| version 1.18, 2003/06/24 12:29:06 |
version 1.21, 2003/06/24 15:45:38 |
| |
| <arrow.to.target n="marg5108"></arrow.to.target><lb/>&longs;icuti materia: nam &longs;i numeratio &longs;uperuenerit, & aduer&longs;io prioris, & po&longs;terioris; efficietur <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <lb/><expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> ab&longs;olutè non erit, &longs;ed potentia tantùm. C&ecedil;tera partes erunt ex modo, quia. &longs;. habitudine <expan abbr="quadã">quadam</expan> <lb/>con&longs;i&longs;tunt, vel Solis ad terras, <expan abbr="atq.">atque</expan> id vel quatenus affert lucem, hinc verò <expan abbr="exori&ttilde;">exoritur</expan> differentia diei & no­<lb/>ctis, vel quatenus euariat in terra primas qualitateis, & inde quattuor anni tempora <expan abbr="deducũtur">deducuntur</expan>, vel ad <lb/><expan abbr="idoneã">idoneam</expan> oportunitatem faciendæ <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan> rei, vel non faciendæ, & <expan abbr="appella&ttilde;">appellatur</expan> occa&longs;io: huic &longs;erius, ocyus, <lb/>& oportunum conueniunt. Horæ duplicem notionem præ&longs;eferunt, aut. n. concipitur motus xxx. G. <lb/>c&ecedil;li &longs;upra horizontem, aut <expan abbr="etiã">etiam</expan> cum differentia <expan abbr="quadã">quadam</expan>, & habitudine ad <expan abbr="luc&etilde;">lucem</expan>, aut ad aliquid agendum, <lb/>&longs;ed cùm varij &longs;int horizontes, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> e&longs;t <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> horarum <expan abbr="rõ">rom</expan>; proptereà non e&longs;t &longs;impliciter <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, <lb/>&longs;ed temporis pars, & vt in modo, quare & <foreign lang="greek">w(ras</foreign> anni tempe&longs;tates Græci vocarunt, & <expan abbr="horã">horam</expan> dicimus e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="matutinã">matutinam</expan> & <expan abbr="ve&longs;pertinã">ve&longs;pertinam</expan>, ac x. hora <expan abbr="veniã">veniam</expan>, & &longs;imilia, &longs;ic prima hora, & prima vigilia. Verumenimuerò <lb/>tempora &longs;impliciter illa &longs;unt pr&ecedil;&longs;ens, præteritum & futurum. In reliquis <expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> continetur <expan abbr="rõ">rom</expan> <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan>, <lb/>& <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> partes &longs;unt in modo; &longs;ed eius quod e&longs;t <expan abbr="totũ">totum</expan> vniforme, &longs;unt. n. &longs;ucce&longs;siua <expan abbr="oĩa">oina</expan> vniformia, & ex con­<lb/>&longs;imilibus partibus <expan abbr="cõponuntur">componuntur</expan> motus ex motibus, & tempus ex <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> efficitur, vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> tempus de <lb/>illis quoquomodo prædicetur; itaque & de illis pr&ecedil;teritum <expan abbr="futurum&qacute;">futurumque</expan>. con&longs;imili ratione prædicatur. <lb/>Ab occa&longs;ione trahit <expan abbr="origin&etilde;">originem</expan> prædicamentum, quod dicitur quando: neque. n. &longs;ignificat e&longs;&longs;e in <expan abbr="t&etilde;pote">tempote</expan>, <lb/>ide&longs;t contineri à tempore, &longs;ed ad actionem <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> tempus <expan abbr="accõmodat">accommodat</expan>, vt ad tempus belli, | <arrow.to.target n="marg5108"></arrow.to.target><lb/>&longs;icuti materia: nam &longs;i numeratio &longs;uperuenerit, & aduer&longs;io prioris, & po&longs;terioris; efficietur <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>; <expan abbr="itaq.">itaque</expan> <lb/><expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan> ab&longs;olutè non erit, &longs;ed potentia tantùm. C&ecedil;tera partes erunt ex modo, quia. &longs;. habitudine <expan abbr="quadã">quadam</expan> <lb/>con&longs;i&longs;tunt, vel Solis ad terras, <expan abbr="atq.">atque</expan> id vel quatenus affert lucem, hinc verò <expan abbr="exori&ttilde;">exoritur</expan> differentia diei & no­<lb/>ctis, vel quatenus euariat in terra primas qualitateis, & inde quattuor anni tempora <expan abbr="deducũtur">deducuntur</expan>, vel ad <lb/><expan abbr="idoneã">idoneam</expan> oportunitatem faciendæ <expan abbr="cuiu&longs;piã">cuiu&longs;piam</expan> rei, vel non faciendæ, & <expan abbr="appella&ttilde;">appellatur</expan> occa&longs;io: huic &longs;erius, ocyus, <lb/>& oportunum conueniunt. Horæ duplicem notionem præ&longs;eferunt, aut. n. concipitur motus xxx. G. <lb/>c&ecedil;li &longs;upra horizontem, aut <expan abbr="etiã">etiam</expan> cum differentia <expan abbr="quadã">quadam</expan>, & habitudine ad <expan abbr="luc&etilde;">lucem</expan>, aut ad aliquid agendum, <lb/>&longs;ed cùm varij &longs;int horizontes, <expan abbr="neq.">neque</expan> <expan abbr="it&etilde;">item</expan> <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> e&longs;t <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> horarum <expan abbr="rõ">rom</expan>; proptereà non e&longs;t &longs;impliciter <expan abbr="t&etilde;pus">tempus</expan>, <lb/>&longs;ed temporis pars, & vt in modo, quare & <foreign lang="greek">w(ras</foreign> anni tempe&longs;tates Græci vocarunt, & <expan abbr="horã">horam</expan> dicimus e&longs;&longs;e <lb/><expan abbr="matutinã">matutinam</expan> & <expan abbr="ve&longs;pertinã">ve&longs;pertinam</expan>, ac x. hora <expan abbr="veniã">veniam</expan>, & &longs;imilia, &longs;ic prima hora, & prima vigilia. Verumenimuerò <lb/>tempora &longs;impliciter illa &longs;unt pr&ecedil;&longs;ens, præteritum & futurum. In reliquis <expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> continetur <expan abbr="rõ">rom</expan> <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan>, <lb/>& <expan abbr="q&mtilde;">qmm</expan> partes &longs;unt in modo; &longs;ed eius quod e&longs;t <expan abbr="totũ">totum</expan> vniforme, &longs;unt. n. &longs;ucce&longs;siua <expan abbr="oĩa">oina</expan> vniformia, & ex con­<lb/>&longs;imilibus partibus <expan abbr="cõponuntur">componuntur</expan> motus ex motibus, & tempus ex <expan abbr="t&etilde;poribus">temporibus</expan> efficitur, vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> tempus de <lb/>illis quoquomodo prædicetur; itaque & de illis pr&ecedil;teritum <expan abbr="futurum&qacute;">futurumque</expan>. con&longs;imili ratione prædicatur. <lb/>Ab occa&longs;ione trahit <expan abbr="origin&etilde;">originem</expan> prædicamentum, quod dicitur quando: neque. n. &longs;ignificat e&longs;&longs;e in <expan abbr="t&etilde;pote">tempote</expan>, <lb/>ide&longs;t contineri à tempore, &longs;ed ad actionem <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> tempus <expan abbr="accõmodat">accommodat</expan>, vt ad tempus belli, |
| <arrow.to.target n="marg5109"></arrow.to.target> medicamen­<lb/><lb/>ti, colloquij, & huiu&longs;modi.<emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc de partibus <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> mihi vi&longs;a &longs;unt, quæ ad <04>po&longs;itum diceremus. <lb/></s> | <arrow.to.target n="marg5109"></arrow.to.target> medicamen­<lb/><lb/>ti, colloquij, & huiu&longs;modi.<emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> <expan abbr="Atq.">Atque</expan> hæc de partibus <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> mihi vi&longs;a &longs;unt, quæ ad <04>po&longs;itum diceremus. <lb/></s> |
| <s><arrow.to.target n="marg5110"></arrow.to.target><lb/>Sed vt de tempore dicam: <expan abbr="quomodocunq.">quomodocunque</expan> dies tempus e&longs;t; inde tamen prima temporis men&longs;ura colli­<lb/>gitur: per lumen. n. omne temporis interuallum eluce&longs;cit quod in Sole poti&longs;simè re&longs;idet. hoc. n. circui­<lb/>tus vniuer&longs;i definiuntur, & <expan abbr="antegre&longs;sionũ">antegre&longs;sionum</expan> termini note&longs;cunt: <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. iure optimo propter officium lumi <lb/>nis quo cuncta illu&longs;trantur, & oculis no&longs;tris exponuntur, <expan abbr="præcipuè&qacute;">præcipuèque</expan>. c&ecedil;li totius conuer&longs;io; Soli ip&longs;i at­<lb/>tributum e&longs;t; nanquo inter <expan abbr="quinq.">quinque</expan> &longs;tellas erranteis <expan abbr="exacti&longs;simũ">exacti&longs;simum</expan> habet <expan abbr="circuitũ">circuitum</expan> antegre&longs;sionibus <expan abbr="regre&longs;-&longs;ionibu&longs;&qacute;">regre&longs;­<lb/>&longs;ionibu&longs;que</expan>. vacans, & quanuis luceat. Luna: nam c&ecedil;tera non ita lucent, vt per ip&longs;am <expan abbr="etiã">etiam</expan> quoquo pacto <lb/>proce&longs;&longs;um temporis agno&longs;cere liceat, at in eo &longs;uperatur, <09> ad vnum, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. punctum finitur Solis pro <lb/>gre&longs;&longs;us inter meridiem & Septentrionem. progre&longs;&longs;us verò. Lunæ variis admodùm terminis ab&longs;olui &longs;o­<lb/>ler. e&longs;t. n. hoc præceptum a&longs;tronomorum ex arcu eclipticæ &longs;upputari verum motum Solis, & ex eius in <lb/>&longs;pectioni, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> rei certi&longs;sim&ecedil;, <expan abbr="horarũ">horarum</expan> habere rationem<emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Cùm igitur certior, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõ&longs;tantior">con&longs;tantior</expan> &longs;it illius a&longs;tri <lb/> | <s><arrow.to.target n="marg5110"></arrow.to.target><lb/>Sed vt de tempore dicam: <expan abbr="quomodocunq.">quomodocunque</expan> dies tempus e&longs;t; inde tamen prima temporis men&longs;ura colli­<lb/>gitur: per lumen. n. omne temporis interuallum eluce&longs;cit quod in Sole poti&longs;simè re&longs;idet. hoc. n. circui­<lb/>tus vniuer&longs;i definiuntur, & <expan abbr="antegre&longs;sionũ">antegre&longs;sionum</expan> termini note&longs;cunt: <expan abbr="id&qacute;">idque</expan>. iure optimo propter officium lumi <lb/>nis quo cuncta illu&longs;trantur, & oculis no&longs;tris exponuntur, <expan abbr="præcipuè&qacute;">præcipuèque</expan>. c&ecedil;li totius conuer&longs;io; Soli ip&longs;i at­<lb/>tributum e&longs;t; nanquo inter <expan abbr="quinq.">quinque</expan> &longs;tellas erranteis <expan abbr="exacti&longs;simũ">exacti&longs;simum</expan> habet <expan abbr="circuitũ">circuitum</expan> antegre&longs;sionibus <expan abbr="regre&longs;-&longs;ionibu&longs;&qacute;">regre&longs;­<lb/>&longs;ionibu&longs;que</expan>. vacans, & quanuis luceat. Luna: nam c&ecedil;tera non ita lucent, vt per ip&longs;am <expan abbr="etiã">etiam</expan> quoquo pacto <lb/>proce&longs;&longs;um temporis agno&longs;cere liceat, at in eo &longs;uperatur, <09> ad vnum, <expan abbr="idem&qacute;">idemque</expan>. punctum finitur Solis pro <lb/>gre&longs;&longs;us inter meridiem & Septentrionem. progre&longs;&longs;us verò. Lunæ variis admodùm terminis ab&longs;olui &longs;o­<lb/>ler. e&longs;t. n. hoc præceptum a&longs;tronomorum ex arcu eclipticæ &longs;upputari verum motum Solis, & ex eius in <lb/>&longs;pectioni, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquae</expan> rei certi&longs;sim&ecedil;, <expan abbr="horarũ">horarum</expan> habere rationem<emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> Cùm igitur certior, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="cõ&longs;tantior">con&longs;tantior</expan> &longs;it illius a&longs;tri <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5111"></arrow.to.target><lb/>mo«tus; <expan abbr="etiã">etiam</expan> men&longs;ura <expan abbr="con&longs;titui&ttilde;">con&longs;tituitur</expan> <expan abbr="c&ecedil;terarũ">c&ecedil;terarum</expan> <expan abbr="men&longs;urarũ">men&longs;urarum</expan>; qui<04>pe <09> ex ip&longs;o cogno&longs;camus, & <expan abbr="reliquorũ">reliquorum</expan> cir­<lb/>cuitus, & <expan abbr="rõnes">ronnes</expan> quas inter &longs;e <expan abbr="obtinuerũt">obtinuerunt</expan> velocitatis, & tarditatis. Quanuis <expan abbr="aũt">aunt</expan> <expan abbr="certi&longs;simũ">certi&longs;simum</expan> <expan abbr="oĩum">oinum</expan> &longs;it mot{9} <lb/>&longs;ph&ecedil;r&ecedil; <expan abbr="inerrantiũ">inerrantium</expan>, <expan abbr="i&longs;&qacute;">i&longs;que</expan> verè pis men&longs;ura &longs;it; quippe qui &longs;it item e&longs;&longs;entia temporis. <expan abbr="Nã">Nam</expan> tempus e&longs;t men­<lb/>&longs;ura primi motus quem <expan abbr="meti&ttilde;">metitur</expan> æquator; <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt partes vnius alterius partib. <expan abbr="re&longs;põdeant">re&longs;pondeant</expan>. <expan abbr="inde&qacute;">indeque</expan>. horæ <lb/> | <arrow.to.target n="marg5111"></arrow.to.target><lb/>motus; <expan abbr="etiã">etiam</expan> men&longs;ura <expan abbr="con&longs;titui&ttilde;">con&longs;tituitur</expan> <expan abbr="c&ecedil;terarũ">c&ecedil;terarum</expan> <expan abbr="men&longs;urarũ">men&longs;urarum</expan>; qui<04>pe <09> ex ip&longs;o cogno&longs;camus, & <expan abbr="reliquorũ">reliquorum</expan> cir­<lb/>cuitus, & <expan abbr="rõnes">ronnes</expan> quas inter &longs;e <expan abbr="obtinuerũt">obtinuerunt</expan> velocitatis, & tarditatis. Quanuis <expan abbr="aũt">aunt</expan> <expan abbr="certi&longs;simũ">certi&longs;simum</expan> <expan abbr="oĩum">oinum</expan> &longs;it mot{9} <lb/>&longs;ph&ecedil;r&ecedil; <expan abbr="inerrantiũ">inerrantium</expan>, <expan abbr="i&longs;&qacute;">i&longs;que</expan> verè pis men&longs;ura &longs;it; quippe qui &longs;it item e&longs;&longs;entia temporis. <expan abbr="Nã">Nam</expan> tempus e&longs;t men­<lb/>&longs;ura primi motus quem <expan abbr="meti&ttilde;">metitur</expan> æquator; <expan abbr="atq.">atque</expan> ita, vt partes vnius alterius partib. <expan abbr="re&longs;põdeant">re&longs;pondeant</expan>. <expan abbr="inde&qacute;">indeque</expan>. horæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5112"></arrow.to.target><lb/>exort&ecedil;. Siquidem æquator circulus in xii. &longs;igna, & <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> quod libet <expan abbr="di&longs;tribui&ttilde;">di&longs;tribuitur</expan> in xxx. partes in&longs;tar Zo­<lb/>diaci; eius. n. partitionem c&ecedil;teri <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> circuli <expan abbr="imitan&ttilde;">imitantur</expan>, nunc vnoquoque &longs;igno æquatoris <expan abbr="bifariã">bifariam</expan> &longs;ubdiui&longs;o <lb/>xxiv. partes inuicem æquales con&longs;urgent, quæ &longs;unt horæ in tempore. quarum quælibet xv. partes, di­<lb/>midiumúe <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> <expan abbr="cõprehendet">comprehendet</expan>. Quanuis, inquam, certi&longs;simus &longs;it motus &longs;ph&ecedil;r&ecedil; <expan abbr="inerrantiũ">inerrantium</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> is verè <lb/>&longs;it men&longs;ura <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan>; cùm tamen <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> eius termini per&longs;picui ex Solis lumine reddantur: ex hoc <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, <lb/>vt à Solis motu metra temporis accipienda &longs;int. Ex eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> meminerunt nonnulli locum fabulæ da­<lb/>tum Solis boues à &longs;ociis Vly&longs;sis fui&longs;&longs;e deuoratos: tunc. n. obli&longs;&longs;e diem <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan>, cùm omnes ætatis anni quos <lb/>eis viuere in fatis etat, exacti <expan abbr="cõ&longs;umpti&qacute;">con&longs;umptique</expan>. e&longs;&longs;ent. Sol. n. <expan abbr="meirũ">meirum</expan> <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> e&longs;t. vt paullò antè &longs;ignificauimus. <lb/>& &longs;icut in &longs;ulcis aratro <expan abbr="de&longs;ignãdis">de&longs;ignandis</expan> boues ad <expan abbr="certũ">certum</expan> <expan abbr="terminũ">terminum</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> progre&longs;si <expan abbr="reuertun&ttilde;">reuertuntur</expan>, <foreign lang="greek">b<15>srofhdo\n</foreign> Gr&ecedil;ci <lb/>dicunt; ita Sol <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ad <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> <expan abbr="&longs;ol&longs;titiũ">&longs;ol&longs;titium</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> peragit <expan abbr="motũ">motum</expan>, vt vel hac <expan abbr="rõne">ronne</expan> <expan abbr="&qtilde;iũ">quaium</expan> coniicimus boues <04> annis <lb/>Soli <expan abbr="tribuan&ttilde;">tribuantur</expan>. Rectè <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> Sol Rex, & pater à <expan abbr="gentiũ">gentium</expan> Theologis <expan abbr="celebra&ttilde;">celebratur</expan>, <expan abbr="nã">nam</expan> præter <expan abbr="eã">eam</expan> vim <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> lumine ip&longs;o <lb/><expan abbr="cõtribuit">contribuit</expan> ad extremas <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> oras mundi <04>cedens, & cuncta calore &longs;uo viuificans, <expan abbr="atq.">atque</expan> ad <expan abbr="imitation&etilde;">imitationem</expan> Dei <lb/><expan abbr="&longs;u&longs;citãs">&longs;u&longs;citans</expan> p <expan abbr="&longs;imiliũ">&longs;imilium</expan> <expan abbr="<04>duction&etilde;"><04>ductionem</expan>, & <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="rud&etilde;">rudem</expan>, <expan abbr="informem&qacute;">informemque</expan>. <expan abbr="totam&qacute;">totamque</expan>. variis formis <expan abbr="expoli&etilde;s">expoliens</expan>, & <expan abbr="exornãs">exornans</expan>, <lb/>erexit <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ad&longs;pect{9} <expan abbr="n&rtilde;os">nrnos</expan> ad <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan>, & ex ei{9} mot{9} ordine nos extulit ad <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> primi <expan abbr="oĩum">oinum</expan> auctoris, vnde ad <lb/>nos <expan abbr="oĩa">oina</expan> bona <expan abbr="pmanarũt">pmanarunt</expan>, & <expan abbr="ĩ">im</expan> cui{9} adeptione <expan abbr="oĩs">oins</expan> <expan abbr="oĩum">oinum</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="fũctio">functio</expan> <expan abbr="fini&ttilde;">finitur</expan>, <expan abbr="humana&qacute;">humanaque</expan>. beatitudo <expan abbr="consũma&ttilde;">consummatur</expan>.</s></p> | <arrow.to.target n="marg5112"></arrow.to.target><lb/>exort&ecedil;. Siquidem æquator circulus in xii. &longs;igna, & <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> quod libet <expan abbr="di&longs;tribui&ttilde;">di&longs;tribuitur</expan> in xxx. partes in&longs;tar Zo­<lb/>diaci; eius. n. partitionem c&ecedil;teri <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> circuli <expan abbr="imitan&ttilde;">imitantur</expan>, nunc vnoquoque &longs;igno æquatoris <expan abbr="bifariã">bifariam</expan> &longs;ubdiui&longs;o <lb/>xxiv. partes inuicem æquales con&longs;urgent, quæ &longs;unt horæ in tempore. quarum quælibet xv. partes, di­<lb/>midiumúe <expan abbr="&longs;ignũ">&longs;ignum</expan> <expan abbr="cõprehendet">comprehendet</expan>. Quanuis, inquam, certi&longs;simus &longs;it motus &longs;ph&ecedil;r&ecedil; <expan abbr="inerrantiũ">inerrantium</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> is verè <lb/>&longs;it men&longs;ura <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan>; cùm tamen <expan abbr="o&etilde;s">oens</expan> eius termini per&longs;picui ex Solis lumine reddantur: ex hoc <expan abbr="factũ">factum</expan> e&longs;t, <lb/>vt à Solis motu metra temporis accipienda &longs;int. Ex eo <expan abbr="quoq.">quoque</expan> meminerunt nonnulli locum fabulæ da­<lb/>tum Solis boues à &longs;ociis Vly&longs;sis fui&longs;&longs;e deuoratos: tunc. n. obli&longs;&longs;e diem <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan>, cùm omnes ætatis anni quos <lb/>eis viuere in fatis etat, exacti <expan abbr="cõ&longs;umpti&qacute;">con&longs;umptique</expan>. e&longs;&longs;ent. Sol. n. <expan abbr="meirũ">meirum</expan> <expan abbr="t&etilde;poris">temporis</expan> e&longs;t. vt paullò antè &longs;ignificauimus. <lb/>& &longs;icut in &longs;ulcis aratro <expan abbr="de&longs;ignãdis">de&longs;ignandis</expan> boues ad <expan abbr="certũ">certum</expan> <expan abbr="terminũ">terminum</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> progre&longs;si <expan abbr="reuertun&ttilde;">reuertuntur</expan>, <foreign lang="greek">b<15>srofhdo\n</foreign> Gr&ecedil;ci <lb/>dicunt; ita Sol <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ad <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> <expan abbr="&longs;ol&longs;titiũ">&longs;ol&longs;titium</expan> <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> peragit <expan abbr="motũ">motum</expan>, vt vel hac <expan abbr="rõne">ronne</expan> <expan abbr="&qtilde;iũ">quaium</expan> coniicimus boues <04> annis <lb/>Soli <expan abbr="tribuan&ttilde;">tribuantur</expan>. Rectè <expan abbr="igi&ttilde;">igitur</expan> Sol Rex, & pater à <expan abbr="gentiũ">gentium</expan> Theologis <expan abbr="celebra&ttilde;">celebratur</expan>, <expan abbr="nã">nam</expan> præter <expan abbr="eã">eam</expan> vim <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> lumine ip&longs;o <lb/><expan abbr="cõtribuit">contribuit</expan> ad extremas <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> oras mundi <04>cedens, & cuncta calore &longs;uo viuificans, <expan abbr="atq.">atque</expan> ad <expan abbr="imitation&etilde;">imitationem</expan> Dei <lb/><expan abbr="&longs;u&longs;citãs">&longs;u&longs;citans</expan> p <expan abbr="&longs;imiliũ">&longs;imilium</expan> <expan abbr="<04>duction&etilde;"><04>ductionem</expan>, & <expan abbr="materiã">materiam</expan> <expan abbr="rud&etilde;">rudem</expan>, <expan abbr="informem&qacute;">informemque</expan>. <expan abbr="totam&qacute;">totamque</expan>. variis formis <expan abbr="expoli&etilde;s">expoliens</expan>, & <expan abbr="exornãs">exornans</expan>, <lb/>erexit <expan abbr="&etilde;t">ent</expan> ad&longs;pect{9} <expan abbr="n&rtilde;os">nrnos</expan> ad <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan>, & ex ei{9} mot{9} ordine nos extulit ad <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> primi <expan abbr="oĩum">oinum</expan> auctoris, vnde ad <lb/>nos <expan abbr="oĩa">oina</expan> bona <expan abbr="pmanarũt">pmanarunt</expan>, & <expan abbr="ĩ">im</expan> cui{9} adeptione <expan abbr="oĩs">oins</expan> <expan abbr="oĩum">oinum</expan> <expan abbr="rerũ">rerum</expan> <expan abbr="fũctio">functio</expan> <expan abbr="fini&ttilde;">finitur</expan>, <expan abbr="humana&qacute;">humanaque</expan>. beatitudo <expan abbr="consũma&ttilde;">consummatur</expan>.</s></p> |
| <p type="margin"> | <p type="margin"> |
| <s><margin.target id="marg5105"></margin.target>a in Tim.</s></p> | <s><margin.target id="marg5105"></margin.target>a in Tim.</s></p> |
| |
| <s><emph type="italics"/>Fxpouitur de natura c&ecedil;le&longs;tis &longs;ubstantiæ &longs;igillatim, & ex Auerroc dubitata diluuntur. Cap. VI.<emph.end type="italics"/></s></p> | <s><emph type="italics"/>Fxpouitur de natura c&ecedil;le&longs;tis &longs;ubstantiæ &longs;igillatim, & ex Auerroc dubitata diluuntur. Cap. VI.<emph.end type="italics"/></s></p> |
| <p type="main"> | <p type="main"> |
| <s>HOC quod ita <expan abbr="compo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> e&longs;t, & <expan abbr="vnũ">vnum</expan> exacta materia & forma per <expan abbr="appropriation&etilde;">appropriationem</expan> factum (vt ver­<lb/>bo Auerrois vtar) magis <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i ex materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. <expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> e&longs;&longs;et, neque. n. extentione vlla <lb/>fit vnum, &longs;ed illo contactus genere quem virtualem vocant, quo fit interdum, vt etiam quod magis <lb/>di&longs;tat, vioinius exi&longs;timari po&longs;sit; veluti &longs;i ho&longs;tium baculo <expan abbr="moueã">moueam</expan>; ex me & ho&longs;tio magis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex baculo, <lb/>& ho&longs;tio fit vnum. hoc item illud e&longs;t corpus ab&longs;oluti&longs;simum, quod omnium &longs;uorum <expan abbr="officiorũ">officiorum</expan> initia <lb/>continet in &longs;e perpetuò; nec vlli alij quod extra &longs;it, accepta refert initia &longs;ui motus; proinde <foreign lang="greek">a)<05>ki\nhhon, <lb/>& a)utoki\nhton</foreign> optimo iure nominari pote&longs;t, & verè <expan abbr="animatũ">animatum</expan>; <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> maximè &longs;implex, dum &longs;ub&longs;tan­<lb/>tra per compo&longs;itionem non immutatur; licet <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itionem">compo&longs;itionem</expan> adæquet, dum omnia bona | <s>HOC quod ita <expan abbr="compo&longs;itũ">compo&longs;itum</expan> e&longs;t, & <expan abbr="vnũ">vnum</expan> exacta materia & forma per <expan abbr="appropriation&etilde;">appropriationem</expan> factum (vt ver­<lb/>bo Auerrois vtar) magis <expan abbr="vnũ">vnum</expan> e&longs;t, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;i ex materia <expan abbr="forma&qacute;">formaque</expan>. <expan abbr="con&longs;titutũ">con&longs;titutum</expan> e&longs;&longs;et, neque. n. extentione vlla <lb/>fit vnum, &longs;ed illo contactus genere quem virtualem vocant, quo fit interdum, vt etiam quod magis <lb/>di&longs;tat, vioinius exi&longs;timari po&longs;sit; veluti &longs;i ho&longs;tium baculo <expan abbr="moueã">moueam</expan>; ex me & ho&longs;tio magis, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> ex baculo, <lb/>& ho&longs;tio fit vnum. hoc item illud e&longs;t corpus ab&longs;oluti&longs;simum, quod omnium &longs;uorum <expan abbr="officiorũ">officiorum</expan> initia <lb/>continet in &longs;e perpetuò; nec vlli alij quod extra &longs;it, accepta refert initia &longs;ui motus; proinde <foreign lang="greek">a)<05>ki\nhhon, <lb/>& a)utoki\nhton</foreign> optimo iure nominari pote&longs;t, & verè <expan abbr="animatũ">animatum</expan>; <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="id&etilde;">idem</expan> maximè &longs;implex, dum &longs;ub&longs;tan­<lb/>tra per compo&longs;itionem non immutatur; licet <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> <expan abbr="cõpo&longs;itionem">compo&longs;itionem</expan> adæquet, dum omnia bona |
| <arrow.to.target n="marg5167"></arrow.to.target> comple­<lb/><lb/>ctitur intra &longs;e. In reliquis <expan abbr="aũt">aunt</expan> corporib. <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> &longs;i mplicia &longs;unt, tran&longs;mutatio &longs;ub&longs;tantiæ priuationem, <lb/>& <expan abbr="formã">formam</expan> nob. indicauit: idcirco tamet&longs;i ea corpora &longs;implicia <expan abbr="vocan&ttilde;">vocantur</expan>, non proptereà materiæ <expan abbr="forme&qacute;">formeque</expan>. <lb/>compo&longs;itionem reiiciunt, &longs;ed aliorum <expan abbr="corporũ">corporum</expan> duntaxat quæ per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;tere po&longs;&longs;unt, & &longs;peciem <expan abbr="ab-&longs;olutã">ab­<lb/>&longs;olutam</expan> efficere, quæ, &longs;cilicet, intrin&longs;ecè terminet motus naturæ: quapropter in his aliud e&longs;t e&longs;&longs;e corpus, <lb/>& e&longs;&longs;e corpori: no&longs;trum hoc quia perpetuum, priuationem <expan abbr="formam&qacute;">formamque</expan>. re&longs;puit; & &longs;implex igitur alte­<lb/>ro gènere &longs;implicitatis: ac ni&longs;i &longs;implex e&longs;&longs;et, ex actu <expan abbr="potentia&qacute;">potentiaque</expan>. con&longs;taret, vbi verò potentia, <expan abbr="ibid&etilde;">ibidem</expan> con­<lb/>tradictio, vbi hæc, ibidem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> nulla nece&longs;sitas, <expan abbr="neq.">neque</expan> planè perpetuitatis ratio &longs;eruaretur. Ob id eius <lb/>e&longs;&longs;entia reip&longs;a non differt à corpore c&ecedil;le&longs;ti: nam per &longs;e ip&longs;am actus e&longs;t; & cùm &longs;it natura &longs;implex, ab <lb/>co non differt cuius e&longs;t actus. <expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> non e&longs;t eiu&longs;modi actus qui formis tribui con&longs;ueuit; e&longs;t. n. forma­<lb/>rum actns per &longs;e indiuiduus, & in liberis à materia, cùm per &longs;e, tum per accidens indiuiduus: in mate­<lb/>ria verò concretis per accidens diuidi pote&longs;t: materia per &longs;e diui&longs;ioni &longs;ubiacet: & ita c&ecedil;le&longs;tis corporis <lb/>actus e&longs;t; quia non &longs;it nec pote&longs;tate &longs;ub&longs;tantia, nec quantum, nec quale; & ita materia; quia &longs;it poten­<lb/>tia &longs;olùm vbi. Id verò facilè per&longs;uadebitur intuenti ordinem eorum quæ &longs;unt: actus. n. & pote&longs;tas vni­<lb/>uer&longs;a complectuntur, & <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> oppo&longs;ita medio vacantia peruagantur omnes rerum gradus illo &longs;anè <lb/>ordine qui ab Ari&longs;torele de&longs;criptus e&longs;t, & de quo alibi complura: quocirca &longs;icuti gradus quidam inter <lb/>actus reperitur, ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> inter pote&longs;tates exi&longs;tit, quibus materia ip&longs;a determinatur. Atqui materia in <lb/> | <arrow.to.target n="marg5167"></arrow.to.target> comple­<lb/><lb/>ctitur intra &longs;e. In reliquis <expan abbr="aũt">aunt</expan> corporib. <expan abbr="quan&qtilde;">quanquae</expan> &longs;i mplicia &longs;unt, tran&longs;mutatio &longs;ub&longs;tantiæ priuationem, <lb/>& <expan abbr="formã">formam</expan> nob. indicauit: idcirco tamet&longs;i ea corpora &longs;implicia <expan abbr="vocan&ttilde;">vocantur</expan>, non proptereà materiæ <expan abbr="forme&qacute;">formeque</expan>. <lb/>compo&longs;itionem reiiciunt, &longs;ed aliorum <expan abbr="corporũ">corporum</expan> duntaxat quæ per &longs;e &longs;ub&longs;i&longs;tere po&longs;&longs;unt, & &longs;peciem <expan abbr="ab-&longs;olutã">ab­<lb/>&longs;olutam</expan> efficere, quæ, &longs;cilicet, intrin&longs;ecè terminet motus naturæ: quapropter in his aliud e&longs;t e&longs;&longs;e corpus, <lb/>& e&longs;&longs;e corpori: no&longs;trum hoc quia perpetuum, priuationem <expan abbr="formam&qacute;">formamque</expan>. re&longs;puit; & &longs;implex igitur alte­<lb/>ro gènere &longs;implicitatis: ac ni&longs;i &longs;implex e&longs;&longs;et, ex actu <expan abbr="potentia&qacute;">potentiaque</expan>. con&longs;taret, vbi verò potentia, <expan abbr="ibid&etilde;">ibidem</expan> con­<lb/>tradictio, vbi hæc, ibidem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> nulla nece&longs;sitas, <expan abbr="neq.">neque</expan> planè perpetuitatis ratio &longs;eruaretur. Ob id eius <lb/>e&longs;&longs;entia reip&longs;a non differt à corpore c&ecedil;le&longs;ti: nam per &longs;e ip&longs;am actus e&longs;t; & cùm &longs;it natura &longs;implex, ab <lb/>co non differt cuius e&longs;t actus. <expan abbr="Quan&qtilde;">Quanquae</expan> non e&longs;t eiu&longs;modi actus qui formis tribui con&longs;ueuit; e&longs;t. n. forma­<lb/>rum actns per &longs;e indiuiduus, & in liberis à materia, cùm per &longs;e, tum per accidens indiuiduus: in mate­<lb/>ria verò concretis per accidens diuidi pote&longs;t: materia per &longs;e diui&longs;ioni &longs;ubiacet: & ita c&ecedil;le&longs;tis corporis <lb/>actus e&longs;t; quia non &longs;it nec pote&longs;tate &longs;ub&longs;tantia, nec quantum, nec quale; & ita materia; quia &longs;it poten­<lb/>tia &longs;olùm vbi. Id verò facilè per&longs;uadebitur intuenti ordinem eorum quæ &longs;unt: actus. n. & pote&longs;tas vni­<lb/>uer&longs;a complectuntur, & <expan abbr="tanquã">tanquam</expan> oppo&longs;ita medio vacantia peruagantur omnes rerum gradus illo &longs;anè <lb/>ordine qui ab Ari&longs;totele de&longs;criptus e&longs;t, & de quo alibi complura: quocirca &longs;icuti gradus quidam inter <lb/>actus reperitur, ita <expan abbr="quoq.">quoque</expan> inter pote&longs;tates exi&longs;tit, quibus materia ip&longs;a determinatur. Atqui materia in <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5168"></arrow.to.target><lb/>caducis e&longs;t ad omneis categorias, in c&ecedil;lo verò ad vbi &longs;olum, aut ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> ad qualitates, &longs;i fuerint ex <lb/>ordine perficientium, non <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="patibiliũ">patibilium</expan>. hoc. n. genus mirum in modum aduer&longs;atur æternis: illæ non <lb/>repugnant, ad quas non e&longs;t motus per &longs;e, configuratio, lumen, & tenebræ: Po&longs;ita e&longs;t <expan abbr="quoq.">quoque</expan> pote&longs;tas in <lb/>formis, &longs;entiente, & intelligente ad formas &longs;en&longs;iles, & eas quæ in <expan abbr="m&etilde;tem">mentem</expan> cadere po&longs;&longs;unt. Ex altera par­<lb/>re actus e&longs;t primum in genere formarum, &longs;iue &longs;int ab&longs;olutæ à materia, &longs;ue materia <expan abbr="cõ&longs;tent">con&longs;tent</expan>: deinde cor­<lb/>porum actus e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> hic vel ab&longs;olutus, vel ab alio actu pendens, vt in rebus materia con&longs;tantibus & <lb/>quarum e&longs;&longs;e e&longs;t à forma, ad <expan abbr="extremũ">extremum</expan> actus <expan abbr="etiã">etiam</expan> in omnibus ponitur generatim, de quibus e&longs;&longs;e <expan abbr="quomo-docunq.">quomo­<lb/>docunque</expan> prædicatur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & materia dicitur e&longs;&longs;e actu. Actus ille quem corpori c&ecedil;le&longs;ti tribuimus, e&longs;t <lb/>ex iis qui pertinent ad corpora, &longs;ed ab&longs;olutus, vt <expan abbr="neutiquã">neutiquam</expan> pendeat ex forma. Rur&longs;us accidentia cuncta <lb/>pendent ex actu, vt per quem in&longs;int: <expan abbr="i&longs;&qacute;">i&longs;que</expan>. duplex e&longs;t, vel qui de &longs;ubiecto prædicatur, vel etiam qui per <lb/>&longs;e con&longs;i&longs;tit: ex hoc po&longs;teriore genere &longs;unt accidentia quæ in&longs;unt in corpore c&ecedil;le&longs;ti citra vllam muta­<lb/>tionem, cùm cæteroqui motus eius pote&longs;tatem con&longs;equatur. Noui probè D. Thomam in hoc <expan abbr="decretũ">decretum</expan> <lb/>fui&longs;&longs;e inuectum eo nomine: quoniam &longs;i c&ecedil;lum foret actus ille quem nos &longs;tatuimus, e&longs;&longs;et item nece&longs;&longs;a­<lb/>riò ex pers materiæ, & incorporeus, quòd &longs;i ita e&longs;&longs;e poneretur, negare non po&longs;&longs;emus, quin e&longs;&longs;et etiam <lb/>mens. Et &longs;i &longs;cio non de&longs;ui&longs;&longs;e quo&longs;dam qui non nece&longs;&longs;arium e&longs;&longs;e credant, vt etiam &longs;eparata &longs;int mentes. <lb/> | <arrow.to.target n="marg5168"></arrow.to.target><lb/>caducis e&longs;t ad omneis categorias, in c&ecedil;lo verò ad vbi &longs;olum, aut ad <expan abbr="&longs;ummũ">&longs;ummum</expan> ad qualitates, &longs;i fuerint ex <lb/>ordine perficientium, non <expan abbr="aut&etilde;">autem</expan> <expan abbr="patibiliũ">patibilium</expan>. hoc. n. genus mirum in modum aduer&longs;atur æternis: illæ non <lb/>repugnant, ad quas non e&longs;t motus per &longs;e, configuratio, lumen, & tenebræ: Po&longs;ita e&longs;t <expan abbr="quoq.">quoque</expan> pote&longs;tas in <lb/>formis, &longs;entiente, & intelligente ad formas &longs;en&longs;iles, & eas quæ in <expan abbr="m&etilde;tem">mentem</expan> cadere po&longs;&longs;unt. Ex altera par­<lb/>re actus e&longs;t primum in genere formarum, &longs;iue &longs;int ab&longs;olutæ à materia, &longs;ue materia <expan abbr="cõ&longs;tent">con&longs;tent</expan>: deinde cor­<lb/>porum actus e&longs;t, <expan abbr="atq.">atque</expan> hic vel ab&longs;olutus, vel ab alio actu pendens, vt in rebus materia con&longs;tantibus & <lb/>quarum e&longs;&longs;e e&longs;t à forma, ad <expan abbr="extremũ">extremum</expan> actus <expan abbr="etiã">etiam</expan> in omnibus ponitur generatim, de quibus e&longs;&longs;e <expan abbr="quomo-docunq.">quomo­<lb/>docunque</expan> prædicatur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> & materia dicitur e&longs;&longs;e actu. Actus ille quem corpori c&ecedil;le&longs;ti tribuimus, e&longs;t <lb/>ex iis qui pertinent ad corpora, &longs;ed ab&longs;olutus, vt <expan abbr="neutiquã">neutiquam</expan> pendeat ex forma. Rur&longs;us accidentia cuncta <lb/>pendent ex actu, vt per quem in&longs;int: <expan abbr="i&longs;&qacute;">i&longs;que</expan>. duplex e&longs;t, vel qui de &longs;ubiecto prædicatur, vel etiam qui per <lb/>&longs;e con&longs;i&longs;tit: ex hoc po&longs;teriore genere &longs;unt accidentia quæ in&longs;unt in corpore c&ecedil;le&longs;ti citra vllam muta­<lb/>tionem, cùm cæteroqui motus eius pote&longs;tatem con&longs;equatur. Noui probè D. Thomam in hoc <expan abbr="decretũ">decretum</expan> <lb/>fui&longs;&longs;e inuectum eo nomine: quoniam &longs;i c&ecedil;lum foret actus ille quem nos &longs;tatuimus, e&longs;&longs;et item nece&longs;&longs;a­<lb/>riò ex pers materiæ, & incorporeus, quòd &longs;i ita e&longs;&longs;e poneretur, negare non po&longs;&longs;emus, quin e&longs;&longs;et etiam <lb/>mens. Et &longs;i &longs;cio non de&longs;ui&longs;&longs;e quo&longs;dam qui non nece&longs;&longs;arium e&longs;&longs;e credant, vt etiam &longs;eparata &longs;int mentes. <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5169"></arrow.to.target><lb/>Quamobrem &longs;i &longs;ub&longs;tantias incorporeas contemplandi functione defraudant, multò etiam magis hoc <lb/>officium corpori c&ecedil;le&longs;ti negaturos e&longs;&longs;e probabile e&longs;t. Etenim di&longs;tinguunt de &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis, alias <lb/>e&longs;&longs;e docentes, quæ &longs;int e&longs;&longs;entiæ tantum, & quiditates, alias verò, quæ præter id, <09> &longs;unt, etiam per e&longs;&longs;en­<lb/>tiam <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> habent aliquod munus, <expan abbr="atq.">atque</expan> has &longs;olas contemplandi facultate pollere. Ne&longs;cio tamen videre <lb/>&longs;uperuacaneam illam, & inanem e&longs;&longs;entiam, quæ maneat otio&longs;a in natura, ni&longs;i e&longs;&longs;entiam accipiant, qu&ecedil; <lb/>tantùm in mente con&longs;i&longs;tit, vbi. &longs;. à conditionib. materiæ &longs;eparetur, quæ nihil e&longs;t extra mentem:<emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> | <arrow.to.target n="marg5169"></arrow.to.target><lb/>Quamobrem &longs;i &longs;ub&longs;tantias incorporeas contemplandi functione defraudant, multò etiam magis hoc <lb/>officium corpori c&ecedil;le&longs;ti negaturos e&longs;&longs;e probabile e&longs;t. Etenim di&longs;tinguunt de &longs;ub&longs;tantiis &longs;eparatis, alias <lb/>e&longs;&longs;e docentes, quæ &longs;int e&longs;&longs;entiæ tantum, & quiditates, alias verò, quæ præter id, <09> &longs;unt, etiam per e&longs;&longs;en­<lb/>tiam <expan abbr="&longs;uã">&longs;uam</expan> habent aliquod munus, <expan abbr="atq.">atque</expan> has &longs;olas contemplandi facultate pollere. Ne&longs;cio tamen videre <lb/>&longs;uperuacaneam illam, & inanem e&longs;&longs;entiam, quæ maneat otio&longs;a in natura, ni&longs;i e&longs;&longs;entiam accipiant, qu&ecedil; <lb/>tantùm in mente con&longs;i&longs;tit, vbi. &longs;. à conditionib. materiæ &longs;eparetur, quæ nihil e&longs;t extra mentem:<emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> |
| <arrow.to.target n="marg5170"></arrow.to.target> præ­<lb/><lb/>&longs;ertim cùm ob&longs;eruem apud Ari&longs;totelem ip&longs;i e&longs;&longs;entiæ certam functionem tribui, & res omnium perfe­<lb/>cti&longs;simas vita quadam præditas e&longs;&longs;e cen&longs;eri à philo&longs;ophis, <09> rerum optimarum optimus item &longs;tatus e&longs;­<lb/>&longs;e debeat, nullus <expan abbr="aũt">aunt</expan> melior vita, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem contem plante. quocirca ni&longs;i &longs;int mentes, quæ <expan abbr="tũ">tum</expan> &longs;e­<lb/>ip&longs;as intelligant, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> quæ &longs;ublimiora &longs;unt; non po&longs;&longs;um non arbitrari maximis bonis, & voluptati­<lb/>bus omnem mundum iri priuatum. Et certè melioris notæ philo&longs;ophi in hanc <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> di&longs;ce&longs;si&longs;&longs;e vi­<lb/>dentur, vt Auerroës,<emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> plurib. locis, & multò ante ip&longs;um Ari&longs;toteles <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> te&longs;tatus mentes &longs;eparatas à <lb/> | <arrow.to.target n="marg5170"></arrow.to.target> præ­<lb/><lb/>&longs;ertim cùm ob&longs;eruem apud Ari&longs;totelem ip&longs;i e&longs;&longs;entiæ certam functionem tribui, & res omnium perfe­<lb/>cti&longs;simas vita quadam præditas e&longs;&longs;e cen&longs;eri à philo&longs;ophis, <09> rerum optimarum optimus item &longs;tatus e&longs;­<lb/>&longs;e debeat, nullus <expan abbr="aũt">aunt</expan> melior vita, <expan abbr="atq.">atque</expan> illa quidem contem plante. quocirca ni&longs;i &longs;int mentes, quæ <expan abbr="tũ">tum</expan> &longs;e­<lb/>ip&longs;as intelligant, tum <expan abbr="etiã">etiam</expan> quæ &longs;ublimiora &longs;unt; non po&longs;&longs;um non arbitrari maximis bonis, & voluptati­<lb/>bus omnem mundum iri priuatum. Et certè melioris notæ philo&longs;ophi in hanc <expan abbr="&longs;ententiã">&longs;ententiam</expan> di&longs;ce&longs;si&longs;&longs;e vi­<lb/>dentur, vt Auerroës,<emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> plurib. locis, & multò ante ip&longs;um Ari&longs;toteles <expan abbr="vbiq.">vbique</expan> te&longs;tatus mentes &longs;eparatas à <lb/> |
| |
| <arrow.to.target n="marg5216"></arrow.to.target> acci­<lb/><lb/>pimus propriè id quod ex generatione factum e&longs;t, & interiit per corruptionem. Quorum &longs;anè gemi­<lb/>nam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> afferre licet, efficientem <expan abbr="vnã">vnam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> alteram, <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & &longs;ubiectum. Efficiens in corruptione <lb/>corrumpens e&longs;t: verùm quia corruptio in alterius ortum in&longs;tituta e&longs;t, & quod per &longs;e corrumpit, mul­<lb/>to prius genuit, de generante dicamus. hoc quidem nece&longs;&longs;ariò, id e&longs;t, in quo res ip&longs;a latebat; antequàm <lb/>exierit ad lucem per <expan abbr="formã">formam</expan> quæ in efficiente continetur; huic materia &longs;ub&longs;ternitur, ex qua, tanquàm <lb/>patibili principio exi&longs;tit id quod generatur, & in quam id re&longs;oluitur quod interit per ab&longs;ce&longs;&longs;um for­<lb/>mæ, & habilitatis quæ ab efficiente, dum gigneret, incu&longs;&longs;a fuerat. Per huiu&longs;modi principium generatio <lb/>differt à creatione: nam generationi materia <expan abbr="&longs;upponi&ttilde;">&longs;upponitur</expan> quæ ab efficiente &longs;eparata &longs;ub&longs;i&longs;tit, & cum ip&longs;a <lb/>vici&longs;situdini <expan abbr="pugnæ&qacute;ue">pugnæque</expan> contrariorum a&longs;siduè &longs;ubiacet (pulchrè. n. Platonici nobis id &longs;ignificarunt, <lb/>cùm bellum <expan abbr="oĩum">oinum</expan> patrem e&longs;&longs;e dicerent) ortus inter contraria obitur. Creatio <expan abbr="neq.">neque</expan> materiam requirit, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> contrarium, &longs;ed ab efficiente proximè profici&longs;citur qui intelligendo producit, & materiam &longs;imul <lb/>parat, & imprimit formam. Hunc producendi modum Peripatetici, <expan abbr="neq.">neque</expan> è philo&longs;ophis naturalibus vl­<lb/>lus approbarunt, placuerit'ne Platoni incertum e&longs;t, <expan abbr="quãdò">quandò</expan> multi ex eius &longs;ectatoribus eam <expan abbr="production&etilde;">productionem</expan> <lb/>quæ ab ip&longs;o Deo præ&longs;tatur, <expan abbr="perpetuã">perpetuam</expan> e&longs;&longs;e voluerint. Nos hîc ad inquirendum proponimus, &longs;it'ne geni­<lb/>tus mundus, an &longs;emper extiterit. de creatione di&longs;putare <expan abbr="neq.">neque</expan> con&longs;ilium no&longs;trum e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> fas e&longs;t attin­<lb/>gere, quòd philo&longs;opho naturali <expan abbr="nullã">nullam</expan> viam &longs;uppetere arbitremur qua creationem confirmare po&longs;sit, | <arrow.to.target n="marg5216"></arrow.to.target> acci­<lb/><lb/>pimus propriè id quod ex generatione factum e&longs;t, & interiit per corruptionem. Quorum &longs;anè gemi­<lb/>nam <expan abbr="cau&longs;sã">cau&longs;sam</expan> afferre licet, efficientem <expan abbr="vnã">vnam</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> alteram, <expan abbr="materiã">materiam</expan>, & &longs;ubiectum. Efficiens in corruptione <lb/>corrumpens e&longs;t: verùm quia corruptio in alterius ortum in&longs;tituta e&longs;t, & quod per &longs;e corrumpit, mul­<lb/>to prius genuit, de generante dicamus. hoc quidem nece&longs;&longs;ariò, id e&longs;t, in quo res ip&longs;a latebat; antequàm <lb/>exierit ad lucem per <expan abbr="formã">formam</expan> quæ in efficiente continetur; huic materia &longs;ub&longs;ternitur, ex qua, tanquàm <lb/>patibili principio exi&longs;tit id quod generatur, & in quam id re&longs;oluitur quod interit per ab&longs;ce&longs;&longs;um for­<lb/>mæ, & habilitatis quæ ab efficiente, dum gigneret, incu&longs;&longs;a fuerat. Per huiu&longs;modi principium generatio <lb/>differt à creatione: nam generationi materia <expan abbr="&longs;upponi&ttilde;">&longs;upponitur</expan> quæ ab efficiente &longs;eparata &longs;ub&longs;i&longs;tit, & cum ip&longs;a <lb/>vici&longs;situdini <expan abbr="pugnæ&qacute;ue">pugnæque</expan> contrariorum a&longs;siduè &longs;ubiacet (pulchrè. n. Platonici nobis id &longs;ignificarunt, <lb/>cùm bellum <expan abbr="oĩum">oinum</expan> patrem e&longs;&longs;e dicerent) ortus inter contraria obitur. Creatio <expan abbr="neq.">neque</expan> materiam requirit, <lb/><expan abbr="neq.">neque</expan> contrarium, &longs;ed ab efficiente proximè profici&longs;citur qui intelligendo producit, & materiam &longs;imul <lb/>parat, & imprimit formam. Hunc producendi modum Peripatetici, <expan abbr="neq.">neque</expan> è philo&longs;ophis naturalibus vl­<lb/>lus approbarunt, placuerit'ne Platoni incertum e&longs;t, <expan abbr="quãdò">quandò</expan> multi ex eius &longs;ectatoribus eam <expan abbr="production&etilde;">productionem</expan> <lb/>quæ ab ip&longs;o Deo præ&longs;tatur, <expan abbr="perpetuã">perpetuam</expan> e&longs;&longs;e voluerint. Nos hîc ad inquirendum proponimus, &longs;it'ne geni­<lb/>tus mundus, an &longs;emper extiterit. de creatione di&longs;putare <expan abbr="neq.">neque</expan> con&longs;ilium no&longs;trum e&longs;t, <expan abbr="neq.">neque</expan> fas e&longs;t attin­<lb/>gere, quòd philo&longs;opho naturali <expan abbr="nullã">nullam</expan> viam &longs;uppetere arbitremur qua creationem confirmare po&longs;sit, |
| <pb pagenum="910"/>nec decreta quæ ad leges, religionemúe pertineant, in dubium aliquo pacto reuocanda cen&longs;eamus, &longs;ed <lb/> | <pb pagenum="910"/>nec decreta quæ ad leges, religionemúe pertineant, in dubium aliquo pacto reuocanda cen&longs;eamus, &longs;ed <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5217"></arrow.to.target><lb/>&longs;acris legi&longs;&longs;atoribus a&longs;&longs;entientes qui cum veluti dei progenies &longs;int, à Deo genitore &longs;uo optimè hæc <expan abbr="oĩa">oina</expan> <lb/>norunt, & &longs;ucce&longs;&longs;oribus &longs;uis &longs;ine <expan abbr="argum&etilde;tis">argumentis</expan> rationibu&longs;úe pate&longs;ecerunt. hoc firmum <expan abbr="ratum&qacute;">ratumque</expan>. volumus <lb/>creatum fui&longs;&longs;e mundum. Peripateticè problema proponatur; genitus'ne potuerit e&longs;&longs;e mundus; nec <lb/>in <expan abbr="alienã">alienam</expan> me&longs;&longs;em manus inferamus, & cau&longs;&longs;as omnes adimamus quibus aut accu&longs;andi &longs;imus, aut mul­<lb/>ta &longs;upra <expan abbr="crepidã">crepidam</expan> notare cogamur. Tractatur autem ab Ari&longs;t. cum 8. Phy&longs;. tum item 1. de c&ecedil;lo. atque in <lb/><expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> libro duob. in locis in fronte & calce. primùm <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> dialecticè, vt opinor, deinde verò machinis <lb/><expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> pugnatum e&longs;t. Videtur autem Ari&longs;t. totis viribus in hoc negotium incubui&longs;&longs;e, cum propter rei <lb/>magnitudinem, quid. n. maius in natura <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mundus? tum etiam <04>pter ob&longs;curitatem quæ à diuer&longs;is fa­<lb/>ctionibus <expan abbr="philo&longs;ophorũ">philo&longs;ophorum</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad ea tempora in <expan abbr="immensũ">immensum</expan> aucta fuerat: omnes. n. qui de natura &longs;crip&longs;e­<lb/>rant, mundi <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> propo&longs;uerant, & de ea Plato fuerat aperti&longs;simè locutus. Omnes igitur vias at­<lb/>tentauit Ati&longs;t. quibus animi &longs;ui <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ninam</expan> aperiret, & per&longs;uaderet, ac poti&longs;simè contrà Platonem qui <expan abbr="ortũ">ortum</expan> <lb/>ip&longs;um autumare videretur, po&longs;thàc <expan abbr="aũt">aunt</expan> perpetuò perman&longs;urum. Verùm quemadmodum gemina via <lb/>in&longs;i&longs;tit Ari&longs;t. dialectica nimirùm, & phy&longs;ica; &longs;ic & nos <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> &longs;eor&longs;um experiemur exordientes à dia­<lb/>lectica, &longs;umpto <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> ab Ari&longs;totele, qui dialecticè primum in hoc theoremate conflixit: talem. n. fui&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="viã">viam</expan> illam, quam in fronte primi de c&ecedil;lo tenuit Ari&longs;toteles,<emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> a&longs;&longs;entietur <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> verba ip&longs;ius | <arrow.to.target n="marg5217"></arrow.to.target><lb/>&longs;acris legi&longs;&longs;atoribus a&longs;&longs;entientes qui cum veluti dei progenies &longs;int, à Deo genitore &longs;uo optimè hæc <expan abbr="oĩa">oina</expan> <lb/>norunt, & &longs;ucce&longs;&longs;oribus &longs;uis &longs;ine <expan abbr="argum&etilde;tis">argumentis</expan> rationibu&longs;úe pate&longs;ecerunt. hoc firmum <expan abbr="ratum&qacute;">ratumque</expan>. volumus <lb/>creatum fui&longs;&longs;e mundum. Peripateticè problema proponatur; genitus'ne potuerit e&longs;&longs;e mundus; nec <lb/>in <expan abbr="alienã">alienam</expan> me&longs;&longs;em manus inferamus, & cau&longs;&longs;as omnes adimamus quibus aut accu&longs;andi &longs;imus, aut mul­<lb/>ta &longs;upra <expan abbr="crepidã">crepidam</expan> notare cogamur. Tractatur autem ab Ari&longs;t. cum 8. Phy&longs;. tum item 1. de c&ecedil;lo. atque in <lb/><expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> libro duob. in locis in fronte & calce. primùm <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> dialecticè, vt opinor, deinde verò machinis <lb/><expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> pugnatum e&longs;t. Videtur autem Ari&longs;t. totis viribus in hoc negotium incubui&longs;&longs;e, cum propter rei <lb/>magnitudinem, quid. n. maius in natura <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> mundus? tum etiam <04>pter ob&longs;curitatem quæ à diuer&longs;is fa­<lb/>ctionibus <expan abbr="philo&longs;ophorũ">philo&longs;ophorum</expan> <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> ad ea tempora in <expan abbr="immensũ">immensum</expan> aucta fuerat: omnes. n. qui de natura &longs;crip&longs;e­<lb/>rant, mundi <expan abbr="generation&etilde;">generationem</expan> propo&longs;uerant, & de ea Plato fuerat aperti&longs;simè locutus. Omnes igitur vias at­<lb/>tentauit Ati&longs;t. quibus animi &longs;ui <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ninam</expan> aperiret, & per&longs;uaderet, ac poti&longs;simè contrà Platonem qui <expan abbr="ortũ">ortum</expan> <lb/>ip&longs;um autumare videretur, po&longs;thàc <expan abbr="aũt">aunt</expan> perpetuò perman&longs;urum. Verùm quemadmodum gemina via <lb/>in&longs;i&longs;tit Ari&longs;t. dialectica nimirùm, & phy&longs;ica; &longs;ic & nos <expan abbr="vtranq.">vtranque</expan> &longs;eor&longs;um experiemur exordientes à dia­<lb/>lectica, &longs;umpto <expan abbr="ex&etilde;plo">exemplo</expan> ab Ari&longs;totele, qui dialecticè primum in hoc theoremate conflixit: talem. n. fui&longs;­<lb/>&longs;e <expan abbr="viã">viam</expan> illam, quam in fronte primi de c&ecedil;lo tenuit Ari&longs;toteles,<emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> a&longs;&longs;entietur <expan abbr="quicunq.">quicunque</expan> verba ip&longs;ius |
| <arrow.to.target n="marg5218"></arrow.to.target> aduer­<lb/><lb/>terit diligentius: cuncta. n. &longs;u&longs;picionem, & <expan abbr="infirmã">infirmam</expan> quandam <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> &longs;igni&longs;icant, & id <expan abbr="repr&ecedil;&longs;entãt">repr&ecedil;&longs;entant</expan> quod <lb/> | <arrow.to.target n="marg5218"></arrow.to.target> aduer­<lb/><lb/>terit diligentius: cuncta. n. &longs;u&longs;picionem, & <expan abbr="infirmã">infirmam</expan> quandam <expan abbr="notitiã">notitiam</expan> &longs;ignificant, & id <expan abbr="repr&ecedil;&longs;entãt">repr&ecedil;&longs;entant</expan> quod <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5219"></arrow.to.target><lb/>aliter euenire po&longs;sit, vtputa <foreign lang="greek">eu)/logon</foreign>. i. rationi con&longs;entaneum, <foreign lang="greek">i(polab<05>_n</foreign>, hoc e&longs;t, &longs;u&longs;picari, & paullò <lb/>pò&longs;t <foreign lang="greek">o)rqw_s e)/aikenh( fu/si+s to\ me/llon e)/sesqai a)ge\nnhton kai\ a)/fqarton e)cele/sqai tw_n e)nanti/wn</foreign>. <lb/>Rectè. &longs;. videtur natuta id quod futurum erat ingenitum, & corruptionis expers, à contrariis exemi&longs;&longs;e. <lb/>etenim declarauit ip&longs;e Ari&longs;toteles. <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel inter <foreign lang="greek">to\ e(so/menon, & to\ me/llon</foreign>. eiu&longs;modi di&longs;crimen inter­<lb/>cedere: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> illud ad nece&longs;&longs;aria; hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> ad contingentia refertur. licèt veræ & nece&longs;&longs;ariæ <04>po&longs;itio­<lb/>nes, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> huius no&longs;træ methodi <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan> patitur, a&longs;&longs;umptæ fuerint, vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> in his ip&longs;is agno&longs;cas, quan­<lb/>quam vera <expan abbr="nece&longs;&longs;aria&qacute;">nece&longs;&longs;ariaque</expan>. &longs;unt illa quæ a&longs;&longs;umuntur, ni tamen fuerint facta per&longs;picua, <expan abbr="certã">certam</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> pare­<lb/>re non po&longs;&longs;e. C&ecedil;terùm quia ratio illa quam adhibuit Ari&longs;t. artificij plena mihi &longs;emper e&longs;t vi&longs;a, <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. <lb/>video <expan abbr="plero&longs;q.">plero&longs;que</expan> conniuere: nolo id <expan abbr="cõmittere">committere</expan>, quin & ip&longs;a tibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ignificem quid animum meum <lb/><expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> tentarit. ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> talis e&longs;t: nam referam &longs;ummam. Quod contrario vacat, non generatur, <lb/>quod non generatur, nec auge&longs;cit item. Quod verò e&longs;t huiu&longs;modi nec etiam alteratur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> cœlum <lb/>cùm contrario vacet, non gignetur, neque cre&longs;cet, <expan abbr="neq.">neque</expan> item alterabitur. quòd &longs;i rationem magis arcta­<lb/>re libeat; ita cogere <expan abbr="oĩa">oina</expan> potes. Caret contrario, non generatur igitur: quare neque etiam alteratur. <lb/>Quoniam verò duplex e&longs;t alteratio noxia quidem vna, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera perficiens: planum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> perficien­<lb/>tem in ea <expan abbr="rõne">ronne</expan> non comprehendi; cùm <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan> ab hoc genere mutationis exemptum non &longs;it. Verùm quòd <lb/> | <arrow.to.target n="marg5219"></arrow.to.target><lb/>aliter euenire po&longs;sit, vtputa <foreign lang="greek">eu)/logon</foreign>. i. rationi con&longs;entaneum, <foreign lang="greek">i(polab<05>_n</foreign>, hoc e&longs;t, &longs;u&longs;picari, & paullò <lb/>pò&longs;t <foreign lang="greek">o)rqw_s e)/aikenh( fu/si+s to\ me/llon e)/sesqai a)ge\nnhton kai\ a)/fqarton e)cele/sqai tw_n e)nanti/wn</foreign>. <lb/>Rectè. &longs;. videtur natuta id quod futurum erat ingenitum, & corruptionis expers, à contrariis exemi&longs;&longs;e. <lb/>etenim declarauit ip&longs;e Ari&longs;toteles. <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;emel inter <foreign lang="greek">to\ e(so/menon, & to\ me/llon</foreign>. eiu&longs;modi di&longs;crimen inter­<lb/>cedere: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> illud ad nece&longs;&longs;aria; hoc <expan abbr="aũt">aunt</expan> ad contingentia refertur. licèt veræ & nece&longs;&longs;ariæ <04>po&longs;itio­<lb/>nes, <expan abbr="quantũ">quantum</expan> huius no&longs;træ methodi <expan abbr="ingeniũ">ingenium</expan> patitur, a&longs;&longs;umptæ fuerint, vt <expan abbr="etiã">etiam</expan> in his ip&longs;is agno&longs;cas, quan­<lb/>quam vera <expan abbr="nece&longs;&longs;aria&qacute;">nece&longs;&longs;ariaque</expan>. &longs;unt illa quæ a&longs;&longs;umuntur, ni tamen fuerint facta per&longs;picua, <expan abbr="certã">certam</expan> <expan abbr="&longs;cientiã">&longs;cientiam</expan> pare­<lb/>re non po&longs;&longs;e. C&ecedil;terùm quia ratio illa quam adhibuit Ari&longs;t. artificij plena mihi &longs;emper e&longs;t vi&longs;a, <expan abbr="eam&qacute;">eamque</expan>. <lb/>video <expan abbr="plero&longs;q.">plero&longs;que</expan> conniuere: nolo id <expan abbr="cõmittere">committere</expan>, quin & ip&longs;a tibi <expan abbr="quoq.">quoque</expan> &longs;ignificem quid animum meum <lb/><expan abbr="quandoq.">quandoque</expan> tentarit. ea <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> talis e&longs;t: nam referam &longs;ummam. Quod contrario vacat, non generatur, <lb/>quod non generatur, nec auge&longs;cit item. Quod verò e&longs;t huiu&longs;modi nec etiam alteratur: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> cœlum <lb/>cùm contrario vacet, non gignetur, neque cre&longs;cet, <expan abbr="neq.">neque</expan> item alterabitur. quòd &longs;i rationem magis arcta­<lb/>re libeat; ita cogere <expan abbr="oĩa">oina</expan> potes. Caret contrario, non generatur igitur: quare neque etiam alteratur. <lb/>Quoniam verò duplex e&longs;t alteratio noxia quidem vna, <expan abbr="atq.">atque</expan> altera perficiens: planum <expan abbr="quid&etilde;">quidem</expan> perficien­<lb/>tem in ea <expan abbr="rõne">ronne</expan> non comprehendi; cùm <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan> ab hoc genere mutationis exemptum non &longs;it. Verùm quòd <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5220"></arrow.to.target><lb/>alteratio noxia duplex <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab Alexandro po&longs;ita fuit, altera quidem quæ <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> affligeret, ita vt ad <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> &longs;ub&longs;tantiæ perueniret; altera autem qu&ecedil; non <expan abbr="illucu&longs;q.">illucu&longs;que</expan> proueheretur; arbitratus e&longs;t item Alexan­<lb/>der <expan abbr="neq.">neque</expan> ex hoc genere alterationis <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan> e&longs;&longs;e exceptum, &longs;ed ex eo &longs;olo <09> &longs;ub&longs;tantia terminatur. Mihi ta­<lb/>men <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> videtur e&longs;&longs;e <expan abbr="rõ">rom</expan> v<gap/>iu&longs;que alterationis, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> idem e&longs;t frigus quod ex aëre <expan abbr="aquã">aquam</expan> facit, & quod <lb/>ex aqua <expan abbr="terrã">terram</expan> facere aggreditur, <expan abbr="neq.">neque</expan> præ&longs;tat, ni&longs;i &longs;ecundùm <expan abbr="phanta&longs;iã">phanta&longs;iam</expan>, & <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan>, vel quia pro­<lb/>hibeatur à contrario, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> quia &longs;ubiectum illius formæ non &longs;it capax: idcò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> libenter a&longs;&longs;enera­<lb/>rim & hoc <expan abbr="po&longs;tremũ">po&longs;tremum</expan> genus alterationis à c&ecedil;le&longs;ti corpore e&longs;&longs;e &longs;egregandum. quòd &longs;i transferre <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan> <lb/>ad nos aliquas <expan abbr="hũi">huni</expan> qualitates, vt <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> & &longs;iccitatem; eas inquam ego in c&ecedil;lo, & eius in&longs;trumentis vt in <lb/>cau&longs;&longs;a ambigua latitare; quarum &longs;anè <expan abbr="alterationũ">alterationum</expan> corpus illud &longs;ine vllo detrimento capax e&longs;t: nec cer­<lb/>tè &longs;ecus àc frigus, quod à torpedine per rete ad pi&longs;catoris manum trans&longs;unditur: nam rete ip&longs;um non <lb/>&longs;tupefacit, &longs;ed affert &longs;ecum &longs;tupefaciendi <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan>, quam po&longs;teà in <expan abbr="manũ">manum</expan> pi&longs;catoris exerit: cau&longs;&longs;a e&longs;t, <lb/>quia non tantum requiritur efficiendi <expan abbr="principiũ">principium</expan>, &longs;ed patiendi facultas ad <expan abbr="formã">formam</expan> imprimendam optimè <lb/>affecta. Nec certè <expan abbr="quicquã">quicquam</expan> di&longs;cerno, quòd hanc <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ninam</expan> ex Ari&longs;t. decretis labefactare po&longs;sit. Verùm fac <lb/>Ari&longs;t. rationem ad <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> genus alterationis noxiæ non pertinere; mirum <expan abbr="cuipiã">cuipiam</expan> videri queat Ari&longs;totelem <lb/>in ea &longs;tatui&longs;&longs;e antecedens; id quod non generatur: quandò in rerum natura <expan abbr="pleriq.">plerique</expan> philo&longs;ophi | <arrow.to.target n="marg5220"></arrow.to.target><lb/>alteratio noxia duplex <expan abbr="it&etilde;">item</expan> ab Alexandro po&longs;ita fuit, altera quidem quæ <expan abbr="&longs;ub&longs;tantiã">&longs;ub&longs;tantiam</expan> affligeret, ita vt ad <lb/><expan abbr="formã">formam</expan> &longs;ub&longs;tantiæ perueniret; altera autem qu&ecedil; non <expan abbr="illucu&longs;q.">illucu&longs;que</expan> proueheretur; arbitratus e&longs;t item Alexan­<lb/>der <expan abbr="neq.">neque</expan> ex hoc genere alterationis <expan abbr="c&ecedil;lũ">c&ecedil;lum</expan> e&longs;&longs;e exceptum, &longs;ed ex eo &longs;olo <09> &longs;ub&longs;tantia terminatur. Mihi ta­<lb/>men <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> videtur e&longs;&longs;e <expan abbr="rõ">rom</expan> v<gap/>iu&longs;que alterationis, <expan abbr="nanq.">nanque</expan> idem e&longs;t frigus quod ex aëre <expan abbr="aquã">aquam</expan> facit, & quod <lb/>ex aqua <expan abbr="terrã">terram</expan> facere aggreditur, <expan abbr="neq.">neque</expan> præ&longs;tat, ni&longs;i &longs;ecundùm <expan abbr="phanta&longs;iã">phanta&longs;iam</expan>, & <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> <expan abbr="quandã">quandam</expan>, vel quia pro­<lb/>hibeatur à contrario, vel <expan abbr="etiã">etiam</expan> quia &longs;ubiectum illius formæ non &longs;it capax: idcò <expan abbr="quoq.">quoque</expan> libenter a&longs;&longs;enera­<lb/>rim & hoc <expan abbr="po&longs;tremũ">po&longs;tremum</expan> genus alterationis à c&ecedil;le&longs;ti corpore e&longs;&longs;e &longs;egregandum. quòd &longs;i transferre <expan abbr="videa&ttilde;">videatur</expan> <lb/>ad nos aliquas <expan abbr="hũi">huni</expan> qualitates, vt <expan abbr="calor&etilde;">calorem</expan> & &longs;iccitatem; eas inquam ego in c&ecedil;lo, & eius in&longs;trumentis vt in <lb/>cau&longs;&longs;a ambigua latitare; quarum &longs;anè <expan abbr="alterationũ">alterationum</expan> corpus illud &longs;ine vllo detrimento capax e&longs;t: nec cer­<lb/>tè &longs;ecus àc frigus, quod à torpedine per rete ad pi&longs;catoris manum trans&longs;unditur: nam rete ip&longs;um non <lb/>&longs;tupefacit, &longs;ed affert &longs;ecum &longs;tupefaciendi <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan>, quam po&longs;teà in <expan abbr="manũ">manum</expan> pi&longs;catoris exerit: cau&longs;&longs;a e&longs;t, <lb/>quia non tantum requiritur efficiendi <expan abbr="principiũ">principium</expan>, &longs;ed patiendi facultas ad <expan abbr="formã">formam</expan> imprimendam optimè <lb/>affecta. Nec certè <expan abbr="quicquã">quicquam</expan> di&longs;cerno, quòd hanc <expan abbr="&longs;nĩam">&longs;ninam</expan> ex Ari&longs;t. decretis labefactare po&longs;sit. Verùm fac <lb/>Ari&longs;t. rationem ad <expan abbr="o&etilde;">oem</expan> genus alterationis noxiæ non pertinere; mirum <expan abbr="cuipiã">cuipiam</expan> videri queat Ari&longs;totelem <lb/>in ea &longs;tatui&longs;&longs;e antecedens; id quod non generatur: quandò in rerum natura <expan abbr="pleriq.">plerique</expan> philo&longs;ophi |
| <arrow.to.target n="marg5221"></arrow.to.target> aucto­<lb/><lb/>res &longs;unt <expan abbr="alteration&etilde;">alterationem</expan> generationi præire. & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;it, ni&longs;i res alteretur, <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam generati po&longs;&longs;e, <lb/>non contrà, ni&longs;i gignatur: idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> non alterari: cùm etiam &longs;alua &longs;ub&longs;tantia mutatio fieri po&longs;sit &longs;e­<lb/>cundùm qualitatem. Huc accedit quòd vitium in <expan abbr="rõne">ronne</expan> &longs;ube&longs;t, vel quòd &longs;it <foreign lang="greek">dia/llhlos & d<05>_cis</foreign> & idem <lb/>ex <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> concludat, vel quòd petat id tanquam manife&longs;tum quod probare con&longs;tituit. etenim pone cœ­<lb/>lum non generari, vt antecedens, & immineat cius approbandi nece&longs;sitas; a&longs;&longs;umitur id, c&ecedil;lum carere <lb/>contrariis. At contraria &longs;unt qualitates; inter illa igitur alteratio: idem ergo erit &longs;i dixerimus cœlum <lb/>carere contrariis, & non alterari; &longs;ic circulus conficietur; non alteratur, nec generatur igitur. rur&longs;us <lb/>non generatur, <expan abbr="neq.">neque</expan> ergo alteratur. &longs;ic non alteratur, quia non alteratur, aut <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> idem <04>pemodum <lb/>valent & contrario vacare, & non mutari &longs;ecundùm <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> quod e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> alterari: a&longs;&longs;umetur id quod <lb/>po&longs;teà conclu&longs;um fuit. Cùm Ari&longs;t. hi&longs;ce verbis vtatur omnes has probationes e&longs;&longs;e <foreign lang="greek">th_s a)uth_s diano/ias</foreign>. i. <lb/>eiu&longs;dem cogitationis. ex his ego <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> &longs;en&longs;um elici po&longs;&longs;e puto, vel <09> per candem <expan abbr="cogitation&etilde;">cogitationem</expan> &longs;igni­<lb/>ficet <expan abbr="habitũ">habitum</expan> ratiocinandi, &longs;iue <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan>, &longs;eu phy&longs;icum, & <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> methodo <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> effici po&longs;&longs;e doceat, & <lb/><09> gigni non po&longs;sit, & <09> <expan abbr="neq.">neque</expan> alterari, vel aliquid &longs;ublimius ab Ari&longs;t. expectandum e&longs;t quod cum rerum <lb/>natura congruat, & accurata eius rei explicatione dignum &longs;it. Opinor autem Ari&longs;totelem, quanuis dia­<lb/>lecticè ratiocinetur quod à <expan abbr="cõmuni">communi</expan> hominum &longs;en&longs;u <expan abbr="receptũ">receptum</expan> e&longs;t, a&longs;&longs;umens: illud etiam pronuncia&longs;&longs;e, <lb/>quod vim principij teneat in rerum natura, & eius ordini hoc loco con&longs;ului&longs;&longs;e; hic verò e&longs;t, vt &longs;ub&longs;tan­ | <arrow.to.target n="marg5221"></arrow.to.target> aucto­<lb/><lb/>res &longs;unt <expan abbr="alteration&etilde;">alterationem</expan> generationi præire. & id <expan abbr="per&longs;picuũ">per&longs;picuum</expan> &longs;it, ni&longs;i res alteretur, <expan abbr="neq.">neque</expan> etiam generati po&longs;&longs;e, <lb/>non contrà, ni&longs;i gignatur: idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> non alterari: cùm etiam &longs;alua &longs;ub&longs;tantia mutatio fieri po&longs;sit &longs;e­<lb/>cundùm qualitatem. Huc accedit quòd vitium in <expan abbr="rõne">ronne</expan> &longs;ube&longs;t, vel quòd &longs;it <foreign lang="greek">dia/llhlos & d<05>_cis</foreign> & idem <lb/>ex <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> concludat, vel quòd petat id tanquam manife&longs;tum quod probare con&longs;tituit. etenim pone cœ­<lb/>lum non generari, vt antecedens, & immineat cius approbandi nece&longs;sitas; a&longs;&longs;umitur id, c&ecedil;lum carere <lb/>contrariis. At contraria &longs;unt qualitates; inter illa igitur alteratio: idem ergo erit &longs;i dixerimus cœlum <lb/>carere contrariis, & non alterari; &longs;ic circulus conficietur; non alteratur, nec generatur igitur. rur&longs;us <lb/>non generatur, <expan abbr="neq.">neque</expan> ergo alteratur. &longs;ic non alteratur, quia non alteratur, aut <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> idem <04>pemodum <lb/>valent & contrario vacare, & non mutari &longs;ecundùm <expan abbr="qualitat&etilde;">qualitatem</expan> quod e&longs;t <expan abbr="nõ">non</expan> alterari: a&longs;&longs;umetur id quod <lb/>po&longs;teà conclu&longs;um fuit. Cùm Ari&longs;t. hi&longs;ce verbis vtatur omnes has probationes e&longs;&longs;e <foreign lang="greek">th_s a)uth_s diano/ias</foreign>. i. <lb/>eiu&longs;dem cogitationis. ex his ego <expan abbr="duplic&etilde;">duplicem</expan> &longs;en&longs;um elici po&longs;&longs;e puto, vel <09> per candem <expan abbr="cogitation&etilde;">cogitationem</expan> &longs;igni­<lb/>ficet <expan abbr="habitũ">habitum</expan> ratiocinandi, &longs;iue <expan abbr="dialecticũ">dialecticum</expan>, &longs;eu phy&longs;icum, & <expan abbr="ead&etilde;">eadem</expan> methodo <expan abbr="vtrunq.">vtrunque</expan> effici po&longs;&longs;e doceat, & <lb/><09> gigni non po&longs;sit, & <09> <expan abbr="neq.">neque</expan> alterari, vel aliquid &longs;ublimius ab Ari&longs;t. expectandum e&longs;t quod cum rerum <lb/>natura congruat, & accurata eius rei explicatione dignum &longs;it. Opinor autem Ari&longs;totelem, quanuis dia­<lb/>lecticè ratiocinetur quod à <expan abbr="cõmuni">communi</expan> hominum &longs;en&longs;u <expan abbr="receptũ">receptum</expan> e&longs;t, a&longs;&longs;umens: illud etiam pronuncia&longs;&longs;e, <lb/>quod vim principij teneat in rerum natura, & eius ordini hoc loco con&longs;ului&longs;&longs;e; hic verò e&longs;t, vt &longs;ub&longs;tan­ |
| |
| <arrow.to.target n="marg5453"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> et&longs;i forma, efficiens, & finis in natura conueniunt <expan abbr="quorũ">quorum</expan> hoc haberi po&longs;sit vt <expan abbr="expetendũ">expetendum</expan>, illud <lb/>vt expetens; at numero &longs;eparata &longs;unt,<emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> vt illud planè &longs;it id quod appetit, ab eo quod appetitur. Quin <lb/> | <arrow.to.target n="marg5453"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="Nanq.">Nanque</expan> et&longs;i forma, efficiens, & finis in natura conueniunt <expan abbr="quorũ">quorum</expan> hoc haberi po&longs;sit vt <expan abbr="expetendũ">expetendum</expan>, illud <lb/>vt expetens; at numero &longs;eparata &longs;unt,<emph type="sup"/>c<emph.end type="sup"/> vt illud planè &longs;it id quod appetit, ab eo quod appetitur. Quin <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5454"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> Deus aut explet <expan abbr="animũ">animum</expan> &longs;uum mouendo per &longs;e, vt &longs;ibi &longs;atisfaciat, aut <04>pter cœlum <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, ne de&longs;idia <lb/>capiatur, & otio marce&longs;cat. po&longs;terius hoc dari non conuenit: &longs;ic .n. eius vita ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> foret, atque ita <lb/>feruilis, & infima: &longs;in, quia <expan abbr="beneficiũ">beneficium</expan> inde accipiant alia, & quòd &longs;ine ip&longs;o &longs;ibi non bene &longs;it; iam id <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>affert <expan abbr="nece&longs;sitat&etilde;">nece&longs;sitatem</expan> mouendi, vt efficiens quandò etiam &longs;ic <expan abbr="põt">pont</expan> mouere, vt finis, & id fini ad&longs;criptum ab <lb/>Ari&longs;t. facilè cogno&longs;ci poterit: etenim entia nolunt malè di&longs;poni & gubernari: vnus ergo princeps. <lb/>atqui princeps habet <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> finis. <expan abbr="itaq.">itaque</expan> quòd moueatur cœlum à Deo vt &longs;ibi ip&longs;i &longs;it bene, & refertur <lb/>ad <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, quod nos defendere volumus. Quòd &longs;i <04>pter &longs;eip&longs;um Deus moueat <expan abbr="cœlũ">cœlum</expan>, quod video &longs;en&longs;i&longs;&longs;e <lb/>præ&longs;tantiores philo&longs;ophos; tum externi indigeret, vt &longs;uo munere fungeretur, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> actio nece&longs;&longs;ariò <lb/>corporea & organica foret; quippe quæ ad <expan abbr="explendũ">explendum</expan> &longs;uum <expan abbr="de&longs;ideriũ">de&longs;iderium</expan> corpore <expan abbr="vtere&ttilde;">vteretur</expan>, & cùm ex alio | <arrow.to.target n="marg5454"></arrow.to.target><lb/><expan abbr="etiã">etiam</expan> Deus aut explet <expan abbr="animũ">animum</expan> &longs;uum mouendo per &longs;e, vt &longs;ibi &longs;atisfaciat, aut <04>pter cœlum <expan abbr="ipsũ">ipsum</expan>, ne de&longs;idia <lb/>capiatur, & otio marce&longs;cat. po&longs;terius hoc dari non conuenit: &longs;ic .n. eius vita ad <expan abbr="alterũ">alterum</expan> foret, atque ita <lb/>feruilis, & infima: &longs;in, quia <expan abbr="beneficiũ">beneficium</expan> inde accipiant alia, & quòd &longs;ine ip&longs;o &longs;ibi non bene &longs;it; iam id <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>affert <expan abbr="nece&longs;sitat&etilde;">nece&longs;sitatem</expan> mouendi, vt efficiens quandò etiam &longs;ic <expan abbr="põt">pont</expan> mouere, vt finis, & id fini ad&longs;criptum ab <lb/>Ari&longs;t. facilè cogno&longs;ci poterit: etenim entia nolunt malè di&longs;poni & gubernari: vnus ergo princeps. <lb/>atqui princeps habet <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> finis. <expan abbr="itaq.">itaque</expan> quòd moueatur cœlum à Deo vt &longs;ibi ip&longs;i &longs;it bene, & refertur <lb/>ad <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan>, quod nos defendere volumus. Quòd &longs;i <04>pter &longs;eip&longs;um Deus moueat <expan abbr="cœlũ">cœlum</expan>, quod video &longs;en&longs;i&longs;&longs;e <lb/>præ&longs;tantiores philo&longs;ophos; tum externi indigeret, vt &longs;uo munere fungeretur, <expan abbr="eiu&longs;&qacute;ue">eiu&longs;que</expan> actio nece&longs;&longs;ariò <lb/>corporea & organica foret; quippe quæ ad <expan abbr="explendũ">explendum</expan> &longs;uum <expan abbr="de&longs;ideriũ">de&longs;iderium</expan> corpore <expan abbr="vtere&ttilde;">vteretur</expan>, & cùm ex alio |
| <pb pagenum="954"/>penderet, vita eius &longs;eip&longs;a contenta non e&longs;&longs;et, <expan abbr="neq.">neque</expan> illa immen&longs;a & ineffabili beatitudine frueretur quæ <lb/> | <pb pagenum="954"/>penderet, vita eius &longs;eip&longs;a contenta non e&longs;&longs;et, <expan abbr="neq.">neque</expan> illa immen&longs;a & ineffabili beatitudine frueretur quæ <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5455"></arrow.to.target><lb/>ex communi &longs;en&longs;u pr&ecedil;&longs;tanti&longs;sim&ecedil; e&longs;&longs;entiæ tribuitur; quanuis <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> mens humana veluti per <expan abbr="tran&longs;ennã">tran&longs;ennam</expan> <lb/>con&longs;piciat. Duplex item intelligentia, duplex appetitus, & quatenus à cœlo <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> primum mouens <lb/>concipitur, & quatenus c&ecedil;lo quodammodo alligatum. Ergo operatio vna, & &longs;implex in c&ecedil;lo nulla. <lb/>Mirto quòd &longs;ic moueret &longs;e per accidens, quia quatenus c&ecedil;lo adnexum; at <expan abbr="hũi">huni</expan> nil e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">pont</expan>, ni&longs;i caducum <lb/>8. Phy&longs;. T. 52. Quanquàm & Ari&longs;t. ip&longs;e non &longs;emel &longs;igni&longs;icauit nob. eam <expan abbr="rõnem">ronnem</expan> mouendi alienam e&longs;­<lb/>&longs;e à Deo, ne <expan abbr="dicã">dicam</expan> efficiens, & <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> &longs;ecum reip&longs;a differre. Dum .n. docet,<emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Diuinum pror&longs;us e&longs;&longs;e | <arrow.to.target n="marg5455"></arrow.to.target><lb/>ex communi &longs;en&longs;u pr&ecedil;&longs;tanti&longs;sim&ecedil; e&longs;&longs;entiæ tribuitur; quanuis <expan abbr="ipsã">ipsam</expan> mens humana veluti per <expan abbr="tran&longs;ennã">tran&longs;ennam</expan> <lb/>con&longs;piciat. Duplex item intelligentia, duplex appetitus, & quatenus à cœlo <expan abbr="&longs;eparatũ">&longs;eparatum</expan> primum mouens <lb/>concipitur, & quatenus c&ecedil;lo quodammodo alligatum. Ergo operatio vna, & &longs;implex in c&ecedil;lo nulla. <lb/>Mirto quòd &longs;ic moueret &longs;e per accidens, quia quatenus c&ecedil;lo adnexum; at <expan abbr="hũi">huni</expan> nil e&longs;&longs;e <expan abbr="põt">pont</expan>, ni&longs;i caducum <lb/>8. Phy&longs;. T. 52. Quanquàm & Ari&longs;t. ip&longs;e non &longs;emel &longs;ignificauit nob. eam <expan abbr="rõnem">ronnem</expan> mouendi alienam e&longs;­<lb/>&longs;e à Deo, ne <expan abbr="dicã">dicam</expan> efficiens, & <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> &longs;ecum reip&longs;a differre. Dum .n. docet,<emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> Diuinum pror&longs;us e&longs;&longs;e |
| <arrow.to.target n="marg5456"></arrow.to.target> immu­<lb/><lb/>tabile; cau&longs;&longs;am reddit, <09> nihil aliud melius e&longs;&longs;e po&longs;sit à quo moueatur: illud .n. e&longs;&longs;et diuinius. At hoc <lb/>inquit Ari&longs;t. nihil habet <foreign lang="greek">fau_lon</foreign>, <expan abbr="deminutũ">deminutum</expan>, neque indigum <expan abbr="cuiu&longs;quã">cuiu&longs;quam</expan> &longs;ui ip&longs;ius bonorum. ergo &longs;i ibi <lb/>ade&longs;&longs;et <expan abbr="rõ">rom</expan> appetitus, in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto melioris & deterioris <expan abbr="rõ">rom</expan> foret. Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> repetitum ab eo <expan abbr="cõ-perimus">con­<lb/>perimus</expan>,<emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quinimmo ip&longs;i Deo <expan abbr="negatũ">negatum</expan> appetitum, <09> diuinius &longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vt habeat prius, <09> &longs;i moueret, vt | <arrow.to.target n="marg5456"></arrow.to.target> immu­<lb/><lb/>tabile; cau&longs;&longs;am reddit, <09> nihil aliud melius e&longs;&longs;e po&longs;sit à quo moueatur: illud .n. e&longs;&longs;et diuinius. At hoc <lb/>inquit Ari&longs;t. nihil habet <foreign lang="greek">fau_lon</foreign>, <expan abbr="deminutũ">deminutum</expan>, neque indigum <expan abbr="cuiu&longs;quã">cuiu&longs;quam</expan> &longs;ui ip&longs;ius bonorum. ergo &longs;i ibi <lb/>ade&longs;&longs;et <expan abbr="rõ">rom</expan> appetitus, in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> &longs;ubiecto melioris & deterioris <expan abbr="rõ">rom</expan> foret. Idem <expan abbr="quoq.">quoque</expan> repetitum ab eo <expan abbr="cõ-perimus">con­<lb/>perimus</expan>,<emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> quinimmo ip&longs;i Deo <expan abbr="negatũ">negatum</expan> appetitum, <09> diuinius &longs;it, <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> vt habeat prius, <09> &longs;i moueret, vt |
| <arrow.to.target n="marg5457"></arrow.to.target> ap­<lb/><lb/>petens, haberet; prius etenim ab alio moueretur; id verò prius e&longs;&longs;e oportetet: igitur manet immo­<lb/>bile <expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> modis. Et certè &longs;i quod ab alio mouetur, &longs;iue à fine, & vt appetens moueatur, &longs;iue etiam vt <lb/>ab efficiente; à priore & meliore <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan>, & vt deterius, aut in eadem e&longs;&longs;entia diuina erit <expan abbr="rõ">rom</expan> deterioris, <lb/>quod <expan abbr="negandũ">negandum</expan> pror&longs;us e&longs;t, aut Deus non mouebit, quatenus appetens. Illò fortè confugies, ibi hæc ab­<lb/>&longs;urda contingere, vbi &longs;eiuncta &longs;int &longs;ubiecto appetens & appetendum, &longs;ed &longs;i in <expan abbr="eadã">eadam</expan> natura <expan abbr="conueniãt">conueniant</expan>, <lb/>& <04>pter &longs;e ip&longs;um agat efficiens; idem non inconuenit &longs;ibi ip&longs;i <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> & efficiens e&longs;&longs;e; nec ibi melius, aut <lb/> | <arrow.to.target n="marg5457"></arrow.to.target> ap­<lb/><lb/>petens, haberet; prius etenim ab alio moueretur; id verò prius e&longs;&longs;e oportetet: igitur manet immo­<lb/>bile <expan abbr="oĩbus">oimbus</expan> modis. Et certè &longs;i quod ab alio mouetur, &longs;iue à fine, & vt appetens moueatur, &longs;iue etiam vt <lb/>ab efficiente; à priore & meliore <expan abbr="moue&ttilde;">mouetur</expan>, & vt deterius, aut in eadem e&longs;&longs;entia diuina erit <expan abbr="rõ">rom</expan> deterioris, <lb/>quod <expan abbr="negandũ">negandum</expan> pror&longs;us e&longs;t, aut Deus non mouebit, quatenus appetens. Illò fortè confugies, ibi hæc ab­<lb/>&longs;urda contingere, vbi &longs;eiuncta &longs;int &longs;ubiecto appetens & appetendum, &longs;ed &longs;i in <expan abbr="eadã">eadam</expan> natura <expan abbr="conueniãt">conueniant</expan>, <lb/>& <04>pter &longs;e ip&longs;um agat efficiens; idem non inconuenit &longs;ibi ip&longs;i <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> & efficiens e&longs;&longs;e; nec ibi melius, aut <lb/> |
| <arrow.to.target n="marg5458"></arrow.to.target><lb/>deterius e&longs;t; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> ex &longs;e ip&longs;o præ&longs;tat <expan abbr="oĩa">oina</expan> quæ requirit: id verò à &longs;imili confirmari <expan abbr="põt">pont</expan>, quòd in Deo <lb/>mens, res intelligenda, & intelligentia &longs;unt <expan abbr="vnũ">vnum</expan> & idem, & mens tamen ad <expan abbr="obiectũ">obiectum</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> obtinet po­<lb/>te&longs;tatis: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;u&longs;picio po&longs;&longs;et exoriri de aliqua imperfectione, quia tamen in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> e&longs;t in quo actus non <lb/>contaminat vllo pacto. <expan abbr="loco&qacute;">locoque</expan>. illi Ari&longs;totelico occurres, quòd ibi motus verè accipiatur, nihil agatur <lb/>de metaphorico, de quo nunc verba facimus. tamet&longs;i dicebat ad hoc Achillinus, non e&longs;&longs;e <expan abbr="inconueni&etilde;s">inconueniens</expan> <lb/>vni menti plura tribui prædicata quæ &longs;ecum nobilitate differant, quin <expan abbr="etiã">etiam</expan> po&longs;sint e&longs;&longs;e diuer&longs;arum <expan abbr="me-thodorũ">me­<lb/>thodorum</expan> obiecta. Equidem non e&longs;&longs;e <expan abbr="par&etilde;">parem</expan> rationem in appetente & efficiente per&longs;picio, atque in intel­<lb/>ligente; propterea quòd illa di&longs;tinctio in <expan abbr="actũ">actum</expan> & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>, quoad intelligendi <expan abbr="officiũ">officium</expan> pendet ex no&longs;tro <lb/>modo concipiendi, qui cùm in nobis è potentia intelligente actu fieri experiamur, in illo actu diuinæ <lb/>e&longs;&longs;entiæ cogitamus duas parteis, intelligentem .&longs;. & intelligendam: at hic <expan abbr="nõ">non</expan> mente &longs;olùm, &longs;ed natura <lb/>di&longs;iuncta oportet e&longs;&longs;e principia. quorum &longs;int adeò munera diuer&longs;a. Prætereà in <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> & obiecto quia <lb/>functio pror&longs;us interna e&longs;t, forta&longs;&longs;e <expan abbr="dabi&ttilde;">dabitur</expan> eadem e&longs;&longs;e &longs;ecundùm e&longs;&longs;entiam; <expan abbr="&longs;olum&qacute;">&longs;olumque</expan>. ratione di&longs;tingui. <lb/>Quapropter vbi mens pote&longs;tate &longs;it, ab obiecto perficitur, vbi verò &longs;it actu, vt in mentibus &longs;upremis, <lb/>quia &longs;olùm di&longs;tinguitur ex modo intelligendi, <expan abbr="nullã">nullam</expan> affert imperfectionem. at <expan abbr="qũo">quno</expan> id continget in effi­<lb/>cientiæ <expan abbr="rõne">ronne</expan> qu&ecedil; pendet <expan abbr="oĩno">oinno</expan> ab externo? Neque .n. appetit &longs;eip&longs;um Deus &longs;impliciter in hypothe&longs;i | <arrow.to.target n="marg5458"></arrow.to.target><lb/>deterius e&longs;t; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> ex &longs;e ip&longs;o præ&longs;tat <expan abbr="oĩa">oina</expan> quæ requirit: id verò à &longs;imili confirmari <expan abbr="põt">pont</expan>, quòd in Deo <lb/>mens, res intelligenda, & intelligentia &longs;unt <expan abbr="vnũ">vnum</expan> & idem, & mens tamen ad <expan abbr="obiectũ">obiectum</expan> <expan abbr="ration&etilde;">rationem</expan> obtinet po­<lb/>te&longs;tatis: <expan abbr="itaq.">itaque</expan> &longs;u&longs;picio po&longs;&longs;et exoriri de aliqua imperfectione, quia tamen in <expan abbr="eod&etilde;">eodem</expan> e&longs;t in quo actus non <lb/>contaminat vllo pacto. <expan abbr="loco&qacute;">locoque</expan>. illi Ari&longs;totelico occurres, quòd ibi motus verè accipiatur, nihil agatur <lb/>de metaphorico, de quo nunc verba facimus. tamet&longs;i dicebat ad hoc Achillinus, non e&longs;&longs;e <expan abbr="inconueni&etilde;s">inconueniens</expan> <lb/>vni menti plura tribui prædicata quæ &longs;ecum nobilitate differant, quin <expan abbr="etiã">etiam</expan> po&longs;sint e&longs;&longs;e diuer&longs;arum <expan abbr="me-thodorũ">me­<lb/>thodorum</expan> obiecta. Equidem non e&longs;&longs;e <expan abbr="par&etilde;">parem</expan> rationem in appetente & efficiente per&longs;picio, atque in intel­<lb/>ligente; propterea quòd illa di&longs;tinctio in <expan abbr="actũ">actum</expan> & <expan abbr="pote&longs;tat&etilde;">pote&longs;tatem</expan>, quoad intelligendi <expan abbr="officiũ">officium</expan> pendet ex no&longs;tro <lb/>modo concipiendi, qui cùm in nobis è potentia intelligente actu fieri experiamur, in illo actu diuinæ <lb/>e&longs;&longs;entiæ cogitamus duas parteis, intelligentem .&longs;. & intelligendam: at hic <expan abbr="nõ">non</expan> mente &longs;olùm, &longs;ed natura <lb/>di&longs;iuncta oportet e&longs;&longs;e principia. quorum &longs;int adeò munera diuer&longs;a. Prætereà in <expan abbr="m&etilde;te">mente</expan> & obiecto quia <lb/>functio pror&longs;us interna e&longs;t, forta&longs;&longs;e <expan abbr="dabi&ttilde;">dabitur</expan> eadem e&longs;&longs;e &longs;ecundùm e&longs;&longs;entiam; <expan abbr="&longs;olum&qacute;">&longs;olumque</expan>. ratione di&longs;tingui. <lb/>Quapropter vbi mens pote&longs;tate &longs;it, ab obiecto perficitur, vbi verò &longs;it actu, vt in mentibus &longs;upremis, <lb/>quia &longs;olùm di&longs;tinguitur ex modo intelligendi, <expan abbr="nullã">nullam</expan> affert imperfectionem. at <expan abbr="qũo">quno</expan> id continget in effi­<lb/>cientiæ <expan abbr="rõne">ronne</expan> qu&ecedil; pendet <expan abbr="oĩno">oinno</expan> ab externo? Neque .n. appetit &longs;eip&longs;um Deus &longs;impliciter in hypothe&longs;i |