunde quàm ex &longs;e: omne enim prædicamentum habet &longs;uum e&longs;&longs;e & &longs;uum quid e&longs;t <lb/> <arrow.to.target n="marg194"></arrow.to.target><lb/>quo di&longs;cernitur ab alio, licet nunquam ab&longs;oluatur à &longs;ub&longs;tantia, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ita vt pertineat id etiam <arrow.to.target n="marg195"></arrow.to.target> <expan abbr="cõmu-niter">commu­<lb/><lb/>niter</expan> ad relatiua, & generatim & &longs;peciatim, vt etiam &longs;eruus & &longs;i pendet à domino, habet &longs;uam <lb/>certam rationem per quam &longs;eruus e&longs;t vt humilitatem & obedientiam. Hoc igitur & tertio mo­<lb/>do dicimus accidentia e&longs;&longs;e res ab&longs;olutas, &longs;ecus ac ea dicamus, quæ &longs;unt ad aliquid. etenim &longs;er­<lb/>uus in Dauo non habet cau&longs;&longs;as omnes, per quas exi&longs;tit: ni&longs;i enim fuerit Simo dominus; neque <lb/>etiam &longs;eruus e&longs;&longs;e pote&longs;t. ac &longs;i eundem patrem & filium e&longs;&longs;e fingamus, non habet tamen in &longs;e ip­<lb/>&longs;o cau&longs;&longs;as quod &longs;it, &longs;ed adhuc ex alio pendebit vt pater, & ut filius ex alio. At album & quan­<lb/>tum in eo &longs;unt, quod album e&longs;t, & quantum; & illius &longs;unt qualitas & quantitas, in quo &longs;unt; <lb/>ita vt, & &longs;i nihil aliud exi&longs;tat; &longs;int nihilominus album & quantum, non &longs;ic &longs;eruus exi&longs;tit, &longs;ed <lb/>aliud præterea flagitat numero diuer&longs;um, ad quod referatur. Obijcitur accidens definiri po&longs;&longs;e <lb/> <arrow.to.target n="marg196"></arrow.to.target><lb/>per terminos eiu&longs;dem pr&ecedil;dicamenti qua&longs;i &longs;it ab&longs;olutum quoddam. At nonne idem iudicium <lb/>de genere, & differentia faciemus? etenim & color e&longs;t alicuius &longs;ub&longs;tantiæ, & di&longs;gregare vi&longs;um <lb/>e&longs;t actio cuiu&longs;dam &longs;ub&longs;tantiæ & in recto pronunciatur vt id notetur, quod mens primùm re&longs;pi­<lb/>cit altero non exclu&longs;o. Tùm etiam hæc e&longs;t pars definitionis, quæ additamento &longs;ub&longs;tanti&ecedil; <arrow.to.target n="marg197"></arrow.to.target> com­<lb/><lb/>plecta e&longs;t, & cum definitio &longs;oleat illud euoluere, quod nomen confusè &longs;ignificat; dicemus etiam <lb/>confusè &longs;ub&longs;tantiam accidentis nomine &longs;ignificari. Quare &longs;ub&longs;tantia in definitione accidentis <lb/>non ita &longs;umitur qua&longs;i extrin&longs;ecum quiddam, &longs;ed etiam in accidentis ip&longs;ius &longs;implici notione con­<lb/>tinetur. quia &longs;it accidens aliquid illius. ob id ine&longs;&longs;e & inh&ecedil;rere notionem con&longs;tituit accidentis, <lb/>vt vides. Si &longs;ub&longs;tantia nunquam fit ex non &longs;ub&longs;tantia; profectò multò minus ex nihilo fiet. <lb/>Hic e&longs;t communis omnium phy&longs;icorum con&longs;en&longs;us, atque ita ab Ari&longs;totele approbatus, vt ope­<lb/>r&ecedil;pretium fore non putarit, &longs;i id conficeret argumentis; in eo quoque &longs;ecum melius agi putans, <lb/>&longs;i vnum &longs;en&longs;um con&longs;uleret qui nu&longs;quam ex nihilo quicquam fieri iudicaret quàm &longs;i rationes <lb/>per&longs;equi vellet, quas &longs;anè multas ad hoc ip&longs;um firmandum quia corroga&longs;&longs;et Epicureus ille; Lu­<lb/>cretius bellè quidem, &longs;i lepôrem carminum &longs;pectes; &longs;i ius methodi requiras, operam lu&longs;i&longs;&longs;e po­<lb/>tius quàm compendium feci&longs;&longs;e cen&longs;ebis. Nil autem mirum quòd propter <foreign lang="greek">a)paidousia/n</foreign> Analy­<lb/>ticorum (fuit autem commune vitium vniuer&longs;æ antiquitati) à demon&longs;trandis certa non di&longs;tin­<lb/>guebant. Ceterùm quòd ex nihilo nihil fieri con&longs;titutum e&longs;&longs;et: & &longs;i Ari&longs;toteles oculos inten­<lb/>di&longs;&longs;e videtur in materiam; at primo intuitu materia non extabat, & ijdem philo&longs;ophi, qui nihil <lb/> <arrow.to.target n="marg198"></arrow.to.target><lb/>ex nihilo fieri autumabant, ne&longs;ciuere materiam. Quapropter ex nihilo intelligendum erat <lb/>quod cunctis erat per&longs;picuum, ex eo quod actu non e&longs;&longs;et, &longs;iue id &longs;imile foret, vt cen&longs;uit Anaxa­<lb/>goras, &longs;iue contrarium, vt plerique &longs;tatuerunt. Cuius item iudicij fuit: vt ex nihilo fit nihil, <lb/>ita quoque nihil in nihilum re&longs;olui, &longs;ed in non contrarium.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg137"></margin.target>I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg138"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg139"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg140"></margin.target>Obiectio <lb/>prima.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg141"></margin.target>C. <gap/> &longs;ub&longs;t.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg142"></margin.target>II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg143"></margin.target>III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg144"></margin.target>Ad I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg145"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg146"></margin.target>a Libr. de <lb/>Mem. c. 3.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg147"></margin.target>Ad II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg148"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg149"></margin.target>Ad III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg150"></margin.target>b 7. Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg151"></margin.target>c 1. Phy&longs;. <lb/>T. 29.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg152"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg153"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg154"></margin.target>d 10. Met. <lb/>Tt. 13. 14.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg155"></margin.target>e 10. Met. <lb/>T. 24.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg156"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg157"></margin.target>a Alex. 10. <lb/>Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg158"></margin.target>b 1. de Par. <lb/>ac. 7. Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg159"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg160"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg161"></margin.target>I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg162"></margin.target>II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg163"></margin.target>III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg164"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg165"></margin.target>c 2. Phy&longs;. <lb/>ab initio.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg166"></margin.target>d 3. De <lb/>c&ecedil;l. T. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg167"></margin.target>e 8. Met. <lb/>T. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg168"></margin.target>f 5. Met. <lb/>T. 5.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg169"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg170"></margin.target>Ad I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg171"></margin.target>Ad II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg172"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg173"></margin.target>a 1. De or.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg174"></margin.target>Ad III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg175"></margin.target>b 7. Met. <lb/>tit. 4.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg176"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg177"></margin.target>c 1. Met. <lb/>&longs;um. 2. c. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg178"></margin.target>d Met. c. 6.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg179"></margin.target>e 1. Phy&longs;. <lb/>Tit. 52.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg180"></margin.target>f 1. Phy&longs;. <lb/>Tit. 14.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg181"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg182"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg183"></margin.target>I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg184"></margin.target>II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg185"></margin.target>III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg186"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg187"></margin.target>a 7. Met. <lb/>tit. 14.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg188"></margin.target>b 12. Met. <lb/>tit. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg189"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg190"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg191"></margin.target>Ad I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg192"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg193"></margin.target>Ad II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg194"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg195"></margin.target>a 7. Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg196"></margin.target>Ad III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg197"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg198"></margin.target>D</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Quandò aliud ex alio reficit natura: nec vllam</s></p> <p type="main"> <s>Rem gigni patitur, ni&longs;i morte adiuta aliena<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>Hoc ita creditum e&longs;t ab Ari&longs;totele, vt multa &longs;uper hoc fundamento in vniuer&longs;a &longs;ua philo&longs;o­<lb/>phia &longs;truxerit: vt qui &longs;u&longs;picentur Ari&longs;totelem non dicam noui&longs;&longs;e, &longs;ed approba&longs;&longs;e creationem; <lb/>ij parum viderint de rebus Ari&longs;totelicis. Quinimmo ne&longs;cio &longs;atis'ne exercitati &longs;int in naturali <lb/>philo&longs;ophia, qui humana ratione creationem colligi po&longs;&longs;e arbitrantur. Nimium confidimus <lb/>nobis ip&longs;is; non per&longs;picimus non po&longs;&longs;e homuncionem ad tam alta my&longs;teria peruenire. maiore <lb/>luce opus e&longs;t. Nam quòd aliquid de creatione &longs;ubodoratus &longs;it Ari&longs;toteles; ip&longs;emet a&longs;&longs;eruit qui <lb/>etiam multorum opinionem extiti&longs;&longs;e profitetur, <expan abbr="He&longs;iodi&qacute;">He&longs;iodique</expan>. verba citat in eam &longs;ententiam quòd <lb/>principiò genitum &longs;it chaos, tùm deinde tellus, proximè autem amor, chaos verò & terra ex ni­<lb/>hilo facta fuerint. <expan abbr="Alios&qacute;">Aliosque</expan>. multos commemorat qui dicunt e&longs;&longs;e nihil, &longs;ed omnia fieri; fieri verò <pb pagenum="20"/>ex non entibus & prætereà vulgarem opinionem ex non ente, aut ex nihilo aliquid fieri fui&longs;&longs;e <arrow.to.target n="marg199"></arrow.to.target> te­<lb/><lb/>&longs;tatur. Quinimmo ibidem monet nos Ari&longs;toteles non e&longs;&longs;e eo placito liberè vtendum; nimirum <lb/>nihil ex nihilo fieri; cùm &longs;it comprehen&longs;io quædam quam accepimus rerum &longs;uperficiem &longs;olam <lb/>&longs;pectando, non autem &longs;crutando interius. Attamen & &longs;i ignota non erat creatio; neutiquam <lb/>tamen approbata. Et He&longs;iodus numeratur in Theologis; ex quo efficitur, vt quod aliquando <lb/>dixit Ari&longs;toteles <foreign lang="greek">tou/s pe<gap/>(ifu/sews</foreign>. intelligat propriè phy&longs;icos cum ceteroquin alij multi qui <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;unt phy&longs;ici, de natura &longs;e &longs;cribere profiteantur, &longs;ed nos hic phy&longs;icum agimus, et&longs;i verbis Ari&longs;to­<lb/>telis vti licet, vt cernas, quæ nobis con&longs;tituenda &longs;unt, illiu&longs;modi fore, vt nos humano modo ve­<lb/>limus habere ad credendum. & validiorem Theologo delegemus; illud in animo &longs;emper ha­<lb/>bentes Chri&longs;tianam pietatem e&longs;&longs;e talem, vt &longs;ola &longs;uo iure principia ponere po&longs;sit, nec aliunde <lb/>mutuare; memores eò non peruenire &longs;en&longs;um quem omnium humanarum artium autorem e&longs;&longs;e <lb/>vult Ari&longs;toteles. Nanque & ip&longs;e docet veritatis & fidei principium duplex e&longs;&longs;e, quorum <expan abbr="alterũ">alterum</expan> <lb/>e&longs;t mens, alterum mente &longs;ublimius, nempe Deus, qui motiones efficit in ijs quos <foreign lang="greek">e\utei_s</foreign> ide&longs;t, <lb/>felices appellant, & &longs;anè multò admirabiliores quàm illi &longs;int qui duce ratione rebus gerendis <lb/>vtuntur. Hoc principium à diuini&longs;simo poèta &longs;ignificatum, vbi Ni&longs;us Euryalum alloquitur</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg199"></margin.target>E</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Dij'ne hunc ardorem mentibus addunt.<emph.end type="italics"/><lb/> <arrow.to.target n="marg200"></arrow.to.target></s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg200"></margin.target>F</s></p> <p type="main"> <s><emph type="italics"/>Euryale? An &longs;ua <expan abbr="cuiq;">cuique</expan> Deus fit dira cupido?<emph.end type="italics"/></s></p> <p type="main"> <s>E&longs;t & aliud principium, quod &longs;uperat mentem, atra nimirum bilis qua qui agitantur; &longs;upra <lb/>captum hominis præno&longs;cunt, & futura præ&longs;agiunt. Sed nos humano modo nunc loquimur. <lb/>Porrò humanum morem, qui &longs;it, docet Laert. <expan abbr="monet&qacute;">monetque</expan>. Pyrrhone illo v&longs;um fui&longs;&longs;e Hippocratem, <lb/>& longè antè Homerum. e&longs;t verò hic ambiguus, & qui in vtranque partem facilè trahi po&longs;sit, & <lb/>vbi denique contradicere liceat. Itaque Homerus.</s></p> <p type="main"> <s><foreign lang="greek">*stzepth/ me\n glw_ss) e\si\ bzwtw_n, pole/es <gap/>) e)/ni mu/qoi.</foreign></s></p> <p type="main"> <s>Lingua volubilis e&longs;t; hominum <expan abbr="verbis&qacute;">verbisque</expan>. referta &</s></p> <p type="main"> <s><foreign lang="greek">e)pe/wn polu\s no/mos e)/uqa, kai\ e/uqa.</foreign></s></p> <p type="main"> <s>Verborum hinc atque hinc ingens e&longs;t copia cuiuis</s></p> <p type="main"> <s>Atque ille quidem congruens e&longs;t rebus naturalibus quæ propter infinitatem materiæ nece&longs;­<lb/>&longs;itatem difficilè admittunt. Itaque ex nihilo nihil fieri recipimus. Attamen & ex nihilo nihil <lb/>fieri &longs;ic contingit, vt ex eo quoque nonnihil fieri po&longs;sit. Quocirca etiam laudatur Parmenides <lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> qui id quod fit, ex non ente fieri dixerit, & o&longs;ten&longs;um e&longs;t priuationem, quæ e&longs;t per &longs;e non ens, </s></p> <p type="main"> <s> <arrow.to.target n="marg201"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg202"></arrow.to.target><lb/>in omnem mutationem nece&longs;&longs;ariò conuenire. Verùm non idcirco creatio quamuis &longs;ecundum <lb/>veritatem credenda conceditur ab Ari&longs;totele. &longs;iquidem id quod fit, non ex nihilo &longs;impliciter & <lb/>per &longs;e (quod creatio requirit) efficiatur; &longs;ed ex euento; & quatenus &longs;ube&longs;t materia priuationi. <lb/>Proptereà di&longs;tinguendum fuit, vt ex nihilo nihil, & vt ex illo quippiam fieri po&longs;&longs;et; neque illò <lb/>perueniebat &longs;en&longs;us: quapropter etiam longiore di&longs;qui&longs;itione opus fuit, vt no&longs;ceretur. Hoc er­<lb/>go &longs;it principium phy&longs;icum ex nihilo nihil; vt oppo&longs;itum &longs;impliciter à phy&longs;ico doctore &longs;it repu­<lb/>diandum, vtpotè quod ex eo na&longs;catur &longs;yllogi&longs;mus contrariæ deceptionis. Quamobrem hoc lo­<lb/>co &longs;uccurrit vt admiremur eos qui phy&longs;icè, aut etiam Ari&longs;totelicè oppo&longs;itum huius perorare &longs;e <lb/>po&longs;&longs;e con&longs;idant; nec è fontibus pietatis hauriant. Sed cùm id conficiant argumentis, quibus plu­<lb/>ra no&longs;tr&ecedil; methodi principia &longs;upponuntur; muneris quoque no&longs;tri e&longs;t ad illa aliquid dicere: &longs;unt <lb/>enim ea nobis di&longs;&longs;oluenda, quæ qui&longs;piam è principijs ducta probatione, fallaci conclu&longs;ione effi­<lb/>ciat <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/>. Neque verò hic ego dubitabo, quin &longs;tudio pietatis adducti &longs;ancti&longs;simi viri conferant in <lb/> <arrow.to.target n="marg203"></arrow.to.target><lb/>hunc locum &longs;uos conatus; neque &longs;tudium reprehendo. <expan abbr="mihi&qacute;">mihique</expan>. ab ijs non recedere certum e&longs;t <lb/>in eo quod religio iu&longs;sit. &longs;ed quantum ego rem ita &longs;e habere noui, tantum dubito phy&longs;icè ne <lb/>confici queat.<lb/> <arrow.to.target n="marg204"></arrow.to.target></s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg201"></margin.target>a 1. Phy&longs;. <lb/>Tit. 79.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg202"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg203"></margin.target>g 1. Phy&longs;. <lb/>T. 11.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg204"></margin.target>H</s></p> <p type="main"> <s>Multa &longs;anè contrà afferuntur illa, hoc loco attingam qu&ecedil; &longs;ub initio no&longs;træ methodi exitum fa­<lb/>cilè inuenient: &longs;iqua maiorem eruditionem diligentiam've po&longs;tulabunt, eò reijciam, vbi de mo­<lb/>tus &ecedil;ternitate di&longs;&longs;eretur. Hæc verò inter alia afferuntur. Modus agendi &longs;equitur modum quo </s></p> <p type="main"> <s> <arrow.to.target n="marg205"></arrow.to.target><lb/>res e&longs;t: & quale e&longs;t e&longs;&longs;e <expan abbr="cui&qacute;">cuique</expan>. rei, talis e&longs;t actio. Sed Deus in eo quod e&longs;t, à nullo pendet, nihil <lb/>pr&ecedil;requirit, aut præ&longs;upponit: ergo nec in agendo. Hæc e&longs;t etiam notio Dei naturaliter animis <lb/> <arrow.to.target n="marg206"></arrow.to.target><lb/>in&longs;ita & impre&longs;&longs;a. Deum e&longs;&longs;e ens primum, perfectum, à nullo pendens, per &longs;e &longs;ufficiens, nullius <lb/>indigum; ergo per &longs;e &longs;ufficit ad agendum: itaque non eget &longs;ubiecto. Affertur & illud. Deum <lb/> <arrow.to.target n="marg207"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am omnium rerum: ceteroqui pr&ecedil;ter Deum aliquid e&longs;&longs;et &longs;ine cau&longs;&longs;a, habens e&longs;&longs;e à &longs;e: <lb/>id verò fieri nequit: neque enim omnia penderent à Deo. Sed multa &longs;unt, vt materia prima, <lb/>c&ecedil;li, mentes beat&ecedil; quæ non potuerunt habere e&longs;&longs;e à Deo ex materia per motum: per creationem <lb/>igitur. Quòd &longs;i accipias huiu&longs;modi res habere e&longs;&longs;e à Deo ex æterno tempore. Atqui id creatio­<lb/>ni non ob&longs;tat: eius enim ratio po&longs;ita e&longs;t in eo quòd &longs;it ex non &longs;ubiecto non autem quòd de nouo <lb/>exi&longs;tat. Immo &longs;i potuit hoc ex æterno tempore efficere, poterit etiam nunc & fortè multo ma­<lb/>gis; & quo æternum non æterno difficilius e&longs;t. In productione quoque cuiu&longs;que &longs;ingularis, vt <lb/> <arrow.to.target n="marg208"></arrow.to.target> <pb pagenum="21"/> <arrow.to.target n="marg209"></arrow.to.target><lb/>hominis, &longs;emen e&longs;t prius, quàm homo ille: &longs;impliciter tamen homo e&longs;t &longs;emine prior, &longs;icut actus <lb/>& perfectum priora &longs;unt pote&longs;tate & imperfecto. Itaque generatio hominis vt homo e&longs;t, non <lb/>eget &longs;emine, cùm &longs;it homo &longs;impliciter &longs;emine prior. Igitur alium modum productionis habe­<lb/>bit nimirum per creationem. Memini etiam me legi&longs;&longs;e apud quo&longs;dam &longs;criptores hac via con­<lb/>firmari po&longs;&longs;e creationem: &longs;iquidem hæc quæ natura &longs;unt, alicuius rei gratia fiant à natura: ergo <lb/> <arrow.to.target n="marg210"></arrow.to.target><lb/>prius aliquam notionem extiti&longs;&longs;e in effectore nece&longs;&longs;e e&longs;t: in hoc igitur rei facienda ratio ex qua <lb/>res extitêre: quapropter creatio. Hæc quidem ingeniosè excogitata: veruntamen eiu&longs;modi, qu&ecedil; <lb/> <arrow.to.target n="marg211"></arrow.to.target><lb/>Ari&longs;totelis principijs aduer&longs;entur huic tu rei nunc cau&longs;&longs;as accipe. Nam quantum e&longs;t de prima <lb/>ratione, videtur in ea committi peccatum à &longs;ecundum quid ad &longs;impliciter. Etenim ex actioni­<lb/>bus quæ Deo manife&longs;tè tribuuntur (ex ijs enim qu&ecedil; à quoque &longs;ani iudicij facilè dabuntur, <expan abbr="no&longs;trã">no&longs;tram</expan> <lb/>di&longs;ceptationem, quoad licebit, peragemus) aliquæ &longs;unt ip&longs;ius propriæ, vt contemplari &longs;eip&longs;um, <lb/>nobis enim liquet hoc in nobis ip&longs;is experientibus contemplationem externæ rei nullius egêre: <lb/>aliæ cum corpore communicantes, vt mouere & ambulare: ac verum quidem e&longs;t actiones pro­<lb/>prias imitari e&longs;&longs;entiam; de communibus aliter &longs;entiendum e&longs;t. Ex illo igitur quòd aliquæ fun­<lb/>ctiones &longs;ine corpore exercentur, quæ &longs;anè propriæ &longs;unt; infertur, omnes &longs;ine corpore exerceri <lb/>po&longs;&longs;e, quanuis &longs;int communes. & ex eo, quòd agit contemplando &longs;ine corpore, concluditur <arrow.to.target n="marg212"></arrow.to.target> ip­<lb/><lb/>&longs;um pror&longs;us &longs;ine corpore agere quodcunque & &longs;impliciter. conuenientiam igitur, & &longs;imilitudi­<lb/>nem actionum omnium, quas Deo tribuunt, vel &longs;en&longs;u, vel inductione iudicare oportebat. At­<lb/>qui non licet. Nec qui&longs;quam Peripateticus aliam Dei propriam actionem cognouit quàm &longs;ui <lb/> <arrow.to.target n="marg213"></arrow.to.target><lb/>contemplationem. Eodem propemodum vitio &longs;ecunda ratio laborat. Damus enim planè <lb/>Deum e&longs;&longs;e ens primum, omnium ab&longs;oluti&longs;simum, nullius indigum, & non egêre &longs;ubiecto ad <lb/>agendum: &longs;ed addimus ad præ&longs;tandum propriam actionem quam dicimus e&longs;&longs;e contemplatio­<lb/>nem: quòd &longs;i fuerit actio communis, adhuc exquiret phy&longs;icus confirmationem talis a&longs;&longs;umpti <lb/> <arrow.to.target n="marg214"></arrow.to.target><lb/>quam à &longs;en&longs;u peti po&longs;&longs;e negamus. In tertia verò ratione duo &longs;e&longs;e offerunt &longs;pectanda, quorum <lb/>primum e&longs;t. Impetrare, vt aliquid &longs;it à Deo Peripateticè, non modo e&longs;t per motum, velut ea, <lb/>qu&ecedil; generantur a&longs;siduè, qu&ecedil; ex iugi c&ecedil;li conuer&longs;ione producuntur, illam verò Deus &longs;olus præ­<lb/>&longs;tat: verùm quoque e&longs;t e&longs;&longs;e perfectum, quod &longs;cilicet &longs;ine ip&longs;o non exi&longs;tat in actu &longs;ecundo, nec <lb/>proprio munere fungatur &longs;ine præ&longs;entia Dei; veluti Legatus e&longs;t homo quidem per &longs;e; &longs;ed per <lb/>eius virtutem, qui legauit, in dignitate con&longs;titutus e&longs;t, & fungitur legatione. Alterum e&longs;t, quod <lb/>ratio phy&longs;ica conuincit, aliquid e&longs;&longs;e æternum per &longs;e præter Deum O. M. Quibus po&longs;itis in <arrow.to.target n="marg215"></arrow.to.target> ar­<lb/><lb/>gumento duplex vitium latet. &longs;iquidem in argumento vitium illud quod e&longs;t ex ignotis proce­<lb/>dere committatur <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/>, dum &longs;umitur nihil præter Deum e&longs;&longs;e per &longs;e æternum; &longs;ed omnia vel per <lb/> <arrow.to.target n="marg216"></arrow.to.target><lb/>motum extiti&longs;&longs;e, vel creationem; idque inter phy&longs;icos &longs;en&longs;um per&longs;equentes & Theologos à lu­<lb/>mine Diuino illu&longs;tratos e&longs;t maximè controuer&longs;um, accipiunt Theologi nullum e&longs;&longs;e huiu&longs;modi. <lb/>concluditur à phy&longs;ico tale rerum genus reperiri. Cùm igitur id a&longs;&longs;umant Theologi quod à phy­<lb/>&longs;ico dubitatur, immò cui concluditur oppo&longs;itum: patet hîc e&longs;&longs;e progre&longs;&longs;um ex ignotis qui mo­<lb/>dus e&longs;t non probandi propo&longs;itum. Deinde cùm phy&longs;ici probent e&longs;&longs;e tertium genus eorum &longs;ci­<lb/>licet, quæ cùm &longs;int æterna; pendent tamen à Deo; ine&longs;t in argumento fallacia con&longs;equentis. <lb/>Etenim negabit phy&longs;icus ille quem nos in hac methodo imitamur. Quicquid e&longs;t à Deo, aut e&longs;&longs;e <lb/>per motum, aut per creationem. &longs;ed tertium modum adijciet vt puta e&longs;&longs;e formaliter eo, &longs;. po&longs;ito <lb/>vt hoc &longs;it, non effectiuè. ita cùm diui&longs;ionis membra non omnia fuerint accepta: con&longs;tat nullam <lb/>e&longs;&longs;e vim argumenti illius hypothetici ex diui&longs;ione con&longs;tructi. Iam verò &longs;i datur id, quod acce­<lb/>pimus, e&longs;&longs;e aliquod æternum per &longs;e pr&ecedil;ter Deum O. M. patet profectò parum po&longs;&longs;e apud reni­<lb/>tentem id quod ad&longs;cribitur de æterna illa creatione, & quòd eiu&longs;dem <emph type="italics"/>immò maioris virtutis e&longs;t ex<emph.end type="italics"/><lb/> <arrow.to.target n="marg217"></arrow.to.target><lb/><emph type="italics"/>&ecedil;terno creare<emph.end type="italics"/>, quàm ex initio cuiu&longs;piam temporis. &longs;iquidem ibi &longs;emper exi&longs;tat materia, qu&ecedil; &longs;up­<lb/>ponatur; nec requiratur vlla mutatio vt &longs;int; cùm per &longs;e exi&longs;tant ab æterno quæ vtraque in noua <lb/>creatione con&longs;titui nece&longs;&longs;e fuit. Neque aliud certè arguet quod oratio ponatur ab æterno, ni&longs;i <lb/>quòd ex Deo &longs;int aliqua formaliter, quod non negamus, <emph type="italics"/>&longs;ed planè volumus e&longs;&longs;e creationem<emph.end type="italics"/>. In <lb/> <arrow.to.target n="marg218"></arrow.to.target><lb/>quarta ratione notemus, in omni generatione duo principia requiri, actum &longs;cilicet & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>, <lb/>& pote&longs;tas quidem e&longs;t &longs;ingularis, & æqualiter re&longs;piciens e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e. Actus e&longs;t determina­<lb/>tus & po&longs;itus e&longs;t in e&longs;&longs;e: quapropter æternus e&longs;t per &longs;e. nec, quatenus actus, vnquam generationi <lb/>redditur obnoxius <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/>. Itaque generatur hic homo qui quidem ex &longs;emine procreatur. homo vt <lb/> <arrow.to.target n="marg219"></arrow.to.target><lb/>actus æternus e&longs;t. Inde igitur creatio non inferetur: at illud, quod ad extremum propo&longs;uimus; <lb/>&longs;atis foret iis qui Peripateticè profitentur; &longs;i rationis illius autor &longs;e illa Peripatetica non habere <lb/>te&longs;tatus e&longs;&longs;et. Verùm quia nihil e&longs;t non Peripateticum, quod ratione, quæ iudicium &longs;en&longs;us non <lb/>euertat, approbari pote&longs;t; <expan abbr="officiū">officium</expan> quoque Peripatetici videtur e&longs;&longs;e vim explorare rationis illius. <lb/>Igitur, cùm &longs;umitur ea quæ &longs;unt natura, e&longs;&longs;e alicuius rei gratia; fatemur in iis, quæ fiunt: cum <lb/>etiam in natura &longs;it id, cuius gratia &longs;int nonnulla. Cùm etiam ponitur eorum quæ &longs;unt alicuius <lb/>gratia notionem, &longs;eu rationem quandam in effectore antecedere; notionem &longs;anè damus in iis <pb pagenum="22"/>quæ fiunt ab humana voluntate; in iis verò quæ fiunt à natura &longs;olam rationem concedimus, qu&ecedil; <lb/> <arrow.to.target n="marg220"></arrow.to.target><lb/>adæquet formam: atque illam quidem tribuimus cau&longs;sis efficientibus particularibus, non vni­<lb/>uer&longs;alibus vt c&ecedil;lo & Deo, cùm illam mentem Ari&longs;totelis fui&longs;&longs;e cen&longs;eamus cau&longs;&longs;as vniuer&longs;ales <lb/>ita &longs;e extuli&longs;&longs;e ab his inferioribus vt illorum gratia nihil agant; nec rationibus oppo&longs;itis aliud in­<lb/>duci po&longs;&longs;um vt credam, quod &longs;uo loco tractabitur. C&ecedil;terùm detur hoc, ne &longs;imus moro&longs;i <expan abbr="nimiũ">nimium</expan>. <lb/>Fateamur item ex ea ratione produci id quod fit, at quòd ex nihilo negamus. Etenim, ex ea ra­<lb/>tione fit id, quod fit, vt efficiente, vel con&longs;tituente efficiens: at verò id ego dicam ab efficiente <lb/>produci, &longs;ed ex materia. Quocirca probandum fuit efficiens per talem rationem &longs;ine materia <lb/>po&longs;&longs;e producere; qu&ecedil; vniuer&longs;a peruicax, & qui &longs;e duci patitur à &longs;en&longs;u & experientiis, quod Phy­<lb/>&longs;ici faciunt; & inficiabitur, & conuinci non poterit. Hæ non eò dicta &longs;unt à nob. vt creationem <lb/>euerteremus, &longs;ed vt ab Ari&longs;totele & phy&longs;icis haud approbatam fui&longs;&longs;e per&longs;piceres, & agno&longs;ceres <lb/>altius &longs;e&longs;e extuli&longs;&longs;e no&longs;træ &longs;alutis initia quàm vt à phy&longs;ico. rationibus quæ &longs;en&longs;u niterentur, at­<lb/>tingi po&longs;&longs;ent; atque vt doceremus id e&longs;&longs;e principium in hac methodo, vnde omnia quæ in hac <lb/>philo&longs;ophia colligerentur repugnantia veritati, per eius <expan abbr="inficiation&etilde;">inficiationem</expan> liberrimè negarentur, quòd <lb/>oppo&longs;itum diuino beneficio multò magis e&longs;&longs;et per&longs;picuum: neque iis vllo modo no&longs;tra mens <lb/>adhære&longs;ceret. Nec me latet, cùm hic nonnulla ex Peripateticorum fontibus hau&longs;ta fui&longs;&longs;e, tùm <lb/> <arrow.to.target n="marg221"></arrow.to.target><lb/>etiam alia pr&ecedil;termi&longs;&longs;a, quæ &longs;olent in confirmationem eiu&longs;dem theorematis afferri; de quibus <lb/>phy&longs;ico adhuc plura dicenda forent. nos omnia &longs;uo loco declarabimus, eo nunc contenti; quòd <lb/> <arrow.to.target n="marg222"></arrow.to.target><lb/>ex nihilo nihil fieri, pro principio philo&longs;ophiæ naturalis ab Ari&longs;totele con&longs;titutum fuerit, & ni­<lb/>hil ex hac philo&longs;ophia depromi po&longs;sit, quod ip&longs;um demoliatur. Tertium effatum naturale pr&ecedil;­<lb/>cipua naturæ munera quæ cuique &longs;unt euidentia continebit. ea quanquam innumerabilia &longs;unt, <lb/> <arrow.to.target n="marg223"></arrow.to.target><lb/>in decem capita digerentur. Itaque ea quæ fiunt, aut à natura fiunt, aut à nobis, aut ab aliis cau&longs;­<lb/>&longs;is, vtputa ca&longs;u, & fortuna. A nobis ea quæ fiunt, incertos exitus habent, & à no&longs;tra voluntate <lb/>profici&longs;centia, quemadmodum facultas e&longs;t mutabilis & incon&longs;tans, ita & ortum & euentum <expan abbr="cõ-&longs;imiles">con­<lb/>&longs;imiles</expan> obtinent. Eorum quæ &longs;emper aut frequenter eueniunt, cau&longs;&longs;am nemo, ni&longs;i fortè Em­<lb/>pedocleus fortunæ ad&longs;crip&longs;erit; vt quòd &longs;emper hyeme pluat; aut quòd &longs;ub cane &longs;it æ&longs;tus: &longs;ed &longs;i <lb/>pluat, dum &longs;ub cane &longs;ol e&longs;t, aut &longs;i media hyeme nos æ&longs;tus inuadat. Re&longs;tat igitur, vt eorum &longs;it <lb/>auctor ip&longs;a natura, quæ plurimum &longs;emperúe fiunt eodem modo, & ea &longs;ecundum naturam fieri <lb/>optimo iure dicentur quæ maxima ex parte fient: hoc e&longs;t in pluribus eiu&longs;dem &longs;peciei &longs;ingularib. <lb/> <arrow.to.target n="marg224"></arrow.to.target><lb/>& frequentius, aut &longs;emper: naturale enim e&longs;t cane&longs;cere, licet in &longs;enectute contingat, quod om­<lb/>nis homo ferè, cùm venerit ad &longs;enectutem, cane&longs;cit, & naturalis hyeme pluuia, quia &longs;it frequen­<lb/>tior in ea tempe&longs;tate, & iis poti&longs;simè natura con&longs;i&longs;tit quæ non &longs;emper &longs;unt; horum enim maxi­<lb/>ma pars e&longs;t. Itaque Ptolemæus <foreign lang="greek">e)/ulogon</foreign> relinquebat phy&longs;icis, non <foreign lang="greek">a)nagkai_on</foreign>. Sed & illa <lb/>&longs;unt &longs;ecundum naturam, quæ certis quibu&longs;dam interuallis repetuntur, vt æ&longs;tas & hyems: quo­<lb/>niam circuitus ille perpetuitatem habeat in tali &longs;ucce&longs;sione po&longs;itam: &longs;emper enim &longs;ui &longs;imilis e&longs;t <lb/>illa &longs;ucce&longs;sio. Natura quoque &longs;unt eclip&longs;is &longs;olis & lunæ, quæ tamen neque &longs;emper neque fre­<lb/>quenter exi&longs;tunt. Veruntamen, cum cau&longs;sis illis concurrentibus nece&longs;&longs;ario fiant, cau&longs;&longs;arum ve­<lb/>rò certus fit reditus, & circuitio & tempe&longs;tates & eclip&longs;is in perpetuis numerari queunt. At verò <lb/>&longs;i natura e&longs;t eorum cau&longs;&longs;a quæ plurimum &longs;emperúe fiunt: & ea, quæ natura &longs;unt, plurimum <lb/>&longs;emperúe contingunt. igitur ea quæ non &longs;emper plurimumúe eueniunt, non &longs;unt natura. Atqui <lb/>violenta &longs;unt naturæ contraria; non ergo plurimum &longs;emperúe contingunt. Etenim &longs;i contraria <lb/>naturæ plurimum, aut &longs;emper euenirent non e&longs;&longs;et natura de iis qu&ecedil; plurimum, &longs;ed rarò, aut <arrow.to.target n="marg225"></arrow.to.target> nun­<lb/><lb/>quam exi&longs;tunt; id verò fieri nequit. Nihil etiam fru&longs;tra efficiunt Deus & natura cuius &longs;cilicet <lb/>non &longs;it aliquod munus, officium, vel v&longs;us, nihil ocio&longs;um, nihil redundans vt calceus ille fru&longs;tra <lb/>e&longs;&longs;et, quo, cùm non e&longs;&longs;et habilis & aptus ad pedem, vti non po&longs;&longs;em. Natura, inquàm, illa quæ po­<lb/>&longs;ita e&longs;t in nexu cau&longs;&longs;arum, vis &longs;cilicet per omnia corpora penetrans, & &longs;ine ratione ciens & <arrow.to.target n="marg226"></arrow.to.target> exci­<lb/><lb/>piens motus in corporibus nece&longs;&longs;arios, & Deus omnium princeps, à quo omnes i&longs;ti motus re­<lb/>guntur & gubernantur, cur&longs;us a&longs;trorum, mutationes temporum, rerum vici&longs;situdines <expan abbr="ordines&qacute;">ordinesque</expan>. <lb/>con&longs;eruantur. Deus igitur & natura nihil fru&longs;tra moliuntur cunctis rebus v&longs;um exhiben­<lb/>do, quo &longs;eip&longs;a tueantur & in mundi theatrum conferant, & ad hominis v&longs;um præcipuè; quo <lb/>&longs;anè vinculo mundi partes ad&longs;trictæ, &longs;iquid &longs;eor&longs;um detrimenti capiunt ab externo, vniuer&longs;am <lb/>tamen naturam quæ &longs;ingula corpora cohibet, labefactare non po&longs;&longs;unt. Proinde vbi vnum &longs;uf­<lb/>ficiat in&longs;trumentum, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non &longs;olet ip&longs;um natura geminare: neque fortè, &longs;i geminetur; officia <arrow.to.target n="marg227"></arrow.to.target> natu­<lb/><lb/>ræ minus impediret, & grauitarem afferret quàm mole&longs;tia nos afficiat &longs;extus digitus quem ma­<lb/>nui natura peccans affinxerit. Itaque vbi commodè id effici potuerit; ad officia complura abu­<lb/>titur vno <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. in&longs;trumento, vt lingua ad gu&longs;tatum, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> & locutionem, & ore in habentibus <lb/> <arrow.to.target n="marg228"></arrow.to.target><lb/>pulmonem ad cibi &longs;umptionem, & re&longs;pirationem. vt nihil planè &longs;ine optima ratione feci&longs;&longs;e vi­<lb/>deatur. Neque verò, quia natura &longs;it vis quæ ratione vtatur, iam enim ratione vti e&longs;t animæ, non <lb/>naturæ. Natura porrò <foreign lang="greek">u)potatikw_s</foreign> & ex &longs;ua natura & e&longs;&longs;entia &longs;ine cognitione agit pro fine <pb pagenum="23"/> <arrow.to.target n="marg229"></arrow.to.target><lb/>con&longs;equendo; & &longs;iquo pacto collocetur <foreign lang="greek">e)nlogikai_s dunamesi\n</foreign> ide&longs;t in facultatibus ratiocinanti­<lb/>bus, non e&longs;t ideo, quia ratiocinans agat; &longs;ed vel quòd agendo proce&longs;&longs;um rationis imitetur; vel <lb/>quia nil pror&longs;us efficiat; cuius non optima ratio po&longs;sit afferri quæ petitur à duobus initijs: alte­<lb/>ro quidem, quod aliter effici non potuerit: atque id à materia ducitur, vt quòd cornigera <expan abbr="careãt">careant</expan> <lb/>dentibus &longs;uperioribus: neque enim materia, cùm abierit in cornua, &longs;uppetit dentibus, aut quòd <lb/>ita fieri præ&longs;titerit: hoc verò pendet à fine ex quibus omnis rerum naturalium ordo deriuatur, <lb/>& cunctorum &longs;en&longs;ilium commen&longs;us conuenienti&longs;simus exi&longs;tit quem generali nomine <foreign lang="greek">lo\gon</foreign><lb/>& rationem licet appellare. Quamobrem &longs;ic omnia di&longs;pen&longs;antur in vniuer&longs;o, vt vis illa com­<lb/>munis & vniuer&longs;alis quæ &longs;cilicet per omnia pertinet, tamet&longs;i tum &longs;uum robur o&longs;tentat atque, vt <lb/>ita dixerim, &longs;apientiam, cùm animal producere aggreditur: non &longs;ine &longs;ummo iudicio cum pru­<lb/>dente patre familias ab Ari&longs;totele conferatur. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Vt enim ille nihil amittit ex quo facere aliquid <lb/> <arrow.to.target n="marg230"></arrow.to.target><lb/>commodi po&longs;sit, & ita di&longs;pen&longs;at in cura rei familiaris, vt optimus cibus liberis præbeatur, dete­<lb/>rior &longs;eruis, omnium pe&longs;simus &longs;ociis animalibus, &longs;ic in ortu ip&longs;o natura ex materia &longs;ynceri&longs;sima <lb/>carnem & aliorum &longs;en&longs;uum corpora conficit: in excrementis o&longs;&longs;a, pilos & reliqua generis eiu&longs;­<lb/>dem con&longs;tituit. Ab his tu de c&ecedil;teris iudicium facito. Nil igitur in natura, quin illius v&longs;us, aut <lb/>vnus, aut plures indicari po&longs;sint quo, &longs;i careat, aliter habendum non erit, quam manus mortua, <lb/> <arrow.to.target n="marg231"></arrow.to.target><lb/>&longs;ine lapidea quæ &longs;olo nomine &longs;unt manus, ratione verò non item. Nam cuncta officio, & pote­<lb/>&longs;tate definiuntur, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quibus &longs;i priuentur, iam non amplius eadem reputanda, &longs;ed ambiguè. <arrow.to.target n="marg232"></arrow.to.target> <expan abbr="Quã-quam">Quan­<lb/><lb/>quam</expan> vnum rei vnius v&longs;um pro natura expectare oportet qui quidem &longs;it præcipuus. Sic enim <lb/>optimè in&longs;trumenta proficiunt, &longs;i eorum &longs;ingula non multis officiis, &longs;ed vni de&longs;eruiant. Neque <lb/>tale quippiam natura facit, vt fabri ferrarij propter inopiam & <foreign lang="greek">penix<gap/>w_s</foreign>, ide&longs;t more pauperum <lb/>gladium delphicum. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quo & ad &longs;acra peragenda <expan abbr="victimas&qacute;">victimasque</expan>. &longs;ecandas & ad c&ecedil;dendos &longs;onteis <lb/> <arrow.to.target n="marg233"></arrow.to.target><lb/>vterentur. nec vt illi qui propter frugalitatem veru fabricabant, quo item lucerna figeretur: ex <lb/>quo dicebatur <foreign lang="greek">o)beliskolu/xnion</foreign> <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> nomine &longs;cilicet, vtrunque &longs;ignificante officium. Atque arti <lb/> <arrow.to.target n="marg234"></arrow.to.target><lb/>quidem materia deficere pote&longs;t; natura copiis omnibus affluit & abundat: itaque vnam rem vni <lb/>muneri delegat; & &longs;iqui alij v&longs;us o&longs;tendantur, huic vni quodam modo &longs;eruiunt, vt aliàs o&longs;ten­<lb/>demus. Cùm verò nonnunquam eueniat, vt plura quidem officia, veruntamen non &longs;e&longs;e vici&longs;­<lb/>&longs;im re&longs;picientia pr&ecedil;&longs;to &longs;int; quid enim gu&longs;tui cum locutione, aut re&longs;pirationi cum alimento? &longs;ic <lb/>natura rebus omnibus prudenti&longs;simè con&longs;uluit quæ propter melius ita effecerit: id verò &longs;ic con­<lb/>tingit, quòd vnum præ&longs;tat officium, quia nece&longs;&longs;arium &longs;it; alterum commoditatis ergò &longs;ubiungit. <lb/> <arrow.to.target n="marg235"></arrow.to.target><lb/>Nece&longs;&longs;arius enim fuerat gu&longs;tatus: quippe quòd animal &longs;u&longs;tineri non po&longs;&longs;et, ni&longs;i aleretur, alimen­<lb/>ti verò &longs;en&longs;us e&longs;t gu&longs;tus qui quidem in perfectis perfectus e&longs;&longs;e perhibetur, & imperfectus in im­<lb/>perfectis. os item nece&longs;&longs;arium, vt eo &longs;umatur alimentum. &longs;ed ita fabricatus e&longs;t &longs;en&longs;us ille, vt non <lb/>alio in&longs;trumento, aut loco natura locutioni melius prouidere potuerit. Sic etiam po&longs;tquàm ore <lb/>cibus erat capiendus, indè quoque perbellè valuit &longs;ubuenire calori &longs;piratum efficiens per quem <lb/>exhalare po&longs;&longs;et, ne copia &longs;uffocatus extingueretur, & animal enecaret. Neque hic talpæ oculos, <lb/>aut muli genitalia commemorare oportet, quorum nullus &longs;it v&longs;us in rerum natura. &longs;unt enim <lb/>hæc orbata & imperfecta, quòd efficientium progre&longs;&longs;us impediuntur &longs;uperante materia. vt ta­<lb/>met&longs;i efficientia &longs;ummum conficere &longs;tudent; ex hac materia non aliud po&longs;sint efficere, neque <expan abbr="r&etilde;">rem</expan> <lb/>vlterius promouere: non &longs;ecus àc &longs;i optimus pi&longs;tor panem candidi&longs;simum ex hordeo, &longs;icut è <lb/>tritico vellet interere. Neque enim ad eum candorem &longs;e perduci hordei materia pateretur. <lb/>quanuis &longs;u&longs;picandum non &longs;it, naturam rei potiori con&longs;ului&longs;&longs;e quam tamen, &longs;i pr&ecedil;&longs;tare voluerit, <lb/>illud mali perpetuo &longs;it affixum, vt &longs;i cui legislatori ciuitatem ex opulentis con&longs;tituere libeat, ade­<lb/>runt nece&longs;&longs;ario pauperes, qui diuitum erunt a&longs;&longs;eclæ <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/>. Multi enim &longs;unt, qui diuitum ope <arrow.to.target n="marg236"></arrow.to.target> indi­<lb/><lb/> <arrow.to.target n="marg237"></arrow.to.target><lb/>geant. Vnde illud e&longs;t Simonidis poëtæ dictum de &longs;apientibus & diuitibus. Nam cum Hieronis <lb/>Syracu&longs;arum regis vxor, aliquando rogaret Simonidem, vtrum melius e&longs;&longs;et fieri &longs;apientem, an <lb/>diuitem? ille re&longs;pondit è ve&longs;tigio, fieri diuitem. quoniam viri &longs;apientes diuitum domos frequen­<lb/>tarent, & ab iis nece&longs;&longs;aria ad humanum victum petere cogerentur. Facit igitur ea natura, &longs;eu vi­<lb/>detur potius facere fru&longs;trà; quoniam, vt faceret id, quod in eo genere optimum foret, parum hoc <lb/>mali admittere coacta e&longs;t. Atque id quidem rarò contingit, vt in tanta mole non videatur e&longs;&longs;e <lb/>curandum. Neque hoc ip&longs;um etiam præter naturam &longs;impliciter, quippe quòd ex materiæ ne­<lb/>ce&longs;sitate proueniat. Nil igitur fru&longs;tra natura & Deus efficiunt. Ex eo quoque fonte dimanat, <lb/>quòd nihil idem per &longs;e e&longs;&longs;e, & ab alio fieri queat; quo pronuntiato v&longs;us e&longs;t Ari&longs;toteles 1. de An. <lb/> <arrow.to.target n="marg238"></arrow.to.target><lb/>idque generatim &longs;ump&longs;it; &longs;iue ab aliquo, vt ab efficiente, &longs;iue vt à fine penderet: nam quid opus <lb/> <arrow.to.target n="marg239"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t, vt quod ex &longs;e habet, ab alio mendicetur? præterquàm quòd eueniret, vt contradicentia con­<lb/>&longs;i&longs;terent: &longs;iquidem: quatenus ex &longs;e iam haberet; quatenus ex alio; deficeret. Verùm neque etiam <lb/><emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> deficere Deus & natura &longs;olent in nece&longs;&longs;ariis. ac &longs;iquando hoc eueniat, id incerto quodam ca&longs;u <lb/> <arrow.to.target n="marg240"></arrow.to.target><lb/>fit, quo materia quidem contumax e&longs;t; nec ritè eam tractantibus obedit: verùm, quia non pen­<lb/>det ex nece&longs;sitate materiæ, non perpetuum e&longs;t, velut illa quæ de talpa & mulo pronunciauimus; <pb pagenum="24"/>&longs;ed infinitum, vt quòd &longs;ine digitis homo oriatur. H&ecedil;c verò &longs;unt præter naturam &longs;impliciter, & ad <lb/> <arrow.to.target n="marg241"></arrow.to.target><lb/>mon&longs;tra referuntur. Neque verò illud mon&longs;trum e&longs;t, quòd mulus non propaget, & talpa non <lb/>cernat. &longs;emper enim &longs;ic euenit, aut plurimum; & &longs;ecundum naturam igitur. Sed quòd hic &longs;ine <lb/>oculis, aut digitis oriatur, infrequens e&longs;t: itaque præter naturam. C&ecedil;terùm de hi&longs;ce differentiis <lb/>pluribus po&longs;teà di&longs;&longs;eretur. At verò &longs;i non abundat natura, neque deficit; certè complebit om­<lb/>nia quæcunque aggredietur, vt omnibus &longs;uis numeris & partibus ab&longs;oluta &longs;int quæ quidem pro <lb/> <arrow.to.target n="marg242"></arrow.to.target><lb/>cuiu&longs;que rei ratione de&longs;iderantur. Nil igitur erit in natura (ni&longs;i quæ vis ib&longs;titit) imperfectum; <lb/>quando ad extremum &longs;ui motus natura peruenerit. Neque &longs;olùm; quia naturæ mouentis offi­<lb/>cia non amplius flagiter: verùm etiam, quod in eo genere &longs;ummum &longs;it & extremum quo natura <lb/>queat a&longs;pirare. Et verò vt negari non pote&longs;t, in omni rerum in&longs;titutione e&longs;&longs;e aliquid extremum, <lb/>atque perfectum, pictura enim & fabrica <expan abbr="c&ecedil;ter&ecedil;&qacute;">c&ecedil;ter&ecedil;que</expan>. artes habent quendam ab&longs;oluti operis <expan abbr="effectũ">effectum</expan>: <lb/>&longs;ic in vite & homine dandum e&longs;t naturam &longs;uo quodam itinere peruenire ad extremum quod in <lb/>eo genere &longs;it præ&longs;tanti&longs;simum, atque illud e&longs;t, vt &longs;uo quæque res munere fungatur, veluti quòd <lb/>plantæ fructum ferant, & animalia con&longs;imile generare po&longs;sint. Quocirca neque etiam videtur <lb/>aggredi id quod &longs;e adepturam non &longs;perat, cùm perpetuò contendat in finem, quo impo&longs;ito tum <lb/>res ab&longs;oluta e&longs;t: hic &longs;i tollatur, iam non habebit natura quo properet. ecquid igitur cau&longs;&longs;æ, cur <lb/> <arrow.to.target n="marg243"></arrow.to.target><lb/>mouere incipiat? &longs;emper enim malè habebit & fru&longs;tra laborabit. præ&longs;tat ergo quie&longs;cere. Verun­<lb/>tamen, cùm ex artibus aliquæ <expan abbr="naturã">naturam</expan> imitentur, vt pictura, <expan abbr="nõnullæ">nonnullæ</expan> <expan abbr="&longs;uppleãt">&longs;uppleant</expan> & perficiant ea, qu&ecedil; <lb/>natura non pote&longs;t, vt chirurgica, neque enim natura pote&longs;t os luxatum componere; &longs;ic <foreign lang="greek">h(texun</foreign><lb/>in agricultura <foreign lang="greek">u(ph<gap/>etei_ th_|fu/sei</foreign>, vt in&longs;itione & &longs;tercoratione <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> non igitur (dicet qui&longs;piam.) <lb/> <arrow.to.target n="marg244"></arrow.to.target><lb/>natura cuncta perficiet, quæ natura exi&longs;tunt. Ni&longs;i dicamus artem &longs;ic perficere ea, quæ &longs;unt na­<lb/>tura, quatenus &longs;ine illius ope natura non po&longs;&longs;et opera &longs;ua pr&ecedil;&longs;tare; qua&longs;i ars in operis partem ac­<lb/>cipiatur, quandò non &longs;ubmini&longs;trat ars agendi patiendiúe facultatem rebus naturalibus: &longs;ed ap­<lb/>plicat agentia ad patientia, & è medio tollit impedimenta. his expeditis, natura tum per &longs;e ip­<lb/>&longs;am operatur, vt o&longs;&longs;a conglutinat. Itaque medicina <expan abbr="aliæ&qacute;">aliæque</expan>. artes naturæ mini&longs;træ dicuntur. <lb/>Quinimmo, &longs;i rem ip&longs;am diligentius ob&longs;erues, natura perficit ea quæ fiunt ab arte. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Ecce &longs;erit <lb/> <arrow.to.target n="marg245"></arrow.to.target><lb/>agricola, is vere pluuiam exoptat qu&ecedil; promoueat &longs;egetes, & &longs;olem, qui &ecedil;&longs;tate maturet; atque ita <lb/>&longs;ementem accommodat ad anni tempe&longs;tates, vt cum frugum profectu congruant. Aedificator <lb/>etiam fa&longs;tigium conficit fornicatum, quia lapides nutu <expan abbr="pondere&qacute;">pondereque</expan>. proprio pr&ecedil;grauantes, conten­<lb/>dendo ad centrum, & &longs;e&longs;e vici&longs;sim comprimendo, redduntur immobiles. Itaque iam hic ars <lb/> <arrow.to.target n="marg246"></arrow.to.target><lb/>perfectis vtitur; &longs;ed quoniam aptat ad v&longs;us humanos; etiam perficere perhibetur. Ergo <arrow.to.target n="marg247"></arrow.to.target> &longs;impli­<lb/><lb/>citer perfectio profici&longs;citur à natura quam ita per&longs;equitur, vt ab eo progre&longs;&longs;u ne digito quidem <lb/>recedat. Itaque ars etiam naturæ motibus ob&longs;equitur & hunc illi opponit, vt vim naturæ &longs;upe­<lb/>rantis reprimens <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> varios & multiplices v&longs;us exhibere po&longs;sit. At verò perfectionem præ&longs;tat <arrow.to.target n="marg248"></arrow.to.target> na­<lb/><lb/>tura, quòd vnaquæque res naturalis &longs;ic agit; quia &longs;ic natura comparata e&longs;t. Et (ni pror&longs;us fallor) <lb/>aliter &longs;e res habet atque in c&ecedil;teris, quorum v&longs;us aliquis e&longs;&longs;e &longs;olet. Siquidem alia &longs;unt huiu&longs;mo­<lb/>di, vt ijs vtamur; at nos i&longs;tis vtimur quia &longs;unt huiu&longs;modi: exempli gratia, &longs;ic frenum e&longs;t compa­<lb/>ratum, vt eques illo vtatur. at id fabricatur ex ferro, quia ferrum tale e&longs;t, vt eo po&longs;sit vti in illo <lb/>officio pr&ecedil;&longs;tando. Quapropter opinor in iis qu&ecedil; &longs;truuntur, vt cæteris v&longs;ui &longs;int, quarum artium <lb/>v&longs;us e&longs;t proprius, eas e&longs;&longs;e præferendas: &longs;ic in cæteris vbi v&longs;us &longs;it, quia &longs;int huiu&longs;modi rem aliter <lb/>&longs;e habere puto, nimirum cedere illam, quæ vtatur. aut ita di&longs;tingueres ex v&longs;u fieri bonas; aut <lb/>quòd iis vtamur; quia bonæ &longs;unt eæ quidem vtente &longs;unt imperfectiores, has etiam antecellere <lb/>vtenti non inconuenit. Ita &longs;it, vt naturam &longs;emper arti pr&ecedil;ponam; aut &longs;iquid &longs;uperioris <expan abbr="agno&longs;cã">agno&longs;cam</expan> <lb/>in v&longs;u rerum naturalium, id ego hominem faciam, qui & ip&longs;e e&longs;t præ&longs;tanti&longs;sima natura, cui om­<lb/>nia quodammodo nata e&longs;&longs;e docent philo&longs;ophi <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> de qua re aliàs. Sed redeamus ad naturam. Ea <lb/> <arrow.to.target n="marg249"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg250"></arrow.to.target><lb/>&longs;anè quemadmodum antè monuimus, eundem tenorem perpetuò &longs;eruat, quippe quæ &longs;implex <lb/>&longs;it, nec varios v&longs;us re&longs;piciat, &longs;ed id &longs;olummodo, quod &longs;uum ip&longs;ius proprium e&longs;t. Itaque &longs;em­<lb/>per ignis a&longs;cendit, & vbi in &longs;uperiorem locum peruenerit, ibi quoque manet &longs;uapte natura: ter­<lb/>ra item de&longs;cendit ad centrum in quo perpetuò quie&longs;ceret, ni&longs;i ob&longs;tatet cau&longs;&longs;a violans. ac &longs;i &longs;ecus <lb/>eueniat, externa aliqua cau&longs;&longs;a pote&longs;t a&longs;signari varietatis illius, <expan abbr="neq;">neque</expan> enim id iam amplius e&longs;t pro­<lb/>ratione naturæ, vt &longs;i terra maneat in loco &longs;uperiore, aut è loco &longs;uo moueatur: & cau&longs;&longs;a reddi <lb/>pote&longs;t, cur de&longs;cendat nunc, mox autem quie&longs;cat. illud enim e&longs;t naturæ imperfectæ, qu&ecedil; ad per­<lb/>fectionem tendit, hoc iam eius qu&ecedil; perfectionem &longs;uam con&longs;ecuta fuerit. Semper ergo &longs;ui &longs;imi­<lb/>lis e&longs;t ip&longs;a natura, vt etiam de con&longs;imilibus idem iudicium non ab&longs;urdè fiat, aut item afferenda <lb/>ratio, cur ordo ille fuerit immutatus; vt puta &longs;i ratio per&longs;uadet ex a&longs;tris vnum e&longs;&longs;e rotundum, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>quoque iudicium de c&ecedil;teris ferre oportebit, aut di&longs;criminis ratio reddenda. Sic cùm commune <lb/>&longs;it compluribus animalibus habere cor, & in quibu&longs;dam, vt in auibus ob&longs;eruemus, ip&longs;um primò <lb/>produci eodem modo de c&ecedil;teris iudicabimus: ni&longs;i cau&longs;&longs;a &longs;uccurrat, cur in re con&longs;imili diuer&longs;um <lb/>in&longs;titutum natura tenuerit. ac ni&longs;i ratio &longs;ubueniat pertinacis omnino animi &longs;it id quod con&longs;tat <pb pagenum="25"/> <arrow.to.target n="marg251"></arrow.to.target><lb/>in &longs;imili, non approbare. Ex quo efficitur, vt nonnunquam &longs;ic argumentatus fuerit Ari&longs;toteles. <lb/> <arrow.to.target n="marg252"></arrow.to.target><lb/>Id ita euenit in hoc. Et in omnibus igitur. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Quia natura &longs;implex e&longs;t & vniformis, neque vites <lb/> <arrow.to.target n="marg253"></arrow.to.target><lb/>&longs;uas remittit, ni&longs;i à contrariis affligatur; neque habet in &longs;e principium quoddam, &longs;eu facultatem <lb/>cuius ope nunc aliquid accipiat, re&longs;puat aliàs; neque cur id magis nunc quàm mox expetat. <lb/>cuiu&longs;modi in homine reperitur quam voluntatem dicimus. idcirco &longs;emper nititur in &longs;ummum <lb/>quod pote&longs;t. Et cùm ea &longs;it contrariorum vis, vt &longs;e&longs;e vici&longs;sim retundant; probabile quoque e&longs;t <lb/>ip&longs;am plus ab initio valere quàm in progre&longs;&longs;u; nihilominus, quia principio materia repugnat <lb/>& plagas quæ ab efficiente infliguntur, fortiter repellit; neque facilè induci pote&longs;t vt de&longs;erat il­<lb/>lam formam, qua cum diutius con&longs;ueuit; minor e&longs;t ab initio progre&longs;&longs;us. At verò cùm materia <lb/>bonum illud, quod ab efficiente obiicitur, c&ecedil;perit degu&longs;tare, libenter etiam cedit imperanti, & <lb/>qua&longs;i vires addens efficienti, magis proficit. (&longs;emper enim bene mobilior ad virtutem fit etiam <lb/>quodcunque incrementum &longs;ump&longs;erit à principio) <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ac &longs;i demum contrario dominetur efficiens <lb/> <arrow.to.target n="marg254"></arrow.to.target><lb/>ad illum perfectionis gradum promouet, quem, vel in &longs;e habet, &longs;ibi &longs;imile in &longs;pecie producens, <lb/>&longs;i fuerit vniuocum; (quicquid enim deficit, materiæ <expan abbr="prohibentis&qacute;">prohibentisque</expan>. vitio tribuendum) vel con­<lb/>tinet virtute, & modo quodam præ&longs;tantiore quàm &longs;i actu po&longs;sideret tantum eo tempore confe­<lb/>rens, quantum materia pote&longs;t accipere. Nanque & id &longs;en&longs;us o&longs;tendit e&longs;&longs;e duo cau&longs;&longs;arum <arrow.to.target n="marg255"></arrow.to.target> gene­<lb/><lb/>ra, quorum vnum &longs;it vniuocum, vt cùm homo hominem gignit, alterum verò quod ab Ari&longs;to­<lb/>tele nominatur actus, &longs;iue perfectio; &longs;iquidem vibex à baculo non &longs;ibi &longs;imili producatur. nun­<lb/>quam prouehit vlterius: ni&longs;i fortè habilitas materiæ tanta fuerit, vt paullo momento po&longs;sit im­<lb/>pelli. Nam facilius e&longs;t voluere globum quàm cubum. Itaque nihil agit vltra gradum &longs;uum; <lb/>efficiens quidem vniuocum nihilo plus contribuens quàm in &longs;e habeat; materia verò non acci­<lb/>piens, ni&longs;i id quod ip&longs;a &longs;ub&longs;tinere pote&longs;t, vbi efficiens &longs;it diuer&longs;um. ac &longs;iquando &longs;ecus appareat. <lb/>cauendum e&longs;t ne forte &longs;it accidens: nanque album per accidens efficit animal, neúe etiam in&longs;tru­<lb/>mentum; huius verò proprium e&longs;t, vt alterius virtute munitum moueat. itaque illius beneficio <lb/>plus multo pote&longs;t quàm per &longs;e ip&longs;um valeret. aut ne id propen&longs;ioni materiæ &longs;it ad&longs;cribendum: <lb/>quia &longs;æpe &longs;it vt ip&longs;a per &longs;e moueatur eodem modo, quo ab efficiente moueretur. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. paullo <lb/> <arrow.to.target n="marg256"></arrow.to.target><lb/>momento plurimum impellitur. Proinde monebat Galenus <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> nonnulla exiguum con&longs;ecuta <lb/> <arrow.to.target n="marg257"></arrow.to.target><lb/>momentum maximos progre&longs;&longs;us interdum facere. quare et&longs;i vera propo&longs;itio; propter id quod <lb/>na&longs;citur ex euento, facta dubia probationem aliquam po&longs;tulare vi&longs;a e&longs;t: itaque &longs;ic confirmari <lb/>potuit. tum quòd eius oppo&longs;itum tollit aliud principium quod e&longs;t <expan abbr="euid&etilde;ti&longs;simum">euidenti&longs;simum</expan>. omnes enim <lb/> <arrow.to.target n="marg258"></arrow.to.target><lb/>fatentur vniuer&longs;a ex Deo e&longs;&longs;e, <expan abbr="eum&qacute;">eumque</expan>. e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am omnium perfecti&longs;simam. atqui non valeret, ex <lb/>ip&longs;o &longs;unt omnia, ergo e&longs;t cau&longs;&longs;a perfecti&longs;sima, nam dicet <expan abbr="quãuis">quanuis</expan> dicere po&longs;&longs;et aliquis, id quod e&longs;t <lb/>perfectius, ab eo produci, quod e&longs;t imperfectius, tum item &longs;i effectus quàm cau&longs;&longs;a perfectior e&longs;&longs;e <lb/>po&longs;&longs;et: diuidamus cogitatione effectum in duo, nempe in id quo <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> perfectionem adæquat <lb/>&longs;uam cau&longs;&longs;am, & in id quod exuperat: quæro vnde'nam habeat effectus ille exuperantiam, non <lb/>ex &longs;e: quia quicquid e&longs;t in effectu, habet cau&longs;&longs;am, non à cau&longs;sis: quia nihil dat, quod non habet <lb/>actu, &longs;eu virtute, Quòd &longs;iquando par fuerit, aut propemodum vtriu&longs;que contrarij robur & agen­<lb/>tis & patientis, in tertium vtraque &longs;imul degenerant. Omnis verò efficientis promotio &longs;en&longs;im <lb/><expan abbr="paullatim&qacute;">paullatimque</expan>. fit, vt <expan abbr="nõ">non</expan> appareat vllo vnquàm tempore naturam ab extremo ad extremum facere <lb/> <arrow.to.target n="marg259"></arrow.to.target><lb/>mutationem, ni&longs;i per certa & conuenientia media feratur. Nam &longs;icuti bonus grammaticus ac­<lb/>cipiens puerum informandum prius vocem componere docet; deinde mon&longs;trat vocum notas; <lb/>tum in&longs;tituit ad orationem &longs;truendam, ad extremum tradit præcepta ornatè loquendi: &longs;ic natu­<lb/>ra per debitos apparatus ab imo ad &longs;ummum procedit. Neque tantum ordinatus i&longs;te progre&longs;­<lb/>&longs;us in rebus producendis ob&longs;eruatur; verùm &longs;i ordinem quoque rerum &longs;pectes, ab imo quod <lb/> <arrow.to.target n="marg260"></arrow.to.target><lb/>e&longs;t propemodum nihil, ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> per interualla conuenientia procedit. C&ecedil;terùm de hoc aliàs. <lb/>Nunc illud &longs;peculemur, quemadmodum natura efficiendo media tran&longs;eat. Id autem accipien­<lb/>dum nobis e&longs;t, cùm in habentibus intentionem & remi&longs;sionem, tùm in omnibus aliis mutationi­<lb/>bus per &longs;e, quæ &longs;cilicet non pendent ex alia mutatione, etenim ex eo dexter cùm ego tibi &longs;im, fio <lb/>&longs;ini&longs;ter; non &longs;anè, quia muter; &longs;ed quòd tu ip&longs;e moueris: at verò albus fio, aliquid ip&longs;e accipiens, <lb/>& in me ip&longs;o facta perturbatione. <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> De his ergo mutationibus loquor. In omnibus autem <arrow.to.target n="marg261"></arrow.to.target> acci­<lb/><lb/>pio per hæc tempora, quod pluribus po&longs;teà perpendetur, ine&longs;&longs;e nece&longs;&longs;ario quædam media, &longs;eu <lb/>gradus quo&longs;dam, &longs;eu materiæ proce&longs;&longs;us & pote&longs;tatis, quibus ab imo & non ente ad &longs;ummum & <lb/>oppo&longs;itum perducatur, vt cùm à primo gradu ad octauum albedo &longs;it prouehenda, natura à pri­<lb/>mo ad &longs;ecundum, mox ad tertium, & &longs;ic ordinatè procedendo producit albedinem. H&ecedil;c quidem <lb/>media &longs;unt, quæ vocat Ari&longs;toteles. <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> ita definiens. In quod prius aptum natura e&longs;t <arrow.to.target n="marg262"></arrow.to.target> perue­<lb/><lb/>nire id quod mutatur, quàm in quod vltimum mutatur, &longs;ecundum naturam continuè mutatio­<lb/>nem patiens, vbi mutatio vult e&longs;&longs;e continua, non intermi&longs;&longs;a; &longs;iquidem, vbi intermittatur, illud <lb/>momentum, in quo mutatio ce&longs;&longs;at, iam extremum e&longs;t, quo res iam mutata e&longs;t & exi&longs;tit, non am­<lb/>plius mutatur. ac &longs;iquid ip&longs;i re&longs;pondeat, quod &longs;it &longs;ecundum naturam, ide&longs;t forma: &longs;in minus; <pb pagenum="26"/>e&longs;t quiddam imperfectum. quamquàm de hoc po&longs;tea tractabitur. & cùm hoc inter, &longs;it, dum &longs;it <lb/> <arrow.to.target n="marg263"></arrow.to.target><lb/>motus, iam liquet ip&longs;um non pertinere ad formam & actum, &longs;ed ad pote&longs;tatem & materiam. <lb/>Quapropter non e&longs;t cur expectes media, &longs;icut viride & rufum; nam &longs;unt h&ecedil;c aliquid actus; nec <lb/>omnino ea media, quæ formæ dicuntur; &longs;ed media, quæ &longs;unt pote&longs;tatis & materiæ, qu&ecedil; dicuntur <lb/>tran&longs;itus. Itaque cùm in omni motu &longs;it aliqua pote&longs;tas, cuius actus <expan abbr="quidã">quidam</expan> imperfectus e&longs;t motus: <lb/>planum e&longs;t, quòd in omni motu &longs;eu mutatione per &longs;e tale <expan abbr="mediũ">medium</expan> intercedit. Id omne percurren­<lb/>dum e&longs;t, nec quicquam pr&ecedil;tereundum, modo ea &longs;e deinceps &longs;uaptè natura con&longs;equantur. <expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. <lb/>modo à pote&longs;tate ad actum totis viribus natura contendit. Hinc efficitur, vt ea quæ origine ante­<lb/>cedunt, &longs;int imperfectiora, & ea demum po&longs;tremò loco natura perficiat quorum productio diffi­<lb/>cilior & v&longs;us maior. cùm enim eiu&longs;modi &longs;int, multa flagitant ex quibus &longs;ub&longs;i&longs;tant. Mitto hîc ea <lb/>quæ &longs;unt origine <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> priora; &longs;ed eius ingenij, vt ab illis c&ecedil;tera, tanquam à cau&longs;&longs;a principe pen­<lb/>deant, vel vt i de cordis ortu Ari&longs;totelis &longs;ententia fertur. Atqui & hæc item pluribus aliàs, à <arrow.to.target n="marg264"></arrow.to.target> pro­<lb/><lb/>po&longs;ito ne di&longs;cedamus. Atque ea quidem, quæ natura producit, ita procedunt, vt perficiatur im­<lb/>perfectum paullatim proficiens, donec ad &longs;ummum peruenerit. At verò &longs;ic ea quæ intercedunt, <lb/><expan abbr="cõnexa">connexa</expan> &longs;unt, vt po&longs;terius &longs;ine po&longs; non exi&longs;tat, quemadmodum paries &longs;ine fundamentis. <expan abbr="ceterũ">ceterum</expan> <lb/>& illa omnia quæ antecedunt, ita &longs;e re&longs;piciunt, vt proximè antecedens &longs;it gratia con&longs;equentis. & <lb/> <arrow.to.target n="marg265"></arrow.to.target><lb/>vniuer&longs;a &longs;imul, eius gratia quod omnium <expan abbr="extremũ">extremum</expan> e&longs;t. Nanque omnia quæ &longs;trùit & molitur &ecedil;di­<lb/>ficator, &longs;unt gratia domus: &longs;ed parietes gratia tecti, fundamenta gratia parietum. Itaque priora <lb/>natura &longs;unt dupliciter, vel origine, vel perfectione ex quibus ille ordo na&longs;citur, qui à natura non <lb/>&longs;ecus &longs;eparari nequit, quàm lumen à Sole. Ex illo enim vinculo quo colligatæ &longs;unt res naturales, <lb/>id na&longs;citur vt hoc ex hoc ita pendeat, vt nec ex alio pendêre po&longs;sit, nec aliud ex illo. Etenim, &longs;i fa­<lb/>&longs;tigium <expan abbr="impon&etilde;dum">imponendum</expan> e&longs;t, nece&longs;&longs;e e&longs;t parietes extruantur: & ob id extruuntur parietes, vt imponi <lb/>queat, nec &longs;ine parietibus extaret fa&longs;tigium: neque item erigeret parietes ædificator, ni&longs;i vellet iis <lb/>ip&longs;um imponi. Atque ita rata &longs;unt tempora & vices quibus i&longs;tiu&longs;modi opera à natura admini­<lb/>&longs;trantur, vt ni&longs;i quid violens ob&longs;tet, eundem &longs;emper &longs;ucce&longs;&longs;um atque exitum qu&ecedil;que res habitu­<lb/>ra videatur. Ea tibi tempora præfinita, quibus embryon in vtero formatur & exit in luminis oras <lb/>atque aliud maris, aliud f&ecedil;min&ecedil;. vides ætatum progre&longs;&longs;us inuariabiles. con&longs;picis <expan abbr="etiã">etiam</expan> &longs;ucce&longs;siones <lb/>tempe&longs;tatum &longs;umma con&longs;tantia gubernatas quæ cùm à certo naturæ principe regantur, <expan abbr="varietat&etilde;">varietatem</expan> <lb/>illam &ecedil;quabilem in mundo inferiore progignunt. M<gap/>e nunc rerum vici&longs;situdines; <expan abbr="cõuerte">conuerte</expan> te ad <lb/>rerum gradus <expan abbr="cõtemplandos">contemplandos</expan>, ita di&longs;po&longs;ita &longs;anè &longs;unt vniuer&longs;i membra, vt quo altius &longs;e <expan abbr="&longs;u&longs;tulerũt">&longs;u&longs;tulerunt</expan>, <lb/>eo quoque pr&ecedil;&longs;tantiora &longs;int. aciem intende in ea omnia ex quibus vniuer&longs;a rerum e&longs;&longs;entia <arrow.to.target n="marg266"></arrow.to.target> coale­<lb/><lb/>&longs;cit; &longs;ic à &longs;ummo ad ima <expan abbr="naturã">naturam</expan> progredi per&longs;picies, vt paruo quodam interuallo &longs;ingulæ natur&ecedil; <lb/>di&longs;cretæ, vniuer&longs;am e&longs;&longs;entiæ latitudinem <expan abbr="cõpleant">compleant</expan>, nihil inane relinquant, nullam <expan abbr="intercapedin&etilde;">intercapedinem</expan> <lb/>faciant, & &longs;ingula &longs;uis partibus & numeris ab&longs;oluta &longs;unt, & &longs;uis quæque locis <expan abbr="officiis&qacute;">officiisque</expan>. di&longs;pen&longs;a­<lb/>ta, vt æqui&longs;simè naturam <expan abbr="in&longs;ti&longs;simã">in&longs;ti&longs;simam</expan> venerabilis ille &longs;enex appellarit. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Nam &longs;i pro merito cuique <lb/> <arrow.to.target n="marg267"></arrow.to.target><lb/>pro&longs;picere ac di&longs;tribuere in&longs;titiæ <expan abbr="officiũ">officium</expan> e&longs;t; cùm id optimè natura præ&longs;titerit, iure in&longs;ti&longs;sima per­<lb/>hiberi pote&longs;t, & tanquam legislator ille cui leges à Deo dictatæ fuerint, ordine admirabili cuncta <lb/>di&longs;ponens & cuique &longs;uum tribuens, &longs;eruat illud iu&longs;titiæ genus, quod di&longs;tributiuum vocant: &longs;ic de <lb/>natura ip&longs;a confitendum e&longs;t. Quocirca & ip&longs;a e&longs;t vera rerum ratio, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> hoc e&longs;t verus ordinis auctor <lb/> <arrow.to.target n="marg268"></arrow.to.target><lb/>& quicquid pr&ecedil;ter rationem i&longs;tam exi&longs;tit, e&longs;t omnino pr&ecedil;ter naturam. Itaque infinitum, quia po­<lb/>&longs;itum e&longs;t extra omnem rationem, ab ip&longs;a natura non recipitur. ordo enim cuiu&longs;que proprius e&longs;t <lb/>natura <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan> qui citra <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> con&longs;i&longs;tit, in infinito verò ratio nulla, neque ad &longs;eip&longs;um, neque <lb/>ad aliud. Ita .n. qu&ecedil;que res in natura &longs;e habet, vt pro illa ratione <04>ducatur, qu&ecedil; <expan abbr="cõ&longs;tat">con&longs;tat</expan> iis numeris, <lb/>de quibus <expan abbr="explicatũ">explicatum</expan> e&longs;t nuper, & qui aut &longs;emper, aut <expan abbr="plurimũ">plurimum</expan> ob&longs;eruantur. h&ecedil;c <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> po&longs;ita e&longs;t in <lb/>ratione materi&ecedil; ad <expan abbr="formã">formam</expan> & <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, ex quib. &longs;en&longs;ilia <expan abbr="cõflata">conflata</expan> &longs;unt. itaque ordo, <expan abbr="nõ">non</expan> natura qu&ecedil; motus <lb/> <arrow.to.target n="marg269"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="initiũ">initium</expan> e&longs;t, &longs;ed natura .i. natio &longs;tatuetur, quinto natur&ecedil; &longs;ignificato, de quo alibi dicetur. Ni&longs;i etiam tu <lb/><expan abbr="habitudin&etilde;">habitudinem</expan> materi&ecedil; ad <expan abbr="formã">formam</expan> e&longs;&longs;e velis cau&longs;&longs;am <expan abbr="e&longs;&longs;ential&etilde;">e&longs;&longs;entialem</expan> productionis <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="naturaliũ">naturalium</expan>, quod po­<lb/>&longs;tea <expan abbr="di&longs;putandũ">di&longs;putandum</expan> e&longs;t. Nam &longs;i ita <expan abbr="naturã">naturam</expan> &longs;ump&longs;eris, facilè concedemus, <expan abbr="ordin&etilde;">ordinem</expan> e&longs;&longs;e naturam .i. <expan abbr="princi-piũ">princi­<lb/>pium</expan> originis: quippe qui <expan abbr="cõplectatur">complectatur</expan> vtra&longs;que cau&longs;&longs;as, ex quib. per &longs;e exi&longs;tit <expan abbr="cõpo&longs;itum">compo&longs;itum</expan>. <expan abbr="qũocunq;">qunocunque</expan> <lb/>ordo proprius e&longs;t natura <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan>, quo illa qu&ecedil; carent, pr&ecedil;ter naturam habenda erunt, ea verò <lb/>&longs;unt, qu&ecedil; rarò eueniunt, & incertos exitus in&longs;uper obtinent. Vbi ordo, ibi <expan abbr="primũ">primum</expan> <expan abbr="quidpiã">quidpiam</expan>; vbi pri­<lb/>mum, ibi quoque <expan abbr="vnũ">vnum</expan>. Proinde <expan abbr="cũ">cum</expan> ordo &longs;it maximè naturalis, videtur nece&longs;&longs;ariò con&longs;equi <expan abbr="naturã">naturam</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg270"></arrow.to.target><lb/>ni&longs;i &longs;emper in <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, contendere in <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> & abhorrere ab infinito <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> ita vt <expan abbr="quantũ">quantum</expan> <expan abbr="æternitat&etilde;">æternitatem</expan> exquirit, <lb/> <arrow.to.target n="marg271"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="t&mtilde;">tmm</expan> quoque re&longs;puat <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan>. <expan abbr="Nã">Nam</expan> quod <expan abbr="&ecedil;ternũ">&ecedil;ternum</expan> e&longs;t, <expan abbr="totũ">totum</expan> &longs;imul exi&longs;tit, &longs;emper &longs;uo fine potitur, à qui­<lb/>bus <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> longi&longs;simè abe&longs;t, particulatim exoriens & <expan abbr="nunquã">nunquam</expan> ad <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> perueniens. Et <expan abbr="cũ">cum</expan> duobus <lb/>principiis vniuer&longs;a <expan abbr="rerũ">rerum</expan> natura contineatur, actu <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> & pote&longs;tate, è quib. actus vnus e&longs;t & vno <lb/>videlicet e&longs;&longs;e terminatur; pote&longs;tas, ni&longs;i &longs;umatur ambiguè, ea verò e&longs;t, quæ conuenit cum actu, vt <lb/>euenit in æternis, in quibus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;unt e&longs;&longs;e & po&longs;&longs;e: pote&longs;tas, inquàm, re&longs;picit oppo&longs;ita, nihilo &longs;ecius <lb/>ita re&longs;picit oppo&longs;ita pote&longs;tas, vt ex iis vnum poti&longs;simè &longs;pectet, alterum vel propter illud, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> <pb pagenum="27"/> <arrow.to.target n="marg272"></arrow.to.target><lb/>per accidens veluti pote&longs;tas ine&longs;t in materia ad e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e: &longs;ed planè materia appetit e&longs;&longs;e, <lb/>non e&longs;&longs;e autem &longs;ic appetit, vt illud quod expetit, e&longs;&longs;e po&longs;sit. Neque verò re perturbet, quòd <lb/>Ari&longs;toteles vno determinarit pote&longs;tates rationis exortes, & ob id ab iis &longs;egregarit, quæ ratione <lb/>participant. &longs;iquidem pote&longs;tates rationis exortes &longs;int, vel actuo&longs;æ, vel patibiles: atque actuo&longs;os <lb/>quidem vno determinantur; nos autem de patibilibus in pr&ecedil;&longs;entia di&longs;putamus: ill&ecedil; quidem <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>re&longs;piciunt: at no&longs;tra pote&longs;tas accipit oppo&longs;ita vici&longs;sim. Cùm verò materia &longs;it partibilis & quo­<lb/>dammodo præ&longs;eferat infinitatem quæ di&longs;per&longs;a in vnum à forma colligitur. idcirco tendere ad <lb/>vnum erit formam ver&longs;us progredi, & contra regredi ad materiam idem erit, ac per&longs;equi infini­<lb/>tum. Si ergo natura declinat infinitum & ad vnum propen&longs;a e&longs;t; planum quod tendere ad for­<lb/>mam pror&longs;us erit naturale; progredi ad materiam non naturale cen&longs;ebitur, aut &longs;altem non na­<lb/>turale &longs;impliciter & &longs;ic in melius tendet, & in ip&longs;um perpetuò collimabit, vt quoad eius fieri po­<lb/>te&longs;t, præ&longs;tet id quod melius e&longs;t <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ex iis quæcunque rerum &longs;tatui contingunt, ni&longs;i aliter efficere <lb/> <arrow.to.target n="marg273"></arrow.to.target><lb/>cogatur ex nece&longs;sitate materiæ. &longs;iquidem rubiginem inferro nolit efficere; &longs;ed ferrum ex tali <expan abbr="t&etilde;-peramento">ten­<lb/>peramento</expan> con&longs;tat, vt ip&longs;um rubigo nece&longs;&longs;ariò con&longs;equatur. Atque hic melioris &longs;copus &longs;ic po­<lb/>te&longs;t apud naturam, vt etiam rebus ad aliud in&longs;titutis ad aliquod bonum fine <expan abbr="m&qacute;">mque</expan>. abutatur, vt <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>in animali nece&longs;&longs;e &longs;it e&longs;&longs;e aliquos meatus, vnde redundantiæ repurgentur, ei&longs;dem quoque <arrow.to.target n="marg274"></arrow.to.target> natu­<lb/><lb/>ra melioris <expan abbr="finis&qacute;">finisque</expan>. gratia, nimirum propagationis, vt alterum tale producatur, quale ip&longs;um e&longs;t, <lb/>abu&longs;a &longs;it. At verò ea quæ pote&longs;t exhibere natura, vel æterna &longs;unt, vel caduca, quæ &longs;anè plu&longs;quam <lb/>&longs;pecie &longs;eparantur. hæc vt natura di&longs;iuncta &longs;unt; &longs;ic varijs &longs;unt obnoxia legibus, id enim quod in <lb/>æternis effici pote&longs;t æternum e&longs;t: quod verò in caducis ex iis &longs;&ecedil;pe exi&longs;tit, quæ varietatem reci­<lb/>piunt; <expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. diuino in&longs;tinctu concitata natura, rem minorem maiori <expan abbr="potiori&qacute;">potiorique</expan>. accommodat, <lb/>non contrà maiorem <expan abbr="nobilioren&qacute;">nobiliorenque</expan>. minori. & id quod inferius e&longs;t, vult in&longs;eruire &longs;uperiori, & <lb/><expan abbr="cui&qacute;">cuique</expan>. recta ratione vtenti, &longs;ua parat in&longs;trumenta; nec prius in&longs;trumenta fabricatur quam de vten­<lb/>te cogitauerit. Nam &longs;icuti rectius tibia mu&longs;ico præbetur quàm tibiam po&longs;sidenti, peritia tibias <lb/>inflandi: &longs;ic etiam natura facit. Itaque non immeritò reprehenditur Anaxagoras qui rationem <lb/>allaturus, cur homo omnium e&longs;&longs;et animalium prudenti&longs;simus, eam exponebat quòd manus ha­<lb/>beret. ac rectè quidem, &longs;i rationem, vt &longs;ignum exquirebat: &longs;ed &longs;i veras cau&longs;&longs;as quæ&longs;tionis indaga­<lb/>bat; recta ratio po&longs;tulat, vt idcirco fateamur homini datas e&longs;&longs;e manus, quia &longs;it animal prudenti&longs;­<lb/>simum. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Atque ita melius e&longs;t. Semper igitur deterius gratia melioris: <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. ita generale, vt per <lb/> <arrow.to.target n="marg275"></arrow.to.target><lb/>artes & naturam &ecedil;què pertineat. Itaque &longs;apientes pacis cau&longs;&longs;a bellum gerunt; <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> laborem &longs;pe otij <lb/> <arrow.to.target n="marg276"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg277"></arrow.to.target><lb/>&longs;u&longs;tentant. Sed requirat hoc loco qui&longs;piam, &longs;it ne cau&longs;&longs;a hoc quod dicimus e&longs;&longs;e melius; an po­<lb/>tius effectus, & cum cau&longs;&longs;a ponatur. quod nam cau&longs;&longs;æ genus &longs;it; & quemadmodum cau&longs;&longs;æ offi­<lb/>cio fungatur. Et planè inficiari non licet, hoc ab Ari&longs;totele inter cau&longs;&longs;arum genera recen&longs;eri: in­<lb/>quit enim &longs;e habere quàm pote&longs;t optimè cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e. <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. tam pr&ecedil;cipuam exi&longs;tima&longs;&longs;e <arrow.to.target n="marg278"></arrow.to.target> vide­<lb/><lb/>tur, vt nece&longs;&longs;e &longs;it, &longs;i melius hoc modo foret: ita quoque &longs;e habere naturam: qua&longs;i nulla prior <lb/>cau&longs;&longs;a afferri queat: ideo iure optimo non &longs;eiungetur à fine, hanc enim omnium cau&longs;&longs;am poti&longs;si­<lb/>mam ponit vnu&longs;qui&longs;que artifex, &longs;ed præcipue naturalis. Ita verò &longs;e habet vt finis. Nam cùm &longs;it <lb/>in vniuer&longs;o primum quoddam immortale, & ineffabile, &longs;impliciter ens, & &longs;impliciter bonum; <lb/>ex hoc c&ecedil;tera impetrant quòd &longs;int, & quòd bona &longs;int quodam tamen ordine, vt quæ naturam, <lb/>&longs;iue e&longs;&longs;entiam illam magis imitantur: perfectiora <expan abbr="meliora&qacute;">melioraque</expan>. &longs;int, huiu&longs;modi verò &longs;unt actus & <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ quæ actu &longs;unt, primum materiæ exortes, deinde materiatæ: atque illæ quidem è tri­<lb/>plici &longs;erie corpora c&ecedil;le&longs;tia, forma & indiuidua, quibus e&longs;&longs;e & bonitas impertita &longs;unt miris mo­<lb/>dis. atque adeo, vt vniuer&longs;a rerum latitudo gradibus omnibus completa &longs;it quos aliqua nota di­<lb/>&longs;tinctos excipere pote&longs;t. Ergo quod e&longs;t, & quod bonum e&longs;t, cùm &longs;uoptè ingenio &longs;it finis & <arrow.to.target n="marg279"></arrow.to.target> ex­<lb/><lb/>petendum; efficitur, vt natura &longs;emper expetat id quod melius e&longs;t, & quàm maximè præ&longs;tare co­<lb/>netur ita &longs;uum finem adeptura. A &longs;uperioribus ergo principiis hoc cau&longs;&longs;æ genus extitit, & de­<lb/>&longs;cendit quodammodo c&ecedil;litus. Itaque &longs;ine errore natura producit, & vt melius non po&longs;sit. ac &longs;i­<lb/>quis corrigere aliquid volet, vt turpi&longs;simus ille Momus, aut deterius faciet, aut id quod fieri <lb/>non potuit, optabit. Sic cùm melius &longs;it e&longs;&longs;e quàm non e&longs;&longs;e, natura potius ine&longs;&longs;e quàm non e&longs;&longs;e <lb/>contendet: & &longs;i poterit; æternum numero faciet; &longs;i minus, vt æternum &longs;ucce&longs;sione &longs;it, & &longs;pecie, <lb/>curabit; nihil minus, quam &longs;ibi perniciem molietur, ni&longs;i fortè per accidens; vt ignis qui, cum in <lb/>aliena materia con&longs;i&longs;tat, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. nece&longs;&longs;ariò nutriatur; &longs;i permanere velit, eam quoque nece&longs;&longs;ariò <expan abbr="cõ-&longs;umit">con­<lb/>&longs;umit</expan>; itaque & nece&longs;&longs;ariò necem &longs;ibi parat. & quia res tùm perfecta e&longs;t, cum iis muneribus fun­<lb/>gi pote&longs;t, quibus ip&longs;am natura de&longs;tinauit, id &longs;ummopere expetet; atque expetet, &longs;iquando <expan abbr="nõ">non</expan> ha­<lb/>beat, aut &longs;i non eo modo habeat, quo bene e&longs;t; ac &longs;i obtinuerit; tanquàm in oportuno diuer&longs;orio <lb/>requie&longs;cet. Hic <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> finis cum forma <expan abbr="cõgruit">congruit</expan>, cuius cùm tantum &longs;it <expan abbr="momentũ">momentum</expan> in natur&ecedil; operibus <lb/>etiam nos admonet & impellit in iis ve&longs;tigandis, vt maiorem formæ rationem habeamus, quàm <lb/>materiæ, quod veteres philo&longs;ophi non per&longs;picientes toto c&ecedil;lo aberrarunt. nil enim aliud quàm <lb/>materiam, naturam e&longs;&longs;e crediderunt, formas habuere pro accidentibus ac &longs;i quod aliud prin­ <pb pagenum="28"/>cipium po&longs;uere præter materiam, mouens erat, &longs;iue amor, vt cen&longs;uit Parmenides, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;iue (vt <arrow.to.target n="marg280"></arrow.to.target> me­<lb/><lb/> <arrow.to.target n="marg281"></arrow.to.target><lb/>minit Cicero <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/>) &longs;tephane à coronæ &longs;imilitudine dicta, hoc e&longs;t, continens ardore lucis orbis, qui <lb/> <arrow.to.target n="marg282"></arrow.to.target><lb/>cingit c&ecedil;lum quem appellat Deum: aut etiam mens, vt putauit Anaxagoras, vel lis & amicitia <lb/>quas potuit Epedocles; licet ad illa confugiant vt tragici poët&ecedil;, cum explicare argumenti exitum <lb/>non po&longs;&longs;unt. Igitur cùm illis certandum fuit & error eorum confutandus. id verò cum omni <lb/>indu&longs;tria confectum fuerit ab Ari&longs;totele; facit quominus ego credam &longs;ententiam c&ecedil;teroqui ve­<lb/>ri&longs;simam nempe. Naturam e&longs;&longs;e aut agere gratia rei cuiu&longs;piam, cum principiis e&longs;&longs;e <expan abbr="numerandã">numerandam</expan>. <lb/>Neque verò mihi placet quod aliqui defendunt, non directò <expan abbr="certis&qacute;">certisque</expan>. rationibus, &longs;ed elenchicè <lb/>tractari &longs;ententiam illam qua ratione liceat inire certamen cum iis qui principia refutant. Etenim <lb/>&longs;i di&longs;putationis illius progre&longs;&longs;um animaduertas; ex propriis eius methodi principiis rem quo­<lb/>que confectam fui&longs;&longs;e reperies, & aliqua vt vera a&longs;&longs;umpta, non data; qui mos &longs;cientiarum pro­<lb/>prius e&longs;t; neque vt illò tendentia quò elenchica <expan abbr="cõfutatio">confutatio</expan> dirigitur (huius enim &longs;copi &longs;unt quin­<lb/>que repugnantia, fal&longs;um, inopinabile, &longs;olœci&longs;mus, & nugatio) &longs;ed vt o&longs;tendentia &longs;ic e&longs;&longs;e & &longs;en&longs;u <lb/>munita qui certus e&longs;t index in phy&longs;icis; & eiu&longs;modi qu&ecedil; in illa principia re&longs;olui po&longs;sint, qu&ecedil; phy­<lb/>&longs;icus pro certi&longs;simis accipit. Et indicat hoc propo&longs;itio quæ&longs;tionis quæ per notum exponitur qu&ecedil; <lb/> <arrow.to.target n="marg283"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;am &longs;ignificat, nimirum <foreign lang="greek"><gap/>io/ti</foreign>, ide&longs;t quamobrem qua, tamet&longs;i optimi autores v&longs;i &longs;int pro &longs;im­<lb/>plici, quæ e&longs;t <foreign lang="greek">o_ti</foreign>, ide&longs;t quòd, nihilominus à nobis pro cau&longs;&longs;a accipienda e&longs;t, eo quòd indicat <lb/><foreign lang="greek"><gap/>o/ be/ltion</foreign>, & melius quòd finem e&longs;&longs;e &longs;uprà docuimus; <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. &longs;e profitetur afferre Ari&longs;toteles, vt <lb/>dubitationem &longs;oluat: at qui dubitationum &longs;olutiones &longs;unt ea quæ demon&longs;trantur. Itaque non <lb/>elenchicè, &longs;ed phy&longs;icè tractatum fuit hoc theorema. Planum e&longs;t quidem e&longs;&longs;e finem, & ex hac <lb/>cau&longs;&longs;a reddi po&longs;&longs;e rationem complurium problematum: liquet etiam methodos accipere qua­<lb/>tuor genera cau&longs;&longs;arum: &longs;ed illud ob&longs;curum & inquirendum; &longs;it'ne aliquis finis, cuius ergò natu­<lb/>ra operetur: & an &longs;olus materiæ cur&longs;us, vt antiqui voluerunt; ea præ&longs;tet, quæ fini tribuit in na­<lb/>tura philo&longs;ophus. Idcirco mea quidem &longs;ententia erit hoc non principium, &longs;ed theorema. <arrow.to.target n="marg284"></arrow.to.target> Natu­<lb/><lb/>ram agere cuiu&longs;piam rei gratia. Tritum quoque illud e&longs;t apud philo&longs;ophos naturales cau&longs;&longs;am <lb/>ei præferri cuius e&longs;t cau&longs;&longs;a. Nunc cau&longs;&longs;a multis modis ea re&longs;picit quorum e&longs;t auctor. Etenim vel <lb/>in nomine & ratione conuenit, vt cum filio pater, vel actus e&longs;t & perfectio: rur&longs;us cau&longs;&longs;a vel e&longs;t <lb/>in mente, vel in reip&longs;a: tum tertiò cau&longs;&longs;a vel princeps e&longs;t, vel in&longs;trumentum. Prætereà cau&longs;&longs;a e&longs;t <lb/>aut pote&longs;tas, aut actus. Po&longs;tremò cau&longs;&longs;a pertinet ad e&longs;&longs;e, cùm vbi quippiam gignitur; tùm etiam <lb/>po&longs;tquam genitum e&longs;t: nanque operatio iam e&longs;t rei genitæ &cum fine cen&longs;eri &longs;olet. Atqui <arrow.to.target n="marg285"></arrow.to.target> per­<lb/><lb/>&longs;picuum e&longs;t cau&longs;&longs;am illam quæ perfectio nuncupatur, modo quodam nobiliore quàm cau&longs;&longs;as <lb/>vniuocas, effecta &longs;ua continere, ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. rem ip&longs;is quoque præ&longs;tantiores e&longs;&longs;e, po&longs;tquam ex illius <lb/>gremio, vt ita dicam, effu&longs;a fuerint. Cau&longs;&longs;as item in mente, qualem ponimus e&longs;&longs;entiam, quæ defi­<lb/>nitione explicatur, ip&longs;i rei quæ exi&longs;tit, præponendas e&longs;&longs;e &longs;uo loco docebimus, interim pro hypo­<lb/>the&longs;i &longs;tatuatur. Omnes etiam confitentur actum pote&longs;tati, vt imperfecto perfectum præcedere, <lb/>& cùm materia &longs;it pote&longs;tas, c&ecedil;ter&ecedil; cau&longs;&longs;æ &longs;int actus generatim, materiam excipiunt quæ &longs;ola pro­<lb/>pter imperfectionem non &longs;it effectui præferenda; quapropter etiam cùm agens actu exi&longs;tat, pa­<lb/>tiens verò &longs;it pote&longs;tate; agens patienti &longs;ine controuer&longs;ia præponunt. ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. rem quia &longs;e habet <lb/>in&longs;trumentum ad cau&longs;&longs;am principem vt patiens ad agens, eodem indicio perhibemus in&longs;trumen­<lb/>tum non modo cau&longs;&longs;æ mouenti po&longs;tponendum, verùm etiam effectui po&longs;tponi po&longs;&longs;e; vt &longs;i effe­<lb/>ctus à cau&longs;&longs;a vniuoca producatur, proptereà &longs;emen, licet imperfectum; cau&longs;&longs;a hominis quæ res <lb/>e&longs;t perfecta, e&longs;&longs;e pote&longs;t, cum à meliore principio de&longs;cendat, quod e&longs;t homo alter qui actu e&longs;t, at­<lb/>que perfectus. <expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. notabat veteres Ari&longs;toteles, quia rationem optimi hone&longs;ti&longs;simi & pr&ecedil;&longs;tan­<lb/>ti&longs;simi principiis denegarent, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quòd ex &longs;emine virum na&longs;ci per&longs;picerent, hoc verò imperfectum <lb/> <arrow.to.target n="marg286"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;et. neque intelligerent &longs;emen non e&longs;&longs;e principium, &longs;ed in&longs;trumentum quod ex alio penderet: <lb/> <arrow.to.target n="marg287"></arrow.to.target><lb/>id autem perfectum e&longs;&longs;et, cum actu exi&longs;teret à quo &longs;emen pararetur. Itaque principium <expan abbr="optimũ">optimum</expan>, <lb/>& hone&longs;ti&longs;simum e&longs;t. Et certè ita &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t; cùm actus &longs;it principium &longs;impliciter. Nam ma­<lb/>teria quoque cùm &longs;it potentia, principiorum numero excluditur. <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Hæc quidem à nob. <arrow.to.target n="marg288"></arrow.to.target> con&longs;en­<lb/><lb/>tienter cum c&ecedil;teris a&longs;&longs;eruntur. De vniuocis, & fine non conuenit: apparet enim eandem e&longs;&longs;e con­<lb/>ditionem Sophroni&longs;ci patris & Socratis filij; atque omnino generatim, cùm vna &longs;ub&longs;tantia indi­<lb/>uidua gignat alteram, nec vna &longs;it magis minusúe &longs;ub&longs;tantia quàm altera, neutram e&longs;&longs;e præferen­<lb/>dam. Prætereà cum finis &longs;it vel generationis, vel rei genit&ecedil;, quia rei genitæ finem in ordine acci­<lb/>dentium collocant, ea verò &longs;ub&longs;tantiæ cedunt omnibus modis, & hoc etiam cau&longs;&longs;æ genus effe­<lb/>ctui & illi cuius e&longs;t cau&longs;&longs;a, præferendum non e&longs;&longs;e ducunt. Nos contrà in vniuocis etiam cau&longs;&longs;as <lb/>effectibus anteponimus; quippe qui cau&longs;&longs;as in actu contemplemur. tùm enim cau&longs;&longs;æ verè &longs;unt: <lb/>atqui cau&longs;&longs;æ in actu cum re conferuntur quæ e&longs;&longs;e pote&longs;t & gignitur, nec dum exi&longs;tit. itaque ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò præ&longs;tant. Po&longs;teà longo &longs;ermone nob. o&longs;tendendum e&longs;t functiones e&longs;&longs;e ex ordine <expan abbr="formarũ">formarum</expan>, <lb/>& vt actus cum pote&longs;tate conferri. Quamobrem & ab hoc v&longs;que ad illa tempora &longs;uper&longs;edeamus. <lb/>&longs;atis hoc &longs;it, quòd &longs;i actus <expan abbr="&longs;ecũdus">&longs;ecundus</expan> e&longs;t perfectior; actio quoque in ip&longs;o <expan abbr="effici&etilde;te">efficiente</expan> inerit, vt perfectio. <pb pagenum="29"/> <arrow.to.target n="marg289"></arrow.to.target><lb/>Rur&longs;us cùm efficiens & finis bifariam &longs;e re&longs;piciant, & vt in optatis, atque vt imponitur ab effi­<lb/>ciente materiæ; & illo quidem modo monet finis; altero pendet ex efficiente, quæ con&longs;iderantur <lb/>ex his cau&longs;sis, quatenus mouent, alias excellunt, quare finis, dum mouet, e&longs;t nobilior, & effi­<lb/>ciens, dum parat finem, antecellit, Sic dum res fit, & mouens, quatenus mouet; &longs;emper e&longs;t eo; <lb/>quod fit, præ&longs;tantius, & eo quod mouetur ab ip&longs;o, &longs;iue fuerit pa&longs;sio quæ afferat interitum, &longs;eu <lb/>perficiens; quòd inter id, quod mouet, & quod mouetur, &longs;emper quatenus huiu&longs;modi &longs;unt, in­<lb/>tercedit ratio pote&longs;tatis & actus, ob id hoc principium generale redditur, quemadmodum etiam <lb/> <arrow.to.target n="marg290"></arrow.to.target><lb/>a&longs;&longs;umptum fuit aliquando ab Ari&longs;totele. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> At verò etiam &longs;i cau&longs;&longs;a præferatur effectui, multis <arrow.to.target n="marg291"></arrow.to.target> ta­<lb/><lb/>men &longs;imilitudinum notis cau&longs;&longs;a & effectus inu&longs;ta &longs;unt. Vnde etiam &longs;olet extare effatum com­<lb/>mune philo&longs;ophis & medicis. Similem differentiam in cau&longs;&longs;a efficere &longs;imilem differentiam in <lb/>effectu. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Et verò multa &longs;unt quæ communiter vtri&longs;que in&longs;unt. Nam cau&longs;&longs;æ per &longs;e effectus per <lb/> <arrow.to.target n="marg292"></arrow.to.target><lb/>&longs;e producunt, eæ quæ per accidens con&longs;imiliter con&longs;tituunt effectus per accidens. Sic cau&longs;sis <lb/>actu effecta actu re&longs;pondent, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> & cum cau&longs;sis pote&longs;tate, congruunt effectus, qui e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt. <lb/> <arrow.to.target n="marg293"></arrow.to.target><lb/>Si cau&longs;&longs;æ item communes effectus communes exi&longs;tunt: quod &longs;i &longs;ingulares fuerint; effectus quo­<lb/>que &longs;ingulares erunt. Ita etiam perpetuorum cau&longs;&longs;as perpetuas e&longs;&longs;e credendum e&longs;t <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> & <expan abbr="&longs;en&longs;iliũ">&longs;en&longs;ilium</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg294"></arrow.to.target><lb/>&longs;en&longs;iles, &longs;i cau&longs;&longs;as proximas accipiamus. Sed extat præcipuè &longs;imilitudo inter agentia vniuoca; <lb/> <arrow.to.target n="marg295"></arrow.to.target><lb/>&longs;i vniuoca propriè &longs;umantur, &longs;iquidem illorum proprium &longs;it efficere perpetuò tale, qualia ip&longs;a: <lb/>exi&longs;tunt, vt &longs;iquid etiam &longs;it, quod ab alio fiat, vbi fiat per &longs;e & per verum motum, &longs;emper à &longs;i­<lb/>mili producatur. <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Ita calidum à calido propagatur, & à quanto quantum, &longs;ub&longs;tantia <arrow.to.target n="marg296"></arrow.to.target> con&longs;imi­<lb/><lb/>liter à &longs;ub&longs;tantia: atque ita quidem, vt à &longs;pecie &longs;pecies, & genus à genere producatur. Nam fit <lb/>homo animal & viuens homo ab homine; animal ab animali, viuens à viuente generatur. & ab <lb/>eodem omnia hæc; quòd idem homo e&longs;t & animal & viuens. Ab alio verò cau&longs;&longs;arum genere, <lb/>quod e&longs;t non vniuocum ob cau&longs;&longs;æ præ&longs;tantiam &longs;imilis effectus gigni neutiquam pote&longs;t. Itaque <lb/>re&longs;tat &longs;olus materiæ <expan abbr="formæ&qacute;">formæque</expan>. con&longs;en&longs;us; &longs;iquidem tantum efficiat agens non vniuocum, quan­<lb/>tum materia &longs;u&longs;tinere valet: neque enim ex hac materia equum verbig. faceret, &longs;ed apem neque <lb/>ex eadem materia virum produceret. Itaque optimè dicitur, pro materiæ merito formas exhi­<lb/>beri; quandò lumen aliter in pellucido recipiatur atque in opaco, vel polito corpore: ita vt, <expan abbr="quã-uis">quan­<lb/>uis</expan> materia coërceatur à forma terminante eius infinitatem; materia quoque temperet & limi­<lb/>tet formæ conditiones & vires efficientis: & quod forma efficere melius; hæc contra reddat de­<lb/>terius. Noui equidem à philo&longs;ophis multos de rebus hi&longs;ce &longs;ermones haberi: c&ecedil;terùm quia non <lb/> <arrow.to.target n="marg297"></arrow.to.target><lb/>ad veritatem conuellendam, &longs;ed ad eorum explanationem afferuntur. atque ita retinentur, vt <lb/>tanquam vera defendantur <expan abbr="eorum&qacute;">eorumque</expan>. omnium in phy&longs;ica creberrimus v&longs;us e&longs;t, ea nos itidem <lb/>more hypothe&longs;eon paucis conficere voluimus. Ac de generalibus phy&longs;iologiæ principiis ha­<lb/>ctenus dixi&longs;&longs;e &longs;it &longs;atis.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg205"></margin.target>Ratio I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg206"></margin.target>II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg207"></margin.target>III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg208"></margin.target>IIII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg209"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg210"></margin.target>V.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg211"></margin.target>Ad I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg212"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg213"></margin.target>Ad II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg214"></margin.target>Ad III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg215"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg216"></margin.target>a 2. Prior.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg217"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg218"></margin.target>Ad IIII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg219"></margin.target>b 9. Met. <lb/>Tit. 17.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg220"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg221"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg222"></margin.target>III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg223"></margin.target>I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg224"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg225"></margin.target>II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg226"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg227"></margin.target>a 1. Polit. <lb/>c. 5.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg228"></margin.target>b 1. de An. <lb/>Tit. 88. lib. <lb/>de <gap/>ep. c. 2. <lb/>2. de part. <lb/>an. c. 16. 17.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg229"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg230"></margin.target>a 2. De ge­<lb/>ner. Anim. <lb/>c. 4. <lb/>Nota hic <lb/>no&longs;tram in­<lb/>terpr&ecedil;ta­<lb/>tionem.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg231"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg232"></margin.target>b 1. Polit. <lb/>cap. 2.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg233"></margin.target>c 1. Polit. <lb/>cap. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg234"></margin.target>d 4. de par. <lb/>an. cap. 6.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg235"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg236"></margin.target>e 2. Rhet.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg237"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg238"></margin.target>T. 43.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg239"></margin.target>III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg240"></margin.target>f 5. De ge. <lb/>an. cap. vl. <lb/>3 De An. <lb/>T. 45.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg241"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg242"></margin.target>IV.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg243"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg244"></margin.target>a Theoph. <lb/>1. de cau&longs;&longs;. <lb/>plan. c. 19.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg245"></margin.target>b Auer. 2. <lb/>Phy&longs;. T. 77</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg246"></margin.target>V.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg247"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg248"></margin.target>c <expan abbr="q.">que</expan> Mac.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg249"></margin.target>d 1. Pol. <lb/>c. 5.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg250"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg251"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg252"></margin.target>VI.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg253"></margin.target>a 2. de c&ecedil;­<lb/>lo T. 59.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg254"></margin.target>b Præd.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg255"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg256"></margin.target>c 7. Met. <lb/>T. 31.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg257"></margin.target>d 2. de <expan abbr="t&etilde;p">temp</expan>.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg258"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg259"></margin.target>VII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg260"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg261"></margin.target>e c. de &longs;ub.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg262"></margin.target>f 5. Phy&longs;. <lb/>T. 2<gap/>.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg263"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg264"></margin.target>VIII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg265"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg266"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg267"></margin.target>a Hippoe. <lb/>Gal. 5. de <lb/>vi&longs;u part. <lb/>c. 4.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg268"></margin.target>b 8. Phy&longs;. <lb/>T. 15. 63. <lb/>3. de c&ecedil;l. <lb/>T. 24.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg269"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg270"></margin.target>IX.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg271"></margin.target>c 1. de Ge. <lb/>an. c. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg272"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg273"></margin.target>a Lib. de <lb/><gap/> 2. <lb/><gap/>o. de ince­<lb/>&longs;tu anim. <lb/>c. 2. 10. <lb/>2. de part. <lb/>an. c. 14. <lb/>Gal. 4. de <lb/>v&longs;u part. <lb/>c. 17. <lb/>4. de part. <lb/>an. c. 9. <lb/>1. de Gen. <lb/>an. c. 4. <lb/>2 de Gen. <lb/>an. c. 4. <lb/>10. Met. <lb/>T. vlt. <lb/>8. Phy&longs;. <lb/>T. 56.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg274"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg275"></margin.target>b 4. de par. <lb/>an. c. 10.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg276"></margin.target>c 7. Polit. <lb/>c. 4.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg277"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg278"></margin.target>d 2. De c&ecedil;­<lb/>lo T. 34.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg279"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg280"></margin.target>a 1. Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg281"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg282"></margin.target>b 1. De na.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg283"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg284"></margin.target>IIII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg285"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg286"></margin.target>c 12. Met. <lb/>T. 40.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg287"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg288"></margin.target>d 3. De An. <lb/>T. 19.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg289"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg290"></margin.target>V.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg291"></margin.target>a 3. de An.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg292"></margin.target>b Gal. lib. <lb/>de <expan abbr="d&rtilde;">drm</expan> pul.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg293"></margin.target>c 2. Phy&longs;.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg294"></margin.target>d 3. De c&ecedil;­<lb/>lo T. 61.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg295"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg296"></margin.target>e Probl.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg297"></margin.target>C</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>Specialia phy&longs;iologi&ecedil; principia ponuntur; & aliqua admonitione per&longs;uadentur. Cap. IIII<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>MOX ad propria veniamus, & non longè ab in&longs;tituto &longs;ermone di&longs;cedentes cau&longs;&longs;arum. <lb/><expan abbr="quo&qacute;ue">quoque</expan> naturam &longs;pecialius exploremus. Proximum igitur iis quæ diximus, e&longs;t vt con­<lb/>uenientiam pote&longs;tatis & actus exponamus: & hæc po&longs;ita e&longs;t in multis quorum momentum in <lb/>omni philo&longs;ophia maximum e&longs;t. Neque verò dubium e&longs;&longs;e pote&longs;t pote&longs;tatem hi&longs;ce primis di­<lb/>&longs;tingui differentiis remoto nimirum & proximo, quis enim aquam dicat e&longs;&longs;e po&longs;&longs;e phialam, ni&longs;i <lb/>concedat adhuc nece&longs;&longs;e e&longs;&longs;e multas interuenire mutationes, vt phiala fieri queat? nam prius in <lb/>vitrum cogatur oportet, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. lique&longs;cat, mox efficiatur phiala. At idem non inficiabitur <expan abbr="vitrũ">vitrum</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg298"></arrow.to.target><lb/>liquefactum in phialam &longs;ine vllius mutationis interuentu mutari. & tum verè aliquid po&longs;&longs;e fieri <lb/>intelliget, cum nihil aliud flagitari videat ad id, vt phiala fiat. tùm verò illa erit pote&longs;tas proxi­<lb/>ma & vltima qua po&longs;ita res exi&longs;tit è ve&longs;tigio. <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> C&ecedil;terùm in actu quoque gradus i&longs;ti quodam <arrow.to.target n="marg299"></arrow.to.target> mo­<lb/><lb/>do ob&longs;eruari po&longs;&longs;unt. vltimus enim atque perfectus cum vltima pote&longs;tate cohæret, quicquid <lb/>antecedit, actus ille e&longs;t imperfectus, qui cum motu coniunctus e&longs;t, aliquid ab&longs;oluti præ&longs;eferens <lb/>in accidentibus in &longs;ub&longs;tantia formæ nihil attingens, quia &longs;it pror&longs;us indiuidua. Quapropter <lb/>etiam &longs;ic erit actus proximus, &longs;iue extremus atque remotus. Dicimus item è pote&longs;tatibus per­<lb/>fectas e&longs;&longs;e nonnullas, alias imperfectas: ita quoque actus perfectos & imperfectos numerari con­<lb/>&longs;ue&longs;&longs;e: imperfectos autem illos vocari qui &longs;unt cum aliquo motu coniuncti, vt diuidi in conti­<lb/>nuo, quod nunquam eò peruenit, vt diui&longs;um &longs;it. quòd homo qui gignebatur, genitus &longs;it; ille <lb/>e&longs;t actus perfectus. Atqui &longs;ecum congruunt differentiæ pote&longs;tatis & actus. Nam cùm pote&longs;tas <lb/>actum re&longs;piciat generatim; remota cum remoto actu coniuncta erit; proxima & extrema cum <lb/>actu proximo & extremo. Tum etiam pote&longs;tas imperfecta &longs;p&ecedil;ctabit actum imperfectum, per­<lb/>fecta verò perfectum. Ex quo item tanta exi&longs;tit inter vtraque naturæ cognatio, vt quicquid pa­<lb/>tiendo potentia valet, tantundem actus pr&ecedil;&longs;tare po&longs;sit; <emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> c&ecedil;teroqui fru&longs;tra e&longs;&longs;et aliquid in natura, <lb/> <arrow.to.target n="marg300"></arrow.to.target> <pb pagenum="30"/>quod ip&longs;i maximè repugnat, vt dictum e&longs;t. Quamquam nos hanc propo&longs;itionem de facto <arrow.to.target n="marg301"></arrow.to.target> con­<lb/><lb/>cedimus (vt fertur) non de habilitate, & pote&longs;tatem communiter accipimus, non pro habitudi­<lb/>ne natiua non ignari multa contingere formæ, cau&longs;&longs;a materiæ, quæ naturam ip&longs;ius oppugnent. <lb/>tantum abe&longs;t vt ad illa &longs;it propen&longs;a. Ex eodem quoque fonte deriuatur illud. quippe cùm po­<lb/>te&longs;tas cum actu conueniat in eo quòd pari gradu a remotis v&longs;que ad proxima procedant. Actus <lb/>effici in patiente bene affecto. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Nam quòminus affectum fuerit patiens, eò magis ab actu <arrow.to.target n="marg302"></arrow.to.target> di&longs;ta­<lb/><lb/>bit; quo plures &longs;ubierit mutationes, <expan abbr="pauciores&qacute;">paucioresque</expan>. relinquantur; eo propior erit actus ille perfe­<lb/>ctus; vbi nulla amplius mutatio relinquatur, iam aderit actus omnibus &longs;uis numeris & partibus <lb/>ab&longs;olutis. Sic ergo conueriunt pote&longs;tas & actus. Eiu&longs;dem quoque notæ e&longs;t. Si vna cau&longs;&longs;a fue­<lb/>rit, vnum item futurum effectum; quodidem valet, ac &longs;i dixerimus, ab vno non ni&longs;i vnum pro­<lb/>fici&longs;ci. Hoc quidem vt pronuntiatum accipitur ab Ari&longs;totele: tamet&longs;i propter varias opiniones <lb/> <arrow.to.target n="marg303"></arrow.to.target><lb/>philo&longs;ophorum abiit in theorema. Veruntamen nos hic rem totam certis legibus ad&longs;tringemus <lb/>quæ facile concedentur; alibi, &longs;iquando opportunum fuerit, cum aliis di&longs;&longs;erturi. Ac primum <lb/>quidem credimus hoc effatum omne cau&longs;&longs;arum genus complecti: neque de fine & efficiente du­<lb/>bium e&longs;t apud c&ecedil;teros etiam, modò conditiones adhibeantur quæ &longs;uis locis exponentur: neque <lb/>minus de forma dubitandum e&longs;t, quandò res vna maximè e&longs;t propter formam <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. cum fi­<lb/>ne & efficiente con&longs;entit. credo item eandem e&longs;&longs;e rationem materiæ, quamuis ab ea multitudo <lb/> <arrow.to.target n="marg304"></arrow.to.target><lb/>na&longs;catur: etenim et&longs;i multitudinem facit, &longs;i naturæ &longs;uæ dimittatur: attamen in&longs;tinctu meliore <expan abbr="cõ-citata">con­<lb/>citata</expan> in vnum, quoad pote&longs;t, contendit, nempè in formam. Nunc doceamus, vt in omnibus <lb/>cau&longs;sis id defendi valeat. Ac primum accipientes cau&longs;&longs;as naturales voluntate dimi&longs;&longs;a quam ex <lb/>æquo oppo&longs;ita re&longs;picere confitemur, eas per &longs;e &longs;pectemus, vt non operantur ex accidente vt pro­<lb/>ximè, vt præcipuè, non vt in&longs;trumenta; &longs;iquidem &longs;axum à natura feratur in &longs;uum locum, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. <lb/>cadendo viatorem feriat; &longs;ed cadit quidem, vt cùm in &longs;uum locum peruenerit, ibi quie&longs;cat; via­<lb/>torem lædit per accidens. & frigus hyeme cogendo calorem, per calorem calorem facit. ac pin­<lb/>nas ad volatum dedit aui natura; &longs;ed illis abutitur ad corpus contegendum. Calor per &longs;e proxi­<lb/>mè & principaliter calorem producit; <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. calorem gignit pro virium &longs;uarum ratione: pro­<lb/>pterea quòd teporem efficiat, vel quòd impediatur, vel vt via &longs;it in calorem. Prætereà na&longs;citur <lb/>vnum, quod poti&longs;simum &longs;it ab vna cau&longs;&longs;a; multa verò, quæ illi quodammodo &longs;eruiant. ob <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. <lb/>rem, quia vis formatrix habet quidem varias pote&longs;tates, & multa &longs;ibi &longs;truit quibus vtatur; vnum <lb/> <arrow.to.target n="marg305"></arrow.to.target><lb/>tamen e&longs;t quo peruenire &longs;tudet, in planta &longs;anè, vt vitam largiatur in equo, vt vim &longs;entiendi pro­<lb/>ducat, & propter illud vnum, quod a&longs;&longs;equi conatur, c&ecedil;tera molitur vt vni illi &longs;eruientia & ad <lb/>ip&longs;um in&longs;tituta. Atque ita vnum e&longs;t quod vult, vt non plura, quæ &longs;it ordinis eiu&longs;dem ab eadem <lb/>cau&longs;&longs;a profici&longs;ci queant, quomodo etiam &longs;upradictum e&longs;t de materia quæ, &longs;i re&longs;picit oppo&longs;ita, at <lb/>ex illis vnum e&longs;t præcipuum, alterum per accidens, & propter illud. Vnum quoque ab vno in <lb/>eodem genere cau&longs;&longs;æ: nihil enim vetat idem à pluribus de&longs;cendere cau&longs;sis diuer&longs;i generis. Vnum <lb/>quoque ab vno e&longs;t per &longs;e, ni&longs;i ob&longs;tet impedimentum, aut repugnantia materiæ. Nam &longs;ic &longs;æpe <lb/>fit, vt ab eodem habitu vna actio na&longs;catur; &longs;ed ab impedimento & contrario interpelletur. Re­<lb/>quiritur etiam vt cau&longs;&longs;æ &longs;ub eadem habitudine ponantur. Nam præ&longs;entia formæ producit, ab­<lb/>&longs;entia affert interitum; & nauta vigilans e&longs;t autor &longs;alutis, dormiens verò pernicij cau&longs;&longs;a e&longs;t: ac <lb/>Sol accedens calorem facit, frigus verò dum recedit. Cùm verò cau&longs;&longs;æ &longs;ic &longs;e habeant, vt aut <lb/><foreign lang="greek">sunai/tia</foreign>, ide&longs;t cau&longs;&longs;as adiuuantes po&longs;tulent, aut aliqua pendeant ex ip&longs;is; vnum quoque &longs;em­<lb/>per &longs;ingulæ per &longs;e conficiunt: &longs;iqua varietas exoritur, reliquis erit ad&longs;cribenda. Sic Sol vnum <lb/>calorem producit, eodem tamen aquea liquat & fundit, terrea cogit, ita etiam calor &longs;eu natiuus, <lb/>&longs;iue etiam auctus, cùm pro virium &longs;uarum ratione &longs;ummum producere queat; nonnunquàm, <lb/> <arrow.to.target n="marg306"></arrow.to.target><lb/>vtile efficit, noxium aliàs, quòd pro ratione &longs;uæ naturæ agens præ&longs;tat id, quod &longs;i ad alterum re­<lb/>feratur; non bene ad ip&longs;um &longs;e habet, vt cum coquendo pituitam gignit &longs;anguinem, &longs;i &longs;anguinem <lb/>coquat, efficit bilem flauam, aut atram, agit hîc quidem &longs;ecundum naturam, &longs;ed propter cau&longs;­<lb/>&longs;as adiuuantes alterum facit quod &longs;ecundum naturam non e&longs;t, nec quidem &longs;uam, &longs;ed illius, ad <lb/>quod in&longs;tiruitur. Eodem modo, cùm Deus vnus omnino &longs;it, variis rebus, diuer&longs;is modis imper­<lb/>tit e&longs;&longs;e. Non igitur ab eo na&longs;citur vlla varietas, aut multiplicitas; &longs;ed à participantibus vniuer&longs;a <lb/>profici&longs;citur. Itaque non acciperem illam <expan abbr="condition&etilde;">conditionem</expan> quam à nonnullis imponi intelligo, Deum <lb/>(vt Ari&longs;toteli placere puto) vnum quidem e&longs;&longs;e propter e&longs;&longs;entiam, multiplici verò facultare pol­<lb/>lere; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. ab eo deriuari complura: &longs;ed quia c&ecedil;tera quæ pendent ex illo, non æqualiter idem <lb/>bonum accipiunt; hinc varia munera illius extare, quanuis &longs;it &longs;impliciter vnus. Atque harum <lb/>legum impo&longs;itio nobis id efficiet, quod dici &longs;olet. Ab vno vt <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;t, non ni&longs;i vnum po&longs;&longs;e deduci.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg298"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg299"></margin.target>f 9. Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg300"></margin.target>g Auer. 1. <lb/>De celo.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg301"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg302"></margin.target>a 2. De An. <lb/>T. 24. 26.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg303"></margin.target>II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg304"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg305"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg306"></margin.target>H</s></p> <p type="main"> <s>Si igitur ab vno, quà vnum e&longs;t duntaxat, vnum deriuatur; planum e&longs;t quòd &longs;i contrariorum <lb/> <arrow.to.target n="marg307"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;a vnica e&longs;t, de quocunque genere accipiatur (vna enim materia contrariorum e&longs;t, <expan abbr="vnum&qacute;">vnumque</expan>. <lb/>efficiens) eam e&longs;&longs;e remotam. proximas igitur contrariorum cau&longs;&longs;as dicemus e&longs;&longs;e contrarias, at­<lb/>que ita di&longs;iunctas, vt nullo vnquam tempore con&longs;i&longs;tere queant; &longs;ed altera &longs;emper alteri <expan abbr="pernici&etilde;">perniciem</expan> <pb pagenum="31"/> <arrow.to.target n="marg308"></arrow.to.target><lb/>feret; & cùm &longs;ub eodem genere maximo interuallo di&longs;tent, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> maximum verò vnum &longs;it; ita fit, <lb/> <arrow.to.target n="marg309"></arrow.to.target><lb/>vt nihil &longs;ibi contrarium e&longs;&longs;e valeat, & contrarium vni &longs;olum e&longs;&longs;e queat: etenim ni&longs;i vnum foret, <lb/>id quod ponitur maximum, aliquid &longs;eip&longs;o maius haberet. aut igitur hoc vnum maximum fo­<lb/>ret, & ita contrarium e&longs;&longs;et. nanque maximum e&longs;&longs;e interuallum inter ea quæ &longs;unt generis <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan>, <lb/>& quæ finiunt illud contraria vocari, non e&longs;t dubitandum. &longs;i minus ita infinitum, neque maxi­<lb/>mum, neque ab&longs;olutum. nec contrarium igitur: in illo enim finis quidam nece&longs;&longs;ariò concipitur. <lb/>Ex his paret actum & pote&longs;tatem non e&longs;&longs;e contraria, neque motum & terminum ad quem ten­<lb/>dit. nam pote&longs;tas in actum dirigitur, ita vt ex illis vnum per &longs;e fiat; & motus tantum abe&longs;t vt à <lb/>termino corrumpatur, vt perficiatur maximè ab ip&longs;o. ac &longs;iquid ine&longs;t inter ip&longs;a oppo&longs;iti; id a&longs;cri­<lb/>bendum e&longs;t priuationi cum qua e&longs;t coniuncta pote&longs;tas, quæ &longs;anè forma præ&longs;ente corrumpitur. <lb/>Ab his quæ ponuntur extrema illius &longs;patij quod finitur contrariis, alia quoque contraria na&longs;cun­<lb/>tur, at non perfectè neque &longs;impliciter contraria; &longs;ed quodammodo, & qua&longs;i media; verùm hæc <lb/>plura e&longs;&longs;e non e&longs;t ab&longs;urdum. Atqui perfectè ac &longs;impliciter vnum vni contrarium e&longs;t. Nec qui&longs;­<lb/>quam medium opponat duobus extremis; neque enim illa e&longs;t oppo&longs;itio contrariorum de qua <lb/>nunc agimus; &longs;ed po&longs;ita e&longs;t in priuatione, in qua etiam æquale & inæquale con&longs;i&longs;tunt. Nam ne­<lb/>que etiam hæc contraria &longs;unt, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> &longs;ed con&longs;imili ratione priuationem præ&longs;eferunt. ne fortè <arrow.to.target n="marg310"></arrow.to.target> &longs;u&longs;pice­<lb/><lb/>ris medium & extrema, vt vnum vni opponi, tanquam contraria. Hæc nos affirmatione &longs;igni­<lb/>ficari volumus. itaque nudum, quòd affirmatione &longs;ignificatur, licet &longs;it priuans; ab Ari&longs;totele <expan abbr="cõ-trarium">con­<lb/>trarium</expan> ponitur: & cùm in eodem genere &longs;int, genus autem à materia ducitur in qua pote&longs;tas <lb/> <arrow.to.target n="marg311"></arrow.to.target><lb/>exi&longs;tit ad contraria, viam ad &longs;e vici&longs;sim habent. Itaque illa quæ in genere conueniunt, &longs;ecum <lb/>commutantur: quæ toto genere &longs;eparantur, vt in materia di&longs;crepant; &longs;ic quoque nullam ad &longs;e&longs;e <lb/>pote&longs;tatem obtinuetunt, nec commutantur igitur. Proptereà neque quantum in quale muta­<lb/>tur, cùm genera diuer&longs;a &longs;int. nec quale omne tran&longs;it in alterum; &longs;icuti &longs;apor in odorem, cùm &longs;int <lb/>genera diuer&longs;a. <expan abbr="&longs;ola&qacute;">&longs;olaque</expan>. illa &longs;ecum commutantur quæ in genere proximo, hoc e&longs;t, in materia pro­<lb/>xima conuenere. Proinde ita &longs;e habent contraria, vt vnum actu &longs;ingula &longs;int, &longs;ed pote&longs;tate alte­<lb/>rum. e&longs;t enim actu calidum, in potentia <expan abbr="frigidũ">frigidum</expan>. Atque ita ex hi&longs;ce principiis con&longs;titui contraria <lb/>puto, vt ni&longs;i mihi aliter dicens Ari&longs;toteles obiiciatur; aut opponatur certa demon&longs;tratio; procon­<lb/>&longs;tanti&longs;simo habeam, &longs;i tres i&longs;tæ conditiones ad hibeantur; illa nece&longs;&longs;ariò fore contraria. maximè <lb/>&longs;ub eodem genere di&longs;tare; affirmatione notari; & ad &longs;e&longs;e mutuam pote&longs;tatem habere. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Proinde <lb/> <arrow.to.target n="marg312"></arrow.to.target><lb/>&longs;ecum certant; & &longs;ibiinuicem machinantur interitum. reliqua &longs;anè, vt (vnis relatiuis exceptis: <lb/>ip&longs;a enim &longs;ola &longs;e &longs;u&longs;tinent vici&longs;sim & <foreign lang="greek">a)ntezeidusin</foreign>) non con&longs;i&longs;tunt: attamen non oppugnant. <lb/> <arrow.to.target n="marg313"></arrow.to.target><lb/>Hæc verò vel per &longs;e &longs;unt, vel per accidens, & quidem &longs;pecie diuer&longs;a contraria &longs;unt, &longs;i per &longs;e con­<lb/>traria &longs;int, vt album & nigrum in genere colorum, & in genere &longs;ub&longs;tantiæ, &longs;i per &longs;e in &longs;int in &longs;ub­<lb/>&longs;tantia, &longs;i minus: etiam eadem &longs;pecie e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt, vt iidem contrarij colores in homine. Quare, <lb/>cùm per &longs;e, mortale & immortale &longs;int in &longs;ub&longs;tantia, in eadem &longs;pecie con&longs;i&longs;tere nequeunt. per &longs;e <lb/>verò &longs;unt, quia nece&longs;&longs;ariò in&longs;unt: nam quod mortale e&longs;t, caducum &longs;it nece&longs;&longs;e e&longs;t; immortale verò <lb/>perpetuò con&longs;eruatur. Quòd autem &longs;int contraria per&longs;picuum e&longs;t; quoniam immortale e&longs;t pri­<lb/>uatio, ea verò e&longs;t impotentia definita, & cum aliquo actu coniuncta, vnde &longs;ignificatur affirmatio­<lb/>ne; <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. in eodem genere maximo interuallo ab oppo&longs;ita forma &longs;egregatur. Nam quòd <lb/>plus quàm genere &longs;egregentur, aut etiam genere, non dum &longs;icuti manife&longs;tum &longs;umimus. Illud <lb/>&longs;olum ex Ari&longs;totele &longs;uccurrit quod a&longs;&longs;erere liceat, quæ genere di&longs;crepant, apparêre quidem con­<lb/>traria, veruntamen eo quòd &longs;ecum conferri nequeant & longi&longs;simè di&longs;tent, neque inter ea maxi­<lb/>ma po&longs;sit a&longs;signari di&longs;tantia quæ requiritur in contrariis, non e&longs;&longs;e contraria &longs;impliciter; ad extre­<lb/>mum videtur inferre mortale & immortale genere &longs;eparari; ac nos &longs;i genus &longs;ubalternum intel­<lb/>ligere velimus, quod &longs;ub eandem &longs;eriem cadat, non repugnabimus. &longs;i prædicamentum <expan abbr="&longs;eriem&qacute;">&longs;eriemque</expan>. <lb/> <arrow.to.target n="marg314"></arrow.to.target><lb/>variam &longs;umimus, ex Ari&longs;totelis ip&longs;ius verbis colligi po&longs;&longs;e negamus. ac &longs;pecie &longs;olum ab Ari&longs;tote­<lb/>le inter &longs;e di&longs;tingui fatemur: ita enim rationem &longs;uam complectitur. Contraria &longs;pecie differunt. <lb/>Mortale & immortale contraria &longs;unt. A&longs;&longs;umptionem verò probat. Siquidem priuatio &longs;it quæ­<lb/>dam impotentia definita. Quid ergo aliud ex his inferri pote&longs;t, quàm quòd mortale & immor­<lb/>tale &longs;pecie di&longs;iungantur? itaque pro eo, qd habet <expan abbr="cõtextus">contextus</expan> Ari&longs;totelicus. <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> genere diuer&longs;a &longs;pecie <lb/> <arrow.to.target n="marg315"></arrow.to.target><lb/>legendum puto. Hæc verò omnia iubeo te diligenter ob&longs;eruare: ni&longs;i enim aduertas; oratio per­<lb/>plexa qua v&longs;us e&longs;t Ari&longs;toteles; negotium tibi exhibere po&longs;&longs;et. præ&longs;ertim quòd Græci interpretis <lb/>auxilio de&longs;tituti &longs;umus in eo loco. Quamquam neque ip&longs;e animaduertit, vbi Ari&longs;toteles docuit <lb/>genere differentia in contrariis numerari, quòd eorum maxima differentia foret, hæc e&longs;&longs;e referen­<lb/>da ad ea, quæ paullò ante dixerat videri, Ari&longs;toteles; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. in illum errorem inductus e&longs;t, quòd <lb/>maximè di&longs;tarent ea quæ genere differunt: neque vidit eam di&longs;tantiam ab Ari&longs;totele, velut infi­<lb/>nitam poni, vnde contrariorum ratio tollitur. nec enim via pote&longs;t intercedere inter genere toto <lb/>differentia quæ &longs;ola re&longs;tat inter ea quæ genere conueniunt. Et verò cur magis di&longs;tet quantum à <lb/>&longs;ub&longs;tantia quàm di&longs;tet qualitas, aut vllum aliud ex reliquis prædicamentis? Cùm verò po&longs;teà <pb pagenum="32"/>doceret Ari&longs;toteles o&longs;ten&longs;um e&longs;&longs;e extra genus non e&longs;&longs;e differentias, neque ip&longs;e verba Ari&longs;totelis <lb/> <arrow.to.target n="marg316"></arrow.to.target><lb/>accepi&longs;&longs;et in eum &longs;en&longs;um, quòd di&longs;tantia foret infinita, idem quoque repugnantiam maximam <lb/>inter Ari&longs;totelis dicta inculcare coactus e&longs;t, putans, quod ibi inferretur aduer&longs;um ea quæ &longs;uprà <lb/>con&longs;tituta fuerant; pertinere ad illa quæ &longs;ubalterna &longs;unt, cùm c&ecedil;teroqui &longs;uperiora generali&longs;simis <lb/>accommodarentur. id verò vniuer&longs;am Ari&longs;totelis &longs;ententiam peruertebat. quandò ea quæ diffe­<lb/>runt; aliquo differunt: generali&longs;sima nullo differunt, &longs;ed diuer&longs;a &longs;unt, hoc e&longs;t &longs;eip&longs;is di&longs;tinguun­<lb/>tur, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. ex ip&longs;is dialectici fabricant propo&longs;itiones medio vacantes; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> ea quæ &longs;ub ip&longs;is exi&longs;tunt, <lb/> <arrow.to.target n="marg317"></arrow.to.target><lb/>per illa &longs;eparantur; itaque magis propriè differunt; huic verò oppo&longs;itum autore Alexandro pro­<lb/>nuntia&longs;&longs;et Ari&longs;toteles. Potuit verò eos fallere dictum illud Ari&longs;totelis in extremo X. qui cùm <lb/>eos confuta&longs;&longs;et qui ponerent ideas æternas, & quæ eiu&longs;dem rationis e&longs;&longs;ent cum &longs;ingularibus “<foreign lang="greek">ta\ <lb/>tina\</foreign> ip&longs;e ibi vocat. illud adiungit <foreign lang="greek">ta)de/<gap/>ge/nei. e(tezaplei_on dis/fhxen, h)/ta\ei_dei/</foreign>.” ide&longs;t ea ver&ograve<gap/><lb/>quæ genere diuer&longs;a &longs;unt; magis di&longs;tant, quàm ea quæ &longs;pecie. qua&longs;i antea perora&longs;&longs;et æternum à <lb/>caduco genere di&longs;crepare. Verùm neque hæc cum proximè dictis cohæreant nece&longs;&longs;e e&longs;t, neque <lb/>ex ante con&longs;titutis nece&longs;&longs;ariò colliguntur. &longs;ed videntur potius &longs;epararim fui&longs;&longs;e allata: nam cùm <lb/>de di&longs;tantia contrariorum & eorum quæ &longs;pecie &longs;egregantur, &longs;atis <expan abbr="&longs;uper&qacute;">&longs;uperque</expan>. di&longs;putatum foret; ea <lb/>&longs;ubiungenda quæ ad genera diuer&longs;a pertinerent, vt ab&longs;olueretur di&longs;putatio de oppo&longs;itis; itaque <lb/> <arrow.to.target n="marg318"></arrow.to.target><lb/>docuit ea plus quàm &longs;pecie differentia di&longs;tare. Nam quæ &longs;pecie differunt, habent in quo conue­<lb/>niant, nempe genus; non &longs;ic; quæ genere &longs;eparantur. Ergo illa &longs;ub eodem genere &longs;ummiam obti­<lb/>nuere di&longs;tantiam, hæc infinito quodam interuallo &longs;eiunguntur. Quamquam mirum videri po­<lb/>te&longs;t, &longs;i di&longs;tant multò magis ea qu&ecedil; genere &longs;egregantur quàm ea quæ &longs;pecie; quæ &longs;pecie di&longs;tinguun­<lb/>tur, in eodem &longs;ubiecto non con&longs;i&longs;tere; quæ verò genere &longs;eiugantur, etiam complura e&longs;&longs;e in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> <lb/>indiuiduo: in eodem enim Socrate e&longs;t & &longs;ub&longs;tantia, & quantum, & quale, & omnia prædicamen­<lb/>ta. nec tamen idem albus & niger, aut ratione vtens, aut carens. An ita dicemus hæc magis e&longs;&longs;en­<lb/>tia, & natura di&longs;tingui quàm ea quæ &longs;unt contraria generis eiu&longs;dem, nullam enim e&longs;&longs;enti&ecedil; partem <lb/>habent in qua conueniant: at &longs;ubiecto & materia quæ non e&longs;t e&longs;&longs;entiæ pars, propter eius habili­<lb/>tatem ad omnes formas di&longs;tant minus; contraria propter in&longs;itam priuationem alterius quæ ine&longs;t <lb/>in altero, non modo e&longs;&longs;entia &longs;ecernuntur, &longs;ed etiam &longs;ubiecto: repugnant enim, & &longs;e&longs;e ex eodem <lb/>&longs;ubiecto pellunt vici&longs;sim; illa e&longs;&longs;entia &longs;anè di&longs;crepant; &longs;ed non continentia priuationem, ni&longs;i for­<lb/>maliter ea differre dicamus, quòd vnum non &longs;it id quod e&longs;t alterum; nullam repugnantiam pr&ecedil;­<lb/>&longs;eferunt: &longs;ic & &longs;ub&longs;tantia & quantum &longs;imul e&longs;&longs;e pote&longs;t; licet tota e&longs;&longs;entia &longs;ub&longs;tantia &longs;eparetur à <lb/> <arrow.to.target n="marg319"></arrow.to.target><lb/>quantitate. Ergo æternum & caducum &longs;pecie &longs;ola di&longs;tinguitur, non etiam genere. Quamobrem <lb/>et&longs;i Auerroës ea plus quàm genere di&longs;tare con&longs;tituit; aut extremis illis X. verbis cum aliis e&longs;t de­<lb/>ceptus, aut aliò ab interpretibus eius verba torquentur, atque ip&longs;e velit. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> inquit enim plus quàm <lb/> <arrow.to.target n="marg320"></arrow.to.target><lb/>&longs;pecie; ergo etiam plus quàm genere. quis id dabit? & videtur illud volui&longs;&longs;e tantum quod diffe­<lb/>rant plus quàm &longs;pecie &longs;peciali&longs;sima; nanque æternum & caducum de multis &longs;pecie differentibus <lb/>prædicantur &longs;ignum e&longs;to, quòd addit e&longs;&longs;e contraria, quæ &longs;ub eodem genere collocantur. Venit <lb/>& id mihi in mentem in locum Ari&longs;totelis irrep&longs;i&longs;&longs;e quandam mendulam, & pro eo quod legitur <lb/><foreign lang="greek">ta\ ei)/dei/</foreign>, legendum e&longs;&longs;e <foreign lang="greek">ta\ei)/dh</foreign>, ide&longs;t, ideas, & hunc e&longs;&longs;e illorum verborum &longs;en&longs;um, quod vel idea <lb/>e&longs;t eiu&longs;dem &longs;peciei cum indiuiduis, vel ad &longs;ummam &longs;pecie &longs;peciali&longs;sima &longs;egregatur. &longs;ed æternum <lb/>& caducum genere (&longs;ubalterno) di&longs;crepant; hæc verò maior e&longs;t di&longs;crepantia quàm &longs;pecierum <lb/> <arrow.to.target n="marg321"></arrow.to.target><lb/>&longs;peciali&longs;simarum: ergo non differunt ide&ecedil; ab indiuiduis vt immortale à caduco. Ex mixtura <lb/>contrariorum fit plus & minus. id autem &longs;ic accipiendum e&longs;t, vt faciant contraria circum idem <lb/>&longs;ubiectum, & vt eadem &longs;pecies con&longs;eruetur, vt in accidentibus v&longs;uuenire &longs;olet: nanque &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ &longs;ic &longs;e habent, vt quoque minimo dempto, vel addito &longs;pecies, non &longs;ecus ac numeri dempta, <lb/> <arrow.to.target n="marg322"></arrow.to.target><lb/>vel addita vnitate mutentur. Inde natum e&longs;t tritum illud pronuntiatum in accidentibus plus & <lb/>minus &longs;peciem non immutare, quod tamen ab Ari&longs;totele negatum e&longs;t <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> (eum verò &longs;ecutus e&longs;t <lb/> <arrow.to.target n="marg323"></arrow.to.target><lb/>Theophra&longs;tus, à quo Simplicius) in animi affectionibus quæ in quadam mediocritate collocan­<lb/>tur, ex hac &longs;i exce&longs;&longs;erint, in vitia conuertuntur. Atque etiam plus & minus ad &longs;ub&longs;tantias per­<lb/>tinere pote&longs;t & ad alia complura &longs;ine participatione contrarij; nanque indiuidua &longs;ub&longs;tantia ma­<lb/>gis e&longs;t, quàm &longs;ecunda, &longs;imiliter accidens quiddam minus e&longs;t quàm &longs;ub&longs;tantia; verum id à Gr&ecedil;cis <lb/><foreign lang="greek">kaq) u(fesi_n th_s fu/sews</foreign>, ide&longs;t, &longs;ecundum naturæ humilitatem appellatum e&longs;t; vbi quoque <lb/>res &longs;uis quidem partibus ab&longs;oluta e&longs;t, &longs;ed deficit tanti&longs;per à &longs;ummo; nec latitudinem complet <lb/>eius quod e&longs;t &longs;impliciter in eo genere: nam quantum perfectum e&longs;t; neque ideo pollet ea perfe­<lb/>ctione quam agno&longs;cimus in &longs;ub&longs;tantia, eiu&longs;modi tamen, quæ &longs;ibi conueniat. Sed po&longs;tea quibus <lb/>& quomodo &longs;ingula aptentur. Hoc item ab Ari&longs;totele &longs;emel atque iterum acceptum e&longs;t. <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Si <lb/> <arrow.to.target n="marg324"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg325"></arrow.to.target><lb/>quod ex duobus &longs;it conflatum; vbi alterum exi&longs;tere &longs;eor&longs;um queat; alterum quoque &longs;eparari <lb/>po&longs;&longs;e. vt, &longs;i hydromeli ex aqua & melle componitur, ac mel ab&longs;olutum ab aqua exi&longs;tit, nece&longs;&longs;e <lb/>item e&longs;t aqua &longs;eparetur à melle. At verò, &longs;i &longs;ententiam hanc ita generaliter accipiamus, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> vereor, <lb/> <arrow.to.target n="marg326"></arrow.to.target><lb/>ne veritas illius minuatur: quippe quòd, tamet&longs;i &longs;ub&longs;tantia &longs;eparatur ab accidente, non idcirco <pb pagenum="33"/> <arrow.to.target n="marg327"></arrow.to.target><lb/>accidens à &longs;ub&longs;tantia &longs;eparatur. Præterea ne tollatur eius v&longs;us. Nam &longs;i vtrunque &longs;eparatum e&longs;&longs;e <lb/>velint, id pro comperto accipiunt quod inquirimus: ex hac enim propo&longs;itione alterum ex illis <lb/>&longs;eor&longs;um exi&longs;tere conamur o&longs;tendere; atqui &longs;i ita &longs;umatur, e&longs;t principium, non conclu&longs;io. Nec non <lb/>id mihi veniebat in mentem, Ari&longs;totelem, vbicunque eiu&longs;modi propo&longs;itionem &longs;ump&longs;i&longs;&longs;et; per­<lb/>petuò ad mouentia & mobilia accommoda&longs;&longs;e: <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quin &longs;i audiamus Alexandrum; eam quoque <lb/> <arrow.to.target n="marg328"></arrow.to.target><lb/>&longs;pecialius &longs;umptam fui&longs;&longs;e dicemus; nempe in motu c&ecedil;le&longs;ti &longs;olùm in quo mobile &longs;impliciter e&longs;t; <lb/>quippe orbes planetarum, & mouens, & mobile &longs;imul &longs;ph&ecedil;ra &longs;cilicet inerrans, & primum <expan abbr="mou&etilde;s">mouens</expan> <lb/>ab omni corpore &longs;egregatum. Accedit quòd &longs;i generaliter & indefinitè accipiamus vnum &longs;eiu­<lb/>gatum; poterit intelligi primum; at non efficitur inde, vt po&longs;terius ab&longs;olutum &longs;it. Sed quoniam <lb/>negare non po&longs;&longs;umus, quin, &longs;i rerum e&longs;&longs;entia &longs;pectetur, accidentis item e&longs;&longs;entia &longs;eparata &longs;it ab <lb/>e&longs;&longs;entia &longs;ub&longs;tantiæ, alia enim e&longs;t vtriu&longs;que e&longs;&longs;entia: quia tamen non efficeret Ari&longs;toteles id quod <lb/>in&longs;tituerat: etenim primum motorem à corpore c&ecedil;le&longs;ti non e&longs;&longs;entia &longs;olùm, &longs;ed re &longs;ecretum o&longs;ten­<lb/>dere volebat: idcirco dicemus Ari&longs;totelem de rei &longs;epararione verba facere, & in eam partem ac­<lb/>cipiemus effatum, vt &longs;i de priore dubium &longs;it, &longs;it'ne &longs;eparatum; à po&longs;terioris &longs;epararione conclu­<lb/>damus etiam prius e&longs;&longs;e ab&longs;olutum; <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. rerum natura patietur. Nam &longs;i po&longs;terius ex aliquo pen­<lb/>det, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;tit; multò magis exi&longs;tet per &longs;e prius; quia non pendeat ex alio. atque illud <lb/> <arrow.to.target n="marg329"></arrow.to.target><lb/>po&longs;terius, &longs;ic ab altero &longs;eparari debere putamus, vt ab aliis omnibus ab&longs;olutum &longs;it. Idcirco etiam <lb/>&longs;i materia &longs;eparetur à forma: quia non &longs;impliciter à forma &longs;eparatur, neque formam (de mate­<lb/>riata nunc agimus) à materia liberam e&longs;&longs;e continget. Vbi igitur ab&longs;olutum &longs;it po&longs;terius; prius <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <lb/>multò magis ab&longs;olutum &longs;it, nece&longs;&longs;e e&longs;t. ab&longs;olutum, inquam, vt &longs;ub&longs;i&longs;tens, non autem, vt e&longs;&longs;entiæ <lb/>priuilegio, &longs;iue functionis ab alio pendet. Nam Socrates e&longs;t res ab&longs;oluta, quia con&longs;i&longs;tit partibus <lb/>vniuer&longs;is, ex quibus illud deriuatur, quod dicimus <foreign lang="greek">u)pazxei_n</foreign>, ide&longs;t, exi&longs;tere. Quòd &longs;i pendeat <lb/>ab alio, tanquam mouente; nil veritati propo&longs;itionis ob&longs;tat, modò cau&longs;&longs;as internas & affectus, vt <lb/>in &longs;ubiecto, velut patiente in&longs;unt, c&ecedil;teris cogitatione &longs;euocatis aduertamus, non excludentes à <lb/>Deo reliqua pendere, propterea quòd &longs;int, aut quòd illum imitando operentur: illud verò ap­<lb/>probantes, quòd primum quod &longs;eparatum e&longs;&longs;e colligere &longs;tudemus, ab&longs;olutum quoque &longs;it & à <lb/>nullo pendeat ex con&longs;equentibus, neque vt &longs;it, neque vt operetur. Sed illud mihi placet magis <lb/>hæc non generatim, &longs;ed appo&longs;itè ad motum primum pronuntiata fui&longs;&longs;e ab Ari&longs;totele. Et illud <lb/>item ab Ari&longs;totele receptum. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Ex pote&longs;tate & actu, &longs;iue è materia & forma aut ex corpore, & <lb/> <arrow.to.target n="marg330"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg331"></arrow.to.target><lb/>animo vnum fieri per &longs;e, cuius nulla demon&longs;tratio po&longs;sit afferri, quippe quòd ea &longs;it illorum vis <lb/> <arrow.to.target n="marg332"></arrow.to.target><lb/>& natura, nec in alia principia re&longs;oluatur. Nam quamuis Ari&longs;toteles olim pronuntiarit oppo&longs;i­<lb/>tum in medio afferens aliud principium, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> per quod vnum fiat ex illis; rem ip&longs;am &longs;pectat, dum <lb/> <arrow.to.target n="marg333"></arrow.to.target><lb/>fit: tunc enim requiritur efficiens quod iungat hæc duo principia diuer&longs;a; & finis cuius gratia &longs;ic <lb/>agat efficiens; nos autem hîc verba facimus de re, po&longs;tquàm genita e&longs;t & interna principia &longs;cru­<lb/>tamur; Vnum igitur fit ex illis non vt colla, glutine, aut clauo, neque item compo&longs;itione, aut <expan abbr="cõ-tinuatione">con­<lb/>tinuatione</expan>; &longs;ed quòd pote&longs;tas e&longs;t res quæ perfectionem po&longs;tulat, eius autem perfectio e&longs;t actus; <lb/><expan abbr="eodem&qacute;">eodemque</expan>. modo materia &longs;e habet ad formam, & corpus animalis ad animam. hoc totum, <expan abbr="inquã">inquam</expan>, <lb/>e&longs;t ex eorum natura. Cùm enim e&longs;&longs;e dicatur multis modis, vt pote&longs;tate & actu; illud verè e&longs;t <lb/>quod e&longs;t actus, vnde impetrarunt alia quòd &longs;int. Cùm ergo materia &longs;it pote&longs;tas, forma verò <lb/>actus, materia per &longs;e non con&longs;tat, &longs;ed &longs;ocietatem formæ requirit, vt &longs;it: &longs;ic etiam corpus organi­<lb/>cum, quia potentia vitam habet, non actu, vt eam habeat, animæ præ&longs;entia opus e&longs;t. Quoniam <lb/>igitur oportet vt illi pr&ecedil;&longs;to &longs;it forma, huic autem animus; &longs;i e&longs;&longs;e debent: idcirco vnum fit ex ma­<lb/>teria & forma. Et per analogiam ad hæc quòd certum efficiens incutiat actum certo &longs;ubiecto, <lb/>quod item indemon&longs;trabile te&longs;tatur e&longs;&longs;e Philo&longs;ophus, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> quippe quòd hæc &longs;it eorum natura. <lb/> <arrow.to.target n="marg334"></arrow.to.target><lb/>In rebus etiam natura con&longs;tantibus certa e&longs;t & determinata ratio magnitudinis, & paruitatis, <lb/> <arrow.to.target n="marg335"></arrow.to.target><lb/>cùm vt forma con&longs;i&longs;tat, tùm etiam vt efficienti parere valeat: nanque et&longs;i materiæ cau&longs;&longs;a diui&longs;io <lb/>procedit in infinitum; at vbi illa ratio corrumpatur; intereat forma nece&longs;&longs;e e&longs;t priuata in&longs;trumen­<lb/>tis quibus &longs;uis muneribus fungi debebat: neque enim patitur natura aliquid otio&longs;um. Et debita <lb/><expan abbr="conueniens&qacute;">conueniensque</expan>. rei magnitudo de&longs;ideratur in patiente; quandò magna magnam vim pro ratione <lb/>corporis habentia valdè re&longs;i&longs;tunt, parua eludunt agentia. <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Etiam con&longs;tat naturam gignendo à <lb/> <arrow.to.target n="marg336"></arrow.to.target><lb/>principio ad principium tendere nempe ab efficiente quod e&longs;t actu, ad finem & <expan abbr="formã">formam</expan> quæ &longs;unt <lb/>ratione & e&longs;&longs;entia priora, licet vltima generatione. <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> Hinc efficitur vt res aliter in natura &longs;e <arrow.to.target n="marg337"></arrow.to.target> ha­<lb/><lb/>beat, dum fit, ac po&longs;tquàm facta fuerit: nam quæ po&longs;teriora generatione, hæc &longs;unt natura prio­<lb/>ra, & contra quæ prius natura &longs;unt ea &longs;int vltima generatione. Hæc de communibus phy&longs;io­<lb/>logiæ totius effatis dicere libuit quæ maioris ponderis e&longs;&longs;e intelligeremus, quibus theoremata <lb/>fundarentur quæ de motu generatim in&longs;tituimus, alia reiicientes ad illa, quæ de reliqua re natu­<lb/>rali &longs;cribere cogitamus.</s></p> <pb pagenum="34"/> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg307"></margin.target>III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg308"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg309"></margin.target>a 10. Met. <lb/>T. 13.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg310"></margin.target>b 10. Met. <lb/>T. 19.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg311"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg312"></margin.target>c 10. Met. <lb/>T. 26.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg313"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg314"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg315"></margin.target>d Bis in eo­<lb/>dem T. 26</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg316"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg317"></margin.target>a 1. Po&longs;t.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg318"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg319"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg320"></margin.target>b Di&longs;. <lb/>Di&longs;pu. 2. <lb/>Sol. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg321"></margin.target>IV.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg322"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg323"></margin.target>c 8. Eth. <lb/>c. vlt. <lb/>lib. <foreign lang="greek">pezi­<lb/>paqw_n</foreign>.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg324"></margin.target>d 8. Phy&longs;. <lb/>12. Met. <lb/>T. 35.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg325"></margin.target>V.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg326"></margin.target>e Zim. <lb/>Theo. 174.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg327"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg328"></margin.target>a 12. Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg329"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg330"></margin.target>b 8. Met. <lb/>T. vlt. <lb/>2. de An. <lb/>T. 7.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg331"></margin.target>VI.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg332"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg333"></margin.target>c 2. de Ge. <lb/>T. 51.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg334"></margin.target>d 2. de An.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg335"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg336"></margin.target>e 1. De ort.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg337"></margin.target>f 2. de Par. <lb/>c. 1.</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>Vtrùm principia &longs;uperius expo&longs;ita &longs;int ea nota nobis quæ I. Phy&longs;. propo&longs;uit Ari&longs;toteles an non. <lb/>Cap. V<emph.end type="italics"/>.<lb/> <arrow.to.target n="marg338"></arrow.to.target></s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg338"></margin.target>E</s></p> <p type="main"> <s>ATQVE ea quidem nob. nota &longs;unt annum illa, à quibus initium &longs;u&ecedil; phy&longs;iologi&ecedil; &longs;ump&longs;it <lb/>Ari&longs;toteles? Equidem neque hæc excepta fui&longs;&longs;e puto, neque &longs;ola comprehen&longs;a; &longs;ed aliud <lb/>genus eorum quæ &longs;int nota nob. ab Ari&longs;totele proponi credo quæ <expan abbr="re&longs;olu&etilde;tes">re&longs;oluentes</expan> manu duceremur in <lb/>eorum notitiam, quæ nobis ignota forent, & cùm &longs;impliciter nota e&longs;&longs;ent; nobis quoque nota fie­<lb/>rent: vbi verò notui&longs;&longs;ent, lucem rebus afferrent quæ licet no&longs;cerentur à nob. &longs;impliciter, tamen <lb/>ignorabantur; ita enim no&longs;cebantur à nob. vt &longs;en&longs;ui &longs;e&longs;e offerebant; & cum cau&longs;&longs;as haberent ex <lb/>quibus apt&ecedil; e&longs;&longs;ent, &longs;ine cau&longs;&longs;a no&longs;cebantur; rerum verò cau&longs;&longs;as habentium legitima cognitio pa­<lb/>ratur auxilio cau&longs;&longs;arum: &longs;ed his inuentis per re&longs;olutionem eorum quæ &longs;unt nota nob. adhibito <lb/>quodam gyro rationis, in iis agno&longs;cuntur ea vici&longs;sim quæ nob. nota &longs;unt. vt &longs;i hydromeli &longs;ubij­<lb/>ceretur oculis no&longs;tris, id rotum &longs;pectaremus, neque tamen intelligeremus quid e&longs;&longs;et, quibusúe ex <lb/>partibus con&longs;taret; &longs;epla&longs;iarius verò ip&longs;um accipiens in mel & aquam re&longs;olueret, ex hydromeli­<lb/>te quidem mel, & aquam digno&longs;ceret, & ex iis hydromelitos e&longs;&longs;entiam indicaret. Atque hic qui­<lb/>dem progre&longs;&longs;us accommodatur ad omnia quæ nobis nota &longs;unt, ni&longs;i fortè eadem &longs;int nobis, &</s></p> <p type="main"> <s> <arrow.to.target n="marg339"></arrow.to.target> na­<lb/><lb/>tura nota, quemadmodum euenire &longs;olet in mathematicis. &longs;ed apud phy&longs;icum &longs;anè pauca, ne di­<lb/>xerim nulla, &longs;unt huiu&longs;modi. Cùm verò communiter hoc conueniat in illa omnia quæ nob. <lb/>nota &longs;unt; nos hîc &longs;peciem quandam tractare volumus, vbi videre quoque oportet, quo hæc <lb/>quibus de nunc agimus à c&ecedil;teris &longs;eiungantur, & quodnam peculiare <expan abbr="proprium&qacute;">propriumque</expan>. præ&longs;eferant <lb/>quod attinet ad eorum con&longs;titutionem & modum quo nobis afferunt auxilium ad reliqua co­<lb/>gno&longs;cenda qu&ecedil; ignoramus; ac principia primùm, quæ cùm &longs;e&longs;e demer&longs;erint in profundum, à no­<lb/>&longs;tris &longs;en&longs;ibus longi&longs;simè rece&longs;&longs;erunt, vt iis optimè per&longs;pectis, illa vnde primùm voluere, pro­<lb/>bè intelligerentur. antè enim erat inchoata illorum cognitio, quippe ex &longs;en&longs;u & per accidens; po­<lb/>&longs;tea perfecta & per &longs;uas cau&longs;&longs;as, mox alia quæ cùm pendeant ex illis, à nob. nullo pacto cogno­<lb/>&longs;cuntur; neque enim &longs;entimus ea, quæ in centrum mundi &longs;e&longs;e abdidere; &longs;ed ratio dictat ibi quid­<lb/>dam e&longs;&longs;e torpidi&longs;simum; quia nimirum maximè omnium di&longs;tet à c&ecedil;lo à quo calor ad elementa <lb/>permanat. ea verò deducitur ex iis principiis quæ nob. antea patefacta fuerant. Hæc ergo &longs;peciali <lb/>quodam nomine confu&longs;a vocauit Ari&longs;toteles, Græcè <foreign lang="greek">sugkexume/na</foreign> e&longs;t verò apud Græcos ea <lb/>vox frequenti&longs;sima qua &longs;ignificatur res conturbata & non pura, vt &longs;pecies confu&longs;æ dicerentur <lb/> <arrow.to.target n="marg340"></arrow.to.target><lb/>imagines illæ quæ apparent in aquis, vbi concitantur, a&longs;piciuntur enim di&longs;tortis & perplexis, vt <lb/>certam nullam delineationem præferre videantur. quin ita exiles &longs;unt, vt ægrè di&longs;cerni po&longs;sint. <lb/>atque h&ecedil; quidem huiu&longs;modi e&longs;&longs;e &longs;olent in pueris, dum ab immoderato calore &longs;anguis <expan abbr="&longs;piritus&qacute;">&longs;piritusque</expan>. <lb/>turbantur, con&longs;imiles in ebriis exi&longs;tunt. Sic te&longs;tabatur Ari&longs;toteles, gentem aliquam ab ortu notam <lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quandam, &longs;tigma ip&longs;e vocat, in humeris habere, <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. in auis apparui&longs;&longs;e di&longs;tinctam, po&longs;t <lb/> <arrow.to.target n="marg341"></arrow.to.target><lb/>modo in nepotibus reliquum e&longs;&longs;e nigrum quoddam confu&longs;um, vt di&longs;cernere non liceret, nota'ne <lb/>foret, an potius imago notæ. Eodem quoque modo cùm redderet cau&longs;&longs;am Philo&longs;ophus, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> cur <lb/> <arrow.to.target n="marg342"></arrow.to.target><lb/>nati &longs;imiles interdum parentibus e&longs;&longs;ent, nonnunquàm matribus, ac nepotes auis aut auiis docet <lb/>ex longiore nepotum &longs;ucce&longs;sione figuras maiorum confundi, & proce&longs;&longs;u temporis ita conturba­<lb/>ri, vt nulli amplius affinium, aut con&longs;anguineorum &longs;imiles &longs;int. Verùm quod ad rem no&longs;tram <lb/>pertinet, cùm Galenus, tùm etiam Ari&longs;toteles v&longs;i &longs;unt huiu&longs;cemodi voce, &longs;ignificantes doctrinam <lb/>rudem & inchoatam <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quam item alio nomine <foreign lang="greek">a)o/zison</foreign>, ide&longs;t indefinitam ip&longs;e appellauit. & <lb/> <arrow.to.target n="marg343"></arrow.to.target><lb/>opponit confu&longs;o <foreign lang="greek">to\n diozismo\n</foreign>, ide&longs;t di&longs;tinctionem. Planius adhuc idem Galenus <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> mentionem <lb/> <arrow.to.target n="marg344"></arrow.to.target><lb/>faciens de doctrina qu&ecedil; tradenda e&longs;t rudibus, conferre docet in compluribus indefinitum & con­<lb/>fu&longs;um magis quàm <foreign lang="greek">dihzq zwme/non</foreign>, ide&longs;t di&longs;tinctum, vbi &longs;cilicet id profundæ &longs;peculationis & <lb/> <arrow.to.target n="marg345"></arrow.to.target><lb/>prolixiorum &longs;ermonum & longioris temporis indigeat quod item alio nomine <foreign lang="greek">tu/aw</foreign>, ide&longs;t ru­<lb/>dius dictum & oppo&longs;itum ei, quod e&longs;t exqui&longs;itum, ab Ari&longs;totele &longs;ignificatum fui&longs;&longs;e nouimus. <lb/>M. Tullius <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">sugkexome/non, & ao/zison</foreign>, confu&longs;um <expan abbr="incertum&qacute;">incertumque</expan>. reddidit. Audit igitur, quid <lb/> <arrow.to.target n="marg346"></arrow.to.target><lb/>&longs;ibi velit in methodo confu&longs;um. Sed enim hoc in omnem di&longs;putationem quadram pote&longs;t, &longs;iue <lb/>&longs;it de principiis, &longs;iue de rebus quæ pendent ex ip&longs;is. Atqui nunc aduertamus quæ velit Ari&longs;tote­<lb/>les e&longs;&longs;e confu&longs;a <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> quorum v&longs;us &longs;it in principiis euoluendis. Hæc, &longs;i rerum ip&longs;arum conditionem <lb/> <arrow.to.target n="marg347"></arrow.to.target><lb/>&longs;pectes; illa generatim vocantur quæ vix à nob. cogno&longs;cuntur, hoc e&longs;t, vt tamet&longs;i ea no&longs;camus, <lb/>quòd &longs;int; cùm habeant cau&longs;&longs;as; imperfectè tamen cogno&longs;cuntur, quòd eorum cau&longs;&longs;æ ignoran­<lb/>tur. itaque cùm con&longs;tent ex cau&longs;sis; non fuerit error opinor, &longs;i etiam <foreign lang="greek">siw/qeta</foreign>, ide&longs;t compo&longs;ita <lb/>nuncupentur: præ&longs;ertim quòd habemus graui&longs;simos huius loci interpretes Alexandrum, Sim­<lb/>plicium, & Auerroëm qui confu&longs;a interpretantur compo&longs;ita. Quapropter etiam nos facilitatis <lb/>ergò confu&longs;a tran&longs;umemus in compo&longs;ita. & ea partiemur in tria membra, ea &longs;cilicet quæ &longs;unt <lb/>compo&longs;ita compo&longs;itione formali, reali, & logica. formali quidem compo&longs;itione intelligentes e&longs;­<lb/>&longs;e compo&longs;ita illa, quorum rationi &longs;upponitur alterius ratio, veluti rationi accidentis ratio &longs;ub­ <pb pagenum="35"/> <arrow.to.target n="marg348"></arrow.to.target><lb/>&longs;tantiæ &longs;upponitur: realis autem compo&longs;itio e&longs;t in partibus &longs;ub&longs;tantiæ &longs;ubiectis quæ ex materia <lb/><expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. exi&longs;tunt. Compo&longs;itionem logicam compo&longs;itionem vel rationum, vt &longs;ubiectarum par­<lb/>tium in genere; continet enim genus in &longs;e vniuer&longs;o quodam modo & virtute rationem &longs;uarum <lb/>partium, vel etiam à ratione factam, cùm &longs;impliciter, & &longs;ine vlla conditione &longs;umitur id quod <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>aliqua lege & modo audiendum e&longs;t. Ex horum numero &longs;unt &longs;ententiæ veterum. Omnium <expan abbr="horũ">horum</expan> <lb/>v&longs;us e&longs;t in omni doctrina, & in phy&longs;ica præcipuè. Nam 7. Met. illa repo&longs;uit in notis nobis quo­<lb/>rum auxilio principiorum notitia paretur quæ parum participant ip&longs;um e&longs;&longs;e, tamen ea &longs;ic habe­<lb/>re compertum e&longs;t, quamuis cau&longs;&longs;a lateat; hæc &longs;unt accidentia & inhærentia rebus: parum enim <lb/>con&longs;i&longs;tunt; quia non per &longs;e, &longs;ed in &longs;ub&longs;tantia con&longs;i&longs;tunt; & cùm cau&longs;&longs;as habeant, &longs;ine cau&longs;&longs;a verò <lb/>no&longs;cantur, exiliter admodum cogno&longs;cuntur. Ex eodem ordine &longs;unt compo&longs;ita ex materia, & <lb/>quæcunque &longs;unt hoc aliquid: quandò compo&longs;ita multò minus participent ip&longs;um e&longs;&longs;e quàm for­<lb/>ma: nam con&longs;tant ex materia &longs;en&longs;ili quæ e&longs;t potentia, non actu, & per &longs;e ip&longs;a &longs;unt caduca atque <lb/>mortalia. quibus omnibus vtitur &longs;cientia naturalis, dum ab iis qu&ecedil; in&longs;unt in loco, vel incremento <lb/>eorum venatur e&longs;&longs;entiam, & auxilio motus inuenit materiam, functionis ope formam, atque ex <lb/>in&longs;pectione partium corporis animæ naturam ve&longs;tigat. Valet multum (vt de tertia compo&longs;itione <lb/>dicam) genus ad aperiendas differentias, & partes &longs;ubiectas: etenim ex eo, qua&longs;i ex toto earum <lb/> <arrow.to.target n="marg349"></arrow.to.target><lb/>ratio communis o&longs;tenditur, quæ partiendo illu&longs;tratur; & cuique propria redditur; vt dum in ani­<lb/>mali &longs;en&longs;um <expan abbr="motum&qacute;">motumque</expan>. per&longs;picimus; & varios &longs;en&longs;uum gradus <expan abbr="varios&qacute;">variosque</expan>. modos progrediendi no­<lb/>tantes animalium &longs;pecies con&longs;tituimus. Illorum certè fructus maximus quæ generatim & ab&longs;o­<lb/>lutè pronunciata fuerunt; hæc enim cùm per experientiam nobis notuerint; facilè creduntur; <lb/><expan abbr="eo&qacute;">eoque</expan>. maximè, quòd vniuersè vera &longs;unt; quia tamen flagitant modum; patiunt <expan abbr="imperfectã">imperfectam</expan> quan­<lb/>dam cognitionem quæ tùm ab&longs;oluitur, &longs;i debitum <expan abbr="modũ">modum</expan> addideris: ex illo enim quòd nouimus <lb/>omne quod fit, fieri ex eo quod e&longs;t; & ex eo quod non e&longs;t, collegimus materiam quæ partim e&longs;t, <lb/>partim non e&longs;t. Sed his omnibus veterum &longs;ententiarum expen&longs;io præponitur. iubet enim phi­<lb/>lo&longs;ophus, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt principiorum probationes colligamus ex rationibus adhibitis te&longs;timoniis, <arrow.to.target n="marg350"></arrow.to.target> <expan abbr="exem-plis&qacute;">exem­<lb/><lb/>plisque</expan>. apparentibus. In quibus &longs;i cum dicendis omnes homines con&longs;entire videantur, optimum. <lb/>Si minus quodammodo quidem omnino, quod ab opinione deducti facient. habet enim vnu&longs;­<lb/>qui&longs;que peculiare quoddam procliue ad veritatem ex quibus nece&longs;&longs;e e&longs;t aliquo pacto demon­<lb/>&longs;trare de ip&longs;is; ex iis enim quæ verè &longs;anè dicuntur, at non per&longs;picuè procedentibus exi&longs;tet & id <lb/>quod e&longs;t per&longs;picuè, tran&longs;umentibus &longs;emper ea quæ &longs;unt notiora inter illa quæ confusè dici <arrow.to.target n="marg351"></arrow.to.target> con­<lb/><lb/>&longs;ueuerunt. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Itaque ex ordiri vult tractationem à primis, quæ <expan abbr="nõ">non</expan> per&longs;picuè dicuntur, &longs;tudentibus <lb/> <arrow.to.target n="marg352"></arrow.to.target><lb/>po&longs;t inuenire per&longs;picuè quid e&longs;t illud de quo laboramus, vt in morali quid e&longs;t beaticudo; in qua <lb/>quidem tractatione accipit hoc in quo con&longs;entiunt omnes, eam nimirùm e&longs;&longs;e bonum præ&longs;tanti&longs;­<lb/>&longs;imum. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> eandem methodi rationem non modo in ea di&longs;ceptatione de beatitudine ob&longs;eruandam <lb/> <arrow.to.target n="marg353"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e monet; &longs;ed in aliis omnibus in quibus aliquid rei propo&longs;itæ cogno&longs;centes ea quærimus quæ <lb/>ne&longs;cimus. Quamobrem oportere per ea quæ verè quidem pronunciantur, non autem per&longs;picuè, <lb/>eruere conari quod verè e&longs;t & per&longs;picuè. Hæc nos igitur ea dicimus e&longs;&longs;e quæ nonmodo in ethi­<lb/>cis, &longs;ed in philo&longs;ophia quæ &longs;equitur naturalem, & in phy&longs;ica proponit nob. Ari&longs;toteles, vt eorum <lb/>auxilio principiorum notitiam comparemus, omnium con&longs;en&longs;um fundamentum firmi&longs;simum <lb/>e&longs;&longs;e putantes; ac &longs;i non omnes &longs;anè con&longs;entiant, conari tamen o&longs;tendere, vt ea dicere volui&longs;&longs;e vi­<lb/>deantur, quæ &longs;i mon&longs;trata fuerint, propter innatam propen&longs;ionem ad veritatem facillimè nobis <lb/>concedentur. itaque tran&longs;umptis, ide&longs;t, ad bonum &longs;en&longs;um deductis iis quæ verè quidem, &longs;ed ob­<lb/>&longs;curè pronunciantur, &longs;cientiarum prima principia comperiemus. Ex his multa &longs;unt, vt illa con­<lb/>traria e&longs;&longs;e principia, <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. non contraria; con&longs;imiliter ex non ente, aut ex ente fieri id quod <lb/> <arrow.to.target n="marg354"></arrow.to.target><lb/>fit, quæ cùm vniuersè vera &longs;int, ob&longs;curè tamen dicuntur. hæc &longs;i illu&longs;trentur, & in bonam partem <lb/>accipiantur, & accommodentur ad ea quæ verè & cum ratione con&longs;tituta fuerunt; vera pror&longs;us <lb/>habebuntur; & in iis <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> natura elucebit. <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Atque hic e&longs;t modus omnium apti&longs;simus ad <lb/> <arrow.to.target n="marg355"></arrow.to.target><lb/>di&longs;&longs;oluendas dubitationes, & tollenda contraria; nam &longs;ic omnia quæ videntur in e&longs;&longs;e, con&longs;eruan­<lb/>tur, & quæ contraria cen&longs;entur; mon&longs;trantur di&longs;tinguendo non e&longs;&longs;e contraria: &longs;ic enim verè pro­<lb/>nunciantur, aliter non verè, vt verbis Ari&longs;totelis vtar. Itaque hæc quæ veteres a&longs;&longs;ump&longs;erunt, ea <lb/>nota nobis e&longs;&longs;e arbitror, vnde via muniatur qua po&longs;simus ad principia nobis ignota peruenire. <lb/>Proinde fuit con&longs;uetudo philo&longs;ophi veterum &longs;ententias in exordio cuiu&longs;que methodi &longs;edulò <lb/>di&longs;cutere, quòd veritatem, &longs;i non planè eloquuntur, at balbutiunt. & cùm maiore ex parte veræ <lb/>&longs;int: nanque &longs;en&longs;ibus plerunque fundantur; non difficile e&longs;t illas repurgare; <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. in omni <arrow.to.target n="marg356"></arrow.to.target> me­<lb/><lb/>thodo conandum: præterquàm quòd &longs;i inde ducatur initium; vitatur negotium congrediendi <lb/>cum imperitis, nec omnia reuocanda &longs;unt in controuer&longs;iam, cùm aliqua item ex illis periti rece­<lb/>perint quorum iudicium videtur e&longs;&longs;e approbandum, & præcipuè veterum de principiis, <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> quòd <lb/> <arrow.to.target n="marg357"></arrow.to.target><lb/>enim veteres ortui rerum viciniores e&longs;&longs;ent, vim principiorum magis tenere potuerint; quia periti <lb/>principia cominus intuentur. Accedit eodem, quòd &longs;uppeditant veterum dicta copiam theore­ <pb pagenum="36"/>matum: quandò artes omnes per incrementa quædam productæ &longs;unt <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> quoque artificè ad illas <lb/> <arrow.to.target n="marg358"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg359"></arrow.to.target><lb/>aliquid addente. Confu&longs;a igitur nobis nota &longs;unt; ea verò &longs;e habent vt tota. Quare cùm &longs;en&longs;ui <lb/>notius &longs;it totum quàm partes; à notis autem nobis ex in&longs;tinctu naturæ procedendum &longs;it; à toto <lb/>ad partes progredi cogimur. itaquediuidendo paratur notitia partium qu&ecedil; certa e&longs;t atque di&longs;tin­<lb/>cta: vt enim primo intuitu ampli&longs;simas ædes a&longs;picimus; nec tamen quid commen&longs;i; quid com­<lb/>modi, aut artificiosè di&longs;po&longs;iti contineant intelligere valemus; tùm verò probè h&ecedil;c omnia percipi­<lb/>mus, cùm <expan abbr="qu&ecedil;&qacute;">qu&ecedil;que</expan>. particulatim &longs;peculamur, atque lu&longs;tramus: &longs;icitem euenit in &longs;cientiis. cortex re­<lb/>rum nobis apparet, penetralia latent; h&ecedil;c animo peragrare oportet, &longs;i rem accuratè tenere voluë­<lb/>ris. Vniuer&longs;alis illa notitia <foreign lang="greek">tupw/dhs</foreign> & rudis e&longs;t; non &longs;ufficit; ad partes veniendum e&longs;t quibus <lb/>perlu&longs;tratis vniuer&longs;a rei notitia completur. Idem quoque confirmat auctoritas Ari&longs;totelis <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qui <lb/> <arrow.to.target n="marg360"></arrow.to.target><lb/>inuehitur in antiquos, quòd de natura quidem vniuersè di&longs;&longs;ererent; partes eius intactas omitte­<lb/>rent; quanquàm id difficultatis &longs;ignum po&longs;uit. eius verba hæc &longs;unt, quæ propter interpr&ecedil;tes ani­<lb/>maduertenda propono <foreign lang="greek"><gap/>o\<gap/> o(lon e_xein, me/zos de\ mh\ diw\a<gap/>w</foreign>, ide&longs;t, totum verò obtinere: partem <lb/>autem non po&longs;&longs;e, indicium difficultatis, & hoc e&longs;t illud totum, vnde ad &longs;ingularia procedere iu­<lb/>bet diuidendo Ari&longs;toteles; <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> diuidimus autem vel propriè genus in &longs;uas &longs;pecies per oppo&longs;itas <arrow.to.target n="marg361"></arrow.to.target> dif­<lb/><lb/>ferentias; vel re&longs;oluimus effectus & compo&longs;ita in &longs;uas cau&longs;&longs;as, &longs;eu complexas, &longs;iue incomplexas; <lb/> <arrow.to.target n="marg362"></arrow.to.target><lb/>vel adhibita conditione di&longs;tinguimus; vel diiudicamus; & verùm à fal&longs;o di&longs;cernimus. Et planè <lb/>totum quodcunque illud &longs;it nobis e&longs;t euidentius: etenim de partibus quanti per&longs;picuum e&longs;t, & <lb/>genus &longs;pecie notius e&longs;t, prius enim nouimus hoc e&longs;&longs;e animal, quàm tale animal; & tota &longs;pecies <lb/>per nomen indicatur, e&longs;&longs;entiæ verò partes definitione eluce&longs;cunt, diuidit enim definitio totam <lb/>&longs;peciem in <foreign lang="greek">kaqe/kauta</foreign>, ide&longs;t in &longs;ingularia, non &longs;anè indiuidua, &longs;ed partes e&longs;&longs;enti&ecedil; quæ &longs;imul om­<lb/>nes in nomine ip&longs;o continebantur. & vniuer&longs;ale etiam quod magna ex parte verum e&longs;t, nobis no­<lb/>tius e&longs;t, non tamen accuratè notum, ni&longs;i ip&longs;um in partes &longs;uas di&longs;tinxeris, & quod <expan abbr="verũ">verum</expan> e&longs;t à falsò <lb/>&longs;eparaueris. Et hoc equidem ab Ari&longs;totele notatum fui&longs;&longs;e cen&longs;eo, vnde peteret initia phy&longs;icæ quæ <lb/>nos cum totis in modo, vt dialectici dicunt, non &longs;ine cau&longs;&longs;a numeramus. &longs;iquidem, &longs;i &longs;ubiecta re­<lb/>&longs;picias, per vniuer&longs;a pertinent; &longs;i tamen partes ip&longs;ius aduertas, non &longs;impliciter, &longs;ed cum modo <lb/>vera e&longs;&longs;e intelliges. vtputa, vniuersè verum e&longs;t in omni generatione contrarium ex contrario fie­<lb/>ri, non tamen &longs;impliciter; quia non omni ex parte fit ex contrario; &longs;ed aliqua pars exi&longs;tit in eo <lb/>quod fit, quæ contraria non e&longs;t. Sic quicquid fit, ex non ente fit; non tamen omnes eius partes ex <lb/>non ente fiunt, &longs;ed aliquæ ex ente; nec omnibus modis ac &longs;impliciter fit ex ente, aut ex non ente; <lb/> <arrow.to.target n="marg363"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed partim ex ente, partim ex non ente, & ex ente hoc modo, illo verò ex non ente, ex quibus <lb/>exi&longs;tunt propo&longs;itiones quæ magna ex parte veræ exi&longs;tunt; non quia tales &longs;int eo quòd vt pluri­<lb/>mùm, vt fortè in dialecticis; &longs;ed quia non omni ex parte, nec omnibus modis, & vt dici &longs;olet, &longs;im­<lb/>pliciter. quas item nos in logicis non iniuria collocabimus; quippè quòd communiter veræ &longs;int <lb/>& vniuer&longs;ales, quòd partes vniuer&longs;as minimè complectantur; ad proprias tamen partibus ip&longs;is <lb/>di&longs;tinctis atque &longs;ecretis optimè reduci queant: nam tum ver&ecedil; omni ex parte exi&longs;tunt. vt quòd, <lb/>quicquid fit, partim fiat ex contrario, partim ex non contrario. verum e&longs;t vndequaque, quo <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>probè per&longs;pecto principiorum vis nece&longs;&longs;ariò patebit; & cuncta illu&longs;trabit, tùm qu&ecedil; prius confusè <lb/>no&longs;cebantur, tùm etiam quæ nobis ob&longs;cura &longs;unt ex iis quæ pendent ab ip&longs;is. Atque hic erit pro­<lb/>ce&longs;&longs;us ab vniuer&longs;is ad &longs;ingula, dimi&longs;sis indiuiduis quæ nullo modo &longs;unt &longs;cientiæ partes. <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> & hac <lb/> <arrow.to.target n="marg364"></arrow.to.target><lb/>via &longs;iue per circulum illum, quem regre&longs;&longs;um vocant, nota nobis ex notis natura cogno&longs;cuntur, <lb/>&longs;iue notis principiis, recta demon&longs;tratione, rerum per &longs;e & nobis ignotarum notitia comparatur. <lb/>Neque enim &longs;emper effectus per&longs;picui &longs;unt. Iam verò quòd &longs;ingularia non &longs;ola dicantur indiui­<lb/>dua, patet: nam &longs;ingularia &longs;pecies generis alicuius dicuntur: <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> nec <expan abbr="nõ">non</expan> res materiatæ ad <expan abbr="differentiã">differentiam</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg365"></arrow.to.target><lb/>rerum quæ &longs;unt ab omni materia &longs;egregatæ, vel per e&longs;&longs;entiam, vel per indifferentiam, cuiu&longs;modi <lb/> <arrow.to.target n="marg366"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt vniuer&longs;alia logica, vel primæ philo&longs;ophiæ, triplex e&longs;t enim ab&longs;tractio phy&longs;ica, &longs;cilicet ab in­<lb/>diuiduis, mathematica à materia &longs;en&longs;ili; & metaphy&longs;ica ab omni genere materiæ, quam item lo­<lb/>gica imitatur: his hoc modo ab&longs;tractis &longs;ingularia opponuntur. & Auerroës &longs;ingulare nuncupa&longs;&longs;e <lb/>videtur omne, quod di&longs;tinguitur à compo&longs;ito. <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> te&longs;tatur enim ip&longs;e cogitatiuam non componere <lb/> <arrow.to.target n="marg367"></arrow.to.target><lb/>intelligibilia &longs;ingularia, cùm tamen profe&longs;&longs;us &longs;it cogitatiuæ munus e&longs;&longs;e di&longs;currere de indiuiduis; <lb/>itaque nuncupata e&longs;t mens particularis. ob <expan abbr="eã">eam</expan> cau&longs;&longs;am igitur, vt tollamus ex Auerroë repugnan­<lb/>tiam, &longs;ic verba eius doctoris interpr&ecedil;tabimur, cogitatiuam non componere &longs;ingularia intelligibi­<lb/>lia, ide&longs;t terminos &longs;implices qui &longs;unt partes compo&longs;itorum vniuer&longs;alium. <expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. Zimara quod <lb/>in phy&longs;icis a&longs;&longs;ecutus non e&longs;t, tandem loco alieno; & vbi minus oportuit, veram vocis interpr&ecedil;ta­<lb/>tionem <expan abbr="cõmentus">commentus</expan> e&longs;t. eo&longs;dem &longs;implices terminos &longs;ingularia vocauit Ari&longs;toteles, cùm admonuit <lb/>definitionem diuidere in &longs;ingularia. Ab his igitur quæ rudia &longs;unt & inchoata natura perpetuò <lb/>progreditur, & dum rerum productioni vacat, & dum dirigit nos ad &longs;cientiam. Nam primùm in <lb/>vtero certus &longs;anguis concre&longs;cit; inde quædam carnis moles exi&longs;tit; mox paullatim incipit deli­<lb/>neari; ad extremum ab&longs;oluitur, vt nihil addi prætereà po&longs;sit. Hic autem progre&longs;&longs;us cum erudi­ <pb pagenum="37"/> <arrow.to.target n="marg368"></arrow.to.target><lb/>ti&longs;simè & eleganti&longs;simè fuerit expo&longs;itus à M. Tullio <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> in omni genere notitiæ, nihil nocebit <lb/> <arrow.to.target n="marg369"></arrow.to.target><lb/>(opinor) &longs;i in hunc locum apti&longs;simè illius verba conferantur. Ip&longs;e igitur primum de iis agens in <lb/>quibus appetitus exercetur, ea &longs;cribit quæ certè ex media philo&longs;ophia deprompta fui&longs;&longs;e fatebe­<lb/>ris, & cum placitis Ari&longs;totelis maximè congruentia. De prima ergo hominis con&longs;titutione di­<lb/>&longs;putans &longs;ic ait. “Hanc initio con&longs;titutionem confu&longs;am habet & incertam, vt tantummodo &longs;e <lb/>tueatur, qualecunque &longs;it.” Iam enim accepimus, omne animal &longs;eip&longs;um diligere, & &longs;imulac or­<lb/>tum e&longs;t, id agere, vt &longs;e con&longs;eruet, quòd hic primus ad omnem vitam tuendam appetitus à natu­<lb/>ra datur, &longs;e vt con&longs;eruet, atque ita &longs;it affectum, vt optimè &longs;ecundum naturam e&longs;&longs;e po&longs;sit. &longs;e in­<lb/>quàm tantummodo tueatur, qualecunque &longs;it. “&longs;ed nec quid fit, nec quid po&longs;sit, nec quid ip&longs;ius <lb/>natura &longs;it, intelligit. Cùm autem proce&longs;sit paullulum, & quatenus, quicquid &longs;e attingat, ad <expan abbr="&longs;e&qacute;">&longs;eque</expan>. <lb/>pertineat, per&longs;picere cœpit. tùm &longs;en&longs;im incipit progredi, &longs;e <expan abbr="&longs;e&qacute;">&longs;eque</expan>. agno&longs;cere & intelligere, quam <lb/>ob cau&longs;am habeat eum quem diximus, animi appetitum: <expan abbr="cœptat&qacute;">cœptatque</expan>. & ea quæ naturæ apta &longs;en­<lb/>tit, appetere & propul&longs;are contraria.” Sed illud pror&longs;us diuinum quod ex Accio profitetur, <lb/>vnde contemplationis origo deducta e&longs;t, qua &longs;e&longs;e v&longs;que ad Deum Optimum Maximum, &longs;olus <lb/>homo euexit ab ignorantiæ gradu per admirationem eorum quæ &longs;en&longs;ibus & confusè &longs;ubiiceren­<lb/>tur, ad exqui&longs;itam & di&longs;tinctam notitiam rerum procedens, & &longs;ummas eorum cau&longs;&longs;as attin­<lb/>gens. Ecce pa&longs;tores He&longs;peridum, Columbi nauem, pan&longs;is velis ad littus appellere con&longs;piciunt: <lb/> <arrow.to.target n="marg370"></arrow.to.target><lb/>rem nouam procul admirantur; quid e&longs;&longs;e po&longs;sit ignorant; in&longs;ulam moueri &longs;u&longs;picantur. aut con­<lb/>citari nimbum, propè Deos illam vehi cen&longs;ent. itaque &longs;ecum fremunt, Quare, vt apud Accium <lb/>pa&longs;tor ille qui nauem nunquàm ante viderat, “vt procul diuinum & nouum vehiculum Argo­<lb/>nautarum è monte con&longs;pexit, primò admirans & perterritus loquitur: &longs;ic & ip&longs;i murmurant <lb/>hoc modo.”</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg339"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg340"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg341"></margin.target>a 7. De hi&longs;. <lb/>anim. c. 6.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg342"></margin.target>b 4. de Ge. <lb/>an. c. 3.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg343"></margin.target>c 2. De die. <lb/>crit. c. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg344"></margin.target>d 3. de cau. <lb/>p<gap/> c. 3. <lb/>Pi. tibao 7. <lb/>de rep.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg345"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg346"></margin.target>e 5. de fin.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg347"></margin.target>f 1. ad Eu. <lb/>c. 3.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg348"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg349"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg350"></margin.target>a 1. ad Eu. <lb/>c. 3.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg351"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg352"></margin.target>b 1. ad Eu. <lb/>c. 4.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg353"></margin.target>c 2. ad Eu. <lb/>c. 3.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg354"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg355"></margin.target>d 7. ad Eu. <lb/>c. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg356"></margin.target>e 1. de Au. <lb/>T. 19.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg357"></margin.target>f 1. Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg358"></margin.target>a 2. Elen. <lb/>1. Rhet. <lb/>2. Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg359"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg360"></margin.target>b 2. Met. <lb/>c. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg361"></margin.target>c 1. Phy&longs;. <lb/>T. 4.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg362"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg363"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg364"></margin.target>d Auer. 1. <lb/>Phy&longs;. T. 5.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg365"></margin.target>e 1. de par. <lb/>anim. c. 3. <lb/>12. Met. <lb/>T. 4.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg366"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg367"></margin.target>f 3. de An. <lb/>c. 33.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg368"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg369"></margin.target>a 5. De fin.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg370"></margin.target>B</s></p> <p type="main"> <s>-Tanta moles labitur</s></p> <p type="main"> <s>“Fremebunda ex alto ingenti &longs;onitu & &longs;piritu:</s></p> <p type="main"> <s>Præ &longs;e vndas voluit: vertices vi &longs;u&longs;citat:</s></p> <p type="main"> <s>Ruit prolap&longs;a: pelagus re&longs;pergit: reflat:</s></p> <p type="main"> <s>Ita dum interruptum credas nimbum voluier,</s></p> <p type="main"> <s>Dum quod &longs;ublime ventis expul&longs;um rapi</s></p> <p type="main"> <s>Saxum aut procellis, vel globo&longs;os turbines</s></p> <p type="main"> <s>Exi&longs;tere ictos vndis concur&longs;antibus,</s></p> <p type="main"> <s>Ni&longs;i quas terre&longs;tres pontus &longs;trages conciet:<lb/> <arrow.to.target n="marg371"></arrow.to.target></s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg371"></margin.target>C</s></p> <p type="main"> <s>Aut fortè Triton fu&longs;cina euertens &longs;pecus,</s></p> <p type="main"> <s>Subter radices penitus vndanti in freto</s></p> <p type="main"> <s>Molem ex profundo &longs;axeam ad cœlum vomit.”</s></p> <p type="main"> <s>Dubitat primo, quæ &longs;it ea natura, quam cernit ignotam: <expan abbr="idem&qacute;ue">idemque</expan> iuuenibus vi&longs;is, <expan abbr="audito&qacute;ue">auditoque</expan> <lb/>nautico cantu,</s></p> <p type="main"> <s>Sicuti inciti atque alacres ro&longs;tris perfremunt</s></p> <p type="main"> <s>Delphini -Item alia multa.</s></p> <p type="main"> <s>“-Syluani melo</s></p> <p type="main"> <s>Con&longs;imilem ad aures cantum & auditum refert.&rdquo Ergo vt hîc primo a&longs;pectu inanimum <lb/>quiddam <expan abbr="&longs;en&longs;u&qacute;ue">&longs;en&longs;uque</expan> vacuum &longs;e putat cernere,; pò&longs;t autem &longs;ignis certioribus quale &longs;it id de quo <lb/>dubitauerat incipit &longs;u&longs;picari: &longs;ic philo&longs;ophi & vniuersè omnes qui ex ignorantia traducuntur <lb/>ad &longs;cientiam, primo a&longs;pectu mundi conturbati, cùm po&longs;teà vidi&longs;&longs;ent motus eius finitos & æqua­<lb/>biles, <expan abbr="omnia&qacute;ue">omniaque</expan> ratis ordinibus moderata, <expan abbr="immutabili&qacute;">immutabilique</expan>. con&longs;tantia, intellexere ine&longs;&longs;e aliquem, <lb/>non &longs;olum habitatorem in hac cœle&longs;ti ac diuina domo, &longs;ed etiam rectorem & gubernatorem, </s></p> <p type="main"> <s> <arrow.to.target n="marg372"></arrow.to.target><lb/>& tanquàm architectum tanti operis & tanti muneris. Hæc M. Tullius præceptorem Platonem <lb/>imitatus qui oculos ex tam admirabilium rerum con&longs;pectu nobis ad Dei cognitionem duces <lb/>optimos extiti&longs;&longs;e prædicauit. Ita ergo peruenitur ad ea quæ &longs;unt nota natura, &longs;iue &longs;impliciter, <lb/>& per &longs;e nota, fortè etiam &longs;ecundum naturam quæ dici &longs;olent maximè vniuer&longs;alia; quòd per <lb/>plura pertinere &longs;olent. Quanquam vereor, ne quod di&longs;crimen inter hæc exi&longs;tat: neque &longs;olum <lb/>in eo quòd ita propter varias cau&longs;&longs;as appellentur; “verum etiam quòd reip&longs;a di&longs;tinguantur.” <lb/>Etenim natura nota & per &longs;e, illa dicere con&longs;ueuimus, quæ ex aliis tanquam ex fidem facienti­<lb/>bus &longs;olum; non vt explicantibus quid, aut cur &longs;int, colligantur. immò cùm primum ex notis <lb/>nobis indicata &longs;unt, in &longs;eip&longs;is &longs;uæ lucis & veritatis cau&longs;&longs;as habent, atque illas quidem ita effica­<lb/>ces, vt lucem <expan abbr="veritatem&qacute;ue">veritatemque</expan> afferant iis quæ na&longs;cuntur ex ip&longs;is; quapropter ex ip&longs;is illa note&longs;ce­<lb/>re opus e&longs;t: & planè non hæc ex notis nobis, vt nota nobis ex ip&longs;is apta &longs;unt. Cùm enim cognitio <lb/>no&longs;tra à &longs;en&longs;u nece&longs;&longs;ariò ducat <expan abbr="origin&etilde;">originem</expan>, per &longs;en&longs;ilia quæ po&longs;teriora &longs;unt, <expan abbr="tran&longs;eundũ">tran&longs;eundum</expan> e&longs;t. at &longs;i <expan abbr="m&etilde;s">mens</expan> <lb/>aut &longs;pecies obiecta libera foret à materia, progre&longs;&longs;us hic vtique nece&longs;&longs;arius non e&longs;&longs;et. Signo illud <pb pagenum="38"/>e&longs;to, quòd mens in habitu, quam fœcundam vocant, ab iis incipit quæ &longs;unt nota natura. <lb/> <arrow.to.target n="marg373"></arrow.to.target><lb/>Verùm &longs;en&longs;ilia & effectus ita &longs;e habent, vt ni&longs;i è cau&longs;sis illis cogno&longs;ci nequeant. Itaque etiam no­<lb/>ta &longs;impliciter appellantur, quòd menti bene affectæ nota &longs;unt, qua&longs;i certi&longs;sima &longs;int; vt &longs;i aliter <lb/>e&longs;&longs;e videantur; non rei &longs;anè, &longs;ed menti non benè affectæ &longs;it ad&longs;cribendum. nec &longs;ecus àc dulce <lb/>&longs;impliciter illud iudicetur, quod gu&longs;tatui bene &longs;ano tale apparet, quòd &longs;i &longs;ecus appareat; non id <lb/>rei vitium e&longs;t, &longs;ed gu&longs;tatus. vitium pelle, iam dulce apparebit. Atque hæc ab&longs;olutè reip&longs;a & na­<lb/>tura priora e&longs;&longs;e puto, quomodocunque priora &longs;int, vel origine, vel perfectione, quia &longs;int cau&longs;&longs;æ. <lb/>C&ecedil;terùm notiora & priora &longs;ecundum rationem, nil vetat e&longs;&longs;e po&longs;teriora natura. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;iquidem ea <lb/> <arrow.to.target n="marg374"></arrow.to.target><lb/>quæ hoc modo priora &longs;unt, ita &longs;int, quòd à c&ecedil;teris per indifferentiam &longs;eparari queant, hoc e&longs;t, vt <lb/>&longs;int hoc vel illo definitè concipi po&longs;sint, nec eorum cognitio plus ex hoc quàm alio pendeat. <lb/>vt ens quantum non plus quàm quale &longs;ignificat, ita &longs;e habent vniuer&longs;alia, qu&ecedil; prædicantur in <lb/>quid. &longs;unt enim prima &longs;ecundum rationem, quòd ab intelligentia &longs;ingularium &longs;uperantur: <lb/>At cùm ex his quæ per indifferentiam communia &longs;unt, quæ prædicantur in quid &longs;int princi­<lb/>pia rei, formalia &longs;unt item natura priora; quæ verò communia &longs;unt ad vnum (quod po&longs;teà mon­<lb/>&longs;trabitur) &longs;int apta ex &longs;uis partibus &longs;ubiectis, hæc priora tantummodò erunt ratione; re autem & <lb/> <arrow.to.target n="marg375"></arrow.to.target><lb/>natura po&longs;teriora. Nil igitur prohibet quominus ea quæ &longs;unt ratione priora, &longs;int po&longs;teriora na­<lb/>tura. Quamobrem patet hæc non e&longs;&longs;e nota &longs;impliciter, neque &longs;uaptè natura nota. quinimmò il­<lb/>lorum cognitionem ex aliorum notitia nece&longs;&longs;ariò pendere. Illa igitur quo priora natura &longs;unt, <lb/>neque &longs;ecundum rationem &longs;olum, verum etiam reip&longs;a priora, &longs;unt illa principia quæ per nota <lb/>nobis exquirimus, & in methodorum fronte per&longs;equimur in eorum ve&longs;tigatione &longs;ententias ve­<lb/>terum &longs;crutantes, & qu&ecedil; verè dicta &longs;unt ob&longs;curè tamen explanantes & cuncta in bonum &longs;en&longs;um <lb/>transferentes. quam &longs;anè partem in methodo ne&longs;cio'num condemnandi &longs;imus, &longs;i reiiciamus ad <lb/>principium &longs;cientiæ, quæ e&longs;t mens qua terminos & principia cogno&longs;cimus: nanque et&longs;i compa­<lb/>ret aliquis progre&longs;&longs;us rationis: is demum mente finitur. Quòd &longs;i opponas eandem e&longs;&longs;e verorum <lb/>demon&longs;trationem & confutationem fal&longs;orum. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Quare, cum demon&longs;tratio &longs;it &longs;cientis. igitur <lb/> <arrow.to.target n="marg376"></arrow.to.target><lb/>eam partem fore &longs;cientiæ. Re&longs;pondebo, &longs;i fuerit di&longs;ceptatio de principiis in aliqua &longs;cientia pri­<lb/>mis: quia non pote&longs;t eorum &longs;cientia tradi progre&longs;&longs;um quidem e&longs;&longs;e &longs;apientiæ vel dialecticum: <lb/>eius verò terminum fore mentem; &longs;ecus, &longs;i di&longs;&longs;eramus de his quæ non &longs;unt prima, vel pendent <lb/>à principiis, quòd horum pote&longs;t e&longs;&longs;e demon&longs;tratio quæ item &longs;i probabilia fuerint; propter ma­<lb/>gnum lumen principiorum, multò fidei plus efficiunt quàm &longs;i demon&longs;trationis certi&longs;simæ vis <lb/> <arrow.to.target n="marg377"></arrow.to.target><lb/>adhiberetur; e&longs;t enim demon&longs;tratio rerum per &longs;e ignotarum; ideò multam operam flagitant, vt <lb/>& per&longs;piciantur & credantur per &longs;e nihil afferentia lucis. Neque de omnibus e&longs;t &longs;electio veri <lb/>cum demon&longs;tratione, verùm de iis quæ &longs;unt ex principiis, aut demon&longs;tratio communiter accipi­<lb/>tur pro omni genere probationis. Sic ergo nota nobis in primo phy&longs;iologiæ limine ab Ari&longs;to­<lb/>tele &longs;umpta e&longs;&longs;e defendimus.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg372"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg373"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg374"></margin.target>a 13. Met. <lb/>c. 2.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg375"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg376"></margin.target>b 1. de c&ecedil;­<lb/>lo T. 100.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg377"></margin.target>G</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>Veterum &longs;ententiæ quo pacto tractande, & variæ philo&longs;ophorum &longs;ectæ recen&longs;entur. <lb/>Cap. VI<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>IN quaque di&longs;ceptatione magnus v&longs;us haberi &longs;olet ex di&longs;cu&longs;sione &longs;ententiarum quas alij pro­<lb/>fe&longs;si fuerint, ac mea quidem &longs;ententia multas ob cau&longs;&longs;as, quarum aliquæ &longs;anè ab Ari&longs;totele <lb/> <arrow.to.target n="marg378"></arrow.to.target><lb/>recitantur: attamen & vna maximè nece&longs;&longs;aria mihi &longs;uccurrit quam neque in po&longs;tremis haben­<lb/>dam e&longs;&longs;e iudico. Talis autem e&longs;t. Nimirum in &longs;cientia facienda præcipuè con&longs;ulendum e&longs;&longs;e ca­<lb/>ptui di&longs;centis. Neque enim eadem di&longs;cipulo nota &longs;unt, ac præceptori; &longs;iquidem præceptor ve­<lb/>ra rerum principia no&longs;cat, & explicationem rei ab ip&longs;ius propria natura po&longs;sit exordiri. di&longs;cipu­<lb/>lus contrà, cum rudior &longs;it, multis eget tanquam apparatibus quibus erudiatur, & tanti&longs;per infor­<lb/>metur, dum vera principia rerum a&longs;&longs;equatur, & apud ip&longs;um plus &longs;æpè pote&longs;t auctoritas quàm <lb/>quæuis efficax ratio. In euoluendis igitur aliorum &longs;ententiis multa deteguntur quæ mentem <lb/>di&longs;cipuli præparent ad concipienda principia quæ veterum auctoritas probabilia facit. Tùm <lb/>etiam rerum natura cognitu perdifficilis e&longs;t; & quamuis vna &longs;it vnius rei &longs;cientia, quæ ducitur <lb/>ex principiis quæ veri&longs;sima <expan abbr="certi&longs;sima&qacute;">certi&longs;simaque</expan>. &longs;int; neque omnia &longs;cientiæ &longs;unt obnoxia; nec &longs;i &longs;ciri <lb/>queant, ab omnibus eodem modo tenentur; cum varia mihi <expan abbr="tibi&qacute;">tibique</expan>. eiu&longs;dem rei euenta & attri­<lb/>buta &longs;e&longs;e obtulerint ex quibus iudicia variantur. Itaque non idem ab vnoquoque principium <lb/>di&longs;ciplinæ &longs;olet adhiberi. Fit igitur, vt &longs;i varia principia quæ in mentem veniunt ex aduer­<lb/>&longs;ione plurium &longs;ententiarum, in promptu &longs;int; & id &longs;uccurrere po&longs;sit quod impleat animum <lb/>auditoris: & illud etiam, quod &longs;it maximè accommodatum, ad docendum quod &longs;cili­<lb/>cet ab auditore facilè capiatur, & vera rei principia mon&longs;tret. Aliæ quoque talis con&longs;ilij <pb pagenum="39"/> <arrow.to.target n="marg379"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;æ po&longs;&longs;unt afferri, ita enim tractantur, vt à nobis &longs;uprà dictum e&longs;t de primis illis cogita­<lb/>tionibus rudibus &longs;cilicet & inchoatis, vt quid in illis veri continetur, accipi po&longs;sit; illud re­<lb/>pudiari, quod ine&longs;t fal&longs;i. Proinde in iis ita ver&longs;andum, vt medici in corporum curatione; &longs;icu­<lb/>ti enim ip&longs;i non nutriunt, nisi corpus a prauis humoribus repurgarint: &longs;ic neque ali debet ani­<lb/>mus; ni&longs;i ante pellantur errores. Efficitur item, vt in veram &longs;ententiam po&longs;sit qui&longs;que trahi <lb/>facilius, quo maior philo&longs;ophorum con&longs;en&longs;us exi&longs;tat; erit verò hoc expeditius quo plura ex in­<lb/>hærentibus & comitantibus explorentur, atque illa quidem quæ videantur aduer&longs;a (nam nece&longs;­<lb/>&longs;ariæ contrariorum conclu&longs;iones & rationes, qu&ecedil;&longs;tiones &longs;unt de contrariis) patiunt enim dubita­<lb/>tionem; dubitatio verò copiam facit, & dum animum huc & illuc conuertit, viam mon&longs;trat ad <lb/>inueniendum quod qu&ecedil;ritur, cùm ita eueniat, vt ex aduer&longs;orum collatione quod plus valeat ob­<lb/>&longs;eruari po&longs;sit, & ex oppo&longs;itarum rationum conflictu, non &longs;ecus àc ignis ex attritu &longs;ilicis, excutia­<lb/>tur veritas, & fallaciarum cau&longs;&longs;æ facilius detegantur, vnde omnis ignorantiæ caligo di&longs;pellitur. <lb/>Neque enim oratio vera &longs;olùm e&longs;&longs;e debet; &longs;ed aperienda quoque cau&longs;&longs;a e&longs;t, cur &longs;al&longs;a pro veris <lb/>habita &longs;int. cùm ita fiat, vt ratio per quam fal&longs;a colligebantur, probabilis &longs;anè, verùm non nece&longs;­<lb/>&longs;aria videatur. Proptereà vero tum magis adhære&longs;cimus. Oppo&longs;ita enim (vt fertur) in proximo <lb/>magis elucent. Ex hac igitur <expan abbr="verorũ">verorum</expan> collatione <expan abbr="cũ">cum</expan> fal&longs;is id facilè &longs;uccedit quod optat in <expan abbr="addi&longs;c&etilde;te">addi&longs;cente</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg380"></arrow.to.target><lb/>Philo&longs;ophus. ita enim principia vera cogno&longs;cit & credit, vt ijs oppo&longs;ita fal&longs;a pror&longs;us exi&longs;timet; <lb/>ex quo efficitur immutabilis; id quod &longs;cientis e&longs;t maximè proprium. Nec reticendum illud e&longs;t <lb/>quòd aliqui ratione in&longs;i&longs;tunt, nonnulli, quorum minus per&longs;picaæ e&longs;t ingenium, apparentibus. ea <lb/>verò &longs;&ecedil;pè &longs;ecum pugnare contingit, ex quo &longs;ententiæ repugnantes oriuntur. Igitur ob eam cau&longs;­<lb/>&longs;am rationes & apparentia &longs;unt conferenda, <expan abbr="&longs;&ecedil;pius&qacute;">&longs;&ecedil;piusque</expan>. apparentia con&longs;ectanda &longs;unt quàm retinen­<lb/>dæ rationes: <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;i verò pugnent cum apparentibus eas &longs;oluere oportebit. Nunc autem ni&longs;i illas <lb/> <arrow.to.target n="marg381"></arrow.to.target><lb/>&longs;oluere liceat, fidem iis habere cogimur, & inuiti decipimur. Tùm etiam quia verum ex fal&longs;is col­<lb/>ligi pote&longs;t, conclu&longs;ionis cau&longs;&longs;æ &longs;pectandæ &longs;unt; ne fortè id quod <expan abbr="cõcluditur">concluditur</expan>, illi tribuatur ex quo, <lb/>non pendet. Prætereà maiorem auctoritatem habebunt ea quæ dicentur apud illos qui antè au­<lb/>diuerint rationes earum &longs;ententiarum quæ controuer&longs;iam faciunt. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Nam &longs;ic rectiores iudices <lb/> <arrow.to.target n="marg382"></arrow.to.target><lb/>habebimur, &longs;i omnium cau&longs;&longs;as audiamus. Arbitros enim præ&longs;tare nos oportet, non aduer&longs;arios, <lb/>&longs;i iudicando verum inuenire volumus. Cæterùm prætereà, quæ valent ad rectè iudicandum, il­<lb/>lud ab Ari&longs;totele &longs;criptum e&longs;t, ea videnda e&longs;&longs;e quæ dixerint alij, ne &longs;i decepti fuerint, in <expan abbr="ei&longs;d&etilde;">ei&longs;dem</expan> ver­<lb/>&longs;emur erroribus. & &longs;i quod nobis commune cum illis decretum &longs;it, ne priuatim mole&longs;tiam nobis <lb/> <arrow.to.target n="marg383"></arrow.to.target><lb/>ip&longs;is exhibeat, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> dum c&ecedil;teros adiutores habemus; & pro nobis pugnare <expan abbr="paratos&ttilde;">paratostur</expan>; qua&longs;i &longs;oli <expan abbr="tantã">tantam</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg384"></arrow.to.target><lb/>quæ&longs;tionem &longs;u&longs;tinere non valeamus, itaque ad excu&longs;ationem &longs;ocios qu&ecedil;rimus; & crimen nobis <lb/>volumus cum alijs e&longs;&longs;e commune: neque id affine culpæ habendum e&longs;t; quia tamet&longs;i nihil de il­<lb/>la quæ&longs;tione &longs;uccurrit quod aliter con&longs;titui po&longs;sit; gratum tamen e&longs;&longs;e debet non modò per om­<lb/>nia melius; &longs;ed quòd aliqua &longs;anè meliora faciamus, alia verò <expan abbr="nõ">non</expan> deteriora, &longs;i melius non licuerit. <lb/>Hic quidem no&longs;tri con&longs;ilij fructus. Verumenimuerò, cùm variis modis &longs;ententiæ <expan abbr="philo&longs;ophorũ">philo&longs;ophorum</expan> <lb/>tractari &longs;oleant, & di&longs;&longs;olui rationes quibus confirmantur & probabiliter & demon&longs;tratiue; non <lb/>de&longs;unt etiam (vt commune e&longs;t omnibus falli) qui &longs;e cauillis inuoluant, quibus cùm &longs;e extricare <lb/>ne&longs;ciant, multa commini&longs;cuntur quæ toto cœlo di&longs;tent à vero. Nonnulli item demon&longs;trationi­<lb/>bus vtantur quæ propriæ &longs;int aliarum <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan>. Nos in hac methodo con&longs;tituimus illa di&longs;&longs;olue­<lb/>re quæ vel ex no&longs;tris principiis malè deducta &longs;int, vel conclu&longs;a mediis per accidens, vel etiam in­<lb/>uoluta &longs;ophi&longs;matis; illud in animo perpetuò fixum habentes, vt quæ ponuntur à nobis cum &longs;en­<lb/>&longs;ilibus primum, tùm deinde cum Ari&longs;totelicis dogmatis congruant: &longs;iqua præter h&ecedil;c adhibean­<lb/>tur, nihilominus &longs;tudebimus, vt ad ea ip&longs;a, quæ primi propo&longs;iti &longs;unt, aliquo pacto conducant. <lb/> <arrow.to.target n="marg385"></arrow.to.target><lb/>Nouerat enim Ari&longs;toteles Parmenidem & Meli&longs;&longs;um, tollere naturam principij, nedum natura­<lb/>lis &longs;cientiæ fundamenta demoliri. quia verò præ&longs;eferret ea di&longs;putatio philo&longs;ophiam, ide&longs;t, pate­<lb/>faceret aditum ad inueniendam veritatem (talis enim e&longs;t vis eius locutionis <foreign lang="greek">e)\xein filosofian</foreign>, <lb/>ide&longs;t, habere philo&longs;ophiam: ita vt etiam alibi Ari&longs;toteles ita &longs;criptum reliquerit aliquid e&longs;&longs;e à <lb/>ciuili philo&longs;opho con&longs;iderandum, quòd haberet <foreign lang="greek">a)pozi\an k<gap/>u\ filosofi\an pwlitikiw\</foreign>, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> ide&longs;t, <lb/> <arrow.to.target n="marg386"></arrow.to.target><lb/>dubitationem & philo&longs;ophiam ciuilem & alibi <foreign lang="greek">o(\sa me\n ou_n e)\xein filosofian pwlitikh\n</foreign>, <lb/><emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> ide&longs;t, “Quæcunque habent philo&longs;ophiam ciuilem”, &longs;ic quia contemplatio entis & vnius <expan abbr="veritat&etilde;">veritatem</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg387"></arrow.to.target><lb/>illu&longs;trat, & valet ad fundanda phy&longs;iologiæ principia, non detrectauit Philo&longs;ophus eiu&longs;modi <expan abbr="cõ-gre&longs;&longs;um">con­<lb/>gre&longs;&longs;um</expan>. Nanque et&longs;i non naturales quæ&longs;tiones ad di&longs;cutiendum proponebant, de natura &longs;e lo­<lb/>qui profitebantur quæ, cùm principium foret, impellebat item ip&longs;os ad di&longs;ceptandum quodam­<lb/>modo de principio. Itaque ob affinitatem quam habebat illa po&longs;itio cum phy&longs;iologiæ princi­<lb/>piis, ab Ari&longs;totele con&longs;iderata e&longs;t. De natura autem &longs;e di&longs;&longs;erere autumabant, idcirco quod nulla <lb/>alia &longs;ub&longs;tantia &longs;upra naturam ab illis per&longs;pecta fui&longs;&longs;et. Et Epicurus etiam omnia naturæ nomine <lb/>appellauit qui ita diuidit. Omnium qu&ecedil; &longs;int, naturam e&longs;&longs;e corpora & inane, <expan abbr="qu&ecedil;&qacute;ue">qu&ecedil;que</expan> his accidant. <lb/>Nam quæcunque eluent aut his coniuncta duabus (corporibus & inani) rebus ea inuentes; aut <pb pagenum="40"/>horum euenta videbis. Ex hoc efficiebatur, vt apud illos ens & natura idem e&longs;&longs;et. Vnde Galenus <lb/> <arrow.to.target n="marg388"></arrow.to.target><lb/>rationem reddens in&longs;criptionis libri de natura humana, docuit omnes veteres in&longs;cribere <expan abbr="cõ&longs;ue&longs;&longs;e">con&longs;ue&longs;&longs;e</expan> <lb/>&longs;uos libros de natura. Proinde naturalis erat prima philo&longs;ophia, ne dixerim quoque &longs;olam: <expan abbr="quã-dò">quan­<lb/>dò</expan> mathematic&ecedil;, quia bonum con&longs;ectari non viderentur; è numero &longs;cientiarum expunctæ &longs;unt; <lb/>&longs;ed po&longs;teà cognitis aliis &longs;ub&longs;tantiis materiæ immunibus ex &longs;upremo gradu deiecta fuit, & phi­<lb/>lo&longs;ophiæ primæ proximos honores occupauit. Quamobrem latius patet naturæ &longs;ignificatum <lb/>quàm id quod in no&longs;tra methodo concipitur & definitur, principium motus & quietis. idem <lb/>enim valet atque ens. Quapropter qui naturam in eo &longs;ignificato &longs;pectat, multa quidem tractare <lb/>cogitur qu&ecedil; cancellos methodi no&longs;tri tran&longs;iliunt, quod certè non ob&longs;eruans Themi&longs;tius, præ&longs;er­<lb/>tim, cùm paullò antè affirma&longs;&longs;et Ari&longs;toteles, eos non agere de natura, quia motus initia &longs;u&longs;tuli&longs;­<lb/>&longs;ent, locum ita legebat. De natura quidem non; naturales autem quæ&longs;tiones, & tamen illud om­<lb/>nino fal&longs;um qu&ecedil;&longs;tiones ab illis inductas e&longs;&longs;e naturales. Id quod etiam videtur per&longs;pexi&longs;&longs;e Gale­<lb/>nus <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & legi&longs;&longs;e contextum, quemadmodum nos approbauimus. Ob id igitur de natura <arrow.to.target n="marg389"></arrow.to.target> di&longs;&longs;ere­<lb/><lb/>batur à cunctis; &longs;ed quæ&longs;tiones erant aliquando non naturales. Eiu&longs;modi fuerunt quas profe&longs;si <lb/>&longs;unt Parmenides, & Meli&longs;&longs;us, & alij nonnulli eiu&longs;dem not&ecedil; philo&longs;ophi. Sed antequam <expan abbr="&longs;ingulorũ">&longs;ingulorum</expan> <lb/>noto &longs;ententias, de philo&longs;ophorum &longs;ectis aliqua generatim dicere con&longs;titui. Quamuis <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> hunc <lb/> <arrow.to.target n="marg390"></arrow.to.target><lb/>locum, vt c&ecedil;teros omnes Pererius docti&longs;simus vberrimè <expan abbr="eruditi&longs;simè&qacute;">eruditi&longs;simèque</expan>. tractarit; nec qui&longs;quam <lb/>illius indu&longs;triam diligentiamúe in hac tractatione con&longs;equi po&longs;sit; &longs;tudebimus tamen ea &longs;eligere <lb/>qu&ecedil; ad Ari&longs;totelem magis attinere cen&longs;ebimus, & &longs;i qua &longs;uccurrent quæ no&longs;tro labore compara­<lb/>uimus, ea quoque nos in medio ponemus. Ergo philo&longs;ophorum &longs;ectæ quæ tempore Ari&longs;totelis <lb/>vel floruerant, vel florere inc&ecedil;perant, variæ fuerunt, atque illæ quidem varia nomina &longs;ortitæ, vel <lb/>ab eo qui in&longs;tituerat, vt à Pythagora Pythagor&ecedil;i, vel à genere vitæ, vt Cynici, quòd vitam canis <lb/>imitarentur; ab actione nonnulli, vt à deambulando Peripatetici. à patria quidem, vt Cyrenaici, <lb/>& Megaren&longs;es, & à loco poti&longs;simum, velut Academici & Stoici à porticu. Sed ea princeps di&longs;tri­<lb/>butio &longs;ectarum quæ à loco <expan abbr="nom&etilde;">nomen</expan> obtinuit in Ionicam & Italicam huic nos <expan abbr="Eleaticã">Eleaticam</expan> &longs;ubiicimus. <lb/>Nec defuerunt qui nomen ex profe&longs;sione ducerent, hinc quidam morales, alij dialectici dicti, <lb/>nonnulli Theologi, & illi phy&longs;ici qui motum pro principio &longs;tatuerent. Atque vt ab Italica exor­<lb/>diar quæ (ni&longs;i fallor) eadem e&longs;t cum Pythagorica, auctor eius fuit Pythagoras Samius Pherecy­<lb/>dis Syri auditor qui cum He&longs;iodo numeratur in Theologis. fuit <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> primus qui animi immor­<lb/>talitatem profe&longs;&longs;us fuerit, & cùm apud veteres my&longs;teria naturæ &longs;ub fabulis traderentur; grauiter <lb/> <arrow.to.target n="marg391"></arrow.to.target><lb/>& &longs;eriò philo&longs;ophari cœpit. Eius ergo auditor Pythagoras. Huius &longs;ectatores de quibus meminit <lb/>Ari&longs;toteles, Empedocles, Epicharmus, Archytas Tarentinus, Alem&ecedil;o Crotoniates, &longs;ed hic floruit <lb/>&longs;ub Pythagora iam &longs;eniore, Hippa&longs;us Metapontinus. Eleaticæ dicitur auctor fui&longs;&longs;e Thelauges <lb/>Pythagoræ filius; eius patroni fuerunt Xenophanes, Parmenides, Meli&longs;&longs;us, Zeno Eleates; cum eis <lb/>quoque Lycophronem numeremus; Leucippus, Democritus, & Heraclitus quorum ætate vixit <lb/>Hippocrates. Ionicæ princeps fuit Thales Mile&longs;ius: hic omnium primus naturalem <expan abbr="philo&longs;ophiã">philo&longs;ophiam</expan> <lb/>profe&longs;&longs;us e&longs;t; ip&longs;um &longs;equutus e&longs;t Anaximander; huic &longs;ucce&longs;sit Anaximenes; hic auditorem ha­<lb/>buit Anaxagoram. is Archelaum docuit qui primus ex Ionia philo&longs;ophiam vexit Athenas, hunc <lb/>po&longs;t audiuit Socrates. Sed ip&longs;e rerum naturalium &longs;crutatione po&longs;thabita, ac nonnullis de defini­<lb/>tionis regulis explicatis &longs;e totum dedit officiis ciuilibus, & animos <expan abbr="hominũ">hominum</expan> bonis moribus infor­<lb/>mare con&longs;tituit vtilia per&longs;equens; ea verò qu&ecedil; nullius v&longs;us e&longs;&longs;ent, àc &longs;i &longs;upra hominis captum fo­<lb/>rent, omittens. A Socrate de&longs;cendit Plato auctor &longs;ectæ Academiæ, Anti&longs;thenes Cynicæ, Ari&longs;tip­<lb/>pus Cyrenaicæ cum quo recen&longs;etur Eudoxus, à Platone fluxit Spere&longs;ippus qui &longs;e&longs;e tenuit in Aca­<lb/>demia. Ari&longs;toteles, tamet&longs;i Platonis auditor, in&longs;tituit &longs;ectam Peripateticam valdè ab Academica <lb/>differentem. Quia verò huius philo&longs;ophi in&longs;titutionem &longs;equimur, neque ab re nos facturos e&longs;&longs;e <lb/> <arrow.to.target n="marg392"></arrow.to.target><lb/>cen&longs;emus, &longs;i de illius familia nonnulla &longs;ubiungamus. Fertur verò <expan abbr="Ari&longs;totel&etilde;">Ari&longs;totelem</expan> Theophra&longs;to <expan abbr="&longs;cholã">&longs;cholam</expan> <lb/><expan abbr="cõmi&longs;i&longs;&longs;e">commi&longs;i&longs;&longs;e</expan>, hic verò eandem methodum &longs;eruans quam in&longs;tituit Ari&longs;toteles, &longs;crip&longs;it hi&longs;toriam plan­<lb/>tarum. Po&longs;t Theophra&longs;tum Eudemus tenui&longs;&longs;e legitur. atque hactenus Ari&longs;totelis decreta retenta <lb/>&longs;unt. Nam &longs;trato Lamp&longs;acenus, quanquam Theophra&longs;ti di&longs;cipulus, multa <expan abbr="cõmutauit">commutauit</expan>, vnde puri <lb/>illi Peripati fontes conturbati fuerunt, pr&ecedil;tereo complures alios quorum nulla extat hodie nota <lb/>apud no&longs;tros <expan abbr="quorũ">quorum</expan> audacia, &longs;eu negligentia veri&longs;imile e&longs;t, di&longs;ciplinam illam Ari&longs;totelicam fui&longs;&longs;e <lb/>f&ecedil;datam. Mox graui&longs;simus ca&longs;us perculit non modo profe&longs;&longs;ores, verùm etiam libros occultauit, <lb/>vt demum L. Syllæ beneficio libri Ari&longs;totelici po&longs;t aliquot &longs;æcula qua&longs;i reuixerint; eos habuit <lb/>M. Varro; tractauit etiam M. Tullius. Iterum afflicta e&longs;t illa <expan abbr="philo&longs;ophãdi">philo&longs;ophandi</expan> ratio, donec à So&longs;igene <lb/>Byzantij fuit propè à mortuis excitata. Sed eius extat &longs;ola memoria, ab <expan abbr="Alexãdro">Alexandro</expan> illius di&longs;cipulo <lb/>propagata <expan abbr="cõmentaria">commentaria</expan> nulla. Hinc &longs;ucce&longs;sit Alexander, cuius iudicium ita pr&ecedil;&longs;tans <expan abbr="habitũ">habitum</expan> e&longs;t, vt <lb/>nemo Ari&longs;totelicus exi&longs;timaretur, qui non e&longs;&longs;et Alexandr&ecedil;us. ignoratur <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> hic'ne an pr&ecedil;ceptor <lb/>eius So&longs;igenes <foreign lang="greek">u(pomnhmashsou_</foreign>, ide&longs;t <expan abbr="cõmentatoris">commentatoris</expan> nomine decoratus e&longs;&longs;et. Ab Alexandro The­<lb/>mi&longs;tius emanauit, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> Metaphra&longs;ten maiores no&longs;tri vocarunt. Hinc Michaël Ephe&longs;ius v&longs;que ad <pb pagenum="41"/> <arrow.to.target n="marg393"></arrow.to.target><lb/>Theodorum Metochyten, quos Atticos, generatim dictos fui&longs;&longs;e coniicimus ab interprete tertij de <lb/>Anima, <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> &longs;ub Ioannis <expan abbr="Grãmatici">Grammatici</expan> nomine tractamus, &longs;ed ob&longs;eruarunt <expan abbr="nõnulli">nonnulli</expan> <expan abbr="Stephanũ">Stephanum</expan> e&longs;&longs;e & <lb/>ip&longs;um Ari&longs;totelis <expan abbr="interpret&etilde;">interpretem</expan>, &longs;ed cuias ip&longs;e fuerit è quo ordine, qua ætate nil certi &longs;uccurrit quod <lb/>affirmari valeat. Aliquanto ante hæc <expan abbr="t&etilde;pora">tempora</expan> di&longs;ciplinæ Alexandriæ excultæ &longs;unt <expan abbr="earũ">earum</expan> profe&longs;&longs;ores <lb/>Ammonij & <expan abbr="Grãmatici">Grammatici</expan>; atque illi quidem &longs;æpè doctori &longs;uo parùm amici. Ex interpretibus Ari­<lb/>&longs;totelis illi etiam Platoni dediti; ne&longs;cio verò tenuerint'ne; cùm è Gr&ecedil;cia pul&longs;i fuerint, Simplicius, <lb/>Pri&longs;cianus Lydus, & Olympiodorus; & hic <expan abbr="etiã">etiam</expan> non valdè Ari&longs;toteli addictus. Inde ad Arabas di­<lb/>&longs;ciplina Peripatetica permanauit; apud hos Auerroës & Auicenna floruerunt; <expan abbr="quamquã">quamquam</expan> in Hi­<lb/>&longs;pania tenuere: pò&longs;t ad Britannos & Germanos; inter hos excelluit quamquam longo po&longs;t <expan abbr="t&etilde;-pore">ten­<lb/>pore</expan> Scotus. A Britannis & Germanis opera Karolimagni, qui Longobardis &longs;ubiugatis, & Italia <lb/>ab <expan abbr="eorũ">eorum</expan> tyrannide liberata, Romæ, Bononiæ, Ticini gymna&longs;ia publica erexit; philo&longs;ophia longo <lb/>temporis interuallo migrauit ad Italos: horum omnium Coryph&ecedil;us D. Thomas.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg378"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg379"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg380"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg381"></margin.target>a 1. ad Eu. <lb/>c. 3.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg382"></margin.target>b 1. De c&ecedil;­<lb/>lo T. 101.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg383"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg384"></margin.target>c 13. Met. <lb/>c. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg385"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg386"></margin.target>d 1. Polit. <lb/>c. 9.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg387"></margin.target>e 1. ad Eu. <lb/>c. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg388"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg389"></margin.target>a 1. De E­<lb/>lem</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg390"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg391"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg392"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg393"></margin.target>A</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>Explicatur generatim, quo pacto &longs;cientiarum principia tractentur, & quam viam tenuerit <lb/>Ari&longs;toteles, dum veterum &longs;ententias de principijs conuellit. Cap. VII<emph.end type="italics"/>.<lb/> <arrow.to.target n="marg394"></arrow.to.target></s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg394"></margin.target>B</s></p> <p type="main"> <s>CAETERVM &longs;ententiæ de rerum &longs;umma exi&longs;tunt, quippe quòd initia phy&longs;iologiæ per­<lb/>tentent, & ex his aliquæ &longs;ic labefactent, vt ip&longs;i nil planè relinquant, quo firmari po&longs;sit. <lb/>Quare con&longs;tituendum quippiam fuit quo phy&longs;icè in&longs;i&longs;teret. id ab Ari&longs;totele confectum fui&longs;&longs;e <lb/>&longs;cimus: &longs;ed qua ratione, qua via, & quatenus factitatum, non æquè con&longs;tat apud omnes. Igitur <lb/>antequàm cominus accedamus ad ea perpendenda quæ veteres philo&longs;ophi decreuerint, breui­<lb/>ter explicare præ&longs;tabit, quemadmodum &longs;cientiæ in &longs;uorum principiorum tractatione ver&longs;entur. <lb/>Ab iis verò exordium di&longs;putationis no&longs;træ ducetur quæ monuit <expan abbr="quondã">quondam</expan> nos Ari&longs;toteles in qua­<lb/>que qu&ecedil;&longs;tione ve&longs;tiganda. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Ea verò et&longs;i ad Geometriam ab ip&longs;o accommodantur, nihilominus </s></p> <p type="main"> <s> <arrow.to.target n="marg395"></arrow.to.target><lb/>ad phy&longs;icen facilè tran&longs;umuntur. ita enim illa pr&ecedil;cepta traduntur, vt ab vnius <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiæ">&longs;cientiæ</expan> progre&longs;&longs;u, <lb/>de omnibus idem fiat iudicium. Quamobrem è di&longs;putationibus qua&longs;dam naturales e&longs;&longs;e pone­<lb/>mus, alias autem <expan abbr="nõ">non</expan> naturales, eas naturales appellamus quæ pendent ex principiis philo&longs;ophiæ <lb/>naturalis. Non naturales autem, vel quòd phy&longs;iologiæ principia non a&longs;&longs;umant, vel quòd iis ab­<lb/>utantur. Cùm tot modis tractentur qu&ecedil;&longs;tiones, illud ratum e&longs;&longs;e oportet, dum ver&longs;amur in &longs;cien­<lb/>tia naturali, de non naturalibus ab&longs;olutè nihil e&longs;&longs;e dicendum. Proinde etiam Plato quendam de <lb/> <arrow.to.target n="marg396"></arrow.to.target><lb/>rebus ad Geometriam <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> pertinentibus &longs;ci&longs;citantem mi&longs;it ad Euclidem, licere autem verba facere <lb/> <arrow.to.target n="marg397"></arrow.to.target><lb/>naturali philo&longs;opho de qu&ecedil;&longs;tionibus illis qu&ecedil; &longs;unt non naturales aliqua ex parte. Quocirca &longs;i di­<lb/>&longs;putationes naturales pendent è principiis &longs;cientiæ naturalis. contrà, cùm qu&ecedil;&longs;tiones de principiis <lb/>rerum naturalium non po&longs;sint e&longs;&longs;e ex hoc genere, neque ordine, & qu&ecedil;&longs;tiones igitur de principiis <lb/>rerum naturalium, erunt omnino non naturales. oportebit enim e&longs;&longs;e <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> principia, quod <lb/>&longs;cienti&ecedil; pror&longs;us aduer&longs;atur. Verùm fac incidere controuer&longs;iam de principiis huius methodi, cu­<lb/>ius'nam officium erit illa tractare? Profectò principia cuiu&longs;dam &longs;cientiæ, aut in alia principia re­<lb/>&longs;oluuntur, aut &longs;unt ab&longs;olutè prima. Rur&longs;us, &longs;i tractanda &longs;unt, aut ita illa tractare oportet, vt de­<lb/>mon&longs;trentur, aut vt re&longs;pondeamus ad obiectiones. Ac &longs;i ea demon&longs;trari contingat; aut per cau&longs;&longs;as <lb/>demon&longs;trantur, aut per nota nobis. In&longs;uper obiectiones ad quas re&longs;pondendum e&longs;t, aut pendent <lb/>ex illius &longs;cienti&ecedil; principiis, aut illa euertunt. Si igitur illis alia principia pr&ecedil;cedant, eorum proba­<lb/>tio pertinet ad eam &longs;cientiam quæ ver&longs;atur in notitia principiorum &longs;uperiorum, h&ecedil;c autem &longs;ub­<lb/>alternans à dialecticis appellatur. Si verò principia prima fuerint ab&longs;olutè, aut hæc euidentia per <lb/>&longs;e &longs;unt, ita vt &longs;olius &longs;en&longs;us auxilio note&longs;cant, aut &longs;i non adeò <expan abbr="cõ&longs;picua">con&longs;picua</expan> fuerint, nec demon&longs;trantur <lb/> <arrow.to.target n="marg398"></arrow.to.target><lb/>item; &longs;ed admonitione quadam per&longs;uadentur, ea verò communis e&longs;&longs;e cuique &longs;cientiæ pote&longs;t, aut <lb/>quanquam con&longs;picua, &longs;i negentur propter proteruientes vna redargutione confirmantur. id au­<lb/>tem præ&longs;tat habitus dialecticus. Generatim verò in illa &longs;cientia in qua tanquàm principia &longs;umun­<lb/>tur, ea &longs;upponi oportet, et &longs;i quo pacto tractentur, ita tractentur, vt aut declarentur per nota no­<lb/>bis, aut vt tollantur obiectiones, non omnes &longs;anè, &longs;ed illæ quæ è principiis eius &longs;cientiæ ducuntur. <lb/>Itaque aut vbi non &longs;upponantur phy&longs;iologi&ecedil; principia, aut afferantur rationes, qu&ecedil; ip&longs;a funditus <lb/>è medio tollant, non abutentes neque detorquentes illa, non erit munus philo&longs;ophi naturalis ea <lb/>tractare. Verùm &longs;i de principiis exi&longs;tant, aut erit &longs;ubalternantis officium, aut communis <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan>, <lb/>&longs;iue ea fuerit prima philo&longs;ophia, &longs;iue dialectica. Sed cùm &longs;cientiæ principia varia &longs;int, <expan abbr="varii&qacute;">variique</expan>. <lb/>&longs;cientiarum ordines: age nunc particulatim &longs;ingula percurramus, & ius <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> cuique &longs;cientiæ red­<lb/>dere nitamur. Quid verò controuer&longs;i&ecedil; &longs;it adhibitis hi&longs;ce di&longs;tinctionibus facilè intelligetur. <expan abbr="Nã">Nam</expan> ge­<lb/>nera <expan abbr="probationũ">probationum</expan> tripliciter di&longs;tribuimus. aut enim &longs;unt ex cau&longs;sis, aut ex effectis, aut ex notis no­<lb/>bis; quid <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> differat nota nobis ab effectibus anteà <expan abbr="dictũ">dictum</expan> e&longs;t. Pr&ecedil;tereà principia &longs;unt illa ex quib. <lb/>demon&longs;tramus, aut de quibus, i. ip&longs;a &longs;ubiecta. h&ecedil;c <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> vel generalia &longs;unt <expan abbr="cuiu&longs;dã">cuiu&longs;dam</expan> &longs;cienti&ecedil; totius, <lb/>vel propria cuiu&longs;dam partis, atque illa <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="quorũ">quorum</expan> principia partes <expan abbr="proprietates&qacute;">proprietatesque</expan>. ve&longs;tigantur. <pb pagenum="42"/>Atque iterum principia ex quibus <expan abbr="demõ&longs;tramus">demon&longs;tramus</expan>, aut cognitionis initia &longs;unt, aut rei. in principiis <lb/> <arrow.to.target n="marg399"></arrow.to.target><lb/>cognitionis &longs;unt axiomata <expan abbr="cõmunia">communia</expan>, hypothe&longs;es, & quædam nota nobis quæ petuntur à &longs;en&longs;u. <lb/>Principia rei &longs;unt definitiones & cau&longs;&longs;æ, vel totius &longs;ubiecti, vel partium eius. Ex his <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> illa quæ <lb/>&longs;unt nota nobis ad inuentionis potius quàm cognitionis initia referuntur. ac &longs;i cognitionis initia <lb/>libeat appellare, <expan abbr="nõ">non</expan> idcirco debent in methodo tractari. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;int vulgo noti&longs;sima; ars <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> & <lb/> <arrow.to.target n="marg400"></arrow.to.target><lb/>&longs;cientia quæque ver&longs;etur in iis quæ vulgo latent, neque in euidentibus tractandis <expan abbr="operã">operam</expan> ludat. & <lb/>Ari&longs;toteles hæc <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> <expan abbr="cõ&longs;tituit">con&longs;tituit</expan> <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> præcedentia cognitioni <expan abbr="primorũ">primorum</expan> principioru: quapropter <lb/> <arrow.to.target n="marg401"></arrow.to.target><lb/>re uera non &longs;unt &longs;cientiæ principia. quocirca à nob. optimo iure omittentur. <expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. dum &longs;cruta­<lb/>bimur po&longs;sint'ne &longs;cientiæ tractare &longs;ua principia, definitiones, & axiomata &longs;olum, & cau&longs;&longs;as; cùm <lb/>&longs;ubiecti totius, tùm eius partium <expan abbr="cõplectemur">complectemur</expan>, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. cum triplici probationis genere conferemus. <lb/>Po&longs;tremò cùm principia &longs;umi po&longs;sint, vt illa quibus accidit e&longs;&longs;e principia, aut etiam cum habi­<lb/>tudine ad ea quorum principia &longs;unt, vtrunque caput in controuer&longs;iam reuocare volumus. Sed <lb/>enim illud præc&ecedil;teris &longs;tatuendum e&longs;&longs;e videtur neminem v&longs;quam aggredi &longs;cientiam, quin iam <lb/>animo præoccuparit aliquas e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;as & eorum principia quorum &longs;cientiam quærit. Nam qui <lb/>&longs;cientiam per&longs;equitur, is certè in cau&longs;&longs;arum notitiam contendit. Nec etiam vulgò ignotum: <lb/><emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> &longs;cire e&longs;&longs;e rem ex cau&longs;&longs;a cogno&longs;cere. proptereà dixit aliquando Ari&longs;toteles, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> &longs;cientiæ & <arrow.to.target n="marg402"></arrow.to.target> ratio­<lb/><lb/> <arrow.to.target n="marg403"></arrow.to.target><lb/>cinationi cau&longs;&longs;as &longs;upponi quæ quæruntur. <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. inuectus e&longs;t in Parmenidem & Meli&longs;&longs;um, <lb/> <arrow.to.target n="marg404"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg405"></arrow.to.target><lb/>quia naturam principij tollerent. quòd hæc hypothe&longs;is mirum in modum &longs;cientiæ leges euertat. <lb/>Idcirco vereor ne Theophra&longs;tus <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> parum aptè collegerit e&longs;&longs;e principia, <expan abbr="&longs;imul&qacute;">&longs;imulque</expan>. hoc <expan abbr="officiũ">officium</expan> <arrow.to.target n="marg406"></arrow.to.target> phy­<lb/><lb/>&longs;ico delegarit, ita enim ratiocinatur. Compo&longs;ita &longs;unt. Compo&longs;ita con&longs;tant è principijs. Et prin­<lb/>cipia &longs;unt igitur. Quis enim non per&longs;picit id concludi, quod accipitur? dum enim compo&longs;ita <expan abbr="cõ-cipio">con­<lb/>cipio</expan>, principia quoque componentia cogito. Nec cur id officium phy&longs;ici &longs;it. pror&longs;us &longs;cio. quip­<lb/>pe quòd eadem ratione po&longs;&longs;et vti mathematicus. ac primus philo&longs;ophus, & omnis artifex, dum <lb/>ponit qui&longs;que &longs;ubiectum, cuius principia, partes, <expan abbr="affectiones&qacute;">affectionesque</expan>. venetur. Itaque ratio communis <lb/>e&longs;t, nec è principiis rei ducta, nec demon&longs;tratiua; nec phy&longs;ica igitur. Verùm quia po&longs;&longs;et qui&longs;piam <lb/>repugnare dicens, quamuis id ad phy&longs;icum non pertineat; e&longs;&longs;e nihilominus habitum quendam <lb/>qui tractet ita principia, vt doceat aliqua e&longs;&longs;e ex quibus con&longs;tent demon&longs;trationes. Monet Sim­<lb/>plicius nullum habitum exi&longs;tere qui hoc munere fungatur. Neque verò nece&longs;&longs;arium e&longs;&longs;e, quòd <lb/>&longs;ua cuique &longs;upponantur. Et illud per&longs;picuum e&longs;t in naturali philo&longs;ophia <expan abbr="cõpo&longs;ita">compo&longs;ita</expan> e&longs;&longs;e <expan abbr="eorum&qacute;">eorumque</expan>. <lb/>e&longs;&longs;e principia, & philo&longs;ophiam naturalem habere principia. quocirca nec illius <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> &longs;ine prin­<lb/>cipiorum cognitione haberi po&longs;&longs;e. & &longs;tatim conuertere &longs;e &longs;cientiam ad exquirendum qualis &longs;it <lb/> <arrow.to.target n="marg407"></arrow.to.target><lb/>principiorum vis; vt quamuis quæ&longs;tio &longs;it'ne res, anteponenda &longs;it: nihilominus ea non requira­<lb/>tur in omnibus, &longs;ed in iis quæ &longs;int, nec'ne ignoratur. Atqui principia no&longs;cuntur. Veruntamen <lb/>finge tu nunc ignorari principia, neque itidem ad phy&longs;icam pertinebit eorum explicatio, &longs;ed ad <lb/>aliam methodum. C&ecedil;terùm ni&longs;i h&ecedil;c in bonam partem accipiantur nec rectè contra Theophra­<lb/>&longs;tum inferuntur, nec progre&longs;&longs;um Ari&longs;totelis admodum &longs;eruant. Hæc enim quæ a&longs;&longs;umit Simpli­<lb/>cius, &longs;i transferantur ad &longs;ignificandum certa principia, v. g. formam, aut finem; nihil id ad rem <lb/>no&longs;tram, qui cum Theophra&longs;to de ratione principij di&longs;putamus: nec quærimus &longs;it ne forma, aut <lb/>finis; &longs;ed vtrum principia &longs;int ab&longs;olutè nec'ne. quod nos in omni methodo, vt per&longs;picuum &longs;umi <lb/>defendimus. Quòd &longs;i Simplicius principij rationem accipiat; etiam fallit quandò item ratio prin­<lb/>cipij demon&longs;tretur; vt cùm prima contraria concluditur e&longs;&longs;e principia. Quocirca ratio principij, <lb/>nec à phy&longs;ico, nec à primo philo&longs;opho, aut dialectico, nec demum in vlla methodo peragetur <lb/>quæ &longs;implici quæ&longs;tione colligatur; &longs;iquidem natura per &longs;e, dum ingenuit &longs;ciendi cupidinem, <lb/>excitat nos ad ob&longs;curarum rerum cau&longs;&longs;as indagandas, & ita notitiam cuiu&longs;dam principij quod <lb/>inquirendum &longs;it, &longs;ubmini&longs;trat. Verùm principij rationem veluti complexum concludi nil pro­<lb/>hibet. Nec quicquam vetat, quominus opiner eam tractationem à philo&longs;opho confici po&longs;&longs;e; & <lb/> <arrow.to.target n="marg408"></arrow.to.target><lb/>quamquam methodum ita &longs;uorum principiorum rationem habere, &longs;i oporteat. Mox ad ip&longs;a <lb/>principia tran&longs;eamus. Quia verò tonus &longs;cientiæ &longs;ubiectum vt ba&longs;is e&longs;t eorum omnium quæ in <lb/>&longs;cientia tractantur, & id quo vniuer&longs;a referuntur, & cuius gratia reliqua &longs;pectari debent, de illo <lb/>primùm di&longs;&longs;eramus. In primis verò accipimus &longs;cientiam &longs;ubiecto definiri & ab ip&longs;o &longs;ic determi­<lb/>nari, vt illius gratia cuncta di&longs;quirantur. quia primum pellit &longs;en&longs;um, & animo de&longs;iderium &longs;uæ <lb/>cognitionIs incutit. Porrò dum quidpiam no&longs;cere volumus, con&longs;ectamur quid & cuiu&longs;modi &longs;it. <lb/>illud definitione conficitur. hoc ab&longs;oluit demon&longs;tratio. Quare definitiones & demon&longs;trationes <lb/>illò tendunt, vt ip&longs;arum auxilio no&longs;catur &longs;ubiectum. v&longs;que adeò, vt tamet&longs;i methodus rem quæ <lb/>&longs;en&longs;ibus &longs;e&longs;e obtulerit, in &longs;ua principia re&longs;oluat & vbi re&longs;oluerit, ibi demum quie&longs;cat; at non ce&longs;­<lb/>&longs;at mens, quin reditu quodam facto cau&longs;&longs;as re&longs;olutione inuentas applicet ad id quod anteà quæ <lb/>rebatur. Hoc igitur non modò ignotum &longs;impliciter e&longs;&longs;e nequit, &longs;ed neque etiam omni ex parte <lb/>notum. &longs;iquidem aliquod &longs;en&longs;ile, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. noti&longs;simum nobis pro &longs;ubiecto &longs;umatur nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt ad <lb/>&longs;ui di&longs;qui&longs;itionem excitet mentem no&longs;tram, ac ni&longs;i tale fuerit, non rectè con&longs;tituetur &longs;ubiectum. <pb pagenum="43"/> <arrow.to.target n="marg409"></arrow.to.target><lb/>Proinde ens & &longs;ub&longs;tantia mobilis & quantum, quia noti&longs;sima nobis vt &longs;ubiecta ponuntur, & eo­<lb/>rum principia <expan abbr="proprietates&qacute;">proprietatesque</expan>. ve&longs;tigantur. Nec vlla methodus e&longs;t, quæ non accipiat aut vnum ex <lb/>his, aut eius aliquam partem, aut ip&longs;orum aliquid &longs;eu proprium, &longs;eu principium. Neque verò &longs;ic <lb/>nota e&longs;&longs;e oportet ea, quæ &longs;cientiarum &longs;ubiecta facimus, vt &longs;ingulæ illorum partes nece&longs;&longs;ariò te­<lb/>neantur: neque &longs;ic totius &longs;cientiæ &longs;ubiectum con&longs;tituitur: verùm &longs;at e&longs;t, &longs;i cogno&longs;catur e&longs;&longs;e &longs;im­<lb/>pliciter, ita &longs;ub&longs;tantiam e&longs;&longs;e &longs;impliciter nouimus, etiam &longs;i vna aut altera &longs;ub&longs;tantia cogno&longs;catur à <lb/>nobis quia demptis indiuidui conditionibus vniuer&longs;alibus &longs;ub&longs;tantia remanet. Itaque ex illo <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>quòd &longs;i non omnia; &longs;altem aliqua moueantur; motum quoque e&longs;&longs;e colligitur. item <expan abbr="a&longs;&longs;ecurandũ">a&longs;&longs;ecurandum</expan> <lb/>e&longs;t de quanto, quod &longs;ine actu cognitione partium poni pote&longs;t, vt &longs;ubiectum. Ea po&longs;tmodo quæ <lb/>ignota &longs;unt, &longs;iue partes, &longs;eu principia, &longs;iue proprietates in methodo &longs;uis viis & ingeniis exquirun­<lb/>tur, de quibus mox agendum e&longs;t. Et de proprietatibus non e&longs;t dubitandum, quin ip&longs;arum <expan abbr="demõ-&longs;tratio">demon­<lb/>&longs;tratio</expan> &longs;it afferenda; quæ quidem fit vel propter quid &longs;olum, &longs;i &longs;en&longs;ui nota &longs;it, vel propter quid <lb/>& quòd fit, &longs;i fugiat &longs;en&longs;um. cau&longs;&longs;as enim habent, cur in&longs;int in &longs;ubiecto. Partes &longs;anè multis mo­<lb/>dis accipiuntur in methodis. vel vt &longs;ubiectum, &longs;icut animal &longs;ub&longs;tantiæ naturalis, vel vt pars eius <lb/>quod e&longs;t ad vnum, velut accidens ad ens. & c&ecedil;lum ad reliqua corpora &longs;implicia, vel vt pars me­<lb/>thodi, quia &longs;cilicet in aliqua eius parte proponatur ad examinandum, velut ortus qui duobus li­<lb/>bris &longs;epararis explicatur, licet referatur ad &longs;ub&longs;tantiam quæ phy&longs;icæ totius e&longs;t &longs;ubiectum. huius <lb/> <arrow.to.target n="marg410"></arrow.to.target><lb/>generis e&longs;&longs;e queunt ea quæ non &longs;unt, vt inane, lineæ in &longs;ectiles, infinitum, & huiu&longs;modi. Sed quo­<lb/>modocunque pars accipiatur de illa controuer&longs;ia na&longs;citur inter Auerrois interpretes propter re­<lb/>pugnantiam quæ in eius philo&longs;ophi verbis deprehenditur. Nam <expan abbr="quando&qacute;">quandoque</expan>. concedit Auerroës <lb/>pattes &longs;ubiecti in eadem &longs;cientia po&longs;&longs;e demon&longs;trari. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Vnde etiam &longs;ummus philo&longs;ophus ignem <lb/> <arrow.to.target n="marg411"></arrow.to.target><lb/>e&longs;&longs;e aliquando concludebat. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Tamen alibi negat in &longs;cientia demon&longs;trati po&longs;&longs;e &longs;ubiectum, eiusúe <lb/> <arrow.to.target n="marg412"></arrow.to.target><lb/>partes. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Priorem &longs;ententiam Zimara defendebat. neque ip&longs;i videbatur ab&longs;urdum, partes <arrow.to.target n="marg413"></arrow.to.target> &longs;ubie­<lb/><lb/>cti vbi fui&longs;&longs;ent ignot&ecedil;, cùm <expan abbr="habeãt">habeant</expan> aliquid &longs;eip&longs;is notius, aut proprium, aut cau&longs;&longs;am, vel ex cau&longs;&longs;a, <lb/> <arrow.to.target n="marg414"></arrow.to.target><lb/>vel ex effectu demon&longs;trari. Corroborarunt alij Zimaræ &longs;ententiam nonnullis argumentis. In­<lb/>quiunt enim. Siquis &longs;it ad quem perrineat o&longs;tendere rem e&longs;&longs;e, ad eundem quoque &longs;pectare o&longs;ten­<lb/>dere quid &longs;it. Sed ad geometram verbig. pertinet con&longs;iderare, &longs;it'ne triangulus qui pars e&longs;t, &longs;eu <lb/>&longs;pecies &longs;ubiecti. Ergo etiam ip&longs;e docebit quid &longs;it. Si igitur illi &longs;ciendum e&longs;t, &longs;it'ne triangulus; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg415"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg416"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg417"></arrow.to.target><lb/>quoque &longs;ciet quid &longs;it. Atqui hæc cognitio e&longs;t à priori & ex cau&longs;&longs;a. Prætereà definitio pote&longs;t e&longs;&longs;e <lb/>nota aliqua ex parte, quamuis definitum &longs;it ignotum. Ergo definitum ex definitione demon&longs;tra­<lb/>bitur. & ex cau&longs;&longs;a igitur. Quòd item ex effectu partem &longs;ubiecti demon&longs;trare liceat, Ari&longs;totelis au­<lb/>ctoritate confirmatur qui docet nos po&longs;&longs;e no&longs;cere rem e&longs;&longs;e, vel per &longs;e, vel per accidens, ide&longs;t quan­<lb/>do fuerint nota nobis euentu rei propo&longs;itæ. permulta verò huiu&longs;ce progre&longs;&longs;us exempla &longs;ubiicere <lb/>po&longs;&longs;em. vt cùm ignem e&longs;&longs;e probatur ex eo quòd terra &longs;it & e&longs;&longs;e mentem agentem, quia &longs;it pote­<lb/>&longs;tate mens. Sed opponam ego huic &longs;ententiæ rationem Ari&longs;totelis ita concludentis. <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Si <arrow.to.target n="marg418"></arrow.to.target> demon­<lb/><lb/>&longs;traretur e&longs;&longs;e &longs;ubiectum; ergo & quid e&longs;t &longs;ubiectum demon&longs;trari po&longs;&longs;et. Sed quid e&longs;t demon&longs;tra­<lb/>tioni non e&longs;t obnoxium. Nec quòd fit igitur. Quapropter, vt cum Ari&longs;totele con&longs;entiamus & <lb/>Auerroëm purgare po&longs;simus; accipiemus primùm nullum e&longs;&longs;e genus demon&longs;trationis quo &longs;im­<lb/>pliciter aliquid e&longs;&longs;e probari po&longs;sit. Et quamuis à definitione progrediamur ad definitum; nec id <lb/>etiam vel auctore Auerroë genus e&longs;t argumentationis, &longs;ed numeratur in admonitionibus. &longs;iqui­<lb/>dem in ip&longs;a definitione rei definiendæ natura &longs;tatim appareat: cùm idem &longs;int definitio & defini­<lb/>tum, &longs;ed in definito natura ip&longs;ius <expan abbr="cõfu&longs;a">confu&longs;a</expan> &longs;pectetur, in definitione verò di&longs;tincta & euoluta in &longs;uas <lb/>partes. Ac &longs;iquis e&longs;t proce&longs;&longs;us rationis in definitione, is e&longs;t à parte definitionis ad partem, vt à ge­<lb/>nere ad differentias & à partibus ad totam definitionem. & &longs;i rectè animaduertas, e&longs;t via &longs;eu me­<lb/>thodus, non in&longs;trumentum cognitionis. Demum omni genere &longs;yllogi&longs;mi &longs;impliciter excluditur <lb/> <arrow.to.target n="marg419"></arrow.to.target><lb/>definitio, per &longs;e. Sed neque demon&longs;tratione ab effectu concludi pote&longs;t quæ&longs;tio &longs;implex. &longs;iquidem <lb/>id quod demon&longs;tratione concluditur, vt in alio concluditur, & efficit quæ&longs;tionem complexam. <lb/>Re&longs;tat igitur, vt quæ&longs;tio &longs;implex ab&longs;oluatur &longs;yllogi&longs;mo quem diximus hypotheticum per natu­<lb/>ram. Quapropter ad ea quæ aduer&longs;arij dicebant, ita re&longs;pondemus. Primùm notantes accipi falsò <lb/> <arrow.to.target n="marg420"></arrow.to.target><lb/>vbi procedimus à definitione ad definitum, e&longs;&longs;e genus argumentandi; &longs;ed euolutionem &longs;olam & <lb/>di&longs;tinctionem definiti in &longs;uas partes. <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Similiter quòd à parte definitionis ad definitum <arrow.to.target n="marg421"></arrow.to.target> &longs;yllogi­<lb/><lb/>&longs;ticè progrediamur. id quoque nego. Et no&longs;cimus quidem e&longs;&longs;e rem, vel per &longs;e vel per accidens; <lb/>nec tamen per &longs;yllogi&longs;mum &longs;impliciter. Quod verò ad repugnantiam pertinet quæ ex verbis <lb/> <arrow.to.target n="marg422"></arrow.to.target><lb/>Auerrois exoritur, eam facilè tollo; quoniam 4. de c&ecedil;lo probationem non &longs;impliciter accipit, <lb/> <arrow.to.target n="marg423"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed quemcunque rationis progre&longs;&longs;um quem nos tum e&longs;&longs;e dicimus &longs;yllogi&longs;mum hypotheticum <lb/>per naturam; 6. verò Met. dicimus ip&longs;um &longs;yllogi&longs;mum &longs;impliciter ei denegare. Succedunt his <lb/>principia cognitionis quæ dicimus axiomata. Hæc &longs;anè nullum genus demon&longs;trationis admit­<lb/>tunt, quia nihil habent neque prius &longs;eip&longs;is, neque notius, neque natura, neque nobis Habent <expan abbr="qui-d&etilde;">qui­<lb/>dem</expan> axiomata principia <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> inuentionis, ip&longs;a &longs;cilicet &longs;en&longs;ilia & &longs;ingularia è quibus colliguntur. <pb pagenum="44"/> <arrow.to.target n="marg424"></arrow.to.target><lb/>Siquis tamen illa neget, proteruiens potius quàm quòd iis fidem non habeat; dicimus e&longs;&longs;e mu­<lb/>nus artificis communis, &longs;eu dialecticus &longs;it, &longs;eu primus philo&longs;ophus; redarguere &longs;olùm ea negan­<lb/>tem, neque vllo modo demon&longs;trare, quippe quòd omnino &longs;int indemon&longs;trabilia. Qua vérò id ra­<lb/>tione efficiatur, hac facta partitione cogno&longs;cemus. Scire enim licet, inter axiomata vnum e&longs;&longs;e, <lb/>quod e&longs;t omnium primum & principium c&ecedil;terorum pronuntiatorum, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> nec quidem, vt cau&longs;&longs;am; <lb/> <arrow.to.target n="marg425"></arrow.to.target><lb/>&longs;ed vt per &longs;e noti&longs;simum. De quolibet verum e&longs;&longs;e a&longs;&longs;erere, aut negare. Ex hoc <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> reliqua axio­<lb/>mata fidem &longs;umere. Philo&longs;opho igitur nulla via &longs;uccurrit qua primum illud confirmet. Itaque <lb/>&longs;ubuenit philo&longs;opho dialecticus, & ea ratione confirmat deducendo neganter in ab&longs;urda, repu­<lb/>gnantia, nugas,s&scon&longs;imiles &longs;copos qui &longs;unt dialectici. Hoc principio &longs;tabilito c&ecedil;terorum proba­<lb/>tionem &longs;u&longs;cipit. Primus philo&longs;ophus quæ &longs;ic confirmat, vt eò deducat aduer&longs;arium quod fieri <lb/>nequit, id verò e&longs;t quod opponitur illi primo principio. Nam &longs;iquis &longs;iquis exemplig. neget. Quæ vni <lb/>tertiò &longs;imilia &longs;unt, inter &longs;e quoque e&longs;&longs;e &longs;imilia. dicet primus philo&longs;ophus. Si minus; ergo inter &longs;e <lb/>&longs;imilia non e&longs;&longs;ent. quare nec illi eidem &longs;imilia erunt, &longs;ed di&longs;similia. Quapropter eadem eidem <lb/>&longs;imilia erunt & non &longs;imilia. Sic de quolibet non erit verum a&longs;&longs;erere & negare, quod & euiden­<lb/>ti&longs;simè fal&longs;um e&longs;t, & nullo modo fieri pote&longs;t. & hac ratione reliquarum &longs;cientiarum principia <lb/> <arrow.to.target n="marg426"></arrow.to.target><lb/>probantur. Nec ob id te &longs;u&longs;picari velim, <expan abbr="primã">primam</expan> philo&longs;ophiam c&ecedil;teras &longs;cientias &longs;ibi &longs;ubalternas ef­<lb/>ficere, &longs;i illarum principia probet. Neque enim omne genus probationis con&longs;tituit gradum &longs;ubal­<lb/>terni; &longs;ed vbi procedat ex cau&longs;sis, quod in no&longs;tra hypothe&longs;i non v&longs;uuenit. Deinde moneo prin­<lb/>cipia noti&longs;sima non &longs;ic à philo&longs;opho tractari, quia contracta &longs;int ad cuiu&longs;piam cert&ecedil; &longs;cienti&ecedil; &longs;ub­<lb/>iectum, vt in quaque &longs;cientia &longs;umi debent, accipiuntur enim &longs;ecundum analogiam, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vt no&longs;ti; &longs;ed <lb/> <arrow.to.target n="marg427"></arrow.to.target><lb/>quibus ine&longs;t per accidens, vt contracta ad certa &longs;ubiecta fiant principia c&ecedil;terarum &longs;cientiarum. <lb/>Ex his &longs;oluere licet Eudemi dubitationem qui &longs;ic argumentabatur. Cùm probatio principiorum <lb/>ad nullam &longs;cientiam &longs;pectet, &longs;ed aut ad &longs;uperiorem, aut ad communem quampiam. Si ponamus <lb/>illa in &longs;uperiore aut communi nota non e&longs;&longs;e. Nec igitur hæ &longs;cientiæ &longs;ua principia confirmare po­<lb/>terunt. quare ad aliam illas confugere oportebit. Aut igitur in infinitum hoc fiet; <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. efficie­<lb/>tur, vt nullius rei &longs;cientia e&longs;&longs;e po&longs;sit, aut aliqua &longs;cientia poterit &longs;ua principia probare contrà <expan abbr="quã">quam</expan> <lb/>con&longs;tituerit Ari&longs;toteles, inquiens. Nulli de principiis. <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Nanque, vt etiam te&longs;tatur Simplicius <arrow.to.target n="marg428"></arrow.to.target> re­<lb/><lb/>&longs;pondens ad Eudemum, h&ecedil;c &longs;cientia perueniet ad ea quæ per &longs;e nota &longs;unt, quæ nemo fan&ecedil; mentis <lb/> <arrow.to.target n="marg429"></arrow.to.target><lb/>vnquàm negaret ni&longs;i proteruiens, in quem &longs;ic inuehetur, vt paullò antè docuimus. Secundum ab <lb/>axiomate locum hypothe&longs;es obtinent, quas ab axiomate differre nouimus, quòd axioma de do­<lb/>mo affertur, h&ecedil; tanti&longs;per illi cedentes præmon&longs;tratorem de&longs;iderant, &longs;ed tamen vt primùm decla­<lb/>rantur, credit auditor eas aut communes e&longs;&longs;e accepimus in vniuer&longs;a &longs;cientia, cuiu&longs;modi illa e&longs;t. <lb/>Statuatur omnia aut qu&ecedil;dam moueri; aut &longs;peciales, & ad probationem cuiu&longs;piam certæ conclu­<lb/>&longs;ionis in ea facultate &longs;umi, attamen ip&longs;as per &longs;e demon&longs;trari po&longs;&longs;e; vt &longs;i infinitum non e&longs;&longs;e pona­<lb/>mus cum Anaxagora di&longs;&longs;erentes de naturæ principiis, quod po&longs;teà pluribus tran&longs;igendum &longs;it. <lb/>C&ecedil;terùm &longs;i communes fuerint, per &longs;en&longs;um note&longs;cunt, quemadmodum reliqua principia de qui­<lb/>bus &longs;uprà dictum e&longs;t. <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> Quòd &longs;i non &longs;ufficiat &longs;en&longs;us, aut quoquo pacto negentur, earum <arrow.to.target n="marg430"></arrow.to.target> proba­<lb/><lb/>tio pertinet ad aliam methodum, &longs;iue ea communis &longs;it, &longs;iue habeat illam, &longs;ubalterna. vtputa ma­<lb/>thematicus accipit à phy&longs;ico in infinitum diuidi po&longs;&longs;e continuum. Si verò fuerint &longs;peciales & <lb/>&longs;cientiæ partem re&longs;piciant; non video, cur in eadem &longs;cientia probari non po&longs;sint. Nam prius ali­<lb/>quid habent in illa &longs;cientia ex quo demon&longs;trari queant. Itaque non de illis ad aliam facultatem <lb/>quæ&longs;tio reuocari debet, &longs;ed de principiis illius primis, &longs;i fortè negentur, iis po&longs;itis reliqua ex illis <lb/> <arrow.to.target n="marg431"></arrow.to.target><lb/>nece&longs;&longs;ariò con&longs;equuntur. Ad hoc tamen dialecticen valere non nego. nullis enim cancellis coër­<lb/>cetur; &longs;ed ex datis procedens, aditum habet ad quodlibet problema; atque ita latè patet, vt &longs;iquis <lb/>principia primo philo&longs;opho negaret, facultas illa probandi &longs;uppeteret dialectico. Neque enim <lb/>illos audiendos e&longs;&longs;e puto qui æqualem ambitum dialectico & primo philo&longs;opho concedunt, <lb/>quòd vtrique de ente &longs;peculentur. &longs;iquidem non &longs;eruant eandem proportionem vtriu&longs;que me­<lb/>thodi vires. cùm tamet&longs;i primus philo&longs;ophus de ente di&longs;&longs;erit, accipiat tamen ip&longs;um terminis qui­<lb/>bu&longs;dam & certa con&longs;iderandi ratione definitum, itaque definitus habet quæ&longs;tiones. contrà dia­<lb/>lecticus omne ens peruagatur, nullis certis quæ&longs;tionibus ad&longs;tringitur. idcirco non minus di&longs;tat <lb/>dialectica à prima philo&longs;ophia, quàm à reliquis &longs;cientiis. &longs;ed &longs;i id præ&longs;tare pote&longs;t eadem &longs;cientia, <lb/>cur opem dialectici implorare debemus? Quod igitur ad cognitionis principia pertinet, ita <expan abbr="cõ-&longs;titutum">con­<lb/>&longs;titutum</expan> &longs;it. Reliquum modò e&longs;t, vt principia rei conficiamus. Porrò principia rei cau&longs;&longs;as <expan abbr="defi-nitiones&qacute;">defi­<lb/>nitionesque</expan>. complectuntur. <expan abbr="eas&qacute;">easque</expan>. cùm generales, tùm item &longs;peciales. De generalibus di&longs;&longs;erens <lb/>Auerroës <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> eas di&longs;tribuit in primas, & pror&longs;us in demon&longs;trabiles, & illas quarum aliæ cau&longs;&longs;æ <arrow.to.target n="marg432"></arrow.to.target> prio­<lb/><lb/>res extent. Si primæ fuerint, putat eas ex effectibus o&longs;tendi po&longs;&longs;e; nos agamus communius, & <lb/>dicamus ex notis nobis, quòd &longs;i in alias &longs;uperiores cau&longs;&longs;as re&longs;oluantur; propter quid ip&longs;æ &longs;int, <pb pagenum="45"/> <arrow.to.target n="marg433"></arrow.to.target><lb/>explicare munus e&longs;&longs;e &longs;uperioris &longs;cientiæ. Veruntamen inuehebantur in Auerroëm viri graui&longs;si­<lb/>mi ita opponentes. Primùm quòd non ex cau&longs;sis efficiatur &longs;cientia principiorum. Cùm enim <lb/>&longs;cire quòd e&longs;t, & &longs;cire cur e&longs;t ita &longs;e habeant, at aliquando in eadem &longs;cientia vterque &longs;ciendi mo­<lb/>dus habeatur, nonnunquàm verò &longs;cire quòd res e&longs;t, &longs;it inferioris &longs;cientiæ, cur autem &longs;uperioris. <lb/>Si in eadem &longs;cientia &longs;int, quòd e&longs;t & cur e&longs;t, patet reditum fieri po&longs;&longs;e à demon&longs;tratione, quòd e&longs;t <lb/>ad demon&longs;trationem cur &longs;it. Non igitur ex alia &longs;cientia <expan abbr="demon&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> cur e&longs;t, petere cogemur: <lb/>&longs;ed vna <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. &longs;cientia vtraque hæc munera præ&longs;tabit. Quòd &longs;i &longs;inguli &longs;ciendi modi pertineant <lb/>ad &longs;ingulas &longs;cientias, neque item cum vero con&longs;onabit id quod dicit Auerroës. Quoniam &longs;cire <lb/>quòd res e&longs;t maximè pertinet ad eam <expan abbr="&longs;ci&etilde;tiam">&longs;cientiam</expan> in qua docetur cur e&longs;t. Cùm igitur accipiat Auer­<lb/>roës ip&longs;um cur e&longs;t ad &longs;uperiorem &longs;cientiam pertinere; & ip&longs;um quòd e&longs;t, igitur ad eandem &longs;cien­<lb/>tiam pertinebit. Neque item ex effectiş o&longs;tendi queunt principia &longs;ubiecti. Signo illud e&longs;to. &longs;iqui­<lb/>dem o&longs;tendere quòd res &longs;it, &longs;it o&longs;tendere cau&longs;&longs;am quòd &longs;it. Verùm &longs;i &longs;cientia cau&longs;&longs;am e&longs;&longs;e demon­<lb/>&longs;traret, po&longs;&longs;et item retrocedendo cau&longs;&longs;am eiu&longs;dem o&longs;tendere. Itaque &longs;cientia &longs;ubalterna po&longs;&longs;et <lb/>docere, cur e&longs;&longs;ent &longs;ua principia, oppo&longs;itum verò pronuntiabat Auerroës. Sed mirandum e&longs;t ho­<lb/>mines bene doctos in re tam ludicra lap&longs;os e&longs;&longs;e, & &longs;ophi&longs;mate leui&longs;simo ita &longs;e&longs;e implica&longs;&longs;e. quan­<lb/>doquidem et&longs;i in eadem &longs;cientia continetur vterque &longs;ciendi modus: at non idcirco pote&longs;t inferri <lb/> <arrow.to.target n="marg434"></arrow.to.target><lb/>etiam principia cogno&longs;ci cur &longs;int. Neque enim &longs;ic intelligitur vtrunque &longs;ciendi modum referri <lb/>ad eandem rem, vt accipitur in obiectione: &longs;ed quòd vnius &longs;it &longs;cientia quòd e&longs;t, alterius <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> cur. <lb/>Quemadmodum &longs;e habent propè e&longs;&longs;e & non &longs;cintillare. quòd ex eo quòd non &longs;cintillent noui­<lb/>mus e&longs;&longs;e propè: ex eo quòd &longs;int propè nouimus quamobrem <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;cintillant: non autem, quia no­<lb/>uimus ab effectu quòd propè &longs;int, idcirco etiam nouimus cur propè &longs;int. Cùm &longs;ecundo loco affer­<lb/>tur. Neque id euenire, vbi diuer&longs;a &longs;it &longs;cientia qua cogno&longs;cimus cur e&longs;t ab ea qua nouimus quòd <lb/>e&longs;t. quoniam, dum cogno&longs;cimus cur e&longs;t, &longs;imul item nouimus e&longs;&longs;e rem. Dicimus ip&longs;um, quòd e&longs;t <lb/>e&longs;&longs;e duplex, aut quod e&longs;t notum nobis &longs;en&longs;u & per accidens, aut quod e&longs;t per &longs;e notum & per <lb/>cau&longs;&longs;as. quod notum nobis e&longs;t, vt &longs;en&longs;u & experientia notuerit, in alia &longs;cientia & in arte plerun­<lb/>que con&longs;picuum e&longs;t, quòd ars tractet &longs;en&longs;ilia; cau&longs;&longs;a ad &longs;uperiorem &longs;cientiam pertinet. & de hoc <lb/>&longs;ciendi modo agebat Auerroës. Vbi tertiò dicitur o&longs;tendere quòd e&longs;t e&longs;&longs;e o&longs;tendere cau&longs;&longs;am quòd <lb/>&longs;it. Id non videtur perpetuò verum, &longs;ed valebit &longs;olùm in cau&longs;&longs;am habentibus. Nam &longs;iqua &longs;it pri­<lb/>ma cau&longs;&longs;a &longs;impliciter, vbi ad illam re&longs;oluendo peruenero & nouero quòd &longs;it: at non idcirco <expan abbr="illã">illam</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg435"></arrow.to.target><lb/>&longs;ic e&longs;&longs;e nouero, quia nouerim eius aliquam e&longs;&longs;e cau&longs;&longs;am; &longs;ed quia per &longs;e nota &longs;it. Aut erit cogni­<lb/>tio quòd cau&longs;&longs;a &longs;it, quæ &longs;it eadem cum eo cuius e&longs;&longs;e quæritur. Nam in &longs;implicibus quatenus &longs;im­<lb/>plicia &longs;unt, idem e&longs;t e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia, cau&longs;&longs;æ verò &longs;unt huiu&longs;modi: Re&longs;tant modò principia rei &longs;pe­<lb/>cialia, vt cau&longs;&longs;æ hominis & di&longs;ciplinæ compotis. Atque horum quidem notitia paratur ex notis <lb/>nobis, & poti&longs;simè demon&longs;tratione quòd e&longs;t, &longs;i complexa fuerint. <expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. dictum e&longs;t ab Ari&longs;totele <lb/>accidentia magnam partem conferre ad cogno&longs;cendum quid e&longs;t. &longs;i incomplexa, iis &longs;anè in&longs;tru­<lb/>mentis de quibus antea dictum e&longs;t, cùm de incomplexorum probationibus ex 6. primæ philo&longs;o­<lb/>phiæ diceremus. His ergo modis &longs;cientiarum principia tractantur. Verùm poterit nobis oppone­<lb/>re qui&longs;piam. Cùm de principiis exi&longs;tere po&longs;sit quæ&longs;tio duplex, an &longs;int, vt an &longs;it materies, an &longs;it <lb/>Deus; & an hæc principia &longs;int; cur po&longs;teriorem hanc quæ complexa e&longs;t, ab Ari&longs;totele tractatam <lb/>comperimus; alteram &longs;implicem videmus fui&longs;&longs;e neglectam? præcipuè quòd non negatur &longs;cienti&ecedil; <lb/>cuilibet ex notis nobis ad &longs;ua principia profici&longs;ci. Prætereà &longs;i quæ&longs;tionem &longs;implicem damus in <lb/>partibus &longs;ubiecti <expan abbr="cau&longs;sis&qacute;">cau&longs;sisque</expan>. &longs;pecialibus, ecquid e&longs;t cau&longs;&longs;æ quominus etiam de illis excitari po&longs;sit <lb/>quæ&longs;tio &longs;implex? An plures &longs;unt cau&longs;&longs;æ propter quas omittitur &longs;implex quæ&longs;tio de cau&longs;sis pri­<lb/>mis; cùm quòd propter ob&longs;curitatem vim methodi fugit; tùm etiam quòd quæ&longs;tio &longs;implex e&longs;t <lb/> <arrow.to.target n="marg436"></arrow.to.target><lb/>de eo quòd e&longs;t e&longs;&longs;e &longs;impliciter; at quæ&longs;tio de eo, quòd res &longs;it &longs;impliciter, e&longs;t quæ&longs;tio metaphy&longs;ica: <lb/>Sed valeat hoc ia &longs;cientiis particularibus; nanque opponet illico qui&longs;piam, cur non id pre&longs;tat pri­<lb/>ma philo&longs;ophia? Quin etiam &longs;i quis in controuer&longs;iam reuocet principia communia; videtur in­<lb/>currere in hoc periculum, ne de tota &longs;cientia dubitet; ergò eam profiteri nequit: at de cau&longs;&longs;a &longs;pe­<lb/>ciali dubitans adhuc &longs;cientiam tueri pote&longs;t; & de cau&longs;&longs;a &longs;peciali qu&ecedil;&longs;tio &longs;pecialis e&longs;t à qua primus <lb/>philo&longs;ophus abhorret perpetuò tractans vniuersè. Qui dixerit hanc quæ&longs;tionem fugere metho­<lb/>dum, patronum habebit Auerroëm; is enim &longs;ub&longs;tantias &longs;eparatas per &longs;e ip&longs;as &longs;pectari po&longs;&longs;e tùm <lb/>monet, cùm adepti &longs;umus alias &longs;cientias, &longs;unt verò principia entis, quare methodo excedunt. Ita <lb/>ego de reliquis principiis primis &longs;imile iudicium faciam; præ&longs;ertim quòd &longs;cientiam & habitum <lb/>demon&longs;tratiuum &longs;ic definiri per&longs;picio, quòd &longs;it vnius generis &longs;ubiecti <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. principia partes & <lb/>proprietates doceat. qui periculum &longs;cientiæ proponet Græcos auctores &longs;ui con&longs;ilij proferet. Re­<lb/>liquum e&longs;t nunc, vt explicemus, quemadmodum <expan abbr="cõflixerit">conflixerit</expan> cum veteribus Ari&longs;toteles. iam enim <lb/>patuit à phy&longs;ico negotium hoc peragi non po&longs;&longs;e. Nanque et&longs;i habet aliquid fortè quòd afferat <lb/><expan abbr="cõtraponentes">contraponentes</expan> motum: at nihil &longs;upere&longs;t phy&longs;ico quo pugnet cum ijs qui negant motum. Video <lb/>cen&longs;ere quo&longs;dam eo tempore phy&longs;icum primum philo&longs;ophi per&longs;onam &longs;u&longs;tinere, quod item­ <pb pagenum="46"/>confirmari audio, quia loquitur de ente Ari&longs;toteles. ens verò pertinet ad primum philo&longs;ophum. <lb/> <arrow.to.target n="marg437"></arrow.to.target><lb/>Terminos alij docent e&longs;&longs;e primi philo&longs;ophi, <expan abbr="modũ">modum</expan> di&longs;&longs;erendi <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan>. Mihi non placet Ari&longs;to­<lb/>telem primi philo&longs;ophi per&longs;onam &longs;u&longs;cipere. Nam &longs;i ita dicamus, vercor ne habitum primi phi­<lb/>lo&longs;ophi phy&longs;ico præponere cogamur; cùm tamen ea vox <foreign lang="greek">meta\ t\ fusi_ka\</foreign>, ide&longs;t, po&longs;t naturalia, <lb/>moneat habitum phy&longs;icum e&longs;&longs;e præponendum. Neque illud pror&longs;us verum, ens e&longs;&longs;e terminum <lb/>primi philo&longs;ophi. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;iquidem dialecticus, Sophi&longs;tes, & primus Philo&longs;ophus in entis <arrow.to.target n="marg438"></arrow.to.target> con&longs;ideratio­<lb/><lb/>ne ver&longs;entur. Proinde cùm dialecticus etiam de ente di&longs;&longs;erat, cum eiu&longs;dem quoque facultatis <lb/>principia re&longs;piciat; illi probans de quolibet a&longs;&longs;erere, vel negare verum e&longs;&longs;e; cum item modus di&longs;­<lb/>&longs;erendi &longs;it dialecticus; id quod &longs;copi &longs;ignificant quos in ea di&longs;putatione &longs;pectat Ari&longs;toteles; <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> non <lb/> <arrow.to.target n="marg439"></arrow.to.target><lb/>video cur congre&longs;&longs;us non &longs;it dialecticus. Etenim deducere in ab&longs;urda contradicentia quæ fieri <lb/>nequeant, & &longs;olœci&longs;mos &longs;unt &longs;copi dialectici quos in tota illa di&longs;ceptatione con&longs;ectatur Ari&longs;tote­<lb/>les. Atque hactenus de ratione qua principia &longs;cientiarum in &longs;cientiis generatim tractantur, & <lb/>quemadmodum in methodo naturali Philo&longs;ophus in veteres inuehatur.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg395"></margin.target>a 1. Post.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg396"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg397"></margin.target>b Val. Max.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg398"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg399"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg400"></margin.target>a Gal lib. <lb/>de optima <lb/>lecta.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg401"></margin.target>b 2. Po&longs;t. <lb/>T. 27.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg402"></margin.target>c 1. Po&longs;t.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg403"></margin.target>d 6. Met. <lb/>T. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg404"></margin.target>e 1. Phy&longs;. <lb/>T. 8.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg405"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg406"></margin.target>f Simpl.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg407"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg408"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg409"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg410"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg411"></margin.target>a 3. De c&ecedil;­<lb/>lo T. c. 32.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg412"></margin.target>b 2. De c&ecedil;­<lb/>lo T. 18.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg413"></margin.target>c 2 de An. <lb/>T. c. 27. <lb/>6. Me. T. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg414"></margin.target>I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg415"></margin.target>II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg416"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg417"></margin.target>III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg418"></margin.target>d 6. Met. <lb/>T. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg419"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg420"></margin.target>Ad I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg421"></margin.target>e 1. Phy&longs;. <lb/>T. 5.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg422"></margin.target>Ad II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg423"></margin.target>Ad III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg424"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg425"></margin.target>a 4. Met. <lb/>T. 7. 8.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg426"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg427"></margin.target>b 1 Post. <lb/>ita tractantur à primo philo&longs;opho, quà communia &longs;unt. at tum principia &longs;unt entis, quatenus e&longs;t <lb/>ens: <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. non probantur, quà c&ecedil;terarum &longs;cientiarum principia &longs;unt, &longs;ed vt principia entis, <lb/>c 11. Met. <lb/>&longs;um. 2. c. 2.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg428"></margin.target>d 1. Phy&longs;. <lb/>T. 8.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg429"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg430"></margin.target>e 1. Phy&longs;. <lb/>T. 11.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg431"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg432"></margin.target>f 2. Phy&longs;. <lb/>T. c. 22.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg433"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg434"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg435"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg436"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg437"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg438"></margin.target>a 4. Met. <lb/>T. 5.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg439"></margin.target>b 1. Elen. <lb/>c. 3.</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>Sit'ne &longs;ubalternationis affinitas inter phy&longs;icen & primam philo&longs;ophiam. Cap. VIII<emph.end type="italics"/>.<lb/> <arrow.to.target n="marg440"></arrow.to.target></s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg440"></margin.target>F</s></p> <p type="main"> <s>SI Phy&longs;icus per&longs;onam dialectici &longs;u&longs;tinet, dum inuehitur in eos qui tollunt motum & moueri, <lb/>complura accipit à &longs;en&longs;u; facilè coniicere po&longs;&longs;umus inter phy&longs;icen & alias &longs;cientias, nullam <lb/>affinitatem &longs;ubalternationis intercedere; &longs;iue ea &longs;ola conditio requiratur, vt nos opinamur, &longs;iue <lb/>etiam aliæ nonnullæ quas alij philo&longs;ophi ponunt, quanquam Ari&longs;toteles omnem rem &longs;ub dubio <lb/>reliquit, cùm indefinitè pronuntiauit, vbi principia negentur, officium ea probandi, aut e&longs;&longs;e alte­<lb/>rius, hoc e&longs;t, &longs;ubalternantis, aut omnium communis: communis autem e&longs;&longs;e poterat tùm dialecti­<lb/>ca, tum etiam prima philo&longs;ophia, quòd &longs;i dialecticen &longs;ignificare volui&longs;&longs;et Ari&longs;toteles, iam prima <lb/>philo&longs;ophia quæ in principiorum probatione ver&longs;atur, ad alterum membrum reiicienda foret, & <lb/>e&longs;&longs;et &longs;ubalternans. Nec minores difficultates affert natura &longs;ubalternantium quam in philo&longs;ophia <lb/>Peripatetica non ni&longs;i coniectura a&longs;&longs;equi licet. Itaque non ab re mihi facturum videor, &longs;i rem <expan abbr="hãc">hanc</expan> <lb/>accuratius exquiram. Igitur de conditione &longs;ubalternarum tot propè &longs;ententias celebres ob&longs;eruo. <lb/>vulgarem vnam quæ ab antiquis accepta fuit: iuniorum duas. Pa&longs;sim defendi &longs;olet hæc <expan abbr="triã">triam</expan> con­<lb/>&longs;tituere &longs;ubalternam, &longs;i &longs;ubiectum inferioris in &longs;uperioris &longs;ubiecto contineatur. Cùm verò &longs;ub­<lb/>iectum accipio, vel totum intelligo, quod ex duabus partibus con&longs;tat, altera, vt materia nimirum </s></p> <p type="main"> <s> <arrow.to.target n="marg441"></arrow.to.target><lb/>re tractanda, altera, vt forma, nempè con&longs;iderandi ratione qu&ecedil; vtraque &longs;i in &longs;ubalternante & &longs;ub­<lb/>alterna &longs;eruentur vt mihi in phy&longs;ica & medicína videtur, efficiunt <expan abbr="&longs;ubalternation&etilde;">&longs;ubalternationem</expan> numeris om­<lb/>nibus ab&longs;olutam, vel alteram ex his partibus &longs;eor&longs;um, vt &longs;iqua res naturalis mathematicè &longs;pecte­<lb/>tur, &longs;iue aliqua res mathematica naturaliter; <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> vnde inferior <expan abbr="quidã">quidam</expan> gradus &longs;ubalternationis <arrow.to.target n="marg442"></arrow.to.target> exo­<lb/><lb/>ritur. Deinde vt inferioris &longs;ubiecto accidentaria quædam conditio &longs;uperueniat, vt lineæ videri <lb/>po&longs;&longs;e. Po&longs;tremò vt inferioris principia petantur à &longs;uperiore. Sed reuoluenti complures facultates <lb/>quæ &longs;ine controuer&longs;ia numerantur in &longs;ubalternis, aut non omnes his legibus ad&longs;tringi videntur, <lb/>aut non ita &longs;impliciter acciprentiæ, aut non prime. Nanque opponam A&longs;trologiam quæ &longs;ubalter­<lb/>na e&longs;t, A&longs;tronomiæ. Siquidem vbi vna accipiat quòd res e&longs;t, altera doceat cur ita &longs;it, iam ratio &longs;ub­<lb/>alternationis intercedit. Atqui A&longs;trologia petit ab A&longs;tronomia rationes motuum; quapropter <lb/>e&longs;t &longs;ubalterna. Neque tamen &longs;ubiectum e&longs;t pars. etenim in vtraque c&ecedil;lum ob&longs;eruatur, aut vniuer­<lb/>&longs;um. Præterea quòd accidens alterius &longs;ubiecto accedat non licet ab&longs;olutè defendere: quandò ex <lb/>&longs;ubiecto & eo quod adiicitur veluti forma, fit vnum per &longs;e, quod e&longs;t ab&longs;olutè &longs;ubiectum ex ge­<lb/>mina parte con&longs;titutum ex materia nimirum, & ratione con&longs;iderandi. Sed &longs;ubiectum per &longs;e e&longs;t <lb/>vnum, idem e&longs;t methodi finis, quippe cuius gratia c&ecedil;tera con&longs;iderantur, & ad quod referuntur, <lb/> <arrow.to.target n="marg443"></arrow.to.target><lb/>quod accidens e&longs;&longs;e non pote&longs;t. Tertiò non nece&longs;&longs;arium, quòd omnia principia &longs;ubalternæ re&longs;ol­<lb/>uantur in alia &longs;uperiora principia. propterea quòd &longs;unt ea principia, vel complexa, vel incom­<lb/>plexa. atque incomplexa quidem à nullo demon&longs;trantur, & eadem &longs;unt in &longs;ubalterna & &longs;ubal­<lb/>ternante, vt linea, quadratum & huiu&longs;modi. quòd &longs;i complexa fuerint, non videtur negare Ari­<lb/>&longs;toteles <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> fieri po&longs;&longs;e, vt ex ei&longs;dem principi aliquid demon&longs;tretur in &longs;ubalterna quod <arrow.to.target n="marg444"></arrow.to.target> demon&longs;tra­<lb/><lb/>tum fuit in <expan abbr="&longs;ubalternãte">&longs;ubalternante</expan>. ita enim &longs;crip&longs;it Ari&longs;toteles, <foreign lang="greek">a)ll) e)c w(_h/ deiknut ai/ ti\ pe(zi w_n h/gewme­<lb/>tzia e)/sin, h)/ a(\ e)k tw_n a)utw_n de<gap/>knutai th_| gewmet zia, w/spe/z ta\ o)p<gap/>ka\</foreign>. h&ecedil;c enim interrogatio <lb/>geometrica e&longs;t, “quæ e&longs;t ex iis principiis ex quibus aliquid o&longs;tenditur, quod ad geometriam perti­<lb/>net, aut illa quæ ex ei&longs;dem, ex quibus aliquid in geometria demon&longs;tratur. cuiu&longs;modi &longs;unt optica <lb/>qua&longs;i eadem accipiantur ad probandum geometrica & optica theoremata.” Quocirca viri præ­<lb/>&longs;tanti&longs;simi veterum via relicta non multis, &longs;ed vna tantum lege contengi fueruut. ex iis enim ali­<lb/>qui ex &longs;olo tran&longs;itu de genere in genus & &longs;ubalternationem effici voluerunt. tamet&longs;i iam tribus <lb/>modis fieri cen&longs;uêre. Vel, quia <expan abbr="demõ&longs;tratio">demon&longs;tratio</expan> transferatur; ea verò transfertur, vel vbi maior vnius <lb/>demon&longs;trationis propo&longs;itio &longs;umatur in duabus &longs;cientijs. vel <expan abbr="cũ">cum</expan> <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> vnius ab alia probetur. <pb pagenum="47"/> <arrow.to.target n="marg445"></arrow.to.target><lb/>aut &longs;i adiiciatur aliqua conditio &longs;ubiecto &longs;uperioris. Ita vt non omnia hæc in &longs;ubalternatione <lb/>requirantur, &longs;ed vbi vna ex his conditionibus ad&longs;it, continuò &longs;ubalterna exi&longs;tat. Illud optimè, &longs;i <lb/>vna conditio &longs;it &longs;atis ne plures inculcentur. fru&longs;tra enim multa afferuntur, &longs;i vnum &longs;it &longs;atis. Nec <lb/>improbandum e&longs;t, non omnes &longs;imul requiri, cùm difficile &longs;it in vniuer&longs;is quas &longs;ubalternas dici­<lb/>mus, omnes has leges &longs;imul ob&longs;eruari. Cæterùm mihi videtur Ari&longs;toteles vnicam tantummodò <lb/>formulam tran&longs;itus indica&longs;&longs;e, videlicet, vbi eiu&longs;dem effectus, aut principij altera tradat quòd e&longs;t, <lb/>altera verò cur &longs;it. Adde quòd &longs;i phy&longs;icus o&longs;tendit e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantias à materia liberas, &longs;iue &longs;int &longs;ub­<lb/>iectum primæ philo&longs;ophiæ, &longs;iue etiam principia, nil enim refert, immò magis idem efficietur. &longs;i <lb/>principia fuerint, quo principia &longs;ubiecto priora &longs;unt. prima philo&longs;ophia phy&longs;icæ &longs;ubalterna erit: <lb/>quod nefas e&longs;t. & quanquàm &longs;uprà negatum e&longs;t &longs;ubiectum po&longs;&longs;e probari; at id ip&longs;i non <expan abbr="viderãt">viderant</expan>; <lb/>nec probationum genera di&longs;tinguebant à viis in illa hypothe&longs;i. Quod &longs;i fortè probationem ex <lb/>cau&longs;sis accipi velint, nulla ex iis tribus &longs;cientiis, prima, &longs;cilicet philo&longs;ophia, naturali & mathema­<lb/>tica, &longs;ubalternæ locum occupabit, quod mihi &longs;at e&longs;t, illuc enim tendo, vt nullam ex his alteri &longs;ub­<lb/>alternam e&longs;&longs;e doceam. quippe quòd &longs;ingulæ ex his &longs;cientiis &longs;uas cau&longs;&longs;as impetrarint. atque illas <lb/>quidem ab&longs;olutè, vt nulla alterius auxilium imploret, quantum ad illud &longs;pectat, quòd rationem <lb/>&longs;ui &longs;ubiecti reddere valeat. Si verò continuum opponas, quod cum mathematicò &longs;ubiiciatur, à <lb/> <arrow.to.target n="marg446"></arrow.to.target><lb/>phy&longs;ico tractatur accurati&longs;simè; re&longs;pondebo continuum vtriu&longs;que &longs;cientiæ proprium e&longs;&longs;e & ab <lb/>vtroque vt &longs;ui ip&longs;ius proprium e&longs;t explicari, neque enim reddit rationem phy&longs;icus eius quanti: <lb/>quod e&longs;t &longs;eparatum à materia &longs;en&longs;ili, cuiu&longs;modi accipitur à mathematico: &longs;ed reddit rationem <lb/>phy&longs;icus eorum quæ in&longs;unt in corpore c&ecedil;le&longs;ti quod ab A&longs;tronomo &longs;pectatur, quia vtrobique c&ecedil;­<lb/>lum cum accidentibus &longs;en&longs;ilibus accipitur, & eorum quæ con&longs;iderat medicus, quandò vtrique in <lb/>&longs;en&longs;ilium tractatione occupantur. <expan abbr="Con&longs;imili&qacute;">Con&longs;imilique</expan>. modo mathematicus eorum reddit cau&longs;&longs;am quæ <lb/>docet opticus. &longs;iquidem vtrique lineam mathematicam explorant. Quòd &longs;i has tres principes. <lb/>&longs;cientias exceperis, difficilè e&longs;t negare id e&longs;&longs;e commune omnibus &longs;ubalternis. omnes enim <expan abbr="tractãt">tractant</expan> <lb/>res &longs;en&longs;iles, aut mathematicas, aut etiam primæ philo&longs;ophiæ, quarum principia &longs;impliciter à pri­<lb/>mis illis &longs;cientiis exponuntur. Neque mihi &longs;ingulare videtur, immò commune, &longs;ubiecto &longs;ubalter­<lb/>nantis addi aliquam conditionem in &longs;ubalterna; &longs;ed hoc nece&longs;&longs;arium e&longs;t, mea quidem &longs;ententia: <lb/>&longs;iquidem res &longs;impliciter à tribus illis &longs;cientiis tractantur, à c&ecedil;teris cum aliqua conditione, &longs;iue ea <lb/>&longs;it conditio contrahens &longs;ubiectum &longs;uperioris ad pauciora &longs;ubiecta, &longs;iue etiam &longs;it modus quo non <lb/>res ip&longs;a, &longs;ed rei notio re&longs;tringitur. Attulerunt & vnicam alij conditionem, nimirum, &longs;i altera rem <lb/> <arrow.to.target n="marg447"></arrow.to.target><lb/>&longs;impliciter tractet, altera verò cum habitudine ad opus, aut actionem. vt geometer lineam &longs;impli­<lb/>citer: faber autem ferrarius lineam inferro cuiu&longs;dam v&longs;us gratia. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Nam cùm ille &longs;cientiæ quæ <lb/> <arrow.to.target n="marg448"></arrow.to.target><lb/>con&longs;iderant res &longs;impliciter, habeant cau&longs;&longs;as &longs;ui &longs;ubiecti; reliquæ verò tractent &longs;en&longs;ilia &longs;olum, & <lb/>per ea cogno&longs;cant, <expan abbr="&longs;uarum&qacute;">&longs;uarumque</expan>. rationum principia ab illis accipiant; ex hoc efficitur, vt &longs;iquando <lb/>cau&longs;&longs;as euentorum &longs;uorum perquirere velint, ad illas confugiant. <expan abbr="Ideo&qacute;">Ideoque</expan>. artes & facultates om­<lb/>nes erunt &longs;ubalternæ: tres verò &longs;cientiæ &longs;ubalternantes. Et planè nulla ex his tribus &longs;cientiis ad <lb/>alteram confugit, vt cau&longs;&longs;as petat &longs;uorum theorematum, aut principiorum; &longs;ed omnes &ecedil;què pro­<lb/>cedunt ex primis & maximè notis. Equidem ob&longs;truo id perpetuò apud Ari&longs;totelem, &longs;icuti men­<lb/>tionem facit de &longs;ubalternis artis exempla in medio ponere, & ex ingenio &longs;ubalternarum conclu­<lb/>di artes e&longs;&longs;e ex eo numero, quòd vbi vna doceat quòd e&longs;t altera cur &longs;it, ea qu&ecedil; docet e&longs;&longs;e rem, &longs;ub­<lb/>alterna e&longs;t. Sed artes docent e&longs;&longs;e rem, cau&longs;&longs;as primas a&longs;signare non po&longs;&longs;unt. Ergo artes &longs;unt &longs;ub­<lb/>alternæ. At verò illud dubito, &longs;it'ne hæc cau&longs;&longs;a proxima & vt dici con&longs;ueuit, ratio formalis &longs;ub­<lb/>alternationis e&longs;&longs;e artem, &longs;eu &longs;pectare aliquid cum conditione, præ&longs;ertim quòd id nunquàm non <lb/>modo expre&longs;&longs;um; &longs;ed ne indicatum quidem fuerit ab Ari&longs;totele. Quamobrem ego puto aliam <lb/> <arrow.to.target n="marg449"></arrow.to.target><lb/>primam &longs;ubalternationis cau&longs;&longs;am & rationem afferri po&longs;&longs;e, atque illam quidem à pr&ecedil;ceptore no­<lb/>&longs;tro &longs;ignificatam. Siquando vna rem e&longs;&longs;e per &longs;en&longs;ilia doceret, altera verò cur e&longs;&longs;et. per&longs;uadeor au­<lb/>tem ad id credendum hoc argumento. Nanque illa e&longs;t ratio rei cuiu&longs;piam quæ &longs;imiles differen­<lb/>tias illi communicat: Sed differentias &longs;ubalternantibus & &longs;ubalternis communicant differentiæ <lb/>eius, quòd e&longs;t & cur e&longs;t. Ergo ratio &longs;ubalternarum & &longs;ubalternantium e&longs;t, quòd &longs;it res & cur &longs;it. <lb/>Propo&longs;itio fidem ex eo &longs;umit. quia &longs;imilis differentia in cau&longs;&longs;a &longs;imilem differentiam creat in effe­<lb/>ctu. A&longs;&longs;umptio &longs;umitur ex Ari&longs;totele. cùm docet ex eo &longs;ubalternas e&longs;&longs;e &longs;impliciter, vel quodam­<lb/>modo. quòd vna doceat cur hoc &longs;it &longs;impliciter, ide&longs;t reddat cau&longs;&longs;as maioris partis eorum quæ ac­<lb/>cipiuntur in &longs;ubalterna, vt apparet in phy&longs;ica & medicina; altera doceat aliqua ex parte, vt geo­<lb/>metria, quòd vulnera rotunda tardius curentur. Ex hoc ea nece&longs;&longs;ariò na&longs;cuntur. quòd &longs;ubalter­<lb/>nans tradat cau&longs;&longs;as eorum quæ &longs;ubalternæ &longs;upponuntur. quòd fiat tran&longs;itus de genere in genus, <lb/>dum ea quæ à &longs;ubalternante o&longs;ten&longs;a &longs;unt, ad illa probanda transferuntur quæ in &longs;ubalterna du­<lb/>bitantur. Cætera quæ tribuuntur &longs;ubalternis, nil prohibet, opinor, e&longs;&longs;e per accidens, & aliun­<lb/>de peti quàm à ratione &longs;ubalternationis. His ita con&longs;titutis ad propo&longs;itum de&longs;cendamus, & <lb/>doceamus &longs;it'ne phy&longs;ica &longs;ubalterna primæ philo&longs;ophiæ. Qui conditionis à Latinis impo&longs;itas <pb pagenum="48"/>&longs;ubalternis accipiunt, facilè negare po&longs;&longs;ent omnes eas conditiones in phy&longs;ica reperiri. Con&longs;imili <lb/> <arrow.to.target n="marg450"></arrow.to.target><lb/>ratione qui defendunt rationem &longs;ubalternæ po&longs;itam e&longs;&longs;e in eo quòd vna rem &longs;impliciter tractet, <lb/>altera cum habitudine ad opus & actionem; quia dicerent tres e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;cientia&stilde;">&longs;cientiasm</expan> contemplantes inter <lb/>&longs;e di&longs;tinctas; quippe quæ proprium genus habeant & ex propriis &longs;uis ip&longs;arum principiis quoque <lb/> <arrow.to.target n="marg451"></arrow.to.target><lb/>procedant. Atqui non de&longs;unt rationes quæ affinitatem &longs;ubalternationis inter vtra&longs;que interce­<lb/>dere per&longs;uadeant. Primum. Quoniam vbi fit tran&longs;itus de genere in genus ibi ade&longs;t &longs;ubalterna­<lb/>tionis affinitas. Sed fit tran&longs;itus à prima philo&longs;ophia ad phy&longs;icen. Et gradus igitur &longs;ubalternatio­<lb/>nis extat in phy&longs;ica & prima philo&longs;ophia. Nam tum fit tran&longs;itus, vbi propo&longs;itio &longs;uperioris &longs;cien­<lb/>tiæ re &longs;umatur in inferiore. id verò in phy&longs;icis euenit. Siquidem Ari&longs;toteles primo de cœlo pro­<lb/>baturus æternum fieri non po&longs;&longs;e quod caducum e&longs;t. ita con&longs;truit argumentationem. Non pote&longs;t <lb/> <arrow.to.target n="marg452"></arrow.to.target><lb/>idem &longs;imul e&longs;&longs;e & non e&longs;&longs;e. Nullum igitur mortale perpetuum effici pote&longs;t. Attamen antecedens <lb/>accipitur à primo philo&longs;opho. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Rur&longs;us docet Ari&longs;toteles nullam &longs;cientiam excepta prima <arrow.to.target n="marg453"></arrow.to.target> phi­<lb/><lb/>lo&longs;ophia, quærere po&longs;sit, &longs;it'ne &longs;uum &longs;ubiectum. quia non pote&longs;t mentionem facere &longs;impliciter <lb/>de ip&longs;o quid e&longs;t. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Soli autem primo philo&longs;opho id præ&longs;tare licet. Et &longs;olus igitur &longs;uppeditabit <lb/> <arrow.to.target n="marg454"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg455"></arrow.to.target><lb/>principia reliquis, & &longs;ubiectum & quid e&longs;t ip&longs;ius. Vltimò Ari&longs;toteles o&longs;tendit primam philo&longs;o­<lb/>phiam &longs;pectare &longs;umma principia & cau&longs;&longs;as poti&longs;simas. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Ergo etiam erit maximè &longs;cientia, & <arrow.to.target n="marg456"></arrow.to.target> po­<lb/><lb/> <arrow.to.target n="marg457"></arrow.to.target><lb/>terit reddere rationem principiorum quæ in aliis &longs;cientiis a&longs;&longs;umuntur. Quòd &longs;i ex his conuinci­<lb/>tur gradus & affinitas &longs;ubalternationis, profectò prima philo&longs;ophia &longs;ubalternans erit, phy&longs;ica <lb/>&longs;ubalterna. Verumenimuerò &longs;i no&longs;tra &longs;ententia defendi pote&longs;t, vt opinamur, eam &longs;cilicet e&longs;&longs;e ra­<lb/>tionem &longs;ubalternationis, cum altera docet, cur &longs;it id quod altera e&longs;&longs;e nouit, prima illa ratio nihil <lb/> <arrow.to.target n="marg458"></arrow.to.target><lb/>officeret. Neque enim propo&longs;itiones i&longs;tæ communi&longs;simæ rationem cau&longs;&longs;æ continent, &longs;ed notifi­<lb/>cationis duntaxat. Sed vt c&ecedil;teris qui de &longs;ubalternarum conditionibus aliter &longs;entiunt, opem fera­<lb/>mus; nullam e&longs;&longs;e vim dicimus eius quod opponitur. Neque enim ille tran&longs;itus e&longs;&longs;et, &longs;ed a&longs;&longs;um­<lb/>ptio principij communi&longs;simi &longs;ecundum analogiam, vt no&longs;ti ex Analyticis. hoc enim commune. <lb/>De quolibet verum e&longs;&longs;e a&longs;&longs;erere, aut negare, dum confertur in demon&longs;trationem, non accipitur <lb/>vt &longs;eruat &longs;uam communitatem, &longs;ed quantum opus e&longs;t &longs;olùm, & pro ratione materiæ &longs;ubiectæ. <lb/>Vt verò c&ecedil;tera tolli queant, monebimus antè geminum ordinem in &longs;cientiis ob&longs;eruari, alterum <lb/>quidem naturæ, atque alterum mentis. Ordo quidem naturæ multiplex e&longs;t, de quo nos aliquid <lb/>po&longs;tea. Sed intereà quantum &longs;pectat ad rem no&longs;tram, vbi de &longs;cientiarum gradibus agimus, qua­<lb/>tenus mutuas &longs;ibi operas præ&longs;tant in fide facienda duplex e&longs;t, alter qui à finis natura deducitur, <lb/> <arrow.to.target n="marg459"></arrow.to.target><lb/>atque alter qui pendet ex ordine materiæ &longs;ubiectæ. à finis autem natura deducitur ordo earum <lb/>quæ ita &longs;e habent, vt mini&longs;træ ad Architectonicas, vt vocat Ari&longs;toteles, &longs;int vt Plato <foreign lang="greek">h( gemonika\s</foreign>, <lb/>ide&longs;t, præcipuas & duces. ab ordine &longs;ubiectæ materiæ &longs;umitur earum ordo quarum vna e&longs;t <lb/><foreign lang="greek">u(pa\llihlos</foreign>, ide&longs;t &longs;ubalterna, altera &longs;ubalternans. Ordo mentis in eo po&longs;itus e&longs;t, vt vna quoddam <lb/>&longs;implex con&longs;ideret, altera illi aliquid adiiciat. vtputa mathematica &longs;pectat quantum &longs;impliciter, <lb/>at phy&longs;ica quantum in materia. In hoc &longs;anè ordine <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> quicquid in &longs;impliciore ab&longs;urdum e&longs;t, & <lb/> <arrow.to.target n="marg460"></arrow.to.target><lb/>per naturalia pertinet: non autem contrà. Sed hoc ordine dimi&longs;&longs;o ad cuius plenam <expan abbr="intelligentiã">intelligentiam</expan> <lb/>multa &longs;ubiicere oportebit, de ordine naturæ di&longs;&longs;eramus. Et &longs;anè magnum di&longs;crimen inter Archi­<lb/>tectonicas & &longs;ubalternantes intercedit. Quandò &longs;ubalternans præbet cau&longs;&longs;as & principia. nec vn­<lb/>quam in oculis e&longs;t &longs;ubalternæ, ni&longs;i aliquod è &longs;uis principiis ex ip&longs;ius manibus eripiatur. Archite­<lb/>ctonicæ non e&longs;t cau&longs;&longs;as afferre principiorum. Neque enim nece&longs;&longs;e e&longs;t mini&longs;tras ex iis procedere <lb/>perpetuò, quæ demon&longs;trari po&longs;sint; &longs;ed pote&longs;t habere &longs;ua principia pror&longs;us prima. & h&ecedil;c &longs;impli­<lb/>citer &longs;cire pote&longs;t, &longs;ubalterna non item. &longs;iquidem &longs;ciamus, cùm habemus demon&longs;trationem. hæc <lb/>verò ex primis e&longs;t. atqui rerum naturalium prima quædam principia &longs;unt quæ nouit phy&longs;icus, & <lb/> <arrow.to.target n="marg461"></arrow.to.target><lb/>mathematicus habet &longs;ua principia quæ in alia &longs;uperiora neutiquam re&longs;olui queunt. Rur&longs;us &longs;ub­<lb/>alternans ea con&longs;iderat quæ &longs;unt natura priora; non item Architectonicus. Neque enim ens, <lb/>quod à primo philo&longs;opho con&longs;ideratur, quem facimus Architectonicum, natura prius e&longs;t, quàm <lb/>ens naturale, &longs;ed &longs;i prius, ratione &longs;ola prius e&longs;t. Docet Architectonicus quid tractandum & qua­<lb/>tenus, quo ordine & via di&longs;ponendum: <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> nihil de his &longs;ubalternans. & &longs;emper in oculis geritur <lb/> <arrow.to.target n="marg462"></arrow.to.target><lb/>Architecton. Nam mini&longs;træ quicquid agunt, &longs;ic agunt, vt ad eum finem perueniant. Architecton <lb/>autem quia con&longs;iderat finem (ab eius autem ingenio na&longs;citur, vt c&ecedil;teris &longs;ua cuiu&longs;que officia præ­<lb/>&longs;cribantur) &longs;ingula pro &longs;ui finis adeptione di&longs;ponit. Subalternans mea quidem &longs;ententia, cùm <lb/>doceat cur &longs;it & rem &longs;impliciter animaduertat, e&longs;t contemplator. Architecton item numeratur <lb/>in artificibus. Nunc dicimus inter primam philo&longs;ophiam & reliquas &longs;cientias exi&longs;tere ordinem <lb/>Architectonic&ecedil; & mini&longs;træ, non autem &longs;ubalternantis & &longs;ubalternæ. Cùm enim con&longs;ideret ens <lb/>&longs;ub communi notione entis, &longs;it verò &longs;eparatum vel re ip&longs;a vt mentes beati&longs;simæ, vel &longs;ecundum <lb/>rationem, quod dici &longs;olet per indifferentiam. finis verò intelligentiæ no&longs;træ &longs;int beati&longs;simæ men­<lb/>tes, omnia docendo huc dirigere oportet, vt earum notitiam a&longs;&longs;equi po&longs;simus. Itaque mathema­<lb/>tici nos a&longs;&longs;ue faciunt ab&longs;tractioni, cuius beneficio, iam aliquid de ingenio rerum verè <expan abbr="&longs;eparatarũ">&longs;eparatarum</expan> <pb pagenum="49"/> <arrow.to.target n="marg463"></arrow.to.target><lb/>à materia cogitare incipimus. & phy&longs;icus auxilio motus, tanquam rei noti&longs;sim&ecedil;, nos eò perducit, <lb/>vt tale entium genus e&longs;&longs;e no&longs;camus. Idcirco prima philo&longs;ophia <foreign lang="greek">meta\ ta\ fusika\</foreign>, ide&longs;t, po&longs;t na­<lb/>turalia nuncupatur. Cùm &longs;pectet <expan abbr="it&etilde;">item</expan> prima philo&longs;ophia <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> ens, & eius &longs;pecies, quatenus <lb/>entia &longs;unt è quibus &longs;unt corpus mobile & quantum &longs;ingulis exhibet &longs;ua &longs;ubiecta. eadem quoque <lb/>propter vniuer&longs;alem illam <expan abbr="con&longs;ideration&etilde;">con&longs;iderationem</expan> tractat &longs;impliciter ip&longs;um quid e&longs;t & id quod &longs;uiip&longs;ius <lb/>e&longs;t, & id quod <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan> c&ecedil;teris, prout etiam nouit partes entis, quæ reliquis &longs;cientiis &longs;upponuntur. <lb/>Quia nouit partes entis & quæ <expan abbr="cuiq.">cuique</expan> definitio <expan abbr="accõmodetur">accommodetur</expan>, docet modum tractandi & definien­<lb/>di, & quanquàm &longs;cientiam &longs;uis cancellis circun&longs;cribit. Cùm etiam proprium <expan abbr="cuius&qacute;">cuiusque</expan>. methodi &longs;it <lb/>tractare certum &longs;ubiectum, partes eius, affectiones, & principia, ius habet in principia <expan abbr="cõmuni&longs;si-ma">communi&longs;si­<lb/>ma</expan>, & in ea quæ &longs;umuntur in reliquis methodis: attamen <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ic illa exponit, vt <expan abbr="eorũ">eorum</expan> cau&longs;&longs;as red­<lb/>dat. &longs;unt enim vbique prima, nec vllo modo obnoxia demon&longs;trationi: vt potius in prima philo­<lb/>&longs;ophia prima <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> rationem, quàm <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> rem habenda &longs;int, nec ip&longs;a &longs;ub certa ratione <expan abbr="cõ-cipit">con­<lb/>cipit</expan> (&longs;ic enim cuiu&longs;que &longs;cienti&ecedil; propria forent) &longs;ed <expan abbr="cõmuniter">communiter</expan> tractat, vt principia entis. Proinde <lb/>non verè &longs;ubalternans, &longs;ed Architecton optimo iure perhibetur. Sed <expan abbr="cũ">cum</expan> tractet quid e&longs;t, & <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> <lb/>cogitationis &longs;it no&longs;&longs;e quid e&longs;t & quòd &longs;it. videbitur alicui pr&ecedil;&longs;tare c&ecedil;teris quòd <expan abbr="aliarũ">aliarum</expan> &longs;ubiecta de­<lb/>mon&longs;trare po&longs;sit. At verò neque id efficere pote&longs;t (vt falsò <expan abbr="quidã">quidam</expan> exi&longs;timarunt) <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> definitio <lb/> <arrow.to.target n="marg464"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg465"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg466"></arrow.to.target><lb/>nullo pacto demon&longs;trationi &longs;ubiiciatur, &longs;ed alio modo <expan abbr="planũ">planum</expan> fit e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan>, in vnaquaque &longs;cien­<lb/>tia, atque <expan abbr="it&etilde;">item</expan> in prima philo&longs;ophia. <expan abbr="Quamobr&etilde;">Quamobrem</expan> ex hoc apparet fallacia &longs;ecund&ecedil; rationis. Ad <expan abbr="vlti-mã">vlti­<lb/>mam</expan> quoque &longs;ic re&longs;pondemus, eam <expan abbr="nõ">non</expan> reddere cau&longs;&longs;as <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> quæ in reliquis &longs;cientiis a&longs;&longs;umi <lb/>&longs;olent, quod in &longs;ubalternante requiritur: &longs;ed per&longs;uadere principia entis <expan abbr="cõmuni&longs;simi">communi&longs;simi</expan> qu&ecedil; &longs;i prin­<lb/>cipia fuerint <expan abbr="reliquarũ">reliquarum</expan> <expan abbr="methodorũ">methodorum</expan>, hoc e&longs;t per accidens. cùm c&ecedil;teroquin in &longs;ubalternante princi­<lb/>pia &longs;ubaltern&ecedil; probentur. Neque Ari&longs;toteles <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> &longs;cientiam e&longs;&longs;e voluit quæ <expan abbr="c&ecedil;terarũ">c&ecedil;terarum</expan> principia <lb/>confirmaret, qualem nonnulli <expan abbr="primã">primam</expan> philo&longs;ophiam e&longs;&longs;e autumant: <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed ex hypothe&longs;i loquitur, <lb/> <arrow.to.target n="marg467"></arrow.to.target><lb/>& indefinitè &longs;cientiam &longs;ummam accipit, qualis e&longs;&longs;e po&longs;&longs;et &longs;ubalternans: aut &longs;i &longs;umma principia <lb/>perquirit, non ex hoc efficitur eam e&longs;&longs;e <expan abbr="&longs;ubalternant&etilde;">&longs;ubalternantem</expan>, &longs;ed architectonicam. & hanc dicimus e&longs;&longs;e <lb/>primam philo&longs;ophiam quæ ob tale &longs;ummum ius, <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;cientia propriè, &longs;ed &longs;apientia vocatur. Hoc <lb/>loco memini mihi opponi. Principia entis per &longs;e &longs;unt, nulli accidunt; eius verò, quod non accidit, <lb/>con&longs;ideratio per accidens e&longs;&longs;e non pote&longs;t. Itaque nec <expan abbr="aliarũ">aliarum</expan> principia à primo philo&longs;opho per ac­<lb/>cidens &longs;pectari poterunt. Re&longs;pon&longs;um e&longs;t in &longs;cientia quaque duo contineri, rem qu&ecedil; con&longs;ideratur <lb/>& modum, &longs;eu <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> con&longs;iderandi: igitur, et&longs;i non accidunt, vt res illa principia <expan abbr="reliquarũ">reliquarum</expan> &longs;cien­<lb/>tiarum principiis: at continent accidens propter <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> con&longs;iderandi; non enim o&longs;tenduntur vt <lb/> <arrow.to.target n="marg468"></arrow.to.target><lb/>principia corporis mobilis, &longs;ed vt entis quatenus ens. Porrò <expan abbr="architectonicarũ">architectonicarum</expan> varij &longs;unt gradus & <lb/>inter methodos <expan abbr="quarũ">quarum</expan> finis e&longs;t contemplari, & inter facultates quarum munus e&longs;t agere, & inter <lb/>artes <expan abbr="quarũ">quarum</expan> officium e&longs;t efficere. prout <expan abbr="mini&longs;trarũ">mini&longs;trarum</expan> varia &longs;unt officia, vel .n. materiam faciunt &longs;im­<lb/>pliciter, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> vel <expan abbr="accõmodatam">accommodatam</expan> ad opus inter artes. Inter eas verò quæ practicæ &longs;unt, & à fine <arrow.to.target n="marg469"></arrow.to.target> politi­<lb/><lb/>cæ nuncupantur, eas actiones præ&longs;tant, &longs;ine quibus cæteræ non con&longs;i&longs;tunt, vt &longs;ine pace con&longs;erua­<lb/>tio legum. itaque <expan abbr="bellũ">bellum</expan> gerimus, quia &longs;ine hoc pax non exi&longs;tit & pacem volumus, vt leges con&longs;er­<lb/>uentur. con&longs;imili ratione inter <expan abbr="cõt&etilde;plantes">contemplantes</expan> illæ &longs;unt mini&longs;træ <expan abbr="quarũ">quarum</expan> <expan abbr="cont&etilde;plationes">contemplationes</expan> alij &longs;unt v&longs;ui, <lb/>vt &longs;ine his illa &longs;uas exhibere non po&longs;sit. Mini&longs;tra igitur phy&longs;ica & in ordine doctrin&ecedil; <expan abbr="præpon&etilde;da">præponenda</expan>.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg441"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg442"></margin.target>c 2. Phy&longs;.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg443"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg444"></margin.target>d 1. Po&longs;t. <lb/>T. 27.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg445"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg446"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg447"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg448"></margin.target>a 1. Eth.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg449"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg450"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg451"></margin.target>Ratio I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg452"></margin.target>II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg453"></margin.target>a. 4. Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg454"></margin.target>b 5. 11. Me.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg455"></margin.target>III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg456"></margin.target>c 1. Met.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg457"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg458"></margin.target>Ad I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg459"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg460"></margin.target>d 3. De c&ecedil;­<lb/>lo T. 6.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg461"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg462"></margin.target>e 1. Eth.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg463"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg464"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg465"></margin.target>Ad II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg466"></margin.target>Ad III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg467"></margin.target>a 1. Po&longs;t.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg468"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg469"></margin.target>b 2. Phy&longs;. <lb/>T. 24.</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>Animi habituum præ&longs;tantia generatim perpenditur, & contemplans actuo&longs;æ pr&ecedil;ponitur. Cap. IX<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>HOC, quod à nobis in pr&ecedil;&longs;entia ve&longs;tigandum e&longs;t, altius aliquantò repetetur, propter <expan abbr="frequ&etilde;-tem">frequen­<lb/>tem</expan> eorum v&longs;um quæ ad <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> propo&longs;iti &longs;olent a&longs;&longs;umi in vniuer&longs;a philo&longs;ophia Pe­<lb/>ripatetica, <expan abbr="horũ">horum</expan> verò <expan abbr="aptũ">aptum</expan> <expan abbr="exordiũ">exordium</expan> fuerit, &longs;i res ip&longs;as in &longs;uas partes di&longs;tribuamus, quatenus <expan abbr="ment&etilde;">mentem</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg470"></arrow.to.target><lb/>re&longs;piciunt. Verumenimuerò <expan abbr="cũ">cum</expan> omnis perceptio fiat, propter <expan abbr="conuenientiã">conuenientiam</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan>, <expan abbr="&longs;imilitudin&etilde;">&longs;imilitudinem</expan> <lb/>& <expan abbr="proportion&etilde;">proportionem</expan> quæ inter res intelligendas & <expan abbr="intelligent&etilde;">intelligentem</expan> <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan> intercedit (talis e&longs;t actus pote <lb/><expan abbr="&longs;tatis&qacute;">&longs;tatisque</expan>. conditio <expan abbr="quorũ">quorum</expan> alterum intelligenda imitantur, <expan abbr="alterũ">alterum</expan> verò mens, quæ intelligere pote&longs;t) <lb/>ergo quot erunt differentiæ <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="intelligendarũ">intelligendarum</expan>, tot quoque <expan abbr="intelligentiũ">intelligentium</expan> <expan abbr="facultatũ">facultatum</expan> <expan abbr="differ&etilde;ti&ecedil;">differenti&ecedil;</expan> &longs;int, <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t. Et quanquàm res aut &longs;en&longs;u, aut mente cogno&longs;cuntur, omi&longs;sis &longs;en&longs;ilibus qu&ecedil; <expan abbr="nullũ">nullum</expan> me­<lb/>thodi &longs;tudium po&longs;tulant, de intelligendis agamus. Hæc &longs;anè aut nece&longs;&longs;aria &longs;unt, & habent princi­<lb/>pia quæ aliter &longs;e habere non contingit, aut variari po&longs;&longs;unt. ex quo efficitur, vt etiam intelligentis <lb/>animæ facultas &longs;it duplex, altera quæ in <expan abbr="rerũ">rerum</expan> nece&longs;&longs;ariarum <expan abbr="intellig&etilde;tia">intelligentia</expan> ver&longs;atur, atque altera qu&ecedil; <lb/>mutabilia concipit. de po&longs;tremis hi&longs;ce exi&longs;tit opinio. C&ecedil;terùm ea quæ aliter eueniunt, aut con&longs;ide­<lb/>rantur vt talem habent naturam, aut quo pacto pertinent ad nos & in no&longs;tra manu &longs;unt. prior il­<lb/>la animaduer&longs;io &longs;oli opinioni relinquitur, <expan abbr="de&qacute;">deque</expan>. iis nulla, neque &longs;cientia, neque ars exi&longs;tit. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <arrow.to.target n="marg471"></arrow.to.target> Po­<lb/><lb/>&longs;teriorum aliquæ &longs;ub effectionem cadunt, ide&longs;t, relinquunt ex operatione opus aliquod perma­<lb/>nens, vt ædificium & nauem quæ Græci <foreign lang="greek">poihta\</foreign> vocant, aliquæ actionem &longs;olam continent, <lb/>nihil ex actione &longs;uper&longs;tes habent, hæc Græci <foreign lang="greek">p<gap/>ak<gap/>a\</foreign> dicunt. quorum item duo genera &longs;unt, vel <lb/>enim à con&longs;ilio pendent, & attenditur <foreign lang="greek">p<gap/>oai<gap/>esi_s</foreign>, vnde boni maliúe iudicamur, vel nulla con&longs;i­ <pb pagenum="50"/>lij ratio habetur, &longs;ed finis qui voluptas e&longs;t. in his, cùm agendi ratio &longs;olo opere excepto &longs;it eadem <lb/> <arrow.to.target n="marg472"></arrow.to.target><lb/>atque in aliis qu&ecedil; opus relinquunt, neque enim deliberant quid ex quo agendum, &longs;ed hoc ex hoc <lb/>efficiunt nece&longs;&longs;ariò, &longs;i finem con&longs;equi volunt, & ab illis non con&longs;ilium &longs;olum, &longs;ed actio de&longs;idera­<lb/>tur; ad eam mentis partem hæc relegantur quæ tractat illa quorum finis e&longs;t opus. aliæ practicæ <lb/>nuncupantur. Itaque tres habitus mentis exi&longs;tunt, vnus practicus, alter artificio&longs;us. po&longs;tremus <lb/>contemplans qui &longs;i principiorum e&longs;t aut ea &longs;olum concipit & e&longs;t propriè mens, aut illa contem­<lb/>platur & euoluit, & &longs;ic e&longs;t &longs;apientia. aut contemplatur conclu&longs;iones ex principiis, & e&longs;t &longs;cientia. <lb/>Mens propriè vtriu&longs;que principium e&longs;t & pari cum illis gradu procedit, vt &longs;cientiæ <expan abbr="principiũ">principium</expan> ad <lb/>&longs;cientiam referatur, & principium &longs;apientiæ ad &longs;aprentiam, quandò principiorum <expan abbr="cõ&longs;ideratio">con&longs;ideratio</expan> ad <lb/>eandem pertinet methodum cuius principia &longs;unt. quare etiam dimi&longs;&longs;amente quæ e&longs;t comprehen­<lb/>&longs;io pura principiorum, de &longs;apientia <expan abbr="&longs;cientia&qacute;">&longs;cientiaque</expan>. di&longs;putemus quas item, quòd in con&longs;titutione me­<lb/>thodi &longs;imiles &longs;unt, vtra&longs;que communibus regulis metiemur. Porrò <expan abbr="cõtemplari">contemplari</expan> nil aliud e&longs;t quàm <lb/>rerum e&longs;&longs;entias explorare, cau&longs;&longs;as perquirere & veritatem propter &longs;e <expan abbr="expet&etilde;dam">expetendam</expan>, per &longs;e & liberè, <lb/>non ad alterius v&longs;um inuenire. Tamet&longs;i genus hoc cognitionis omnes omnium <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturas per­<lb/>uagatur. &longs;iquidem omnia per &longs;eip&longs;a, aut quàm ad v&longs;um <expan abbr="aliqu&etilde;">aliquem</expan> applicentur, <expan abbr="cõtemplationi">contemplationi</expan> &longs;ubii­<lb/>ciantur. & prius hoc in contemplationem cecidi&longs;&longs;e oportet, quàm nos moueat ad agendum. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Sic <lb/> <arrow.to.target n="marg473"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg474"></arrow.to.target><lb/>& caduca & contingentia &longs;ubiacent contemplationi, <expan abbr="de&qacute;">deque</expan>. illis philo&longs;ophia exi&longs;tet, quia &longs;ic etiam <lb/>nece&longs;sitatem quandam præ&longs;eferunt. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> tamen cùm ea qu&ecedil; contemplati &longs;umus, ad v&longs;um <expan abbr="traduc&etilde;da">traducenda</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg475"></arrow.to.target><lb/>&longs;unt, philo&longs;ophia &longs;e&longs;e tenet in ijs quæ agi po&longs;&longs;unt <expan abbr="faci&etilde;da">facienda</expan> <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> vilia re&longs;puit, nec libero homine <lb/>digna. Quocirca animi perfectio, non &longs;ine optima cau&longs;&longs;a philo&longs;ophia perhibetur. Nam tùm res <lb/>perfecta exi&longs;timatur, vbi &longs;it idonea fungi munerib. illis ad quæ in&longs;tituta e&longs;t à natura velut equus, <lb/>cum à domitore factus idoneus e&longs;t ad vehendum placidè &longs;e&longs;&longs;orem, & ad currendum, aut certan­<lb/>dum & domus, &longs;i commodè inhabitari queat. huius enim rei gratia exædificata e&longs;t. &longs;ic homo per­<lb/>fectus e&longs;t, po&longs;tquàm ea præ&longs;tare pote&longs;t quæ hominis propria &longs;unt & quorum gratia producitur à <lb/>natura. Atqui duo &longs;unt in homine principia, mens & appetitus. atque hic quidem homini datus <lb/>e&longs;t, vt bona per&longs;equatur, mala declinet: illa verò vt <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturas percipiat, & agenda fugiendaúe <lb/>præ&longs;cribat. Hominis ergo perfectio po&longs;ita erit in eo, vt bona per&longs;equi, mala autem vitare con&longs;ue­<lb/>&longs;cat, & <expan abbr="rerũ">rerum</expan> naturas optimè &longs;crutetur. <expan abbr="primũ">primum</expan> agendo <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, quòd Græci dixerunt <foreign lang="greek">pzai\thein</foreign>, <lb/>alterum contemplando, quod ijdem appellarunt <foreign lang="greek">qewzei)/n</foreign>. Hæc officia &longs;ola homine libero digna <lb/>reputarunt, & ad ea prærogatiuam philo&longs;ophia pertinere voluerunt. &longs;iquidem ab hi&longs;ce duobus <lb/> <arrow.to.target n="marg476"></arrow.to.target><lb/>officiis extitit duplex philo&longs;ophandi genus, alterum quod appellatur practicum, atque alterum, <lb/>quod dicitur contemplans, quod per habitus illos pertinet qui &longs;cientiæ vocantur. <expan abbr="Cũ">Cum</expan> igitur hoc <lb/>philo&longs;ophandi genus, in rerum naturis & e&longs;&longs;entiis explorandis <expan abbr="po&longs;itũ">po&longs;itum</expan> &longs;it, planum e&longs;t, quòd quot <lb/>erunt <expan abbr="e&longs;&longs;entiarũ">e&longs;&longs;entiarum</expan> genera, totidem quoque habitus <expan abbr="cont&etilde;plantes">contemplantes</expan>, &longs;iue &longs;cientias e&longs;&longs;e oportet. quandò <lb/>habitus ex fine & obiecta &longs;pecie di&longs;tinguuntur. At verò rerum <expan abbr="definiendarũ">definiendarum</expan> & <expan abbr="quarũ">quarum</expan> definitio & <lb/>quid e&longs;t a&longs;signatur, aliæ ita cum corpore & materia &longs;en&longs;ili coniunctæ &longs;unt, vt &longs;ine illis neque con­<lb/>&longs;i&longs;tere, neque concipi queant, vt &longs;imum & ambulare, <expan abbr="quorũ">quorum</expan> in altero nares, in altero crura conti­<lb/>nentur. Ali&ecedil; &longs;unt in materia, vt &longs;ine ip&longs;a <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> con&longs;eruentur, veruntamen &longs;ine ip&longs;a intelligan­<lb/>tur, veluti <expan abbr="rectũ">rectum</expan> & curuum, quæ &longs;unt &longs;emper in ligno & lapide, nihilominus, non &longs;emper lapidi <lb/>lignoúe affiguntur; &longs;ed <expan abbr="cũ">cum</expan> corpore cogitantur à qualitatibus &longs;en&longs;ilibus ab&longs;oluto & citra <expan abbr="motũ">motum</expan> .i. <lb/>non includunt <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> agendi & patiendi, <expan abbr="&longs;olo&qacute;">&longs;oloque</expan>. interuallo <expan abbr="cõtenta">contenta</expan> &longs;unt; <expan abbr="cũ">cum</expan> c&ecedil;teræ form&ecedil; <lb/>&longs;int, aut in certa materia, aut præ&longs;eferant <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> agendi & patiendi, vt prim&ecedil; qualitates, aut certè <lb/>ratio agendi <expan abbr="pati&etilde;di&qacute;">patiendique</expan>. ip&longs;is &longs;upponatur, vt reliquis quæ ex primis qualitatib. oriuntur. Aliæ &longs;unt, <lb/>quæ <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> obtinent ab <expan abbr="oĩ">oim</expan> materia <expan abbr="liberã">liberam</expan>. vt D. O. M. <expan abbr="Cũ">Cum</expan> igitur aliqua &longs;int quæ principia motus <lb/>in &longs;e contineant, motus verò <expan abbr="principiũ">principium</expan> &longs;it natura. ex hoc &longs;cientia quæ in <expan abbr="eorũ">eorum</expan> <expan abbr="cont&etilde;platione">contemplatione</expan> poni­<lb/>tur, appellatur naturalis, quæ verò tractat res quæ &longs;ine motu <expan abbr="cõcipi">concipi</expan> po&longs;&longs;unt, dicitur à certitudine <lb/> <arrow.to.target n="marg477"></arrow.to.target><lb/>mathematica, <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> ea quæ &longs;ine motu concipiuntur in abaco de&longs;cribi & oculis &longs;ubijci po&longs;sint, <lb/><foreign lang="greek">maqei_n</foreign> enim idem valet àc videre; qu&ecedil; con&longs;iderat ea <expan abbr="quorũ">quorum</expan> e&longs;&longs;entia vel ratione, vel reip&longs;a &longs;epara­<lb/>tur à materia &longs;en&longs;ili, cuiu&longs;modi &longs;unt vniuer&longs;alia <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> & natura diuina à <expan abbr="rerũ">rerum</expan> gradu prima phi­<lb/>lo&longs;ophia, &longs;eu theologia; ab ordine doctrinæ po&longs;t naturalia vocatur. Eius methodi partes du&ecedil; <expan abbr="sũt">sunt</expan>, <lb/><expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> item ea quæ à materia &longs;en&longs;ili &longs;eparantur, vel vniuer&longs;alia &longs;unt quæ idcirco indiffe­<lb/>rentia dicuntur, vel ab omni concretione materiæ &longs;ecreta, vt Deus. cuius <expan abbr="&longs;peculation&etilde;">&longs;peculationem</expan> <expan abbr="per&longs;equ&etilde;s">per&longs;equens</expan> <lb/>humana mens, & huc omnia <expan abbr="dirig&etilde;s">dirigens</expan> ex illius intelligentiæ præ&longs;cripto <expan abbr="cũcta">cuncta</expan> di&longs;ponit. itaque duas <lb/>partes &longs;u&ecedil; methodi facit, <expan abbr="alterã">alteram</expan> quæ e&longs;t <foreign lang="greek">pazask<gap/>h\</foreign> & apparatus qua exponitur, quid ip&longs;i conue­<lb/>niat, quatenus <expan abbr="eorũ">eorum</expan> beneficio qu&ecedil; tractantur, habet <expan abbr="imperiũ">imperium</expan> in c&ecedil;teras, atque <expan abbr="alterã">alteram</expan> qua res ip&longs;i <expan abbr="iã">iam</expan> <lb/>explicantur. Mathematicæ multæ &longs;unt partes. Nam &longs;icut duplex e&longs;t genus quantitatis, <expan abbr="continuũ">continuum</expan>, <lb/>&longs;. & <expan abbr="di&longs;cretũ">di&longs;cretum</expan>, & vtrunque vel per &longs;e <expan abbr="cõ&longs;ideratur">con&longs;ideratur</expan>, vel vt re&longs;picit aliud, &longs;ic per &longs;e geometria de conti­<lb/>nuo di&longs;&longs;erit, arithmetica de di&longs;creto. In &longs;en&longs;ilibus quantitas di&longs;creta ab harmonico &longs;pectatur, con­<lb/>tinua ab A&longs;trologo & optico, multas alias eius partes con&longs;ultò dimitto, <expan abbr="cõtentus">contentus</expan> pr&ecedil;cipuis, <expan abbr="quãdò">quandò</expan> <pb pagenum="51"/> <arrow.to.target n="marg478"></arrow.to.target><lb/>reliquæ nihil ad Ari&longs;totelem. Practicarum finis e&longs;t generatim bonum humanum cuius habitus <lb/>prudentia nominatur. eius verò tria &longs;unt membra &longs;icut etiam bonum humanum tres <expan abbr="cõtinet">continet</expan> ha­<lb/>bitudines, aut enim habenti ip&longs;i bonum e&longs;t, quod cùm ex a&longs;&longs;uetudine partum &longs;it <expan abbr="quã">quam</expan> Gr&ecedil;ci <expan abbr="vocãt">vocant</expan> <lb/><foreign lang="greek">e)/qos, h)qiko\n</foreign> appellatur, aut e&longs;t bonum familiæ & <foreign lang="greek">tw_| o_ikw|</foreign>. cuius gubernatio dicitur œconomia, <lb/>à qua prudentia œconomica denominatur aut e&longs;t bonum reip. cuius gubernatio cùm politia dica­<lb/>tur à Gr&ecedil;cis etiam facultati & prudenti&ecedil; politic&ecedil; nomen dedit. H&ecedil;c ergo philo&longs;ophia &longs;pectat, qu&ecedil; <lb/>in &longs;e&longs;e rationem continet boni, quod agendo <expan abbr="cõparatur">comparatur</expan>, & pulchri quòd contemplando accedit, <lb/>nihil infra ip&longs;a re&longs;piciens, qua&longs;i quicquid infra e&longs;t, &longs;eruile habendum &longs;it. Cùm tamen & &longs;&ecedil;pe de <lb/>artibus incidat &longs;ermo, in methodis Ari&longs;toteleis, aliqua de ip&longs;is vniuersè &longs;cribere placet qu&ecedil; <expan abbr="valeãt">valeant</expan> <lb/>&longs;cilicet ad pr&ecedil;ceptoris no&longs;tri &longs;ententias illu&longs;trandas. Iam docuimus, vt in artibus illæ quoque re­<lb/>ponantur qu&ecedil; <expan abbr="nullũ">nullum</expan> opus ex operatione relinquunt, quòd non ex con&longs;ilio & electione <expan abbr="profici&longs;cã-tur">profici&longs;can­<lb/>tur</expan>, vt illæ quas practicas propriè dicimus. & quòd imitantur. artes operando, non con&longs;ultantes <lb/>quid ex quo agendum &longs;it, & &longs;i nihil ex operatione relinquunt, non ex eo na&longs;citur, quia &longs;int actio­<lb/>nes animi, ex eorum genere quas immanentes vocant; &longs;ed quòd in ea materia &longs;e exercent qu&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>retinet &longs;peciem impre&longs;&longs;am ab artifice, vt lignum retinet &longs;camni formam, exemplig. &longs;oni <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <lb/>e&longs;t aër, &longs;ed eius &longs;pecies ex ab&longs;entia &longs;onantis euane&longs;cit. ita & motionis &longs;pecies quæ oritur ex arte <lb/> <arrow.to.target n="marg479"></arrow.to.target><lb/>&longs;altandi, manet in ip&longs;a motione, & cum ip&longs;a tantum propagatur. itaque & mens qu&ecedil; in eiu&longs;modi <lb/>ver&longs;atur operationibus effectricis non autem practic&ecedil; nomine digna e&longs;t habita. Nunc eas multi­<lb/>fariam partiri philo&longs;ophi videntur. Primùm quidem ex modo quo finem &longs;uum <expan abbr="cõ&longs;equi">con&longs;equi</expan> po&longs;&longs;unt, <lb/>aut enim earum finis e&longs;t in facientis pote&longs;tate po&longs;itus, ita vt nunquàm artifex &longs;uo fine fru&longs;tretur, <lb/>&longs;i omnia aptè & appo&longs;itè fecerit, vt finem <expan abbr="cõ&longs;equatur">con&longs;equatur</expan>. Sunt & artes quarum finis non ab artifice, <lb/>&longs;ed ab alio pendet, in quibus etiam magnam partem &longs;olet habere fortuna, has facultatis nomine <lb/>notare voluerunt, quia facultas incertum euentum præ&longs;eferat, & <expan abbr="infinitat&etilde;">infinitatem</expan>. & cùm incertos &longs;uc­<lb/>ce&longs;&longs;us habeant, locum dare <expan abbr="cõ&longs;ultationi">con&longs;ultationi</expan> videntur, qua vel &longs;ic vel aliter faciendum e&longs;&longs;e iudicetur, <lb/>vt propo&longs;ito fine potiantur, (&longs;emper .n. re&longs;piciunt finem, licet ip&longs;um non &longs;emper a&longs;&longs;equi po&longs;sint) <lb/>à <expan abbr="cõiectura">coniectura</expan> coniectrices dictæ &longs;unt. tales &longs;unt Dialectica, Oratoria, Medicina, Nautica, Militaris. <lb/>Proinde cùm finis in <expan abbr="earũ">earum</expan> pote&longs;tate non &longs;it, ab iis non &longs;olet finis, &longs;ed officium de&longs;iderati duntaxat. <lb/>Secundò di&longs;tribuuntur artes ex modo faciendi. vt quamuis & marmorarius & lutarius & fu&longs;or <lb/>&longs;tatuam faciant, quia <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it idem omnium faciendi modus, artifices ijdem <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;unt. Non &longs;anè dico <lb/>eo&longs;dem non e&longs;&longs;e artifices, quòd <expan abbr="eand&etilde;">eandem</expan> materiam non tractent: &longs;ed non <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> modo. Nanque <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg480"></arrow.to.target><lb/>idem artifex e&longs;&longs;e pote&longs;t, qui fundendo &longs;tatuam facit ex auro & plumbo. Itaque notabat Galenus <lb/><emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &ecedil;tatis &longs;u&ecedil; medicos qui <expan abbr="medicinã">medicinam</expan> &longs;ecarent in <expan abbr="totid&etilde;">totidem</expan> partes, quot &longs;unt corporis humani & <expan abbr="quidã">quidam</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg481"></arrow.to.target><lb/>Rom&ecedil; e&longs;&longs;ent ocularij medici, nonnulli auricularij, neque .n. id ex artis natura cùm vna &longs;it <expan abbr="partiũ">partium</expan> <lb/><expan abbr="omniũ">omnium</expan> medicina: &longs;ed ex <expan abbr="cõmoditate">commoditate</expan> na&longs;cebatur. <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> eam artis <expan abbr="portion&etilde;">portionem</expan> profiterentur è qua <lb/>victum &longs;ibi parare po&longs;&longs;e &longs;perarent, c&ecedil;teras negligebant. quòd &longs;i victui nece&longs;&longs;aria <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;uppedita&longs;&longs;et <lb/>ea portio medicin&ecedil;, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> euenire &longs;olebat in Gr&ecedil;cia, aut &longs;olum vertere cogebantur, aut <lb/>alias artis medic&ecedil; partes exercere. Tertiò vel artes materiam faciunt, vel parant, vel perficiunt id <lb/>quod natura <expan abbr="nõ">non</expan> potuit ab&longs;oluere, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> mini&longs;tr&ecedil; &longs;unt ad quas etiam referri dicimus organicas. <lb/>faciunt <expan abbr="materiã">materiam</expan> figuli, dum lateres &ecedil;dificatori efficiunt, <expan abbr="materiã">materiam</expan> parant fabri qui <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan> repurgant. <lb/>ab&longs;oluunt ea qu&ecedil; natura pr&ecedil;&longs;tare non pote&longs;t, vt lanifices; mini&longs;trant, vel qu&ecedil; faciunt in&longs;trumenta. <lb/>vt frenorum fabricatrix eque&longs;tri, vel qu&ecedil; impedimenta remouent, & applicant agentia principia <lb/>ad patientia. Quamobrem Medici clamant, Naturas e&longs;&longs;e <expan abbr="morborũ">morborum</expan> curatrices, modicos <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> mini­<lb/>&longs;tros. Po&longs;tremò ex fine di&longs;tinguuntur. quòd variis modis ad humanos v&longs;us <expan abbr="accõmodentur">accommodentur</expan>. etenim <lb/>aut nece&longs;sitatis ergò operantur, aut <expan abbr="cõmodi">commodi</expan>, aut voluptatis. ex hoc ordine &longs;unt <foreign lang="greek">kos mhtikai\</foreign> dictæ, <lb/>ide&longs;t ornatrices & fortè <foreign lang="greek">memhtikai\</foreign>, i. imitatrices, vt poëtica. hæ qu&ecedil; in &longs;olam <expan abbr="voluptat&etilde;">voluptatem</expan> <expan abbr="collimãt">collimant</expan>, <lb/> <arrow.to.target n="marg482"></arrow.to.target><lb/>mea quidem &longs;ententia &longs;unt omnium abiecti&longs;sim&ecedil;; quippe qu&ecedil; &longs;olum illam animi no&longs;tri partem <lb/>re&longs;piciant, qu&ecedil; bruta e&longs;t. qu&ecedil; <expan abbr="cõmodum">commodum</expan> <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> intendunt, c&ecedil;teris pr&ecedil;ferendæ, &longs;unt enim vt bene ho­<lb/>mini &longs;it: atqui multò pr&ecedil;&longs;tantius e&longs;t e&longs;&longs;e bene, quàm e&longs;&longs;e &longs;impliciter. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Omnes <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> vniuersè <arrow.to.target n="marg483"></arrow.to.target> lon­<lb/><lb/>gi&longs;simo tractu practicis & contemplantibus cedunt, & ip&longs;is origine & natura po&longs;teriores, &longs;unt: <lb/>etenim politicæ &longs;eruiunt cuius vniuer&longs;a officia po&longs;ita &longs;unt in eo quòd ociosè contemplari valea­<lb/>mus, ill&ecedil; <expan abbr="omniũ">omnium</expan> infimæ qu&ecedil; reponuntur in mini&longs;tris, quòd natura cedant, <expan abbr="cũ">cum</expan> in aliarum <expan abbr="gratiã">gratiam</expan> <expan abbr="in-u&etilde;tæ">in­<lb/>uentæ</expan> fuerint, & origine po&longs;teriores &longs;int. <expan abbr="Nã">Nam</expan> veri&longs;imile e&longs;t, ni&longs;i vtens e&longs;&longs;et, <expan abbr="nullũ">nullum</expan> fore <expan abbr="officiũ">officium</expan> in&longs;tru­<lb/>menti, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> vt ni&longs;i fuerit qui colat domum, fru&longs;tra futura &longs;it domus. Omnibus his analytica vilior & <lb/> <arrow.to.target n="marg484"></arrow.to.target><lb/>origine po&longs;terior. <expan abbr="qñ">qnm</expan> <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> &longs;cientiæ & artes recta ratione vtuntur, illæ <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="cont&etilde;plantes">contemplantes</expan>, hæ verò <lb/>efficientes, & practicæ recta ratione agentes, quæ <expan abbr="prud&etilde;tia">prudentia</expan> nominatur. Porrò rectæ rationis regu­<lb/>las analytica docet: itaque omnibus ancillatur. & prius generatim bon&ecedil; <expan abbr="artificũ">artificum</expan> operationes exti­<lb/>terunt quàm regul&ecedil; traditæ, vt prius aliquis <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="cont&etilde;plando">contemplando</expan> conclu&longs;it, ex hoc regul&ecedil; ob&longs;eruat&ecedil; <lb/>quibus <expan abbr="verũ">verum</expan> <expan abbr="cõcludi">concludi</expan> po&longs;&longs;et. <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Igitur analytica omnibus his & origine & natura po&longs;terior. Sed his <lb/> <arrow.to.target n="marg485"></arrow.to.target><lb/>omi&longs;sis in quæ nulla dubitatio cadit, ad practicas accedamus & eas <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;peculantibus <expan abbr="cõparemus">comparemus</expan>. <pb pagenum="52"/>Profectò &longs;i præ&longs;tantius e&longs;t imperare, quàm &longs;eruire <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & imperat ciuilis artes in ciuitate <expan abbr="cõ&longs;tituens">con&longs;tituens</expan>, <lb/> <arrow.to.target n="marg486"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg487"></arrow.to.target><lb/>& &longs;ingulis ciuibus &longs;ua munera præ&longs;cribens, nec non illa curans quæ pertinent ad <expan abbr="philo&longs;ophiã">philo&longs;ophiam</expan>, in­<lb/>&longs;tituens quas &longs;cientias in ciuitate, & quou&longs;que ciues eas recepturi &longs;int. <expan abbr="prudentis&qacute;">prudentisque</expan>. officium e&longs;t <lb/>&longs;ancire & decernere <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> qua&longs;cunque &longs;cientias vir ciuilis admittit in Repub. manife&longs;tum e&longs;t ciuilem <lb/> <arrow.to.target n="marg488"></arrow.to.target><lb/>omnibus aliis facultatibus & &longs;cientiis e&longs;&longs;e præponendam. Attamen, &longs;i vera &longs;unt Ari&longs;totelis docu­<lb/>menta, vt de facultatibus ex functione &longs;it iudicandum, & de functione ex rebus obiectis, aliter &longs;en­<lb/>tire oportet. Nam contemplatio rerum æternarum e&longs;t, formarum & mentium, quæ ab omni <lb/>materiæ concretione liberæ &longs;unt, vnde omnis imperfectio deriuatur, omnia verò per &longs;eip&longs;a pul­<lb/>cherrima & hone&longs;ti&longs;sima habentur. Et contemplatio ip&longs;a per &longs;e&longs;e munus e&longs;t præ&longs;tanti&longs;simum, <lb/>cùm &longs;it bonum continuum. neque enim requirit in&longs;trumenta corporea, aut parum admodum, <lb/>ex quorum v&longs;u defatigatio na&longs;citur, eadem quoque æterna e&longs;t, cùm re&longs;piciat obiecta, nulla habi­<lb/>ta ratione materiæ &longs;en&longs;ilis, vnde omnis mutatio na&longs;ci &longs;olet. & cùm res nece&longs;&longs;arias contemplatio <lb/>tractet, miras affert voluptates, nanque in eo po&longs;ita e&longs;t voluptas, vt expleatur de&longs;iderium, & ita <lb/>&longs;edetur, vbi fine potitum fuerit, at tùm maximè no&longs;tra mens &longs;edatur, vbi rem &longs;ic e&longs;&longs;e nouit, vt ali­<lb/>ter &longs;e habere non po&longs;sit; id quod &longs;ola contemplatio præ&longs;tat, officia verò ciuilis &longs;emper laborio&longs;a <lb/>&longs;unt, de fine &longs;emper anxia, quia facilè mutatur; itaque &longs;emper cogitant, & quid agendum &longs;it <arrow.to.target n="marg489"></arrow.to.target> a&longs;si­<lb/><lb/>duè con&longs;ultant. Contemplatio in &longs;eip&longs;a &longs;pem omnem &longs;ui repo&longs;itam habet, auxilia re&longs;puit, in &longs;o­<lb/>litudine exerceri pote&longs;t. Proinde Scipio nunquam &longs;e minus &longs;olum quàm cùm &longs;olus e&longs;&longs;et, e&longs;&longs;e di­<lb/>cebat. Tùm etiam propter &longs;e expetitur & libera e&longs;t. c&ecedil;terarum functionum alius e&longs;t finis. <expan abbr="Demũ">Demum</expan> <lb/>nulla actio &longs;iue effectio pote&longs;t exhiberi, ni&longs;i contemplatio præcedat, qu&ecedil; quid agendum, quomo­<lb/>doúe agendum &longs;it, dictatur. Conuerte te nunc, quæ&longs;o ad actionem. hæc, vt dictum e&longs;t, auxilium <lb/>contemplationis implorat, aliud ex &longs;eip&longs;a producit, vt ex fortitudine pacem, virtus indiget exter­<lb/>nis. nam liberati ad largiendum pecuniis opus e&longs;t. iu&longs;to ad pr&ecedil;&longs;tandam iu&longs;titiam &longs;atellitibus forti <lb/>viribus & armis. eadem &longs;edat animi perturbationes; tranquilla autem mens optimè &longs;peculatur. <lb/>Actio re&longs;picit hominem quatenus humana con&longs;tat natura: contemplatio beatarum mentium <lb/>munus e&longs;t & hominis, quà partem propè diuinam in &longs;eip&longs;o continet. Quanto igitur Deus homi­<lb/>ni præ&longs;tat; tanto quoque actioni contemplationem pr&ecedil;&longs;tare putandum e&longs;t. Etenim actio e&longs;t fun­<lb/>ctio &longs;ecundum virtutem moralem; atqui functio quæ &longs;ecundum mores e&longs;t, ad res pertinet huma­<lb/>nas. nam functio &longs;ecundum fortitudinem & iu&longs;titiam, <expan abbr="c&ecedil;teras&qacute;">c&ecedil;terasque</expan>. virtutes atque omnino quæ na­<lb/>&longs;cuntur ex prudentia &longs;pectant affectus internos, vel actus externos, quæ &longs;unt res humanæ. Nam <lb/> <arrow.to.target n="marg490"></arrow.to.target><lb/>cum virtutibus prudentia coniuncta e&longs;t, cùm eius principia quæ &longs;unt fines humani boni con&longs;e­<lb/>quendi profici&longs;cantur à virtutibus. Eæ verò ab ip&longs;a prudentia ad bonum finem dirigantur: quan­<lb/>dò virtus efficit rectum propo&longs;itum: prudentia verò vniuer&longs;a regit quæ ad ip&longs;um producunt, vt <lb/>qua&longs;i clauum tenens virtutum moralium, &longs;ecundum dirigat cur&longs;um, quo in optimum finem tan­<lb/>quam in portum &longs;ecuri&longs;simum ferantur. Itaque tanta e&longs;t cognatio prudentiæ cum virtutibus, vt <lb/>à &longs;e inuicem diuelli nequeant: proinde prudentia virtus e&longs;t hominis propria. Huc accedit quòd <lb/>virtutes & prudentia &longs;unt compo&longs;iti, quia pertinent ad illam animi facultatem, quæ po&longs;ita e&longs;t in <lb/>&longs;en&longs;ibus, Deos autem quos <expan abbr="derid&etilde;da">deridenda</expan> vetu&longs;tas approbauit, ocio&longs;os quidem e&longs;&longs;e velle <expan abbr="inepti&longs;simũ">inepti&longs;simum</expan> <lb/>&longs;ed multò quoque ab&longs;urdius illis attribuere prudentiam quæ po&longs;ita e&longs;t in delectu bonorum & <lb/>malorum; quibus mali nihil e&longs;&longs;e pote&longs;t. quid item illis opus e&longs;t ratiocinatione qua vtimur ad eam <lb/>rem, vt apertis ob&longs;cura a&longs;&longs;equamur. aut enim Deo nihil ob&longs;curum e&longs;&longs;e pote&longs;t, aut id ip&longs;um non <lb/>curat. Quid iu&longs;titia, qu&ecedil; &longs;uum cuique tribuit, pertinet ad Deos? hominum enim &longs;ocietas & com­<lb/>munitas iu&longs;titiam procreauit. Quo etiam pacto fortis Deus intelligetur? in dolore, an in labore, <lb/>an in periculo? quorum Deum nihil attingit. Quis erit locus in c&ecedil;lo temperantiæ, fine <expan abbr="&qacute;ue">que</expan> etiam <lb/>voluptatibus ob&longs;cœnis ibi e&longs;t locus? ni&longs;i ea dicamus & &longs;tulti&longs;simè credamus qu&ecedil; plena &longs;unt <arrow.to.target n="marg491"></arrow.to.target> futili­<lb/><lb/>tatis <expan abbr="&longs;umm&ecedil;&qacute;">&longs;umm&ecedil;que</expan>. leuitatis, ætates, ve&longs;titus, ornatus, coniugia, cognationes, cupiditates, ægritudines, <lb/>iracundias, bella, prælia, vel quòd duos exercitus <expan abbr="cõtrarios">contrarios</expan>, vt apud <expan abbr="Homerũ">Homerum</expan>, alij dij ex alia parte <lb/>defenderent, vel quòd cum Titanis aut gigantibus propria bella ge&longs;&longs;erunt. Quid illud quòd</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg470"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg471"></margin.target>c 6. Met. <lb/>T. 4. <lb/>Met. &longs;um. <lb/>3. c. 2.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg472"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg473"></margin.target>a 3. de An. <lb/>lib. de mo­<lb/>tu an.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg474"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg475"></margin.target>b 10. Met. <lb/>T. vlt.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg476"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg477"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg478"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg479"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg480"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg481"></margin.target>a Gal. lib. <lb/>de part. ar. <lb/>med.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg482"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg483"></margin.target>b 3. Top.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg484"></margin.target>c 4. de par. <lb/>an. c. 10.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg485"></margin.target>d 1. Rhet.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg486"></margin.target>a 1. Eth. c. <lb/>2. 6. Eth. c.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg487"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg488"></margin.target>b 1. Pol.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg489"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg490"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg491"></margin.target>H</s></p> <p type="main"> <s>Sæpe etiam Iuno maxima c&ecedil;licolûm.</s></p> <p type="main"> <s>Coniugis in culpa flagrauit quotidiana</s></p> <p type="main"> <s>No&longs;cens omniuoli plurima furta Iouis?</s></p> <p type="main"> <s>Et Mercurius, cuius ob&longs;cœnius excitata natura traditur, quòd a&longs;pectu Pro&longs;erpinæ commotus <lb/>&longs;it. & ea quæ de Vulcano Vergilius</s></p> <p type="main"> <s>Optatos amplexus, <expan abbr="placidum&qacute;">placidumque</expan>. petiuit</s></p> <p type="main"> <s>Coniugis infu&longs;us. gremio per membra &longs;oporem.</s></p> <p type="main"> <s>Iam verò dij ab&longs;ci&longs;si, exoleti, ver&longs;ipelles, fures, in vinculis habiti, fulminibus appetiti, vulnera­<lb/>ti, qui dies &longs;upremos obierint, <expan abbr="terrenas&qacute;">terrenasque</expan>, &longs;epulturas meruerint, omnes &longs;tultiti&ecedil; terminos &longs;uperat. <lb/>Saturnus item cum obunca falce cu&longs;tos ruris, vt aliquis ramorum lux <expan abbr="uriantiũ">uriantium</expan> ton&longs;or; <expan abbr="cũ">cum</expan> peta&longs;o­<lb/>gnatus Mai&ecedil;, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> vias aggredi pr&ecedil;paret; & <expan abbr="&longs;ol&etilde;">&longs;olem</expan> <expan abbr="puluer&etilde;&qacute;">puluerenque</expan>. declinet, <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> priuatus <foreign lang="greek">a)zgeifo/nths</foreign>. <pb pagenum="53"/> <arrow.to.target n="marg492"></arrow.to.target><lb/>Deum mater cum tympano, cum tibijs & p&longs;alterijs mu&longs;æ. Meminit Plutarchus in eo libro, quo <lb/>di&longs;putat, &longs;it'ne &longs;eni admini&longs;tranda Re&longs;p. &longs;eniores Mercurios à veteribus, ita fingi &longs;olitos &longs;ine ma­<lb/>nibus & pedibus membris virilibus arrectis: quanquàm &longs;ignificare voluerunt &longs;enes à c&ecedil;teris mu­<lb/>neribus quæ corpore obeuntur, immunes; oratione, & con&longs;ilio remp. adiuuare, & publicorum <lb/>commodorum e&longs;&longs;e fœcundos: non erat nihil ominus quòd &longs;ymbolum tam ob&longs;cœnum excogita­<lb/>rent. Plena erant non modo poëtarum volumina con&longs;imilibus figmentis, &longs;ed ædes & templa. <lb/>Quanto &longs;tultius illi qui brutorum formas attribuebant dijs immortalibus; qui error etiam per­<lb/>man&longs;it v&longs;que ad tempora Num&ecedil;. Quamobrem illi eo nomine gratia e&longs;t habenda, quòd primus <lb/>vetuerit Romanos (vt Plutarchi verbis vtar) <foreign lang="greek">anqzwpoeidh_ kai\ zwomo\zfon qeou_ di)kona nomi/zein</foreign>, <lb/>ide&longs;t imaginem Dei &longs;peciem præ&longs;eferre hominis aut bellu&ecedil; putare. Verùm h&ecedil;c mi&longs;&longs;a faciamus, & <lb/>redeamus ad Deos, quos neque otio contabe&longs;cere natura rerum patitur, neque ratione vti, aut <lb/>manere in officio, <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> imbecillitas humana requireret. Siqua igitur functio <expan abbr="propria&qacute;">propriaque</expan>. <lb/>voluptas e&longs;t, eam omnem in contemplatione meritò collocabimus. Itaque c&ecedil;teris <expan abbr="hominũ">hominum</expan> fun­<lb/>ctionibus contemplatio præ&longs;tabit, & quamuis prudentia <expan abbr="politica&qacute;">politicaque</expan>. facultas de &longs;cientiis & con­<lb/>templandi ratione multa con&longs;tituat, vt ip&longs;i &longs;apienti&ecedil; quodammodo imperare videatur; &longs;cire licet <lb/>permagni intere&longs;&longs;e imperare de aliquo, & illi imperare. Nanque imperare de aliquo &longs;ignificat <lb/> <arrow.to.target n="marg493"></arrow.to.target><lb/>imperare gratia illius, alicui verò imperare idem e&longs;t atque illo vti tanquam mini&longs;tro. hoc &longs;upe­<lb/>rioris officium e&longs;t, illud arguit &longs;eruitutem. Porrò in ædibus atrien&longs;is omnibus præe&longs;t, omniaque <lb/>di&longs;pen&longs;at; &longs;ed nondum idem imperat omnibus; verùm domino otium parat, ne is præpeditus <lb/>rerum nece&longs;sitate di&longs;&longs;oluatur, quominus hone&longs;tè <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> & officio&longs;i agat. Sed dominus atrien&longs;i <lb/>imperat. Eadem ratione prudentia tanquam &longs;apientiæ quidam atrien&longs;is illi otium parat, vt &longs;uo <lb/>fungatur officio cohibendo affectus, <expan abbr="eos&qacute;">eosque</expan>. <expan abbr="nõ">non</expan> tollendo pror&longs;us, hoc enim neque fieri pote&longs;t, nec <lb/>humanum ingenium tolerat; &longs;ed temperando &longs;olùm. Non ergo præcipit politica &longs;apientiæ, &longs;ed <lb/>ip&longs;ius gratia tantum. Quare tantum abe&longs;t vt hic imperandi modus indicet politicæ nobilitatem, <lb/>vt potius conuincat oppo&longs;itum; &longs;icut etiam quòd Deos curet non &longs;ignificat ip&longs;am dijs e&longs;&longs;e præ­<lb/>&longs;tantiorem. nec quòd medicina magis eligenda <expan abbr="potior&qacute;">potiorque</expan>. &longs;it quàm bona valetudo, quamuis pa­<lb/>ret valetudinem & imperet ægro; quia imperat propter illam. Hactenus igitur o&longs;ten&longs;um e&longs;t con­<lb/>templationem actioni præ&longs;tare & idcirco &longs;cientias facultati ciuili anteponendas e&longs;&longs;e.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg492"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg493"></margin.target>B</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>Comparatur &longs;cientia naturalis cum cæteris &longs;cientijs. Cap. X<emph.end type="italics"/>.<lb/> <arrow.to.target n="marg494"></arrow.to.target></s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg494"></margin.target>C</s></p> <p type="main"> <s>PRAESTAT &longs;anè &longs;cientia duobus nobilitate rei, quæ tractatur & <foreign lang="greek">a)kzibei/a</foreign>. Sed huius <lb/>vocis <foreign lang="greek">a)kzibei/a</foreign> notio multiplex e&longs;t. etenim latinè diligentia dici po&longs;&longs;e videtur. Quam­<lb/>obrem iubet Ari&longs;toteles, non in omnibus eandem diligentiam e&longs;&longs;e requirendam. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Et</s></p> <p type="main"> <s> <arrow.to.target n="marg495"></arrow.to.target> admone­<lb/><lb/>bat M. Tullius in epilogis nihil nimis enucleandum; minutam e&longs;&longs;e enim omnem diligentiam, <expan abbr="eũ">eum</expan> <lb/>verò locum grandia requirere: hoc verò e&longs;t cùm &longs;ingula ponuntur ob oculos & ad tenue eliman­<lb/>tur. Proximè puto ego illa voce &longs;ignificari certitudinem quam item per&longs;picuitati maximè <expan abbr="affin&etilde;">affinem</expan> <lb/>e&longs;&longs;e credo: &longs;iquis hæc idem valere non recipiat. hanc verò non in eo ponerem tantùm quòd &longs;in­<lb/>gula exponantur: &longs;ed quòd res in ea principia di&longs;&longs;oluatur quæ per &longs;eip&longs;a con&longs;picua &longs;unt & pro­<lb/>bè intelliguntur, & maxima illis fides habetur. Prior illa <foreign lang="greek">a\kzibei/a</foreign> potius in docente quàm in rei <lb/>natura po&longs;ita e&longs;&longs;e videtur. vnde in &longs;cientias nihil nobilitatis, pr&ecedil;&longs;tantiæúe redundare facilè opina­<lb/>bor. altera naturam methodi videtur attingere. H&ecedil;c verò à duobus fontibus peti &longs;olet, ab ingenio <lb/>demon&longs;trationis & rei &longs;ubiectæ. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Atqui demon&longs;trationis certitudo, &longs;eu per&longs;picuitatis non e&longs;t <lb/> <arrow.to.target n="marg496"></arrow.to.target><lb/>vniu&longs;modi. &longs;iquidem certior ea demon&longs;tratio perhibeatur quæ fidem facit ex cau&longs;sis quàm illa <lb/> <arrow.to.target n="marg497"></arrow.to.target><lb/>quæ rem e&longs;&longs;e tantummodò o&longs;tendit. aut &longs;i vtraque ducatur ex cau&longs;sis, erit illa certior quæ ex <lb/>cau&longs;sis certioribus pendebit, hoc e&longs;t ex cau&longs;sis natura prioribus & notioribus. At verò &longs;i cau&longs;&longs;æ <lb/>potiores vim finis obtineant, inde colligetur ea præ&longs;tantia quam in architectonicis anteà colloca­<lb/>uimus. Certior item demon&longs;tratio dicetur quæ con&longs;tabit ex cau&longs;sis quæ non modo natura; ve­<lb/>rumetiam nobis notiores &longs;int. Hæc po&longs;trema certitudo conuenit quoque &longs;ubiecto. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> illud enim <lb/> <arrow.to.target n="marg498"></arrow.to.target><lb/>&longs;ubiectum certius dicitur quod nobis notius e&longs;t, cuiu&longs;modi e&longs;t animal in methodo naturali. Pro­<lb/>ptereà docebat Ari&longs;toteles &longs;cientiam de animantibus e&longs;&longs;e præ&longs;tantem, quòd à nobis plenius co­<lb/>gno&longs;ci po&longs;&longs;unt: quandò &longs;tirpes & animantis &longs;ocias & familiareis habemus, quapropter eas vbe­<lb/>rius no&longs;&longs;e valemus: quippe cùm multa ine&longs;&longs;e in quoque genere po&longs;sit ille ob&longs;eruare, qui <expan abbr="labor&etilde;">laborem</expan> <lb/>non recu&longs;at. quòd igitur propiora &longs;unt nobis & <expan abbr="cognation&etilde;">cognationem</expan> habent cum humana natura, aliquid <lb/>cum rerum diuinarum &longs;tudio rependunt. Sed enim alia certitudo, &longs;eu per&longs;picuitas accipitur <lb/>à &longs;ubiecto. quoniam certior e&longs;t ea methodus qu&ecedil; non de &longs;ubiecto, quàm ea qu&ecedil; de &longs;ubiecto, ide&longs;t <lb/>illa certior qu&ecedil; de &longs;ola forma quàm ea qu&ecedil; formam &longs;pectat in materia &longs;en&longs;ili. Sic arithmetica cer­<lb/>tior e&longs;t quàm harmonica; quòd illa numerum ab omni qualitate &longs;en&longs;ili &longs;egregatum examinat, <lb/>hæc illum cum &longs;ono &longs;pectat. His ita con&longs;titutis &longs;atis apparet omnium pr&ecedil;&longs;tanti&longs;simam e&longs;&longs;e philo­ <pb pagenum="54"/>&longs;ophiam diuinam, & &longs;apientiam. Nam quid ad per&longs;picuitatem &longs;ubiecti pertinet, noti&longs;simum e&longs;t, <lb/> <arrow.to.target n="marg499"></arrow.to.target><lb/>quippe ens quod ab omnibus no&longs;citur, nihil &longs;eip&longs;o notius habet. Idem quoque &longs;implicius quàm <lb/>&longs;ubiecta c&ecedil;terarum facultatum; cum &longs;it ens vniuersè ad nullam certam rem applicatum &longs;ine ap­<lb/>po&longs;itione aliqua: quod verò &longs;ubiicitur cæteris &longs;it aut ens mobile, aut quantum. Prætereà diuina <lb/>philo&longs;ophia cau&longs;sis vtitur, atque illis omnium primis, vnde cætera omnia impetrarunt quòd <lb/>&longs;int; itaque &longs;unt omnium maximè. <expan abbr="eæ&qacute;ue">eæque</expan> &longs;icut omnium primæ natura, &longs;ic etiam natura no­<lb/>ti&longs;simæ: idcirco e&longs;t maximè &longs;cientia & ob id maximè docere pote&longs;t. eadem quoque, cùm &longs;um­<lb/>mum finem &longs;pectet c&ecedil;teris præferenda, quòd ad eas &longs;e habet vt Architecton, reliquas vt mini­<lb/>&longs;tras re&longs;piciens, quod olim à nobis expo&longs;itum e&longs;t. nec parcat dicto; &longs;ed omnibus pr&ecedil;cipiat, & <lb/>c&ecedil;teras regat, quo facilius perducantur in contemplationem primi entis, vnde etiam prima phi­<lb/>lo&longs;ophia nominatur. Siquo ip&longs;i dee&longs;t conditio per&longs;picuitatis, illa e&longs;t, quia non accipit nota no­<lb/>bis &longs;ed natura nota. Quapropter et&longs;i ordine naturæ &longs;uperat reliquas &longs;cientias ordine tamen do­<lb/>ctrinæ po&longs;tponenda e&longs;t. Phy&longs;ic&ecedil; proxima &longs;en&longs;ui per&longs;equitur & familiaria nobis, &longs;ed illa po&longs;te­<lb/>riora natura &longs;unt: neque enim de primo fine &longs;ermonem facere pote&longs;t, <expan abbr="&longs;olum&qacute;ue">&longs;olumque</expan> illi ip&longs;um at­<lb/>tingere &longs;ufficit, nihil habens quod de eo diligenter tractare po&longs;sit. Itaque non prima philo&longs;o­<lb/>phia; &longs;ed &longs;ecunda iure optimo cen&longs;etur. At verò proximè pendet à prima, vt ni&longs;i h&ecedil;c &longs;it, naturalis <lb/> <arrow.to.target n="marg500"></arrow.to.target><lb/>prima & &longs;ola reputari deberet, quemadmodum eam illi perhibebant, qui vltra ens &longs;en&longs;ile nullum <lb/>aliud no&longs;&longs;ent, & mathematicen &longs;cientiæ nomine non dignarentur. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Nos quid de mathematicis <lb/> <arrow.to.target n="marg501"></arrow.to.target><lb/>decernendum &longs;it po&longs;teà videbimus. Interim illud &longs;ilentio non videtur inuoluendum, vtpotè, <lb/>non alienum à con&longs;ilio no&longs;tro, Sit'ne futura prima phy&longs;ice, &longs;i diuina tollatur. id a&longs;&longs;erit Ari&longs;tote­<lb/>les. Scoti&longs;t&ecedil; cau&longs;&longs;am afferunt; quia &longs;ola philo&longs;ophia naturalis de &longs;ub&longs;tantia differeret, qu&ecedil; prima <lb/>e&longs;t omnium entium. &longs;iquidem &longs;ublata &longs;ub&longs;tantia quæ &longs;ecreta e&longs;t à materia, ab&longs;tractionis ratio de <lb/>medio tolleretur in qua po&longs;ita e&longs;t prima philo&longs;ophia: &longs;uper&longs;tes enim foret &longs;ola &longs;ub&longs;tantia na­<lb/>turalis quæ ab&longs;trahi non pote&longs;t. Alij contrà et&longs;i phy&longs;icen primam e&longs;&longs;e fatentur, diuina &longs;ublata <lb/>philo&longs;ophia, rationem tamen Scoti&longs;tarum non recipiunt & primam non origene phy&longs;icen e&longs;&longs;e <lb/>futuram defendunt, &longs;ed dignitate &longs;olùm atque præ&longs;tantia. Nam contra id quod accipiunt Sco­<lb/>ti&longs;tæ, nullam rationem ab&longs;tractionis &longs;upere&longs;&longs;e, opponunt multa. Tùm quia &longs;uper&longs;tes e&longs;&longs;et aliqua <lb/>vis ab&longs;tractionis quæ ad res naturales & mathematicas generatim pertineret, cuius explicatio fo­<lb/>ret muneris primi philo&longs;ophi. Tùm etiam quia multa &longs;uper&longs;unt à primo philo&longs;opho con&longs;ide­<lb/>randa quæ ab&longs;tractione illa non continentur quam Deo <expan abbr="mentibusq.">mentibusque</expan> &longs;epararis attribuimus. Non <lb/> <arrow.to.target n="marg502"></arrow.to.target><lb/>igitur erit origine prior &longs;cientia naturalis; &longs;ed &longs;i fortè, præ&longs;tantior. & certè ita erit, inquiunt, quia <lb/>&longs;ola &longs;pectabit &longs;ub&longs;tantiam &longs;impliciter: cùm c&ecedil;teroqui mathematicæ quantum con&longs;iderent. Quòd <lb/>&longs;ivideatur item requiri tractatio communium illorum attributorum & vt &longs;olet dici, tran&longs;cenden­<lb/>tium, adhuc philo&longs;ophia naturalis erit natura præponenda, quia cùm pauca admodum ea &longs;int <lb/>quæ ab&longs;trahi queant, &longs;cientiam &longs;eparatam non efficient, &longs;ed vt partes vni ex his &longs;cientiis adiun­<lb/>gentur. & &longs;icut in mathematicis aliqua, tamet&longs;i magnitudini <expan abbr="numero&qacute;">numeroque</expan>. conuenientia communi­<lb/>ter, non idcirco &longs;eor&longs;um tractantur, &longs;ed vel in geometria, vel in arithmetica traduntur, idem quo­<lb/>que iudicium de naturali &longs;cientia fiet. Quantum &longs;anè attinet ad Scoti&longs;tas, hæc aduer&longs;us illos for­<lb/>ta&longs;&longs;e plurimum valent, contra nos non item qui ens non vniuocum ponimus, <expan abbr="qui&qacute;ue">quique</expan> numerum <lb/>& magnitudinem vniuocè volumus e&longs;&longs;e quantitates & planè nouimus Euclideum progre&longs;&longs;um <lb/>ab Ari&longs;totele notatum, qui non vniuersè concluderet, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> cùm tamen ratio vniuersè concludendi <lb/> <arrow.to.target n="marg503"></arrow.to.target><lb/>&longs;uppeteret; & ab Alexandro de&longs;ignationes illas p&longs;eudographos habitas. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Nec id prohiberet, <lb/> <arrow.to.target n="marg504"></arrow.to.target><lb/>quominus e&longs;&longs;et alia &longs;cientia ad quam earum rerum tractatio pertineret, tamet&longs;i paucæ forent, <lb/>quia &longs;cientiæ non ex rerum magnitudine, &longs;ed fine, v&longs;u, & modo di&longs;tinguuntur: nec tollit quomi­<lb/>nus &longs;it ars ludendi &longs;cacchis à c&ecedil;teris &longs;eparata, quamuis paucis admodum verbis <expan abbr="cõprehendatur">comprehendatur</expan>. <lb/> <arrow.to.target n="marg505"></arrow.to.target><lb/>Sed hoc mi&longs;&longs;o &longs;pectemus argumenta oppo&longs;ita. Profectò ni&longs;i &longs;it aliqua &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata, ne&longs;cio <lb/>futura'ne &longs;it aliqua &longs;cientia de communibus rei naturali & mathematicæ, quia reip&longs;a eadem e&longs;t <lb/>magnitudo naturalis: nec vlla communis &longs;cientia nece&longs;&longs;aria foret. Ac &longs;i rectè rem animaduertas, <lb/>omnis tran&longs;cendentia (&longs;ic enim notionem nouam nouo nomine appellare mihi liceat) na&longs;citur <lb/>ex affinitate & pendentia quæ inter &longs;ub&longs;tantias naturales & &longs;eparatas intercedit. his ergo &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiis de medio &longs;ublatis pendentia, & &longs;ubinde tran&longs;cendentis ratio tolleretur. Adde quòd &longs;iqua fo­<lb/>ret &longs;cientia de tra&longs;cendentibus illis e&longs;&longs;et natura po&longs;terior, vt o&longs;tendemus qua de illorum vi di&longs;&longs;e­<lb/>retur, aut ad &longs;ummum prior &longs;ecundum rationem. itaque adhuc phy&longs;ica & origine & natura an­<lb/>teiret. Ergo &longs;i &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ non e&longs;&longs;ent; nec philo&longs;ophia diuina; prima omnium foret na­<lb/>turalis. Mathematicæ cùm ex notis nobis, & natura &longs;imul efficiant id quod cupiunt, &longs;ic c&ecedil;teris <lb/>demon&longs;trationis per&longs;picuitate præponentur, nam vis rerum quas ip&longs;æ tractant, non e&longs;t <expan abbr="admodũ">admodum</expan> <lb/>nobilis; quippe quòd &longs;int accidentia, ide&longs;t habeat rationem &longs;ub&longs;tantiæ quatenus &longs;ubiicitur, & de­<lb/>terminatur quanto; <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. con&longs;iderentur longè &longs;ecus atque in natura exi&longs;tant; v&longs;que adeò vt non­<lb/>nullis non naturæ, &longs;ed mentis opera e&longs;&longs;e credatur. Attamen nonnullarum rerum ingenium tale <lb/><lb/>55/56 fehlt im Internet und als Vorlage <pb pagenum="57"/> <arrow.to.target n="marg506"></arrow.to.target><lb/>Tùm etiam eius forma non e&longs;t, quoniam eius e&longs;&longs;et definitio: huius enim munus e&longs;t explicare <arrow.to.target n="marg507"></arrow.to.target> for­<lb/><lb/>mam. Sed eius e&longs;t non definitio, verùm de&longs;criptio, nec forma igitur. Nec non ea quæ probantur, <lb/> <arrow.to.target n="marg508"></arrow.to.target><lb/>externa &longs;unt, nec intrin&longs;ecus à rei &longs;ub&longs;tantia pendent. Et ad idem confirmandum valet auctoritas <lb/>Ari&longs;totelis aientis, principia mathematices e&longs;&longs;e per &longs;imilitudinem, neque propria. <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. non <lb/> <arrow.to.target n="marg509"></arrow.to.target><lb/>&longs;ine cau&longs;&longs;a ab Ari&longs;totele acceptum; proptereà quòd omnes cau&longs;&longs;æ definiuntur per motum: effi­<lb/>ciens enim e&longs;t principium motus, finis cuius gratia motus e&longs;t, forma & materia &longs;unt naturæ; & mo­<lb/>tus igitur principia &longs;int nece&longs;&longs;e e&longs;t. At verò mathematica &longs;unt immobilia. Et nullum igitur ibi <lb/> <arrow.to.target n="marg510"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;æ genus exi&longs;tit. Tùm etiam nulla affertur poti&longs;sima demon&longs;tratio. Siquidem definitio non <lb/>a&longs;&longs;umitur: & e&longs;to quòd a&longs;&longs;umatur, ea non interna e&longs;t, &longs;ed externa. Quin etiam vna e&longs;t cuiu&longs;que <lb/>rei demon&longs;tratio. Sed in his plures exhibentur; & recta, & quæ deducat ad id quod fieri nequit; <lb/> <arrow.to.target n="marg511"></arrow.to.target><lb/>& mediis adeò diuer&longs;is eadem conclu&longs;io <expan abbr="cõprehenditur">comprehenditur</expan>. Mathematicæ quoque rationibus <arrow.to.target n="marg512"></arrow.to.target> vtun­<lb/><lb/>tur quæ deducunt ad id quod fieri nequit: eæ verò non &longs;unt ex primis, &longs;ed à &longs;igno. Po&longs;tremò ve­<lb/>rè &longs;cientia tractat &longs;ub&longs;tantiam. proptereà tot philo&longs;ophiæ partes quot &longs;ub&longs;tantiæ. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Atqui <arrow.to.target n="marg513"></arrow.to.target> mathe­<lb/><lb/>matice relinquit eam naturali. C&ecedil;terùm toto c&ecedil;lo veteres <expan abbr="aberrãt">aberrant</expan>, nec de bono di&longs;tinguere &longs;ciunt. <lb/>quandoquidem bonum duplex e&longs;t hone&longs;tum & honore dignum <foreign lang="greek">to\kalo/n</foreign> Græci vocant, atque <lb/>alterum, cui conuenit laus; Græcè dicitur <foreign lang="greek">a)gaqo/n</foreign> hone&longs;tum quidem propter &longs;e expetitur; <arrow.to.target n="marg514"></arrow.to.target> lau­<lb/><lb/>dandum propter aliud expeti pote&longs;t. hone&longs;tum e&longs;t in immobilibus alterum motu & actione <expan abbr="cõ-paratur">con­<lb/>paratur</expan>. Nunc <expan abbr="cont&etilde;platio">contemplatio</expan> ex hone&longs;tis e&longs;t; quippe quæ aliena e&longs;t à motu. Quapropter <foreign lang="greek">h)<gap/>h/mh</foreign>, <lb/>&longs;cientia vocata e&longs;t à &longs;tatu, <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quòd &longs;edatis humoribus ætatis autem proce&longs;&longs;u id fit; & <arrow.to.target n="marg515"></arrow.to.target> perturbationi­<lb/><lb/>bus id quod præ&longs;tat virtus, nobis accedat, & id ita proprium &longs;apienti&ecedil; habitum e&longs;t, vt M. Varro in <lb/>&longs;eriis quoque di&longs;ceptationibus imperet quietem. Romanus, inquiens, &longs;edendo &longs;apit. Hoc genere <lb/>boni præditæ &longs;unt mathematicæ; & verum continent, quòd per &longs;e expetendum e&longs;t; & ex hi&longs;ce <lb/>principiis originem duxi&longs;&longs;e mon&longs;trat id quòd otij vitandi gratia &longs;acerdotes apud Aegyptios <arrow.to.target n="marg516"></arrow.to.target> in­<lb/><lb/>cubuerint mathematicis. Itaque ad illud. Omne bonum finis e&longs;t, concedo. finis cuiu&longs;dam actus <lb/>e&longs;t finis; & id quoque do. Omnis actus cum motu: hoc verò nego. Sed actio vel imperfecta e&longs;t, <lb/>vel perfecta. atque imperfecta quidem e&longs;t cum motu; perfectam &longs;ine motu con&longs;i&longs;tere po&longs;&longs;e pla­<lb/>num e&longs;t. Et contemplatio e&longs;t bonum hone&longs;tum & actus, &longs;ed &longs;ine motu. Nunc <expan abbr="cõtra">contra</expan> iuniores <arrow.to.target n="marg517"></arrow.to.target> &longs;eor­<lb/><lb/>&longs;um o&longs;tendamus mathematicas e&longs;&longs;e &longs;cientias. Atque iam patet ex fine eas in &longs;cientiis e&longs;&longs;e nume­<lb/>randas. &longs;iquidem contemplatio, & veritas &longs;int &longs;cientiæ finis, aliquam verò partem <arrow.to.target n="marg518"></arrow.to.target> contemplatio­<lb/><lb/>nis, & veritatis mathematicæ præ&longs;eferant. Per&longs;uadet nos ordo rationum quibus ip&longs;e vtuntur. <lb/> <arrow.to.target n="marg519"></arrow.to.target><lb/>Nam cùm ad tot capita vniuer&longs;æ referantur, Rhetoricæ enim &longs;unt, aut Dialecticæ, aut <arrow.to.target n="marg520"></arrow.to.target> demon&longs;tra­<lb/><lb/>tiuæ. Sed non Rhetoricæ, non Dialecticæ, <expan abbr="demõ&longs;tratiu&ecedil;">demon&longs;tratiu&ecedil;</expan> igitur: itaque &longs;cientiam faciunt. Pr&ecedil;tereà <lb/>quinque &longs;unt habitus, quibus verum dicere contingit, mens, &longs;apientia, prudentia, ars, & &longs;cientia. <lb/>Sed mathematicæ non mens, non &longs;apientia, non prudentia, non ars. igitur &longs;cientia. Quin etiam <lb/>efficiuntur ex nobis & natura notis. ea verò &longs;unt natura priora & cau&longs;&longs;a. ex cau&longs;sis autem, &longs;i con­<lb/>templatio veritatis proponatur; efficitur &longs;cientia. Accedunt & Ari&longs;totelis, & Ptolomæi &longs;ententi&ecedil;; <lb/>Quoniam ille primam figuram &longs;cientiæ faciend&ecedil; maximè accommodatam e&longs;&longs;e te&longs;tatur, <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> & &longs;&ecedil;pe <lb/> <arrow.to.target n="marg521"></arrow.to.target><lb/>auctoritate mathematicorum conditiones ver&ecedil; demon&longs;trationis explicat. Ptolom&ecedil;us item cæte­<lb/>ris &longs;cientiis tribuit <foreign lang="greek"><gap/>logon</foreign>, probabile &longs;cilicet & veri&longs;imile; certum & nece&longs;&longs;arium mathematicis. <lb/>Quòd &longs;i nece&longs;&longs;arium; & per &longs;e igitur; <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. in primo, vel in &longs;ecundo modo; proptereà continent <lb/>quid e&longs;t; quod e&longs;t principium demon&longs;trationis. Et cùm mathematica &longs;int entia; vel &longs;unt cau&longs;&longs;æ <lb/>vel ex cau&longs;sis: tale enim e&longs;t rerum genus in natura, quod nullum certum materiæ &longs;en&longs;ilis genus <lb/> <arrow.to.target n="marg522"></arrow.to.target><lb/>&longs;ibi vendicat: ergo &longs;unt obnoxia demon&longs;trationi. At verò vt rationes oppo&longs;itæ diluantur, aduer­<lb/>tere oportet con&longs;ilium Philo&longs;ophi 4. Met. vnde &longs;caturit omnis fallacia propemodum. Non te <arrow.to.target n="marg523"></arrow.to.target> la­<lb/><lb/>tet ex his, quæ nos anteà &longs;crip&longs;imus, ab eis qui præce&longs;&longs;erunt Ari&longs;toteli, mathematicen è <expan abbr="&longs;cientiarũ">&longs;cientiarum</expan> <lb/>numero eiectam fui&longs;&longs;e, & habitam veluti philo&longs;ophiæ in&longs;trumentum, quod item re&longs;pexi&longs;&longs;e vide­<lb/>tur præceptorum præceptor, dum 3. Met. probabiliter argumentatur in eis non e&longs;&longs;e bonum. Au­<lb/>di&longs;ti quoque ante Ari&longs;totelem fui&longs;&longs;e ignotum genus illud &longs;ub&longs;tantiæ quod ab omni materiæ &longs;e­<lb/>cretum foret, & apodictice &longs;olùm ab Ari&longs;totele confectum. proinde non extiti&longs;&longs;e locum primæ <lb/>philo&longs;ophiæ, &longs;ed primas &longs;ibi vendica&longs;&longs;e naturalem: ex quo effectum e&longs;t, vt eo &longs;ub&longs;tantiarum ge­<lb/>nere comperto naturalis qu&ecedil; tunc erat prima, locum cederet alteri philo&longs;ophiæ, <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. iure optimo <lb/>prima haberetur, quòd de primis &longs;ub&longs;tantiis ageret; naturalis autem &longs;ecunda, quia de &longs;ecundo <lb/>&longs;ub&longs;tantiarum ordine di&longs;putaret. Hæc quoniam confecta in phy&longs;icis vt per&longs;picua &longs;tatuuntur: de <lb/>mathematicis erat di&longs;&longs;erendum, quod in eius philo&longs;ophiæ calce peractum e&longs;t. Ergo cùm de ma­<lb/>thematicis eo tempore nil decretum fui&longs;&longs;et; ex iis quæ tum con&longs;tituta erant, accipit Ari&longs;toteles <lb/>tot e&longs;&longs;e &longs;cientias quot &longs;unt genera &longs;ub&longs;tantiarum, qua&longs;i certum & confectum ex vi apodixeos, & <lb/>communiter approbatum, & &longs;ine controuer&longs;ia receptum, duo &longs;cilicet e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiarum gene­<lb/>ra, nec non totidem &longs;cientias. quod fortè non dixi&longs;&longs;et Ari&longs;toteles, po&longs;tquàm (id quod in extre­<lb/>mo illo volumine fecit) docui&longs;&longs;et quemadmodum item bonum ad mathematica pertineret. <pb pagenum="58"/>Verùm fac illud fui&longs;&longs;e decretum Philo&longs;ophi ex numero &longs;ub&longs;tantiarum colligi &longs;cientiarum <arrow.to.target n="marg524"></arrow.to.target> mul­<lb/><lb/>titudinem: culpandi &longs;unt mathematici qui quantum ab omni &longs;ub&longs;tantiæ genere &longs;eparatum <expan abbr="cõ-mini&longs;cuntur">con­<lb/>mini&longs;cuntur</expan>, <expan abbr="idq.">idque</expan> mathematico &longs;ub&longs;ternunt, neque ius &longs;uum retinent. Vt enim ante &longs;ignificaui­<lb/>mus, accidens &longs;ine &longs;ub&longs;tantia neque e&longs;&longs;e, neque cogitari pote&longs;t, & in mathematica &longs;ic &longs;ubit ab&longs;tra­<lb/>ctionem, vt primùm fit in ab&longs;tractione aliorum accidentium, determinando notionem &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiæ tali forma accidentis, vt con&longs;iderando &longs;ub&longs;tantiam quatenus e&longs;t quanta, non vt &longs;ubiectum <lb/>quanti, deinde liberatur quantum conditionibus materiæ &longs;en&longs;ilis, hoc e&longs;t, alteratricibus calore & <lb/>frigore, & quæ na&longs;cuntur ex illis, &longs;ibi relinquens extentionem &longs;olam <foreign lang="greek">dia\shma</foreign>, &longs;iue <foreign lang="greek">dia\sasi+n</foreign>, au­<lb/>xilio no&longs;træ mentis: e&longs;t autem di&longs;tantia infinitum quid, & intrin&longs;ecus inhæret in materia, immò <lb/>e&longs;t ip&longs;a materies, vt &longs;uo loco demon&longs;trabitur. & quamuis non &longs;it &longs;en&longs;ilis, e&longs;t <foreign lang="greek">nohth/</foreign>, & intelligen­<lb/>da: infinita verò non quòd omni termino excedat, &longs;ed quia mens in ea terminum vbicunque fi­<lb/>gere queat, & quadrans & rotundans. nam termini naturales &longs;unt in materia iam qualitatibus <lb/>alteratricibus & &longs;en&longs;ilibus affecta. Accedit eodem quòd nomen &longs;ub&longs;tanti&ecedil; multiplex e&longs;t, & inter <lb/>c&ecedil;tera comprehendit <foreign lang="greek">to\ ti/e)si\</foreign>, quod quid e&longs;t, atque hoc e&longs;t &longs;cientiæ caput, vt dixi. Proinde tria <lb/>&longs;unt genera ip&longs;ius quid e&longs;t, vnum formarum ab omni materiæ &longs;ecretarum, quod e&longs;t primi philo­<lb/>&longs;ophi, alterum quod e&longs;t in materia &longs;en&longs;ili & naturale, & tertium quod &longs;ecernitur à materia <arrow.to.target n="marg525"></arrow.to.target> &longs;en&longs;i­<lb/><lb/>li, & e&longs;t mathematicum. Quòd &longs;i accidens &longs;pectare dicuntur; ita accipito, quia <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;oluunt &longs;uas <lb/>demon&longs;trationes in principia &longs;ub&longs;tantiæ, quemadmodum aliæ &longs;cientiæ, &longs;ed in principia quanti <lb/><expan abbr="tãtummodò">tantummodò</expan>; nihilominus & ip&longs;a rei principia <expan abbr="perhib&etilde;tur">perhibentur</expan> ab Ari&longs;totele; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> vt quid tetragoni&longs;mus? <lb/> <arrow.to.target n="marg526"></arrow.to.target><lb/>inuentio mediæ. Quanquam illud &longs;atis e&longs;&longs;e poterat ad per&longs;uadendum in mathematicis e&longs;&longs;e rei <lb/>cau&longs;&longs;am & &longs;i illis <expan abbr="cõcedebatur">concedebatur</expan> quid e&longs;t. Hæc .n. &longs;unt Ari&longs;totelis verba 5. primæ phil. c. de termino. <lb/><foreign lang="greek">to\ ti/e)si\ pe/zws gnw/seas, kai\ tou_ pzagma/tos</foreign>. Ip&longs;um quid e&longs;t e&longs;&longs;e terminum cognitionis, &longs;i verò <lb/>cognitionis & rei. Et planè &longs;i ita res e&longs;t veram habeat cau&longs;&longs;am tetragoni&longs;mus; propter quam &longs;it <lb/>oportet, aut &longs;it <foreign lang="greek">a)nai/tios</foreign> & &longs;ine cau&longs;&longs;a, quod e&longs;t principium. Quapropter et&longs;i non &longs;unt ver&ecedil; cau&longs;­<lb/>&longs;æ, ide&longs;t, præcipu&ecedil;, &longs;unt tamen primæ, &longs;i referantur ad &longs;uos effectus, id quod <expan abbr="demõ&longs;trationi">demon&longs;trationi</expan> &longs;at e&longs;t. <lb/>Memento verò ip&longs;um quid e&longs;t e&longs;&longs;e duplex vel propriè, quod rei formam <expan abbr="cõtinet">continet</expan>, vel logicè, quod <lb/>per omnia cau&longs;&longs;arum genera &longs;eor&longs;um tradi pote&longs;t. Atqui ea definitio, quæ continet formam, &longs;u­<lb/>mitur à Mathematicis, nec à phy&longs;ica definitione differt: quandò non aliter definiret phy&longs;icus re­<lb/>ctum, aut curuum, vel Sexagonum, cum docet curiris lapis &longs;it Hexagonus; itaque etiam nos do­<lb/>cuit Ari&longs;toteles <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> ip&longs;um cur in ip&longs;um quid e&longs;t re&longs;olui, vt in definitionem recti, & eius, cuius <arrow.to.target n="marg527"></arrow.to.target> po­<lb/><lb/>te&longs;t e&longs;&longs;e commen&longs;io. Vtitur etiam materia Mathematicus, vt cùm totum rectum ex duobus <arrow.to.target n="marg528"></arrow.to.target> &longs;e­<lb/><lb/>mirectis concludit. & cùm in omni prædicamento contineatur ratio pote&longs;tatis & actus, & quod <lb/>e&longs;t in&longs;tar materiæ ac formæ, vtrunque principiorum genus v&longs;urpat; & quamuis non &longs;int ab&longs;olu­<lb/>tè prima, &longs;at e&longs;t &longs;i in &longs;uo genere &longs;int huiu&longs;modi. Neque tibi negotium face&longs;&longs;at, &longs;iquando ex nobis <lb/>audies dimidia, aut aliud &longs;imile partium genus e&longs;&longs;e toto po&longs;teriora; proptereà non po&longs;&longs;e ex illis <lb/>demon&longs;trationem confici; aut &longs;i <expan abbr="cõficit">conficit</expan> demon&longs;tratio; ex his tanquàm prioribus verearis ne falsò <lb/>pronunciatum &longs;it ab Ari&longs;totele, eas partes e&longs;&longs;e toto po&longs;teriores. Etenim alia ratio e&longs;t eiu&longs;modi <lb/>partium apud mathematicum & c&ecedil;teros philo&longs;ophos: apud hos enim &longs;unt accidentia e&longs;&longs;entiæ; <lb/>proptereà toto po&longs;teriores habentur; at apud mathematicum qui di&longs;tantiam per &longs;e con&longs;iderat <lb/> <arrow.to.target n="marg529"></arrow.to.target><lb/>quæ per &longs;e con&longs;tat ex iis partibus iure principia reputantur. In&longs;uper &longs;cire licet certitudinem &longs;eu <lb/>per&longs;picuitatem e&longs;&longs;e vel per <expan abbr="demõ&longs;trationem">demon&longs;trationem</expan>, vel etiam multò maiorem, qualis e&longs;t principiorum, <lb/>qu&ecedil; &longs;anè per&longs;picuitas &longs;cientiam non oppugnat. hoc autem modo multa note&longs;cunt in <arrow.to.target n="marg530"></arrow.to.target> mathema­<lb/><lb/>ticis, quæ tanquàm &longs;en&longs;u de&longs;criptionibus exponuntur. Necnon affectiones e&longs;&longs;e proprias, vel &longs;pe­<lb/>ciei, vel generis, neque omnes vno &longs;ubiecto fundari. Specta primùm tu ea qu&ecedil; &longs;unt ad aliquid, <lb/>h&ecedil;c profectò &longs;altem duobus innituntur, <expan abbr="con&longs;imili&qacute;">con&longs;imilique</expan>. ratione &ecedil;quale, & in&ecedil;quale quæ &longs;unt propria <lb/> <arrow.to.target n="marg531"></arrow.to.target><lb/>quanti, & &longs;imile & di&longs;simile qu&ecedil; &longs;unt propria qualis. Et multa &longs;unt huiu&longs;modi apud <arrow.to.target n="marg532"></arrow.to.target> mathema­<lb/><lb/>ticos qu&ecedil; in relatione po&longs;ita &longs;unt, vt anguli & latera oppo&longs;ita. Po&longs;tremò memini&longs;&longs;e oportet, <expan abbr="vnã">vnam</expan> <lb/>vnius rei definitionem e&longs;&longs;e, <expan abbr="cau&longs;&longs;am&qacute;ue">cau&longs;&longs;amque</expan> propinquam quæ ab&longs;olutè demon&longs;trationem efficit, vel <lb/><expan abbr="rectã">rectam</expan>, vel eiu&longs;modi qu&ecedil; terminetur eo quod fieri nequit, vt po&longs;teà longo &longs;ermone declarabimus. <lb/>ea verò, &longs;i ex multis cau&longs;sis ordinem inter &longs;e habentibus componatur; nil refert. Sed cur non e&longs;t <lb/>&longs;&ecedil;pè culpa mathematicorum, qui vera effectuum cau&longs;&longs;a neglecta propter difficultatem, alia pro­<lb/>pria quæ &longs;int annexa, con&longs;ectantur? vt &longs;i in phy&longs;icis cùm ri&longs;us & habilitas ad di&longs;ciplinam &longs;e con­<lb/>&longs;equi per&longs;picuum &longs;it ex inductione, tamet&longs;i illa habilitas habet cau&longs;&longs;am, ob facilitatem per ri&longs;um <lb/><expan abbr="demõ&longs;tretur">demon&longs;tretur</expan>. His ergo &longs;ic po&longs;itis facilè e&longs;t diluere rationes oppo&longs;itas. Nanque negatur a&longs;&longs;umptio <lb/> <arrow.to.target n="marg533"></arrow.to.target><lb/>&longs;ecund&ecedil; rationis. Eam confirmant opponendo demon&longs;trationem 32. primi Elem. quæ accipiat <lb/>aliquid extrin&longs;ecus. Equidem, vt hoc gratis dabo, quòd mathematici &longs;&ecedil;pè principiis ijs videntur <lb/>e&longs;&longs;e contenti qu&ecedil; &longs;int euidentia: &longs;ic confidenti&longs;simè a&longs;&longs;euerabo re&longs;olui talia principia quæ &longs;unt <lb/>euidenti&longs;sima, in cau&longs;&longs;as &longs;ui generis; vt in re no&longs;tra ex&longs;uperantia duorum angulorum ad <expan abbr="qu&etilde;que">quenque</expan> <lb/>tertium, qu&ecedil; per <expan abbr="externũ">externum</expan> angulum declaratur: e&longs;t enim &ecedil;qualis duobus oppo&longs;itis. Quod deinde <pb pagenum="59"/> <arrow.to.target n="marg534"></arrow.to.target><lb/>afferunt mathematica theoremata ex communibus effici; negatur. &longs;iquidem ad rem propo&longs;itam <lb/>ex analytico præcepto contrahantur. Et illud etiam quòd medium non &longs;it ratio formalis conclu­<lb/>&longs;ionis; & quòd vna <expan abbr="eadem&qacute;">eademque</expan>. cau&longs;&longs;a plurium effectuum e&longs;&longs;e pote&longs;t. An id &longs;ufficit, vt talis &longs;it cau&longs;&longs;a <lb/>qua po&longs;ita ponatur effectus, quæcunque illa cau&longs;&longs;a &longs;it, aut in eam re&longs;oluatur: & &longs;i plura &longs;int me­<lb/>dia, vt ex ijs vna cau&longs;&longs;a fiat, aut ni&longs;i res ita &longs;e habeat, vitium in ratione latebit; & erit p&longs;eudogra­<lb/>phema, neque mathematicæ conditio; &longs;ed demon&longs;trantis error erit culpandus. Quòd forma <arrow.to.target n="marg535"></arrow.to.target> ca­<lb/><lb/>reant mathematicæ, aut materia: tùm patebit, cum docebimus terminos e&longs;&longs;e formam interualli <lb/>quod mathematico &longs;ubijcitur. & in rebus mathematicis e&longs;t materia, &longs;i non &longs;en&longs;ilis; at quæ men­<lb/>te comprehendi queat; & partes quæ materiæ vim obtinent: carent planè fine & efficiente, quo­<lb/>niam cau&longs;&longs;æ i&longs;tæ &longs;unt principia motus; mathematica verò &longs;unt immobilia: &longs;ed materia quæ &longs;ub <lb/>mentem cadit & forma quæ re&longs;pondeat illi, nequaquàm. & id fal&longs;um e&longs;t, quòd talium <expan abbr="quantorũ">quantorum</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg536"></arrow.to.target><lb/>non &longs;it definitio. Ea, quæ probantur externa e&longs;&longs;e; &longs;i extrà idem &longs;ubiectum, fateor. &longs;i verò extra <lb/>genus; id verò pernego. Addis auctoritatem Ari&longs;totelis negantis principia propria <arrow.to.target n="marg537"></arrow.to.target> mathemati­<lb/><lb/>cis, te deludit ambiguum, quod culpa interpretis in codicem latinum irrep&longs;it. nanque duæ &longs;unt <lb/>voces apud Græcos, quas vnico nomine proprij Latini verterunt. <foreign lang="greek">ku/zion & o/ikei_on</foreign>. Porrò <foreign lang="greek">oi)kei_a</foreign><lb/>requiruntur in &longs;cientiis; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <foreign lang="greek">ku/zia</foreign> non in omni &longs;cientia, &longs;unt verò <foreign lang="greek">ku/zia</foreign> præcipua & poti&longs;sima <lb/> <arrow.to.target n="marg538"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg539"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;arum genera nimirum finis & efficiens, & <foreign lang="greek">ku/zion</foreign> e&longs;t auctor & caput. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> hæc ergo negantur <lb/> <arrow.to.target n="marg540"></arrow.to.target><lb/>ab Ari&longs;totele mathematicis. Dices hæc e&longs;&longs;e principia metaphoricè. An &longs;unt principia metapho­<lb/>ricè mutationis, non principia &longs;impliciter accepta, quòd aliquid de illorum ratione minuatur. <lb/>immò &longs;unt principia maximè; vnde aliquid pendeat; cuius &longs;ignum quòd illo immutato, aliquid <lb/>etiam &longs;ecum immutetur, quæ nonnulli è Latinis &longs;ic explicant, quòd &longs;int efficientia formaliter, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>effectiuè. quemadmodum forma & priuatio dicuntur agere, non quia moueant; &longs;ed quòd &longs;ui pr&ecedil;­<lb/>&longs;entia faciant aliud. & ratio peccat à coniunctis ad diui&longs;a. De his ergo, quæ <foreign lang="greek">ku/zia</foreign> &longs;unt; agebat <lb/>Ari&longs;toteles, non de propriis, quæ quatenus ip&longs;um in&longs;unt. Neque verò rationem &longs;cientiæ tollit, <lb/>quòd principia &longs;int metaphoricè; &longs;iquidem etiam inibi conce&longs;&longs;erit Philo&longs;ophus idem <expan abbr="principiorũ">principiorum</expan> <lb/>genus primæ philo&longs;ophiæ, quæ e&longs;t omnium maximè &longs;cientia. Quanquàm non erat etiam, vt ve­<lb/>reremur a&longs;signare principia propria mathematicis, qui ob&longs;erua&longs;&longs;emus notari <expan abbr="Bry&longs;&longs;on&etilde;">Bry&longs;&longs;onem</expan> <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> quòd in <lb/> <arrow.to.target n="marg541"></arrow.to.target><lb/>orbe quadrando communibus vteretur, <expan abbr="ideo&qacute;">ideoque</expan>. repudiari rationem eius à Mathematicis; necnon <lb/>audi&longs;&longs;emus Ari&longs;totelem nos admonentem, quemadmodum principia mathematicæ, quæ c&ecedil;tero­<lb/>qui <expan abbr="cõmunia">communia</expan> numero & magnitudini videbantur; propria redderentur, nimirum quòd non <arrow.to.target n="marg542"></arrow.to.target> &longs;im­<lb/><lb/>pliciter, &longs;ed ex analogia &longs;umerentur. Quamuis autem cau&longs;&longs;æ omnes definiantur per <expan abbr="motũ">motum</expan>; &longs;ube&longs;t <lb/>in dicto fallacia con&longs;equentis. &longs;iquidem et&longs;i omnes definiuntur per motum, non idcirco omnis <lb/>earum con&longs;ideratio comprehendit motum: id quod v&longs;ueuenire dicimus in mathematicis. & e&longs;t <lb/>verè dictum &longs;yncategorematicè, quia &longs;ingulæ efficiunt motum, non tamen categorematicè, quia <lb/>non omnibus modis acceptæ. Non licet etiam negare, quin externæ cau&longs;&longs;æ & externa quid e&longs;t, in <lb/> <arrow.to.target n="marg543"></arrow.to.target><lb/>demon&longs;trationibus a&longs;&longs;umantur. Nanque demon&longs;trationes ab&longs;olui po&longs;&longs;unt etiam ip&longs;is quid e&longs;t lo­<lb/>gicè acceptis. <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> Quòd autem varia media &longs;umi queant, &longs;i inter illa &longs;it ordo, concedimus: &longs;i minus, <lb/> <arrow.to.target n="marg544"></arrow.to.target><lb/>& hic demon&longs;tratorem arguemus. Porrò quòd idem valeant demon&longs;tratio recta, & ea quæ termi­<lb/>natur eo quod fieri nequit; &longs;uo loco declarabitur. itaque ex hoc etiam tollitur ratio &longs;eptima. <lb/>Tollitur autem po&longs;trema ratio &longs;ignificata fallacia con&longs;equentis. &longs;iquidem cùm &longs;atis &longs;it ad <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg545"></arrow.to.target><lb/>vt &longs;it de &longs;ub&longs;tantia &longs;iue &longs;en&longs;ili, &longs;eu intelligenda, traducunt &longs;ub&longs;tanti&ecedil; nomen ad &longs;ignificandam <arrow.to.target n="marg546"></arrow.to.target> tan­<lb/><lb/>tummodo &longs;en&longs;ilem. Nos autem defendimus etiam mathematicen comprehendere alterum illud <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ genus. Quare <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t dubitandum, quin mathematicæ &longs;int in &longs;cientiis collocandæ, quod <lb/>multi, <expan abbr="ijdem&qacute;">ijdemque</expan>. philo&longs;ophi nobili&longs;simi hoc tempore negant.<lb/> <arrow.to.target n="marg547"></arrow.to.target></s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg495"></margin.target>a 2. Met. <lb/>1. Eth.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg496"></margin.target>b 1. Po&longs;t. <lb/>T. 42. <lb/>1. de An.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg497"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg498"></margin.target>c 1. de par. <lb/>an. c. 5.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg499"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg500"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg501"></margin.target>a 3. Met. <lb/>T. 7.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg502"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg503"></margin.target>b 1. Po&longs;t.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg504"></margin.target>c Elen.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg505"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg506"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg507"></margin.target>IIII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg508"></margin.target>V.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg509"></margin.target>a 1. Eu. c. 7.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg510"></margin.target>VI.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg511"></margin.target>VII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg512"></margin.target>VIII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg513"></margin.target>b 4. Met. <lb/>T. 4.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg514"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg515"></margin.target>c 7. Phy&longs;. <lb/>1. de An.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg516"></margin.target>Ad I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg517"></margin.target>Ratio I.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg518"></margin.target>II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg519"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg520"></margin.target>III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg521"></margin.target>d 1. Po&longs;t. <lb/>T. 31.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg522"></margin.target>Hypoth. 1.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg523"></margin.target>D</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg524"></margin.target>E</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg525"></margin.target>F</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg526"></margin.target>a 2. de An. <lb/>T. 12.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg527"></margin.target>b 2. Phy&longs;. <lb/>T. 68.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg528"></margin.target>G</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg529"></margin.target>II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg530"></margin.target>III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg531"></margin.target>H</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg532"></margin.target>IIII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg533"></margin.target>Ad II.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg534"></margin.target>A</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg535"></margin.target>Ad III.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg536"></margin.target>Ad IIII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg537"></margin.target>Ad V.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg538"></margin.target>a 1. Po&longs;t.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg539"></margin.target>B</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg540"></margin.target>b 2. de An. <lb/>T. 46.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg541"></margin.target>c 1. Po&longs;t. <lb/>1. Phy&longs;. <lb/>1. Elen.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg542"></margin.target>C</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg543"></margin.target>Ad VI.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg544"></margin.target>d 7. Met. <lb/>T. 59.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg545"></margin.target>Ad VII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg546"></margin.target>Ad VIII.</s></p> <p type="margin"> <s><margin.target id="marg547"></margin.target>D</s></p> <p type="head"> <s><emph type="italics"/>Accipiat'ne primus Philo&longs;ophus à naturali &longs;ub&longs;tantias &longs;eparatas e&longs;&longs;e. Cap. XII<emph.end type="italics"/>.</s></p> <p type="main"> <s>NEQVE ab in&longs;tituto no&longs;tro videtur abhorrere, &longs;it'ne quæ&longs;tio naturalis, an diuina de eo <lb/>quòd &longs;int &longs;ub&longs;tantiæ pror&longs;us à materia liberæ. Cùm enim ex eo po&longs;t naturalia vocemus <lb/>philo&longs;ophiam diuinam, quòd naturalia theoremata ordine doctrinæ præponantur; & illud præ­<lb/>cipuè, quòd o&longs;ten&longs;um e&longs;t e&longs;&longs;e primum mouens omnibus modis immobile, & ob id à materia &longs;e­<lb/>paratum; cen&longs;ebit aliquis eam quæ&longs;tionem e&longs;&longs;e naturalem. Et tamen profitetur Ari&longs;toteles &longs;e in <lb/>methodo naturali di&longs;&longs;erturum de formis quæ re&longs;piciunt materiam, diligentiorem verò tractatio­<lb/>nem de forma aliò reiecturum, <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. non &longs;ine valida ratione pronuntiatum, quòd cùm &longs;int etiam <lb/>formæ quædam &longs;ine materia; de his agere non erat munus philo&longs;ophi naturalis. <expan abbr="Idem&qacute;">Idemque</expan>. alibi <expan abbr="cõ-firmatum">con­<lb/>firmatum</expan>. Quæcunque mouent immobilia permanentia, <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> non e&longs;&longs;e phy&longs;icæ con&longs;iderationis. <lb/> <arrow.to.target n="marg548"></arrow.to.target><lb/>Neque de&longs;unt argumenta quibus hæc pars problematis approbari po&longs;sit. <expan abbr="Siquid&etilde;">Siquidem</expan> eiu&longs;dem men­<lb/>tis &longs;it no&longs;&longs;e, &longs;it'ne res, & quid &longs;it. Verùm &longs;olus primus philo&longs;ophus nouit quid &longs;it primus motor. <lb/>ergo is &longs;olus no&longs;cet etiam quòd &longs;it. e&longs;t enim forma illius motoris penitus à materia &longs;eiuncta, & <pb pagenum="60"/> <arrow.to.target n="marg549"></arrow.to.target><lb/>ita decreuit Auicenna. In hanc &longs;ententiam Auerroës Auicennæ infen&longs;i&longs;simus inuehitur pluribus <lb/> <arrow.to.target n="marg550"></arrow.to.target><lb/>locis, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & tribus poti&longs;simè nititur argumentis. Primum. Nulla, inquit, &longs;cientia probat e&longs;&longs;e &longs;uum <lb/> <arrow.to.target n="marg551"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg552"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg553"></arrow.to.target><lb/>&longs;ubiectum, &longs;ed ip&longs;um accipit, vt noti&longs;simum. Cùm ergo &longs;ub&longs;tantiæ quæ &longs;unt extra materiam, &longs;int <lb/>primæ philo&longs;ophiæ &longs;ubiectum, nequit prima philo&longs;ophia illas e&longs;&longs;e demon&longs;trare. Deinde demon­<lb/>&longs;tratio rei cuiu&longs;piam ad eam &longs;cientiam pertinet, vnde promitur medium. Sed <expan abbr="demõ&longs;tratio">demon&longs;tratio</expan>, quòd <lb/>&longs;int &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ, vtitur medio naturali, nempe motu. Ergo & ea demon&longs;tratio naturalis <lb/>habebitur. Tertiò demon&longs;trat Ari&longs;toteles &longs;ub&longs;tantias &longs;eparatas e&longs;&longs;e 8. Phy&longs;. quinimo ea&longs;dem <arrow.to.target n="marg554"></arrow.to.target> argu­<lb/><lb/>mentationes ad verbum re&longs;umit 12. po&longs;t natural. Illa igitur di&longs;putatio naturalis erit, non autem <lb/>diuina. Nam quòd 8. Phy&longs;. &longs;it pars methodi naturalis, non e&longs;t quòd ambigamus, cum 1. de ortu <lb/>citetur cum libris de motu. Quapropter Auerroës &longs;ic omnem controuer&longs;iam tollere putauit. <lb/>Cùm enim de &longs;ub&longs;tantiis quæ &longs;unt extra materiam, quæ&longs;tio duplex excitari po&longs;sit, an'ne &longs;int, & <lb/>quid &longs;int, priorem quæ&longs;tionem à naturali di&longs;&longs;oluendam e&longs;&longs;e cen&longs;uit, po&longs;teriorem verò à primo <lb/>philo&longs;opho. Cæterùm, &longs;i eiu&longs;dem mentis e&longs;t no&longs;&longs;e, &longs;it'ne res & quid &longs;it. cùm philo&longs;ophus natu­<lb/>ralis norit e&longs;&longs;e tale genus &longs;ub&longs;tantiæ, profectò etiam no&longs;cet quid ip&longs;um &longs;it. Et contrà quia primus <lb/>philo&longs;ophus nouit quid ip&longs;um &longs;it, illud item e&longs;&longs;e cogno&longs;cet. Itaque inanis erit illa di&longs;tinctio de <lb/>quæ&longs;tionibus, quæ pertinent ad &longs;ub&longs;tantias ab omni materiæ concretione &longs;ecretas. Pr&ecedil;tereà <arrow.to.target n="marg555"></arrow.to.target> con­<lb/><lb/>tingeret, inquit Scotus, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> philo&longs;ophiam naturalem priorem e&longs;&longs;e diuina; quod quidem haberi <arrow.to.target n="marg556"></arrow.to.target> de­<lb/><lb/>bet ab&longs;urdum. Sed h&ecedil;c forta&longs;&longs;e leuia. Nam quantum &longs;pectat ad primum, no&longs;&longs;e licet rem e&longs;&longs;e bi­<lb/>fariam, vel per &longs;e, hoc e&longs;t, per &longs;ua principia, vel per accidens, ide&longs;t, per euenta quædam. Verùm <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>nece&longs;&longs;e e&longs;t, vbi &longs;ciamus rem e&longs;&longs;e per accidens, vt ibidem quoque &longs;ciamus quid e&longs;t. <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> <lb/>euenire dicebat Ari&longs;toteles in &longs;ubalternis qu&ecedil; &longs;olum norunt rem e&longs;&longs;e per &longs;en&longs;ilia qu&ecedil; &longs;uperiores, <lb/>per &longs;uas cau&longs;&longs;as cogno&longs;cunt. Ex quo item efficitur, vt argumentum Scoti nullius &longs;it roboris; pro­<lb/>ptereà quòd vbi &longs;cientia quædam no&longs;cat aliquid per accidens quod no&longs;citur ab alia per &longs;e; nihil <lb/>forta&longs;&longs;e prohibet, quominus ordine doctrinæ antecedat; at ordine naturæ nequaquam; &longs;icuti ne­<lb/>que etiam &longs;ubalterna præcedit &longs;ubalternanti natura: &longs;ed &longs;iquo modo pr&ecedil;cedit, id &longs;olum e&longs;t ordi­<lb/>ne doctrinæ. quo pacto etiam naturalem diuinæ philo&longs;ophiæ præcedere non negamus. Illa &longs;ine <lb/>dubio grauiora quæ te&longs;tatur ip&longs;emet Ari&longs;toteles. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> Ip&longs;e .n. nos admonet e&longs;&longs;e <expan abbr="con&longs;ideration&etilde;">con&longs;iderationem</expan> <arrow.to.target n="marg557"></arrow.to.target> alte­<lb/><lb/>rius &longs;cientiæ, & <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> prioris <expan abbr="quã">quam</expan> &longs;it naturalis no&longs;&longs;e quòd &longs;int entia nonnulla ingenita & omnino <lb/>immobilia. prætereà docet officium e&longs;&longs;e primi philo&longs;ophi di&longs;&longs;erere vtrum è &longs;ub&longs;tantiis &longs;olæ &longs;en&longs;i­<lb/>les, an aliæ præter has exi&longs;tant. Prætereà <expan abbr="quærendũ">quærendum</expan>, inquit, an præter <expan abbr="materiã">materiam</expan> &longs;it aliqua cau&longs;&longs;a per <lb/> <arrow.to.target n="marg558"></arrow.to.target><lb/>&longs;e, atque illa quidem &longs;eparabilis. Clarius item 6. Met. <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> docet ad primum philo&longs;ophum pertinere <lb/> <arrow.to.target n="marg559"></arrow.to.target><lb/>vtrunque problema, an &longs;int & quid &longs;int &longs;ub&longs;tantiæ &longs;uprà naturam. 7. <emph type="sup"/>e<emph.end type="sup"/> quoque libro idem a&longs;&longs;erit. <lb/> <arrow.to.target n="marg560"></arrow.to.target><lb/>Necnon lib. 11. <emph type="sup"/>f<emph.end type="sup"/> eandem confirmat &longs;ententiam. Sed quid apertius afferri pote&longs;t quàm ea quæ <lb/> <arrow.to.target n="marg561"></arrow.to.target><lb/>pronuntiat in eodem libro? <emph type="sup"/>g<emph.end type="sup"/> Non'ne etiam 12. Met. <emph type="sup"/>h<emph.end type="sup"/> has &longs;ub&longs;tantias e&longs;&longs;e demon&longs;trat? Demum <lb/> <arrow.to.target n="marg562"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg563"></arrow.to.target><lb/>eodem libro perorans, <emph type="sup"/>i<emph.end type="sup"/> inquit &longs;e o&longs;tendi&longs;&longs;e repetiri tale genus &longs;ub&longs;tantiarum. Quin & ip&longs;e <arrow.to.target n="marg564"></arrow.to.target> Auer­<lb/><lb/>roës. 1. Met. 2. Met. 4. Met. 7. & 12. Met. <emph type="sup"/>k<emph.end type="sup"/> quæ&longs;tionem de eo, quòd &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ &longs;int, ad <arrow.to.target n="marg565"></arrow.to.target> di­<lb/><lb/>uinum philo&longs;ophum pertinere te&longs;tatur. Quare non ad phy&longs;icum, vt ip&longs;e in calce primi phy&longs;ici <lb/>profe&longs;&longs;us e&longs;t. Non po&longs;&longs;unt &longs;anè qui cum aliqua diligentia legunt Ari&longs;totelem, id negare: &longs;ed <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> <lb/>eò confugiunt, quòd et&longs;i eiu&longs;modi contemplatio diuina e&longs;t; nihilominus non e&longs;t &longs;impliciter; &longs;ed <lb/>conclu&longs;io duntaxat: nam concluditur medio naturali, &longs;cilicet motu. Indignaretur profectò hæc <lb/>audiens Auerroës qui theorema ad eam &longs;cientiam referri voluerit, vnde promitur medium. qua­<lb/>re apud ip&longs;um, &longs;i medium e&longs;t phy&longs;icum, efficitur etiam phy&longs;icam fore conclu&longs;ionem. Sed enim <lb/>hoc mi&longs;&longs;o manife&longs;ti&longs;simè per&longs;piciemus, notitiam motus diuino a habitu <expan abbr="nõ">non</expan> abhorrere. In primis <lb/>enim 4. Met. <emph type="sup"/>l<emph.end type="sup"/> docet Ari&longs;toteles, primi philo&longs;ophi munus e&longs;&longs;e contemplari omnes &longs;pecies entis. <lb/> <arrow.to.target n="marg566"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg567"></arrow.to.target><lb/>atqui motus e&longs;t &longs;pecies entis. <emph type="sup"/>m<emph.end type="sup"/> & motum igitur primus philo&longs;ophus contemplabitur. Prætereà <lb/> <arrow.to.target n="marg568"></arrow.to.target><lb/>cùm prima philo&longs;ophia non habeat &longs;ubalternam, ad hanc alia tran&longs;itus fieri nequit. Ne igitur fiat <lb/>tran&longs;itus, oportet in eadem &longs;cientia con&longs;iderari definitum in qua partes definitionis habentur. At <lb/>verò partes definitionis ip&longs;ius motus &longs;unt de prima philo&longs;ophia. & motus igitur. Motus etenim <lb/>definitur. Actus eius quod e&longs;t in potentia, quatenus in potentia. omnes autem norunt, actum & <lb/>pote&longs;tatem ad diuinam methodum pertinere. <emph type="sup"/>n<emph.end type="sup"/> In&longs;uper potentia definitur per motum. Omitto <lb/> <arrow.to.target n="marg569"></arrow.to.target><lb/>etiam &longs;tudio breuitatis multa loca Alexandri & Auerrois <emph type="sup"/>o<emph.end type="sup"/> qui huic &longs;ententiæ &longs;ub&longs;crip&longs;erunt. <lb/> <arrow.to.target n="marg570"></arrow.to.target><lb/>Accedit eodem, quòd termini communes qui ab Ari&longs;totele 5. primæ philo&longs;ophiæ de&longs;cribuntur, <lb/>ex omnium philo&longs;ophorum &longs;ententia &longs;unt eius methodi. ergo & cau&longs;&longs;æ. quare etiam cau&longs;&longs;a effi­<lb/>ciens. Atqui genus hoc cau&longs;&longs;æ per motum definitur. & eius igitur definitio <expan abbr="partes&qacute;">partesque</expan>. definitionis. <lb/>quamobrem & motus per quem cau&longs;&longs;a efficiens definitur. Po&longs;tremò &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ aliquid <lb/>efficiunt in entibus & rebus naturalibus per motum. itaque etiam phy&longs;ice mouent. <emph type="sup"/>p<emph.end type="sup"/> Sed à <arrow.to.target n="marg571"></arrow.to.target> pri­<lb/><lb/>mo philo&longs;opho cogno&longs;cendæ &longs;unt, vt efficiunt: ergo & per motum cogno&longs;cantur oportet. Motus <lb/>igitur ad primum philo&longs;ophum pertinebit. ergo & demon&longs;tratio quæ vtitur motu, non erit ab <lb/>ip&longs;o aliena. Sed hæc &longs;atis hactenus dubitata &longs;int. nunc docebo quid &longs;entiam. id verò <expan abbr="duorũ">duorum</expan> <expan abbr="capitũ">capitum</expan> <pb pagenum="61"/> <arrow.to.target n="marg572"></arrow.to.target><lb/>explicatione continetur. Primo quidem. Philo&longs;ophum naturalem no&longs;&longs;e &longs;olum quòd &longs;ub&longs;tantiæ <lb/>materiæ immunes exi&longs;tant. Altero verò Philo&longs;ophum diuinum no&longs;&longs;e it ab quòd &longs;unt & quid &longs;int. Ve­<lb/>runtamen <expan abbr="admodũ">admodum</expan> di&longs;parem e&longs;&longs;e <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> qua illas e&longs;&longs;e vtrique <expan abbr="cogno&longs;cũt">cogno&longs;cunt</expan>. quandò naturalis illas <lb/>e&longs;&longs;e cogno&longs;cit per accidens potius <expan abbr="quã">quam</expan> per &longs;e, <expan abbr="nimirũ">nimirum</expan> ex &longs;olo motu. C&ecedil;terùm non id dico, <expan abbr="phy&longs;icũ">phy&longs;icum</expan> <lb/>in earum <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> ex &longs;olo motu peruenire, tanquam medio, cùm & id etiam in diuina methodo <lb/>contingat: &longs;ed quòd notio <expan abbr="quã">quam</expan> habet de &longs;ub&longs;tantia illa philo&longs;ophus naturalis, &longs;emper includit mo­<lb/>tum, vel quòd efficiat <expan abbr="motũ">motum</expan>, mouet .n. phy&longs;icè; vel quia notatur per <expan abbr="priuation&etilde;">priuationem</expan> motus. Nam quia <lb/>e&longs;t nobis ignota, &longs;ic de&longs;cribatur oportet per ea qu&ecedil; &longs;unt nota nobis. ob <expan abbr="eã&qacute;">eanque</expan>. cau&longs;&longs;am octauus phy­<lb/>&longs;icorum pars erit methodi naturalis, tamet&longs;i explicat <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> à materia <expan abbr="&longs;eparatã">&longs;eparatam</expan>. <expan abbr="Q&mtilde;">Qmm</expan> verò tale <lb/>&longs;ub&longs;tanti&ecedil; genus non modò mouet <expan abbr="materiã">materiam</expan>, &longs;ed habet functiones proprias citrà <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> materi&ecedil; co­<lb/>gnationem; neque &longs;unt <expan abbr="&longs;olũ">&longs;olum</expan> principia &longs;ub&longs;tanti&ecedil; mobilis, <expan abbr="verumetiã">verumetiam</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;impliciter & &longs;unt <lb/>entia beati&longs;sima; nece&longs;&longs;e e&longs;t <expan abbr="it&etilde;">item</expan> &longs;it alia &longs;cientia qu&ecedil; in <expan abbr="earũ">earum</expan> &longs;peculatione ver&longs;etur qu&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> re&longs;piciat <lb/><expan abbr="motũ">motum</expan>, licet auxilio motus eius <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> adipi&longs;catur. Itaque vt hanc <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> pr&ecedil;&longs;eferunt, &longs;pectat <lb/>ad <expan abbr="diuinũ">diuinum</expan> <expan abbr="philo&longs;ophũ">philo&longs;ophum</expan> no&longs;&longs;e, quòd e&longs;t hoc &longs;ub&longs;tantiæ genus. Ita fit, vt eius <expan abbr="explication&etilde;">explicationem</expan> ab&longs;oluere <lb/>nequeat philo&longs;ophus naturalis, quòd habeat <expan abbr="it&etilde;">item</expan> alias functiones qu&ecedil; lateant ip&longs;um, quia non in­<lb/>cludant <expan abbr="motũ">motum</expan>. cùm verò primus philo&longs;ophus con&longs;ideret ens quod e&longs;t, vel &longs;en&longs;ile, vel &longs;eparatum, & <lb/> <arrow.to.target n="marg573"></arrow.to.target><lb/>cau&longs;&longs;as eius, liceat illi eius <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> ab&longs;olutè tractare. & quà <expan abbr="principiũ">principium</expan> e&longs;t <expan abbr="rerũ">rerum</expan> &longs;en&longs;ilium, & qua e&longs;t <lb/>res <expan abbr="qu&ecedil;dã">qu&ecedil;dam</expan> à materia &longs;ecreta. <expan abbr="Quantũ">Quantum</expan> verò e&longs;t de qu&ecedil;&longs;tione quid e&longs;t, a&longs;&longs;ero <expan abbr="eã">eam</expan> nullo modo ad <expan abbr="phy&longs;i-cũ">phy&longs;i­<lb/>cum</expan> pertinere. <expan abbr="nã">nam</expan> ver&longs;atur in eius cognitione per accidens, & <expan abbr="eã">eam</expan> <expan abbr="tantũ">tantum</expan> cogno&longs;cit, quà re&longs;picit <expan abbr="motũ">motum</expan>. <lb/>Sed primus philo&longs;ophus illius vniuer&longs;as functiones intelligens attingit <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan>. (&longs;iquidem in his <lb/>operari & e&longs;&longs;e <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;int, & <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> quoque e&longs;&longs;e & e&longs;&longs;entia.) & ita per &longs;eip&longs;am cogno&longs;cit & quid &longs;it, & <lb/>quòd &longs;it. quanquàm habitus huiu&longs;ce notiti&ecedil; nulla methodo explicatur; <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> &longs;ed eò nos deducit <arrow.to.target n="marg574"></arrow.to.target> me­<lb/><lb/>thodus, vt <expan abbr="po&longs;tquã">po&longs;tquam</expan> notuerit, maximè intelligatur, & per &longs;eip&longs;am. Ergo, inquies tu, cogno&longs;cetur à <lb/>nobis e&longs;&longs;entia &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ, quod <expan abbr="tñ">tnm</expan> à probatioribus philo&longs;ophis <expan abbr="nõ">non</expan> conceditur. Pr&ecedil;tereà <lb/>&longs;i <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> e&longs;t e&longs;&longs;e, & e&longs;&longs;entia in hoc genere &longs;ub&longs;tantiæ. Si igitur nouit phy&longs;icus <09> &longs;unt; <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> quoque <expan abbr="e&longs;-&longs;entiã">e&longs;­<lb/>&longs;entiam</expan> no&longs;cat oportet. Velim <expan abbr="equid&etilde;">equidem</expan> h&ecedil;c dicta accipi in <expan abbr="bonã">bonam</expan> <expan abbr="part&etilde;">partem</expan>. <09>.&longs;. illam attingimus, quia &longs;e&longs;e <lb/>nobis maximè prodit: attamen quia mens <expan abbr="tantũ">tantum</expan> lumen &longs;u&longs;tinere nequit; ideo negant philo&longs;ophi <lb/><expan abbr="cõprehendi">comprehendi</expan> &longs;eparatorum e&longs;&longs;entias. Et planè <expan abbr="quemadmodũ">quemadmodum</expan> oculus noctu&ecedil; <expan abbr="font&etilde;">fontem</expan> lucis attingit, <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/><expan abbr="tñ">tnm</expan> ip&longs;um ferre pote&longs;t ob <expan abbr="nimiũ">nimium</expan> <expan abbr="&longs;plendor&etilde;">&longs;plendorem</expan>; &longs;ic menti no&longs;træ dicimus euenire. Iam verò quòd phy­<lb/>&longs;icus no&longs;&longs;e nequeat <expan abbr="e&longs;&longs;entiã">e&longs;&longs;entiam</expan> &longs;ub&longs;tanti&ecedil; &longs;eparat&ecedil;, id omne na&longs;citur ex notione quam habet de illa, <lb/> <arrow.to.target n="marg575"></arrow.to.target><lb/>cogno&longs;cit .n. ip&longs;am cum habitudine ad materiam, at qui illa habitudo facit, quominus <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> &longs;int e&longs;&longs;e <lb/>& e&longs;&longs;entia in &longs;ub&longs;tantia &longs;eparata. &longs;iue vt rectius dicam, quòd nos h&ecedil;c, veluti diuer&longs;a concipimus <lb/>qu&ecedil; <expan abbr="tñ">tnm</expan> idem reip&longs;a &longs;unt; & quod per &longs;eip&longs;um <expan abbr="indiuiduũ">indiuiduum</expan> e&longs;t, diuiduè <expan abbr="cõprehendatur">comprehendatur</expan>; neque <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> <lb/>ea &longs;it <expan abbr="cõplexa">complexa</expan> notitia, & in quam cadere valeat error: &longs;ed per integumenta cogno&longs;citur, vt &longs;i <expan abbr="&longs;ol&etilde;">&longs;olem</expan> <lb/>per nubem ad&longs;pexeris, totus <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> cernitur, &longs;ed <expan abbr="nõ">non</expan> dilucidè: ac veluti notitia &longs;implici no&longs;cuntur <lb/>homo & animal rationis compos, & ex toto, &longs;ed homo <expan abbr="cõfusè">confusè</expan>, & imperfectè, animal vtens <expan abbr="rõne">ronne</expan> <lb/>di&longs;tinctè & perfectè; &longs;ic mentes diuin&ecedil; tot&ecedil;, &longs;ed confusè no&longs;cuntur à phy&longs;ico, à primo verò philo­<lb/>&longs;opho di&longs;tinctè. Itaque accurata explicatio <expan abbr="&longs;ub&longs;tãti&ecedil;">&longs;ub&longs;tanti&ecedil;</expan> &longs;eparat&ecedil; <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t muneris naturalis, &longs;ed diuini: <lb/>& id &longs;ibi voluit Ari&longs;toteles, vbi <expan abbr="con&longs;ideration&etilde;">con&longs;iderationem</expan> <expan abbr="illã">illam</expan> philo&longs;opho naturali denegauit. Ex his <expan abbr="cõuerto">conuerto</expan> <lb/>me ad rationes in fronte capitis allatas. Et <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> <expan abbr="m&etilde;tis">mentis</expan> dicimus e&longs;&longs;e no&longs;&longs;e &longs;it'ne res, & quid <lb/>e&longs;t, vbi ip&longs;am per &longs;e cogno&longs;camus; &longs;ecus &longs;i no&longs;catur per accidens; <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> eiu&longs;modi verborum <lb/>verus e&longs;t &longs;en&longs;us, &longs;icuti quòd e&longs;t, <expan abbr="cũ">cum</expan> &longs;it qu&ecedil;&longs;tio &longs;implex, &longs;yllogi&longs;mo non o&longs;tenditur; &longs;ic neque ip&longs;um <lb/>quid e&longs;t: ideò nihil ad nos: &longs;ed detur hoc. Ergo quia primus philo&longs;ophus nouit &longs;ub&longs;tantias &longs;epa­<lb/>ratas per &longs;e, &longs;imul explicat vtranque qu&ecedil;&longs;tionem. non &longs;ic philo&longs;ophus naturalis. cùm ens ex <arrow.to.target n="marg576"></arrow.to.target> acci­<lb/><lb/>dente cogno&longs;cat. Diluuntur item rationes Auerrois. Nanque vbi probat primum <expan abbr="philo&longs;ophũ">philo&longs;ophum</expan> <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>probare quòd &longs;int &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ, quia &longs;uum <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> e&longs;&longs;e probaret. Falsò dicimus &longs;umi <arrow.to.target n="marg577"></arrow.to.target> &longs;ub­<lb/><lb/>&longs;tantias &longs;eparatas e&longs;&longs;e &longs;ubiectum prim&ecedil; philo&longs;ophiæ. <expan abbr="&longs;iquid&etilde;">&longs;iquidem</expan> &longs;it ens, quod complectitur <expan abbr="dec&etilde;">decem</expan> pr&ecedil;­<lb/>dicamenta, eius <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> principia &longs;unt &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ, quæ per nota nobis per&longs;picuæ fiunt. Et &longs;i­<lb/>quis eas &longs;ubiecti <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> e&longs;&longs;e defendere velit, &longs;i &longs;ectator fuerit Auerrois, eum monebo non e&longs;&longs;e ab­<lb/>&longs;urdum apud <expan abbr="illũ">illum</expan> in eadem <expan abbr="&longs;ci&etilde;tia">&longs;cientia</expan> po&longs;&longs;e probari; &longs;unt .n. pars &longs;ubiecti totius. Et quamuis ex motu <lb/> <arrow.to.target n="marg578"></arrow.to.target><lb/>ratio procedat, dicam ego <expan abbr="motũ">motum</expan>, quia notus nobis ab omni methodo v&longs;urpari, tamet&longs;i nihil ab&longs;ur­<lb/>di <expan abbr="cõ&longs;equetur">con&longs;equetur</expan>, &longs;i etiam accipiamus ip&longs;um e&longs;&longs;e <expan abbr="mediũ">medium</expan>, quod pertineat ad philo&longs;ophiam diuinam. <lb/> <arrow.to.target n="marg579"></arrow.to.target><lb/>Quod obiicitur eius &longs;cientiæ <expan abbr="demõ&longs;tration&etilde;">demon&longs;trationem</expan> e&longs;&longs;e, vnde &longs;umitur <expan abbr="mediũ">medium</expan> dabo &longs;i <expan abbr="mediũ">medium</expan> fuerit prius. <lb/>&longs;i po&longs;terius &longs;it facilè negabo, vt patet, &longs;i &longs;ubalternans accipiat quòd e&longs;t à &longs;ubalterna. Ad <expan abbr="vltimũ">vltimum</expan> <arrow.to.target n="marg580"></arrow.to.target> ne­<lb/><lb/>gamus <expan abbr="cognition&etilde;">cognitionem</expan> &longs;ub&longs;tantiæ &longs;eparatæ ab&longs;olui 8. Phy&longs;. cùm ibi &longs;olùm explicetur quoad re&longs;picit <lb/><expan abbr="motũ">motum</expan>: ip&longs;a verò alias habeat functiones à motu di&longs;iunctas quæ &longs;unt officij &longs;uperioris. Video te his <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> acquie&longs;cere, &longs;ed nouis telis adhuc <expan abbr="cõtrà">contrà</expan> nos in&longs;urgere, quippe <09> motus <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;sit e&longs;&longs;e <expan abbr="mediũ">medium</expan> de <lb/>prima philo&longs;ophia. <expan abbr="Nã">Nam</expan> motus quo <expan abbr="&longs;ub&longs;tãtiæ">&longs;ub&longs;tantiæ</expan> &longs;eparatæ <expan abbr="demõ&longs;trant">demon&longs;trant</expan> æternus e&longs;t. atqui <expan abbr="motũ">motum</expan> <expan abbr="&ecedil;ternũ">&ecedil;ternum</expan> <lb/>e&longs;&longs;e e&longs;t theorema <expan abbr="phy&longs;icũ">phy&longs;icum</expan>, nec vllo <expan abbr="mõ">mom</expan> primi philo&longs;ophi: proinde Ari&longs;t. vtit hoc medio, <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> in <pb pagenum="63"/> <arrow.to.target n="marg581"></arrow.to.target><lb/>do comparatur, quod e&longs;t corpus humanum. nanque illud e&longs;t, quod affici oportet vt bene valeat: <lb/>hoc &longs;ecatur, vritur, purgatur, inediam patitur, in hoc e&longs;t bona valetudo, vt in &longs;ubiecto. Sed in me­<lb/>thodo non erit finis opus, vt bona valetudo; nihil enim docendo efficitur; &longs;ed explicari volunt <lb/>cau&longs;&longs;æ, proprietates, & partes eius &longs;ubiecti quod pote&longs;t obtinere bonam valetudinem, quatenus <lb/>huiu&longs;modi. nanque horum no&longs;cendorum gratia laboramus, <expan abbr="eis&qacute;">eisque</expan>. cognitis acquie&longs;cimus, <expan abbr="cum&qacute;">cumque</expan>. <lb/>talem reddiderit medicus auditorem, vt hæc optimè teneat, finem &longs;e <expan abbr="doc&etilde;do">docendo</expan> feci&longs;&longs;e putat. & hoc <lb/>e&longs;t &longs;ubiectum, quia &longs;ubiectum e&longs;t id cuius principia, partes, & affectiones <expan abbr="exponũtur">exponuntur</expan>. Itaque <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> <lb/>e&longs;t in methodo finis & &longs;ubiectum. In &longs;cientiis igitur, in quibus nulla ratio operis habetur, idem <lb/>erit &longs;ubiectum, <expan abbr="idem&qacute;ue">idemque</expan> finis habitus & methodi. quapropter etiam <foreign lang="greek">sxopo\s<gap/></foreign> &longs;eu propo&longs;itum <lb/>vocatur à Gr&ecedil;cis. Quanquàm ego latius patere puto vim &longs;copi, quàm &longs;ubiecti. Quandò <expan abbr="&longs;ubiectũ">&longs;ubiectum</expan> <lb/>&longs;cientiæ totius appello, ad quod omnia referuntur in illa &longs;cientia, & quod per &longs;e expetitur & ex­<lb/>plicatur, <foreign lang="greek">sxapo\n</foreign> verò, quod etiam alterius gratia tractatur. Sic ortum & interitum, non &longs;ubie­<lb/>ctum, &longs;ed &longs;copum con&longs;tituam, quia propter aliud tractatur, illud &longs;ubiectum perhibebo propter <lb/>quod con&longs;ideratur ortus. Itaque faciam, vt &longs;ubiectum per omnes partes alicuius &longs;cientiæ perti­<lb/>neat, vt id ad quod &longs;emper ea referantur quæ in &longs;ingulis &longs;cientiæ partibus exponuntur non ali­<lb/>quod generale quod partes & proprietates contineat, motus auctoritate. Ari&longs;totelis 1. Po&longs;t. <lb/> <arrow.to.target n="marg582"></arrow.to.target><lb/>analyt. & 4. primæ philo&longs;ophiæ, vbi ens ip&longs;e con&longs;tituit &longs;ubiectum, non quod omnia generatim <lb/>complectitur, &longs;ed cuius principia, partes, & propria ve&longs;tigantur. Hoc verò vnum e&longs;&longs;e debet, vel <lb/>vniuocè, vel vt ad vnum quod &longs;anè latius accipiendum e&longs;&longs;e duco, vt non modò illud, cuius id <lb/>quod primum e&longs;t in notione formali reliquorum includatur, velut &longs;ub&longs;tantia in notione acciden­<lb/>tis, verùm etiam quomodocunque in alio includatur, vt cau&longs;&longs;a, per quam explicatur quid e&longs;t lo­<lb/>gicè. Genus igitur, quod res materiatas & &longs;en&longs;iles complecteretur, variis modis con&longs;tituêre, qui <lb/>Ari&longs;totelis ve&longs;tigia &longs;ecuti &longs;unt. Cùm enim ens &longs;impliciter à primo philo&longs;opho tractaretur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <arrow.to.target n="marg583"></arrow.to.target> reli­<lb/><lb/>quæ &longs;cientiæ portionem entis acciperent, eam entis portionem vel generis &longs;ubalterni nomine ex­<lb/>pre&longs;&longs;ere, vtputa, &longs;ub&longs;tantiæ corporis, vel aliquam conditionem ad ens, &longs;ub&longs;tantiam, corpusúe ad­<lb/>iecere, velut quòd &longs;it mobile, aut naturale. Sic cùm corpus e&longs;&longs;et per &longs;e quantum quod mathema­<lb/>ticæ con&longs;iderationis e&longs;&longs;e videbatur, vt ip&longs;um à mathematico &longs;eiungerent, adiunxere quoque <expan abbr="cõ-&longs;imiles">con­<lb/>&longs;imiles</expan> differentias quæ ip&longs;um limitarent. Videamus nunc, quid mouerit illos, vt hoc potius, <expan abbr="quã">quam</expan> <lb/> <arrow.to.target n="marg584"></arrow.to.target><lb/>illud approbarent. D. quidem Thomas accepit ens ea ratione per&longs;ua&longs;us, nimirum. Illud e&longs;&longs;e &longs;ub­<lb/>iectum, cui primo & per &longs;e prima affectio conueniret, atqui prima affectio motus e&longs;t: is autem <lb/> <arrow.to.target n="marg585"></arrow.to.target><lb/>conuenit ènti primò; &longs;iquidem illi primò conuenire putandum e&longs;t, per quod definitur. Sed mo­<lb/>tus definitur per ens: ita enim definitur. Actus eius quod e&longs;t in potentia, quatenus in potentia. <lb/>Subiectum igitur e&longs;t ens. Quia verò credendum e&longs;t D. Thomam non accepi&longs;&longs;e ens vniuersè: quia <lb/>non omnia &longs;unt capacia motus, Deus enim pror&longs;us immobilis e&longs;t veritati con&longs;entaneum e&longs;&longs;e vi­<lb/>detur, etiam ens conditione mobilitatis e&longs;&longs;e re&longs;trictum & illud ens pro &longs;ubiecto fui&longs;&longs;e receptum <lb/>quod haberet in &longs;eip&longs;o principia motus. At qui &longs;i ita e&longs;t, cur mobile magis appellatur, quàm na­<lb/>turale? qu&ecedil; ratio mutandi conditionem & formulam &longs;ubiecti? Rur&longs;us cur ens potius quàm &longs;ub­<lb/>&longs;tantia? quandò &longs;ub&longs;tantia mobilis e&longs;t, vbi in &longs;eip&longs;a principia motus habeat. & mutatio in &longs;ub­<lb/>iecto videatur e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantia, cùm anima &longs;it &longs;ub&longs;tantia, ad <expan abbr="quã">quam</expan> mutatio quoque pertinere pote&longs;t, <lb/>vt ip&longs;e D. Thomas a&longs;&longs;euerat, nec repugnat Ari&longs;toteles, qui dum motum <expan abbr="manife&longs;ti&longs;simũ">manife&longs;ti&longs;simum</expan> e&longs;&longs;e o&longs;ten­<lb/>dit, etiam motum phanta&longs;iæ complexus e&longs;t. Pr&ecedil;tereà, &longs;i re&longs;tringitur ens nouam notionem facit, <lb/>vt cum animali rationis compos accedit. itaque non amplius ens &longs;impliciter: aut &longs;i ens &longs;implici­<lb/>ter, affectio illius propria non erit: quippe quòd latius pateat &longs;ubiectum, quàm appo&longs;ita <expan abbr="cõditio">conditio</expan>. <lb/>Mitto quòd &longs;ubiectum debet e&longs;&longs;e ab&longs;olutè <expan abbr="primũ">primum</expan>, ita vt in ea facultate cui &longs;ubiicitur, demon&longs;trari, <lb/> <arrow.to.target n="marg586"></arrow.to.target><lb/>non po&longs;sit. At mobile per naturale de &longs;ubiecto <expan abbr="demõ&longs;tratur">demon&longs;tratur</expan>. <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Mitto etiam illa qu&ecedil; obiecit <arrow.to.target n="marg587"></arrow.to.target> Aegi­<lb/><lb/>dius, vt puta, quòd phy&longs;ica &longs;ubalterna foret primæ philo&longs;ophiæ. Tùm etiam quòd ens mobile &longs;it <lb/>diuin&ecedil; con&longs;iderationis. quorum alterum ita probabat. quòd cùm ens mobile &longs;it pars entis, & acci­<lb/>piat conditionem qu&ecedil; non fluit ab eius principiis, illi ine&longs;t per accidens. at vbi condition per acci­<lb/>dens alicui parti &longs;uperueniat, ibi intercedit affinitas &longs;ubalternationis. Itaque phy&longs;ica erit &longs;ubal­<lb/>terna, id verò vt ab&longs;urdum reputari debet. Alterum verò quòd illa con&longs;ideratio phy&longs;ica <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;&longs;et: <lb/>&longs;iquidem prima philo&longs;ophia &longs;pectat ens, <expan abbr="eius&qacute;">eiusque</expan>. partes, & modos, ac differentias per quæ illud <expan abbr="cõe">cone</expan> <lb/>proximè diuiditur. Ergo cùm per mobile & immobile diuidatur ens, efficitur, vt ens mobile <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;anè phy&longs;ic&ecedil; &longs;it <expan abbr="cõtemplationis">contemplationis</expan>, &longs;ed prim&ecedil; philo&longs;ophi&ecedil;. Mitto hæc, inquàm, vel quia controuer&longs;a <lb/>&longs;unt cùm apud nos, tùm apud alios; & quia, vel non con&longs;entiunt cum iis qu&ecedil; anteà con&longs;tituimus, <lb/>vel quòd fal&longs;a videntur, nullam vim afferunt. Nam quod ad primum illud <expan abbr="&longs;pecta&ttilde;">&longs;pectatur</expan>. & primum & <lb/>&longs;ecundum <expan abbr="cõtinent">continent</expan> propo&longs;itiones repugnantes. etenim mobile, vt conditio qu&ecedil; per accidens enti <lb/>in&longs;it, accipitur. po&longs;t verò, vt pars, modus, &longs;eu differentia entis. declaret nobis animi &longs;ui &longs;ententiam <lb/>Aegidius. <expan abbr="Nã">Nam</expan> &longs;i conditio per accidens e&longs;t; ergo fal&longs;um e&longs;t <expan abbr="&longs;ecundũ">&longs;ecundum</expan> <expan abbr="argumentũ">argumentum</expan>: <expan abbr="n&etilde;pe">nempe</expan> quòd <expan abbr="cõ&longs;ide-rare">con&longs;ide­<lb/>rare</expan> ens mobile &longs;it munus primi philo&longs;ophi. pulla .n. &longs;cientia &longs;pectat illa qu&ecedil; in&longs;unt per accidens. <pb pagenum="64"/>Quòd &longs;i ine&longs;t per &longs;e, vt modus, vel pars, vel differentia, iam non erit phy&longs;ica &longs;ubalterna; quandò <lb/> <arrow.to.target n="marg588"></arrow.to.target><lb/>&longs;ubalternatio po&longs;tulat conditionem accidentariam. Sic nos deludit Ægidius. Sed eò minus h&ecedil;c <lb/>valent apud nos, qui de &longs;ubalternæ conditionibus di&longs;&longs;entimus. & quod attinet ad &longs;ecundum vi­<lb/>demus primùm ob eam rationem quàm proponit Aegidius &longs;ic euerti omne &longs;ubiectum phy&longs;ic&ecedil;, <lb/>immò &longs;cientiarum omnium: quia nulla res e&longs;&longs;et quæ non e&longs;&longs;et pars, aut modus, aut differentia <lb/>entis. Adde & illud, quòd non differt primus philo&longs;ophus à c&ecedil;teris in rebus tractandis, &longs;ed in <lb/>ratione tractandi. quippe quòd vniuersè contempletur ea quæ reliqui &longs;cientes particulatim &longs;pe­<lb/>ctant. His igitur po&longs;terioribus repudiatis primis illis in&longs;i&longs;tamus. Eadem quoque per&longs;uadent phy­<lb/>&longs;icæ &longs;ubiectum non e&longs;&longs;e ens naturale; licet hoc facilius defendi queat: cùm naturale prius e&longs;&longs;e <lb/>quàm mobile videatur: &longs;ed quatenus ponitur ens, ei&longs;dem difficultatibus implicatur. Spectemus <lb/>nunc, &longs;it'ne corpus mobile aut naturale &longs;ubiectum. & planè tale &longs;ubiectum accipiendum e&longs;&longs;e <lb/>cen&longs;ebimus, &longs;i conditiones intueamur quibus ad&longs;tringitur. Etenim phy&longs;iologiæ &longs;ubiectum mo­<lb/>tu definitur. at motus e&longs;t affectio corporis. & corporis igitur erit &longs;ubiectum. Præterquàm quòd <lb/>te&longs;tatur non &longs;emel Ari&longs;toteles &longs;cientiam de natura plurimum impendi in explicatione <expan abbr="corporũ">corporum</expan> <lb/>& magnitudinum. Tùm prætereà: quia &longs;ubiectum illud e&longs;t, cuius principia partes & proprieta­<lb/>tes in illa methodo &longs;pectantur cui &longs;ubiicitur. Sed &longs;iquis vniuer&longs;am phy&longs;iologiam animo lu&longs;tret, <lb/> <arrow.to.target n="marg589"></arrow.to.target><lb/>nihil aliud ab ea tractari cogno&longs;cet. Et hoc igitur erit &longs;ubiectum. Veruntamen id D. Thomæ non <lb/>placuit. cùm quia motus qui tractatur à phy&longs;ico per ea quoque pertinet quæ corpora non &longs;unt <lb/>vt motus cogitationis: tùm etiam quòd &longs;ubiectum neque &longs;eor&longs;um, &longs;iue &longs;ecundum materiam, &longs;i­<lb/>ue &longs;ecundum formam, neque complexum o&longs;tenditur, at mobile de corpore demon&longs;tratur, <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> & <lb/> <arrow.to.target n="marg590"></arrow.to.target><lb/>corpus item de mobili, illud quidem ex eo quòd e&longs;t naturale: alterum verò ex illo quòd omne <lb/>id quod mouetur, e&longs;t partim in termino à quo, partim in termino ad quem, & partibile igitur. <lb/>Neque minus partes & proprietates & principia &longs;ub&longs;tantiæ naturalis, aut mobilis explicantur à <lb/>phy&longs;ico quàm partes & proprietates, ac principia corporis mobilis, &longs;eu naturalis. Accedit & <lb/>auctoritas Ari&longs;totelis, qui &longs;ubiectum phy&longs;icæ con&longs;tituit &longs;ub&longs;tantiam, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> in qua &longs;unt principia <lb/> <arrow.to.target n="marg591"></arrow.to.target><lb/>motus & quietis. Itaque alij, quibu&longs;cum ego &longs;entio, &longs;ub&longs;tantiam mobilem, &longs;eu naturalem phy­<lb/>&longs;icæ po&longs;uere &longs;ubiectum. Quod item confirmare libet auctoritate Ari&longs;totelis qui, dum principia <lb/>talis &longs;ubiecti &longs;e tradere profitetur, id verò e&longs;t, quod habet naturam, dicit e&longs;&longs;e &longs;ub&longs;tantiam, eo <lb/>quòd è &longs;ub&longs;tantiis con&longs;tat. <emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Simili&qacute;">Similique</expan>. modo nos ea mouent quæ &longs;crip&longs;it Ari&longs;toteles. <emph type="sup"/>d<emph.end type="sup"/> “Scientia <lb/> <arrow.to.target n="marg592"></arrow.to.target><lb/> <arrow.to.target n="marg593"></arrow.to.target><lb/>de natura ferè plurima videtur circum corpora & magnitudines & horum pa&longs;siones atque mo­<lb/>tus; adhuc autem circum principia quæ talis &longs;ub&longs;tantiæ &longs;unt.” & cùm ignotum &longs;it, &longs;it'ne corpus <lb/> <arrow.to.target n="marg594"></arrow.to.target><lb/>hoc & probandum: &longs;ubiectum verò noti&longs;simum e&longs;&longs;e velit, mihi &longs;it veri&longs;imile illud &longs;tatui po&longs;&longs;e <lb/>&longs;ub&longs;tantiam naturalem, &longs;eu &longs;ub&longs;tantiam mobilem. Cæterùm dicet qui&longs;piam, veluti ens repu­<lb/>diatum e&longs;t, quia non e&longs;t proprium mobilitaris &longs;ubiectum, nec bene congruit, cùm ratione forma­<lb/>li; &longs;ic neque &longs;ub&longs;tantia, quiddam enim amplius e&longs;t &longs;ub&longs;tantia, quàm mobilitas, &longs;iquidem aliquæ <lb/>&longs;ub&longs;tantiæ &longs;int ad quas nullo modo pertineat motus, vt illæ &longs;unt quæ ab omni materiæ concre­<lb/>tione vindicantur. audiet is, quantum hoc valeat, &longs;i antè con&longs;tituatur, quemadmodum &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia naturalis, &longs;eu mobilis &longs;it &longs;ubiectum. Nam tres leges adhibendas e&longs;&longs;e cen&longs;eo, &longs;i defendere <lb/>velimus tale &longs;ubiectum. Primùm quidem, vt totum hoc coniunctum quod dicimus &longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam mobilem, pro &longs;ubiecto ponatur. Neque enim &longs;ub&longs;tantia &longs;eor&longs;um, neque &longs;eor&longs;um mobile <lb/>&longs;unt &longs;ubiectum; &longs;ed totum hoc quod e&longs;t &longs;ub&longs;tantia mobilis; atque adeò, vt æquiualeat hoc ter­<lb/>mino cuidam &longs;implici, itaque neque mobile de &longs;ub&longs;tantia, neque &longs;ub&longs;tantia de mobili probari <lb/>po&longs;&longs;unt; id autem notum nobis e&longs;t notitia confu&longs;a qua ope &longs;en&longs;us accedit, dum cogno&longs;cimus <lb/>omnia, aut quædam moueri, vel dum nouimus e&longs;&longs;e motum, nam &longs;imul nouimus hoc aut illud <lb/>moueri. Ex quo efficitur, vt &longs;ub&longs;tantia non &longs;impliciter & vniuersè ponatur &longs;ubiectum, &longs;ed <arrow.to.target n="marg595"></arrow.to.target> &longs;ub­<lb/><lb/>&longs;tantia in qua motus ine&longs;t qu&ecedil; e&longs;t &longs;ub&longs;tantia &longs;en&longs;ilis, &longs;eu &longs;implex, &longs;eu compo&longs;ita, & primò &longs;ub&longs;tan­<lb/>tia, &longs;i non &longs;ecundum naturam, at nobis vndè ordine quodam c&ecedil;ter&ecedil; &longs;ub&longs;tantiæ quæ &longs;en&longs;um fu­<lb/>giunt & exortes materiæ &longs;unt, nuncupantur. Itaque Platonici Deum non &longs;ub&longs;tantiam, &longs;ed <foreign lang="greek">u)po| <lb/>ou_sion</foreign>, ide&longs;t, &longs;upra &longs;ub&longs;tantiam vocant naturam proprietatem attendentes & vt e&longs;t à no&longs;trate <lb/>&longs;ub&longs;tantia &longs;eparantes. Proinde vt in communibus ad vnum (id verò infrà docebimus) notio <lb/>&longs;implex ad primum in illo ordine coarctatur, &longs;ic euenit in notione &longs;ub&longs;tantiæ, hæc enim quæ &longs;en­<lb/>&longs;ilis e&longs;t, primò concipitur, & hæc pro &longs;ubiecto con&longs;tituitur. Neque ob&longs;tat, &longs;i nos armis no&longs;tris op­<lb/>pugnare coneris; quia &longs;i &longs;uppo&longs;itum ex adiectione conditionis arctatur; erit item confu&longs;io in par­<lb/>tibus methodi naturalis; quandò generalior erit animi commentatio, in qua res con&longs;iderantur, vt <lb/>&longs;en&longs;iles, quàm libri de elementis: oportet enim ra