| version 1.1, 2002/10/18 13:42:44 |
version 1.2, 2002/10/25 09:10:39 |
| |
| <cvs_file>borro_demot_01_la_1575</cvs_file> | <cvs_file>borro_demot_01_la_1575</cvs_file> |
| <cvs_version/> | <cvs_version/> |
| <locator>0000000011.xml</locator> | <locator>0000000011.xml</locator> |
| </info> <text> <front> </front> <body> <chap> <pb id="p.0001"/><p type="head"> | </info> <text> <front> </front> <body> <chap> <pb xlink:href="011/01/001.jpg" id="p.0001"/><p type="head"> |
| | |
| <s>HIERONYMVS <lb/>BORRIVS ARRETINVS <lb/>De Motu Grauium, & <lb/>Leuium</s></p><p type="head"> | <s>HIERONYMVS <lb/>BORRIVS ARRETINVS <lb/>De Motu Grauium, & <lb/>Leuium</s></p><p type="head"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Ad<emph.end type="italics"/> FRANCISCVM <emph type="italics"/>Medicem <lb/>Magnum Etruria Ducem II.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s></p><figure/><p type="head"> | <s><emph type="italics"/>Ad<emph.end type="italics"/> FRANCISCVM <emph type="italics"/>Medicem <lb/>Magnum Etruria Ducem II.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>FLORENTIAE, <lb/>In Officina Georgii Mare&longs;cotti. <lb/></s> | <s>FLORENTIAE, <lb/>In Officina Georgii Mare&longs;cotti. <lb/></s> |
| | |
| <s>MDLXXV.<!-- KEEP S--></s></p><pb/><figure/><p type="head"> | <s>MDLXXV.<!-- KEEP S--></s></p><pb xlink:href="011/01/002.jpg"/><p type="head"> |
| | |
| <s>ROBERTVS TITIVS BVRGEN. <lb/>IN HIERONYMI BORRI <lb/>EFFIGIEM.</s></p><p type="main"> | <s>ROBERTVS TITIVS BVRGEN. <lb/>IN HIERONYMI BORRI <lb/>EFFIGIEM.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Qvisqvis es, exiguo qui inclu&longs;am con&longs;picis orbe <lb/>Effigiem BORRI, & facili miraris ab arte <lb/>Expre&longs;&longs;os vultus, atque ora &longs;imillima veris, <lb/>Quanto deinde magis mirabere, cum tibi lectus <lb/>Liber erit, quo naturæ fugientis opertum <lb/>Mon&longs;trat iter, <expan abbr="vinclisq.">vinclisque</expan> docet retinacibus arctè <lb/>Comprimere, vt ne &longs;e te ignaro concitet hilum, <lb/>Quam &longs;tupeas? </s> | <s><emph type="italics"/>Qvisqvis es, exiguo qui inclu&longs;am con&longs;picis orbe <lb/>Effigiem BORRI, & facili miraris ab arte <lb/>Expre&longs;&longs;os vultus, atque ora &longs;imillima veris, <lb/>Quanto deinde magis mirabere, cum tibi lectus <lb/>Liber erit, quo naturæ fugientis opertum <lb/>Mon&longs;trat iter, <expan abbr="vinclisq.">vinclisque</expan> docet retinacibus arctè <lb/>Comprimere, vt ne &longs;e te ignaro concitet hilum, <lb/>Quam &longs;tupeas? </s> |
| | |
| <s><expan abbr="namq.">namque</expan> ingenij præ&longs;tantis imago <lb/>Longè animata magis &longs;e&longs;e hic o&longs;tentat, vt ignis <lb/>Aethereus, qui mane nouum praeuortitur ortum<emph.end type="italics"/></s></p><pb/><p type="head"> | <s><expan abbr="namq.">namque</expan> ingenij præ&longs;tantis imago <lb/>Longè animata magis &longs;e&longs;e hic o&longs;tentat, vt ignis <lb/>Aethereus, qui mane nouum praeuortitur ortum<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/003.jpg"/><p type="head"> |
| | |
| <s>FRANCISCO MEDICI <lb/>MAGNO ETRVRIAE <lb/>DVCI II.<!-- KEEP S--></s></p><p type="head"> | <s>FRANCISCO MEDICI <lb/>MAGNO ETRVRIAE <lb/>DVCI II.<!-- KEEP S--></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Sed tamen adhuc manca, <lb/>& vulgaris iure videbatur ea e&longs;&longs;e cognitio. </s> | <s>Sed tamen adhuc manca, <lb/>& vulgaris iure videbatur ea e&longs;&longs;e cognitio. </s> |
| | |
| <s>Verum <pb/>fortuna nobis dedit, vt ederentur in Iucem Xeno­<lb/>phanes & auditor eius Parmenides, & ambo &longs;upe­<lb/>riori naturæ cognitioni non mediocre afferrent in <lb/>crementum, ac magnus ille Philo&longs;ophus Pythago­<lb/>ras na&longs;ceretur, qui multa ii&longs;dem de rebus politius <lb/><expan abbr="perfectiu&longs;q.">perfectiu&longs;que</expan> proferret; & philo&longs;ophiam à prima in­<lb/>choataque forma ad expletam, atque cumulatam <lb/>in dies felicius procedentem relinqueret. </s> | <s>Verum <pb xlink:href="011/01/004.jpg"/>fortuna nobis dedit, vt ederentur in Iucem Xeno­<lb/>phanes & auditor eius Parmenides, & ambo &longs;upe­<lb/>riori naturæ cognitioni non mediocre afferrent in <lb/>crementum, ac magnus ille Philo&longs;ophus Pythago­<lb/>ras na&longs;ceretur, qui multa ii&longs;dem de rebus politius <lb/><expan abbr="perfectiu&longs;q.">perfectiu&longs;que</expan> proferret; & philo&longs;ophiam à prima in­<lb/>choataque forma ad expletam, atque cumulatam <lb/>in dies felicius procedentem relinqueret. </s> |
| | |
| <s>Horum <lb/>ætati &longs;ucce&longs;sit Anaxagoras, quem, vt con&longs;ulto De­<lb/>mocritum, Empedoclem, & alios omittam, ma­<lb/>gnum attuli&longs;&longs;e optimis di&longs;ciplinis adiumentum, & <lb/>auxi&longs;&longs;e &longs;uos di&longs;cipulos &longs;cientia quadam admira­<lb/>bili, con&longs;tans e&longs;t omnium opinio. </s> | <s>Horum <lb/>ætati &longs;ucce&longs;sit Anaxagoras, quem, vt con&longs;ulto De­<lb/>mocritum, Empedoclem, & alios omittam, ma­<lb/>gnum attuli&longs;&longs;e optimis di&longs;ciplinis adiumentum, & <lb/>auxi&longs;&longs;e &longs;uos di&longs;cipulos &longs;cientia quadam admira­<lb/>bili, con&longs;tans e&longs;t omnium opinio. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Po&longs;t eos autem, quorum mentio­<lb/>nem fecimus, <expan abbr="nõnulli">nonnulli</expan> alii graui&longs;simi viri in hoc præ <lb/>claro &longs;tudiorum genere ita ver&longs;ati &longs;unt, vt multo <lb/>acrius quam &longs;uperiores, & grauius ad philo&longs;ophan <lb/>dum incubuerint: nam diuino munere donatus <lb/>e&longs;t nobis Ari&longs;toteles <expan abbr="Philo&longs;ophorũ">Philo&longs;ophorum</expan> vere princeps, <lb/>à quo vno, & facilius, & melius, & breui plura didi <lb/>cit omnis po&longs;teritas, quam à prioribus didicerit. <lb/></s> | <s>Po&longs;t eos autem, quorum mentio­<lb/>nem fecimus, <expan abbr="nõnulli">nonnulli</expan> alii graui&longs;simi viri in hoc præ <lb/>claro &longs;tudiorum genere ita ver&longs;ati &longs;unt, vt multo <lb/>acrius quam &longs;uperiores, & grauius ad philo&longs;ophan <lb/>dum incubuerint: nam diuino munere donatus <lb/>e&longs;t nobis Ari&longs;toteles <expan abbr="Philo&longs;ophorũ">Philo&longs;ophorum</expan> vere princeps, <lb/>à quo vno, & facilius, & melius, & breui plura didi <lb/>cit omnis po&longs;teritas, quam à prioribus didicerit. <lb/></s> |
| | |
| <s>Quoniam autem, &longs;iue maiorum negligentia, &longs;iue <lb/>temporum iniuria, &longs;iue alio quouis malo fato fide­<lb/>lis illa veterum philo&longs;ophorum, qui Ari&longs;totelem <lb/>ætate præ&longs;titerunt, doctrina ad hancv&longs;que diem ia<pb/>cuit in tenebris, & &longs;olis videtur luce clarius, pluri­<lb/>mum humano generi eum hominem profuturum, <lb/>cuius con&longs;ilio, & opera ex tam diuturnis tenebris <lb/>emergeret; propterea &longs;um arbitratus maximos <lb/>quo&longs;que labores experiundos mihi & &longs;ubeundos <lb/>e&longs;&longs;e, vt tandem aliquando ea per me in lucem euo­<lb/>cetur; propterea libenter etiam expertus &longs;um, ac <lb/>tentaui omnia. </s> | <s>Quoniam autem, &longs;iue maiorum negligentia, &longs;iue <lb/>temporum iniuria, &longs;iue alio quouis malo fato fide­<lb/>lis illa veterum philo&longs;ophorum, qui Ari&longs;totelem <lb/>ætate præ&longs;titerunt, doctrina ad hancv&longs;que diem ia<pb xlink:href="011/01/005.jpg"/>cuit in tenebris, & &longs;olis videtur luce clarius, pluri­<lb/>mum humano generi eum hominem profuturum, <lb/>cuius con&longs;ilio, & opera ex tam diuturnis tenebris <lb/>emergeret; propterea &longs;um arbitratus maximos <lb/>quo&longs;que labores experiundos mihi & &longs;ubeundos <lb/>e&longs;&longs;e, vt tandem aliquando ea per me in lucem euo­<lb/>cetur; propterea libenter etiam expertus &longs;um, ac <lb/>tentaui omnia. </s> |
| | |
| <s>Vtinam autem no&longs;tris laboribus <lb/>contingat exitus, quem optamus, vt me duce Phi­<lb/>lo&longs;ophia illa tam glorio&longs;a, & vera quam antiqua, <lb/>paulatim quidem &longs;uperioribus &longs;ingulis ætatibus <lb/>aucta, &longs;ed cra&longs;&longs;is tamen adhuc tenebris circumfu&longs;a <lb/>aut &longs;uaui&longs;&longs;imam lucem a&longs;piciat, qua indigni&longs;simè <lb/>ne&longs;cio quomodo videtur priuari, aut ea frui &longs;altem <lb/>incipiat. </s> | <s>Vtinam autem no&longs;tris laboribus <lb/>contingat exitus, quem optamus, vt me duce Phi­<lb/>lo&longs;ophia illa tam glorio&longs;a, & vera quam antiqua, <lb/>paulatim quidem &longs;uperioribus &longs;ingulis ætatibus <lb/>aucta, &longs;ed cra&longs;&longs;is tamen adhuc tenebris circumfu&longs;a <lb/>aut &longs;uaui&longs;&longs;imam lucem a&longs;piciat, qua indigni&longs;simè <lb/>ne&longs;cio quomodo videtur priuari, aut ea frui &longs;altem <lb/>incipiat. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Num quam tamen futurum e&longs;t, <lb/>vt me mei huius con&longs;ilii indu&longs;triæque pœniteat q <lb/>Nam &longs;i me huius Philo&longs;ophiæ fontes antea ita clau <lb/>&longs;os, vt nemini paterent, demon&longs;trante ad eos mul­<lb/>to &longs;tudio&longs;ius aperiendos alii po&longs;thac <expan abbr="excitabũtur">excitabuntur</expan>, <lb/>& huius virtutis, vt &longs;pero, & opto, præ&longs;tantiam con <lb/>&longs;equentur, mea etiam laus ex aliqua parte fuerit. <lb/></s> | <s>Num quam tamen futurum e&longs;t, <lb/>vt me mei huius con&longs;ilii indu&longs;triæque pœniteat q <lb/>Nam &longs;i me huius Philo&longs;ophiæ fontes antea ita clau <lb/>&longs;os, vt nemini paterent, demon&longs;trante ad eos mul­<lb/>to &longs;tudio&longs;ius aperiendos alii po&longs;thac <expan abbr="excitabũtur">excitabuntur</expan>, <lb/>& huius virtutis, vt &longs;pero, & opto, præ&longs;tantiam con <lb/>&longs;equentur, mea etiam laus ex aliqua parte fuerit. <lb/></s> |
| | |
| <s>Sed quoniam quicunque aliqua ingenii &longs;ui monu <lb/>menta po&longs;teritati mandant, ea plerique omnes &longs;ibi <lb/>videntur magnis dicare principibus debere, qui <lb/>aut benemeriti &longs;int, aut literis delectentur, aut pro <lb/>excellenti, & &longs;ingulari ingenio quod po&longs;sident, de <lb/>aliorum etiam ingeniis verè po&longs;sint exi&longs;timare, <gap/><pb/>Idcirco FRANCISCE Med: Magne Dux quem <lb/>COSMO Parenti optimo, & felici&longs;simo &longs;uper&longs;ti­<lb/>tem e&longs;&longs;e voluit immortalis DEVS, vt te Etruriam <lb/>admini&longs;trante, ac regente magnum & tri&longs;te illud <lb/>de&longs;iderium quod in cælum reuertens vir ille diui­<lb/>nus vniuer&longs;æ huic prouinciæ reliquit &longs;ui, leniatur, <lb/>& eius Ciuitates pergant felices e&longs;&longs;e, quod tu tan­<lb/>to Patre digni&longs;simus filius & propterea etiam reip. <lb/></s> | <s>Sed quoniam quicunque aliqua ingenii &longs;ui monu <lb/>menta po&longs;teritati mandant, ea plerique omnes &longs;ibi <lb/>videntur magnis dicare principibus debere, qui <lb/>aut benemeriti &longs;int, aut literis delectentur, aut pro <lb/>excellenti, & &longs;ingulari ingenio quod po&longs;sident, de <lb/>aliorum etiam ingeniis verè po&longs;sint exi&longs;timare. <pb xlink:href="011/01/006.jpg"/>Idcirco FRANCISCE Med: Magne Dux quem <lb/>COSMO Parenti optimo, & felici&longs;simo &longs;uper&longs;ti­<lb/>tem e&longs;&longs;e voluit immortalis DEVS, vt te Etruriam <lb/>admini&longs;trante, ac regente magnum & tri&longs;te illud <lb/>de&longs;iderium quod in cælum reuertens vir ille diui­<lb/>nus vniuer&longs;æ huic prouinciæ reliquit &longs;ui, leniatur, <lb/>& eius Ciuitates pergant felices e&longs;&longs;e, quod tu tan­<lb/>to Patre digni&longs;simus filius & propterea etiam reip. <lb/></s> |
| | |
| <s>regendæ &longs;cienti&longs;simus iis præ&longs;is. </s> | <s>regendæ &longs;cienti&longs;simus iis præ&longs;is. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Nam &longs;i hæ meæ vigiliæ acer­<lb/>rimo tanti Principis iudicio re&longs;pondebunt, reli­<lb/>quorum omnium iudicium, quod de me futurum <lb/>e&longs;t, non pertime&longs;cam. </s> | <s>Nam &longs;i hæ meæ vigiliæ acer­<lb/>rimo tanti Principis iudicio re&longs;pondebunt, reli­<lb/>quorum omnium iudicium, quod de me futurum <lb/>e&longs;t, non pertime&longs;cam. </s> |
| | |
| <s>Tevero Flos Italiæ Princi­<lb/>pum lecti&longs;sime, qui in omnibus tuis actionibus pa­<lb/>trium animum, virtutem que capias, & eius huma­<lb/>nitatis, probitatis, con&longs;iliorum effigies cunctis re­<lb/>lictus filius iudicaris, non e&longs;t quod multis verbis <lb/>orem, vt hoc meum opu&longs;culum libenti&longs;simo ani­<lb/>mo accipias, namque te tua &longs;ponte facturum e&longs;&longs;e <lb/>&longs;cribens confidebam, literarum enim &longs;tudia, ea­<lb/>que colentes apud te in tanto &longs;unt honore, vt pa­<lb/>trocinio <expan abbr="primũ">primum</expan> tui num quam &longs;atis laudati Patris, <lb/>deinde tuo ad &longs;pem pri&longs;tinæ dignitatis, quæ alio­<lb/>rum culpa penè tota fuerat ami&longs;&longs;a literæ, videantur <lb/>in Etruria reuixi&longs;&longs;e: Etenim nemini ob&longs;curum e&longs;&longs;e <pb/>arbitror ex vltimis etiam terris à te viros omni libe| <lb/>rali doctrina eruditi&longs;simos Pi&longs;as tuas quo virtutis <lb/>ergò vndique iuuenum examina confluunt hone­<lb/>&longs;ti&longs;sima accer&longs;itos mercede, & quotannis maiore <lb/>diligentia accer&longs;iri, vt vniu&longs;qui&longs;que quam tenet <lb/>publicè profiteatur, & doceat &longs;cientiam. </s> | <s>Tevero Flos Italiæ Princi­<lb/>pum lecti&longs;sime, qui in omnibus tuis actionibus pa­<lb/>trium animum, virtutem que capias, & eius huma­<lb/>nitatis, probitatis, con&longs;iliorum effigies cunctis re­<lb/>lictus filius iudicaris, non e&longs;t quod multis verbis <lb/>orem, vt hoc meum opu&longs;culum libenti&longs;simo ani­<lb/>mo accipias, namque te tua &longs;ponte facturum e&longs;&longs;e <lb/>&longs;cribens confidebam, literarum enim &longs;tudia, ea­<lb/>que colentes apud te in tanto &longs;unt honore, vt pa­<lb/>trocinio <expan abbr="primũ">primum</expan> tui num quam &longs;atis laudati Patris, <lb/>deinde tuo ad &longs;pem pri&longs;tinæ dignitatis, quæ alio­<lb/>rum culpa penè tota fuerat ami&longs;&longs;a literæ, videantur <lb/>in Etruria reuixi&longs;&longs;e: Etenim nemini ob&longs;curum e&longs;&longs;e <pb xlink:href="011/01/007.jpg"/>arbitror ex vltimis etiam terris à te viros omni libe| <lb/>rali doctrina eruditi&longs;simos Pi&longs;as tuas quo virtutis <lb/>ergò vndique iuuenum examina confluunt hone­<lb/>&longs;ti&longs;sima accer&longs;itos mercede, & quotannis maiore <lb/>diligentia accer&longs;iri, vt vniu&longs;qui&longs;que quam tenet <lb/>publicè profiteatur, & doceat &longs;cientiam. </s> |
| | |
| <s>Atque <lb/>&longs;umptus qui faciendi &longs;unt in eos tam libenter fa­<lb/>ctos, & fieri, cum &longs;cias numquam melius poni po&longs;| <lb/>&longs;e quam quos libenti&longs;sime. </s> | <s>Atque <lb/>&longs;umptus qui faciendi &longs;unt in eos tam libenter fa­<lb/>ctos, & fieri, cum &longs;cias numquam melius poni po&longs;| <lb/>&longs;e quam quos libenti&longs;sime. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Quapropter &longs;i tanti viri &longs;plendore me vis intermo| <lb/>ri, mittito. </s> | <s>Quapropter &longs;i tanti viri &longs;plendore me vis intermo| <lb/>ri, mittito. </s> |
| | |
| <s>Sin me &longs;iliam tuam æque tibi dulcem, <lb/>ni&longs;i me fallit animus ac ip&longs;am vitam cupis incolu-<pb/>mem mittendi con&longs;ilium mutato. </s> | <s>Sin me &longs;iliam tuam æque tibi dulcem, <lb/>ni&longs;i me fallit animus ac ip&longs;am vitam cupis incolu-<pb xlink:href="011/01/008.jpg"/>mem mittendi con&longs;ilium mutato. </s> |
| | |
| <s>Hac mente cum <lb/>e&longs;&longs;et, non e&longs;t tamen au&longs;a neque mihi patri, quem vi <lb/>debat in duxi&longs;&longs;e <expan abbr="animũ">animum</expan> vt iret, aduer&longs;ari, <expan abbr="neq.">neque</expan> quic­<lb/>quam negare Iacobo Saluiato tuarum omnium vir <lb/>tutum ob&longs;eruanti&longs;simo, & nobilitate, ingenio, bene| <lb/>ficentia, fortitudine animi, & rerum v&longs;u florenti&longs;si­<lb/>mo, tibique &longs;ancti&longs;simo &longs;anguinis iure coniuncti&longs;si­<lb/>mo, qui puellam vt parentis dicto e&longs;&longs;et audiens ma <lb/>gnopere hortabatur. </s> | <s>Hac mente cum <lb/>e&longs;&longs;et, non e&longs;t tamen au&longs;a neque mihi patri, quem vi <lb/>debat in duxi&longs;&longs;e <expan abbr="animũ">animum</expan> vt iret, aduer&longs;ari, <expan abbr="neq.">neque</expan> quic­<lb/>quam negare Iacobo Saluiato tuarum omnium vir <lb/>tutum ob&longs;eruanti&longs;simo, & nobilitate, ingenio, bene| <lb/>ficentia, fortitudine animi, & rerum v&longs;u florenti&longs;si­<lb/>mo, tibique &longs;ancti&longs;simo &longs;anguinis iure coniuncti&longs;si­<lb/>mo, qui puellam vt parentis dicto e&longs;&longs;et audiens ma <lb/>gnopere hortabatur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Verbis autem exprimi non po| <lb/>te&longs;t, quantum ego &longs;im voluptatis capturus, vbi abs <lb/>te, pro tua incredibili humanitate, hanc meam fi­<lb/>liam (vt cupio) benigno vultu <expan abbr="exceptã">exceptam</expan> audiuero. <lb/></s> | <s>Verbis autem exprimi non po| <lb/>te&longs;t, quantum ego &longs;im voluptatis capturus, vbi abs <lb/>te, pro tua incredibili humanitate, hanc meam fi­<lb/>liam (vt cupio) benigno vultu <expan abbr="exceptã">exceptam</expan> audiuero. <lb/></s> |
| | |
| <s>Quæ quidem res &longs;i ex no&longs;tra &longs;ententia ceciderit, <lb/>præterquam quod aliquid mihi videbor e&longs;&longs;e, alte­<lb/>ram filiam iam natu grandem non ita multo po&longs;t <lb/>tibi mittam, ac dicabo, cui me velim &longs;cias iamdiu <pb/>me ip&longs;um, mea&longs;que fortunas omnes, quantulæcun| <lb/>que &longs;int, & vniuer&longs;am domum dica&longs;&longs;e: &longs;ed cum <lb/>opus non &longs;it verbis vbi rerum & ad&longs;unt & aderunt <lb/>quotidie certi&longs;sima te&longs;timonia, longioris æpi&longs;tolæ <lb/>&longs;atietatem effugiam, atque illud etiam mihi abs te <lb/>petam beneficium, vt &longs;i frons puellæ huius nullis <lb/>erit calami&longs;tri ve&longs;tigiis notata, &longs;i nulla fucati can­<lb/>doris erunt adhibita medicamenta, &longs;i naturalis in <lb/>ea tantum nitor erit, hæc e&longs;&longs;e probitatis eius, non <lb/>negligentiæ expre&longs;&longs;a &longs;igna exi&longs;times: Quod &longs;i or­<lb/>namenta mole&longs;te feres omi&longs;&longs;a, meam harum rerum <lb/>in&longs;citiam facile excu&longs;abis: propterea quod &longs;pecta­<lb/>ri res, non verba pendi non ignoras in Philo&longs;ophia. <lb/></s> | <s>Quæ quidem res &longs;i ex no&longs;tra &longs;ententia ceciderit, <lb/>præterquam quod aliquid mihi videbor e&longs;&longs;e, alte­<lb/>ram filiam iam natu grandem non ita multo po&longs;t <lb/>tibi mittam, ac dicabo, cui me velim &longs;cias iamdiu <pb xlink:href="011/01/009.jpg"/>me ip&longs;um, mea&longs;que fortunas omnes, quantulæcun| <lb/>que &longs;int, & vniuer&longs;am domum dica&longs;&longs;e: &longs;ed cum <lb/>opus non &longs;it verbis vbi rerum & ad&longs;unt & aderunt <lb/>quotidie certi&longs;sima te&longs;timonia, longioris æpi&longs;tolæ <lb/>&longs;atietatem effugiam, atque illud etiam mihi abs te <lb/>petam beneficium, vt &longs;i frons puellæ huius nullis <lb/>erit calami&longs;tri ve&longs;tigiis notata, &longs;i nulla fucati can­<lb/>doris erunt adhibita medicamenta, &longs;i naturalis in <lb/>ea tantum nitor erit, hæc e&longs;&longs;e probitatis eius, non <lb/>negligentiæ expre&longs;&longs;a &longs;igna exi&longs;times: Quod &longs;i or­<lb/>namenta mole&longs;te feres omi&longs;&longs;a, meam harum rerum <lb/>in&longs;citiam facile excu&longs;abis: propterea quod &longs;pecta­<lb/>ri res, non verba pendi non ignoras in Philo&longs;ophia. <lb/></s> |
| | |
| <s>Vale non Etruriæ &longs;olum, &longs;ed Italiæ etiam, ac <lb/>vniuer&longs;i orbis verum decus, ac lumen, <lb/>& Borrium tuæ voluntati mirificè <lb/>deditum mirificè etiam <lb/>dilige. </s></p><pb/><p type="head"> | <s>Vale non Etruriæ &longs;olum, &longs;ed Italiæ etiam, ac <lb/>vniuer&longs;i orbis verum decus, ac lumen, <lb/>& Borrium tuæ voluntati mirificè <lb/>deditum mirificè etiam <lb/>dilige. </s></p><pb xlink:href="011/01/010.jpg"/><p type="head"> |
| | |
| <s>BARTHOLOMEO <lb/>CONCINIO TALLAE, <lb/>ET PENNAE BERILLVSTRI <lb/>COMITI,</s></p><p type="head"> | <s>BARTHOLOMEO <lb/>CONCINIO TALLAE, <lb/>ET PENNAE BERILLVSTRI <lb/>COMITI,</s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Nam filia hæc mea, quæ, vt &longs;cis, licet inuita, meo tamen iu&longs;&longs;u <lb/>viæ &longs;e commi&longs;erat, vt adiret<emph.end type="italics"/> FRANCISCVM MEDI­<lb/>CEM <emph type="italics"/>&longs;plendoris immen&longs;i excel&longs;ique animi Principem, Ma­<lb/>gnum Etruriæ Ducem II. cui, eam ego muneri me mi&longs;&longs;urum <lb/>promi&longs;eram, quamuis v&longs;que ad Regias ædes progre&longs;&longs;a e&longs;&longs;et, <lb/>eas tamen non au&longs;a est ingredi, & illarum ædium magnificen| <lb/>tia, & maxima aulicorum frequentia, ciuium, &longs;ummorumque<lb/>hominum &longs;plendore, quibus assidue tanti Principis ianua, at­<lb/>que vestibulum celebratur perterrita: ideo itinere iam penè <lb/>confecto domum reuertit toto corpore contremi&longs;cens. </s> | <s>Nam filia hæc mea, quæ, vt &longs;cis, licet inuita, meo tamen iu&longs;&longs;u <lb/>viæ &longs;e commi&longs;erat, vt adiret<emph.end type="italics"/> FRANCISCVM MEDI­<lb/>CEM <emph type="italics"/>&longs;plendoris immen&longs;i excel&longs;ique animi Principem, Ma­<lb/>gnum Etruriæ Ducem II. cui, eam ego muneri me mi&longs;&longs;urum <lb/>promi&longs;eram, quamuis v&longs;que ad Regias ædes progre&longs;&longs;a e&longs;&longs;et, <lb/>eas tamen non au&longs;a est ingredi, & illarum ædium magnificen| <lb/>tia, & maxima aulicorum frequentia, ciuium, &longs;ummorumque<lb/>hominum &longs;plendore, quibus assidue tanti Principis ianua, at­<lb/>que vestibulum celebratur perterrita: ideo itinere iam penè <lb/>confecto domum reuertit toto corpore contremi&longs;cens. </s> |
| | |
| <s>Cum <lb/>enim à Patre omnia metueret, refugerat &longs;anguis, neque <lb/>mehercule &longs;ine cau&longs;a, propterea quod, vt vidieam redeun­<lb/>tem, ac amori meo amore non re&longs;pondentem, exar&longs;i iracun­<lb/>dia, & vix me continui,, quin inuolauerim in capillum, eoque<lb/>ip&longs;am & veste con&longs;ciderim: atque ni&longs;i mihi ad pedes pro-<pb/>&longs;trata iacui&longs;&longs;et mi&longs;era, patris mi&longs;ericordiam implorans, &longs;e <lb/>pecca&longs;&longs;e ni&longs;i vidi&longs;&longs;et, iureque iurando ni&longs;i confirma&longs;&longs;et me iu­<lb/>bente Patre, quoties opus &longs;it, &longs;e tuo tantum comitatu &longs;eptam, <lb/>florentissimam istam, fortunatissimam, & pulcherrimam <lb/>vrbem, orbis terrarum lucem, & tam præclara Vrbe Prin­<lb/>cipem dignissimum, omnino omni crudelitate lacera&longs;&longs;em. <lb/></s> | <s>Cum <lb/>enim à Patre omnia metueret, refugerat &longs;anguis, neque <lb/>mehercule &longs;ine cau&longs;a, propterea quod, vt vidieam redeun­<lb/>tem, ac amori meo amore non re&longs;pondentem, exar&longs;i iracun­<lb/>dia, & vix me continui,, quin inuolauerim in capillum, eoque<lb/>ip&longs;am & veste con&longs;ciderim: atque ni&longs;i mihi ad pedes pro-<pb xlink:href="011/01/011.jpg"/>&longs;trata iacui&longs;&longs;et mi&longs;era, patris mi&longs;ericordiam implorans, &longs;e <lb/>pecca&longs;&longs;e ni&longs;i vidi&longs;&longs;et, iureque iurando ni&longs;i confirma&longs;&longs;et me iu­<lb/>bente Patre, quoties opus &longs;it, &longs;e tuo tantum comitatu &longs;eptam, <lb/>florentissimam istam, fortunatissimam, & pulcherrimam <lb/>vrbem, orbis terrarum lucem, & tam præclara Vrbe Prin­<lb/>cipem dignissimum, omnino omni crudelitate lacera&longs;&longs;em. <lb/></s> |
| | |
| <s>Quamquam igitur pudor eius mihi vi&longs;us est &longs;ubrusticus, & <lb/>meum animum non parum offendit, ei tamen, quia ætas illa <lb/>pudore dicitur ornari, naturali etiam in liberos amore addu­<lb/>ctus ignoui; eoque facilius quod eam cogor pluris etiam quam <lb/>antea facere, cum nunc <expan abbr="primũ">primum</expan> ita abundare ingenio videam, <lb/>vt &longs;ibi te dari in hac &longs;u&longs;cipienda actione Ducem voluerit, in­<lb/>telligens credo, quam propter fidem rerumque agendarum pe­<lb/>ritiam &longs;is gratio&longs;us apud amplissimum clarissimumque illum <lb/>Principem Virum, ad quem, ni&longs;i velit paternam gratiam ef <lb/>fundere, cogitur adire. </s> | <s>Quamquam igitur pudor eius mihi vi&longs;us est &longs;ubrusticus, & <lb/>meum animum non parum offendit, ei tamen, quia ætas illa <lb/>pudore dicitur ornari, naturali etiam in liberos amore addu­<lb/>ctus ignoui; eoque facilius quod eam cogor pluris etiam quam <lb/>antea facere, cum nunc <expan abbr="primũ">primum</expan> ita abundare ingenio videam, <lb/>vt &longs;ibi te dari in hac &longs;u&longs;cipienda actione Ducem voluerit, in­<lb/>telligens credo, quam propter fidem rerumque agendarum pe­<lb/>ritiam &longs;is gratio&longs;us apud amplissimum clarissimumque illum <lb/>Principem Virum, ad quem, ni&longs;i velit paternam gratiam ef <lb/>fundere, cogitur adire. </s> |
| | |
| <s>Quare, quæ tua e&longs;t &longs;ingularis <expan abbr="nõ">non</expan> in me <lb/>&longs;olum &longs;ed in omnes etiam beneuolentia, & humanitas, tamet&longs;i <lb/>&longs;emper ita es de maximis rebus occupatus, vt ab omni occupa<lb/>tione te numquam expedias, quam ad te mitto filiam com­<lb/>mendatam habeas, eamdem comiteris, atque in itinere tan­<lb/>tum puellæ addas animi, &longs;i perget e&longs;&longs;e timida vt ea in orna­<lb/>tissimi no&longs;tri Principis con&longs;pectum veniat, & mea fides libe­<lb/>retur. </s> | <s>Quare, quæ tua e&longs;t &longs;ingularis <expan abbr="nõ">non</expan> in me <lb/>&longs;olum &longs;ed in omnes etiam beneuolentia, & humanitas, tamet&longs;i <lb/>&longs;emper ita es de maximis rebus occupatus, vt ab omni occupa<lb/>tione te numquam expedias, quam ad te mitto filiam com­<lb/>mendatam habeas, eamdem comiteris, atque in itinere tan­<lb/>tum puellæ addas animi, &longs;i perget e&longs;&longs;e timida vt ea in orna­<lb/>tissimi no&longs;tri Principis con&longs;pectum veniat, & mea fides libe­<lb/>retur. </s> |
| | |
| <s>Vale, ac me vt &longs;oles ama.<emph.end type="italics"/></s></p><pb/><p type="head"> | <s>Vale, ac me vt &longs;oles ama.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/012.jpg"/><p type="head"> |
| | |
| <s>BENEDICTVS TITIVS <lb/>ROBERTO F. DVLCISSIMO. <lb/>S. P. D.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <s>BENEDICTVS TITIVS <lb/>ROBERTO F. DVLCISSIMO. <lb/>S. P. D.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>futurus &longs;it, non rabula de foro, plurimis, atque <lb/>optimis artibus ornatum e&longs;&longs;e; quo factum e&longs;t, vt <lb/>teneriori adhuc ætate exqui&longs;itius te iis literis in&longs;tituerim, quibus ad <lb/>humanitatem informamur, ac deinde annis procedentibus tuo ip&longs;e <lb/>in&longs;tinctu, necnon aliqua mea cohortatione ad philo&longs;ophiam, quæ <lb/>de moribus docet, quæque rerum naturam per&longs;crutatur, animum <lb/>appuleris, in qua quantum profeceris, ni&longs;i tui te fallit amor, facilè <lb/>tibi erit iudicare: Ego certè, quod parentis fuit amanti&longs;&longs;imi, ac filii <lb/>laudum &longs;itienti&longs;&longs;imi, cumulatè præ&longs;titi; vt &longs;i quid aut temporis, aut <lb/>pecuniarum iactur&ecedil; factum &longs;it, eius in te omnis culpa re&longs;ideat. </s> | <s>futurus &longs;it, non rabula de foro, plurimis, atque <lb/>optimis artibus ornatum e&longs;&longs;e; quo factum e&longs;t, vt <lb/>teneriori adhuc ætate exqui&longs;itius te iis literis in&longs;tituerim, quibus ad <lb/>humanitatem informamur, ac deinde annis procedentibus tuo ip&longs;e <lb/>in&longs;tinctu, necnon aliqua mea cohortatione ad philo&longs;ophiam, quæ <lb/>de moribus docet, quæque rerum naturam per&longs;crutatur, animum <lb/>appuleris, in qua quantum profeceris, ni&longs;i tui te fallit amor, facilè <lb/>tibi erit iudicare: Ego certè, quod parentis fuit amanti&longs;&longs;imi, ac filii <lb/>laudum &longs;itienti&longs;&longs;imi, cumulatè præ&longs;titi; vt &longs;i quid aut temporis, aut <lb/>pecuniarum iactur&ecedil; factum &longs;it, eius in te omnis culpa re&longs;ideat. </s> |
| | |
| <s>At­<lb/>que vt intelligas me meas in te omnes cogitationes libenter con&longs;ume <lb/>re&longs;olere, nec de re quapiam magis laborare, quam vt iis virtutibus <lb/>excellas, quæ homines ex vulgi numero eximere con&longs;ueuerunt; mit­<lb/>to ad te HIER ONYMI BORRII librum, quem de grauium, <lb/>& leuium motu præcellens ille philo&longs;ophus con&longs;criptum tamquam <lb/><expan abbr="te&longs;t&etilde;">te&longs;tem</expan> mutuæ inter nos beneuolentiæ, mihi dono dedit: nam cum is <lb/>proximè ab Vrbe reuerti&longs;&longs;et, atque à me officij cau&longs;&longs;a adiretur, po&longs;t <lb/>varios de rerum no&longs;trarum &longs;tatu &longs;ermones vltro, citroque habitos, <lb/>eò delatus e&longs;t, vt maximam &longs;e, atque adeo præcipuam aduer&longs;æ for­<lb/>tunæ alleuationem, & à mole&longs;tiis aberrationem ab vna pr&ecedil;&longs;ertim phi <lb/>lo&longs;ophia inuenire affirmaret; in qua ita conquie&longs;cere con&longs;ueui&longs;&longs;et, vt <lb/>&longs;uæ omnes œgritudines hoc tamquam pharmaco lenirentur; quam­<lb/>obrem identidem me ad hoc &longs;tudium <expan abbr="cape&longs;&longs;endũ">cape&longs;&longs;endum</expan> hortabatur; apud <lb/>quem cum deuexam iam ætatem, dome&longs;ticaque negocia, quorum <lb/>multitudine propè obruor, excu&longs;arem, h&ecedil;c tibi præcepta dari opor­<lb/>tere exi&longs;timabam; & quoniam &longs;tudiorum cau&longs;&longs;a abe&longs;&longs;es, vehementer <lb/>ab eo contendere cœpi, vt aliquod huiu&longs;modi <expan abbr="&longs;criptorũ">&longs;criptorum</expan> genus, quod <lb/>te ad philo&longs;ophiam perdi&longs;cendam inflammaret, nec tamen à ciuili ra<lb/>tione magnopere abhorreret, in tui gratiam pertexeret, vel &longs;i quid <pb/>iam nunc in &longs;chedulis haberet, oportunè depromeret; is, vt e&longs;t hu­<lb/>mani&longs;&longs;imus, & tui vehementer amans, facturum &longs;e, atque id qui­<lb/>dem breui, prolixè recepit, tum &longs;cilicet, cum <foreign lang="greek">u/po/mnhma</foreign> quoddam, <lb/>quod de grauium, & leuium natura in manibus haberet, ab&longs;olui&longs;&longs;et. <lb/></s> | <s>At­<lb/>que vt intelligas me meas in te omnes cogitationes libenter con&longs;ume <lb/>re&longs;olere, nec de re quapiam magis laborare, quam vt iis virtutibus <lb/>excellas, quæ homines ex vulgi numero eximere con&longs;ueuerunt; mit­<lb/>to ad te HIER ONYMI BORRII librum, quem de grauium, <lb/>& leuium motu præcellens ille philo&longs;ophus con&longs;criptum tamquam <lb/><expan abbr="te&longs;t&etilde;">te&longs;tem</expan> mutuæ inter nos beneuolentiæ, mihi dono dedit: nam cum is <lb/>proximè ab Vrbe reuerti&longs;&longs;et, atque à me officij cau&longs;&longs;a adiretur, po&longs;t <lb/>varios de rerum no&longs;trarum &longs;tatu &longs;ermones vltro, citroque habitos, <lb/>eò delatus e&longs;t, vt maximam &longs;e, atque adeo præcipuam aduer&longs;æ for­<lb/>tunæ alleuationem, & à mole&longs;tiis aberrationem ab vna pr&ecedil;&longs;ertim phi <lb/>lo&longs;ophia inuenire affirmaret; in qua ita conquie&longs;cere con&longs;ueui&longs;&longs;et, vt <lb/>&longs;uæ omnes œgritudines hoc tamquam pharmaco lenirentur; quam­<lb/>obrem identidem me ad hoc &longs;tudium <expan abbr="cape&longs;&longs;endũ">cape&longs;&longs;endum</expan> hortabatur; apud <lb/>quem cum deuexam iam ætatem, dome&longs;ticaque negocia, quorum <lb/>multitudine propè obruor, excu&longs;arem, h&ecedil;c tibi præcepta dari opor­<lb/>tere exi&longs;timabam; & quoniam &longs;tudiorum cau&longs;&longs;a abe&longs;&longs;es, vehementer <lb/>ab eo contendere cœpi, vt aliquod huiu&longs;modi <expan abbr="&longs;criptorũ">&longs;criptorum</expan> genus, quod <lb/>te ad philo&longs;ophiam perdi&longs;cendam inflammaret, nec tamen à ciuili ra<lb/>tione magnopere abhorreret, in tui gratiam pertexeret, vel &longs;i quid <pb xlink:href="011/01/013.jpg"/>iam nunc in &longs;chedulis haberet, oportunè depromeret; is, vt e&longs;t hu­<lb/>mani&longs;&longs;imus, & tui vehementer amans, facturum &longs;e, atque id qui­<lb/>dem breui, prolixè recepit, tum &longs;cilicet, cum <foreign lang="greek">u/po/mnhma</foreign> quoddam, <lb/>quod de grauium, & leuium natura in manibus haberet, ab&longs;olui&longs;&longs;et. <lb/></s> |
| | |
| <s>Hic ego hominem acrius vrgere cœpi, vt id, qualecunque e&longs;&longs;et, no­<lb/>bis o&longs;tenderet, eiu&longs;que legendi copiam faceret: Vidi opus, vehemen­<lb/>ter probaui; itaque quotidie mole&longs;tior ei &longs;um factus, donec <expan abbr="extremã">extremam</expan> <lb/>commentario manum imponeret; res tandem ad exitum perducta <lb/>e&longs;t, quam ad te tran&longs;mittere volui; vt cùm à iuri&longs;con&longs;. </s> | <s>Hic ego hominem acrius vrgere cœpi, vt id, qualecunque e&longs;&longs;et, no­<lb/>bis o&longs;tenderet, eiu&longs;que legendi copiam faceret: Vidi opus, vehemen­<lb/>ter probaui; itaque quotidie mole&longs;tior ei &longs;um factus, donec <expan abbr="extremã">extremam</expan> <lb/>commentario manum imponeret; res tandem ad exitum perducta <lb/>e&longs;t, quam ad te tran&longs;mittere volui; vt cùm à iuri&longs;con&longs;. </s> |
| | |
| <s>animum ali­<lb/>quando auocaueris, ea te oblectes, & in tuo ocio di&longs;cas e&longs;&longs;e minimè <lb/>ocio&longs;us. </s> | <s>animum ali­<lb/>quando auocaueris, ea te oblectes, & in tuo ocio di&longs;cas e&longs;&longs;e minimè <lb/>ocio&longs;us. </s> |
| | |
| <s>Leges igitur librum argumenti, &longs;i quod aliud in vniuer&longs;a <lb/>philo&longs;ophia, &longs;ubtili&longs;&longs;imi & exqui&longs;iti&longs;&longs;imi; cui præterea illud acce­<lb/>dit, quod eo ordine, ac facilitate, ea verborum copia, atque delectu <lb/>BORRIVS no&longs;ter v&longs;us e&longs;t, vt <expan abbr="dubiũ">dubium</expan> videri po&longs;&longs;it, quid prius in eo <lb/>admiratione <expan abbr="dignũ">dignum</expan> legenti occurrat; Ego certè ita exi&longs;timo, nihil eru <lb/>ditius, nihil <expan abbr="elegãtius">elegantius</expan>, nihil denique in hoc genere ab&longs;olutius fieri po<lb/>tui&longs;&longs;e, ac <expan abbr="pr&ecedil;terquã">pr&ecedil;terquam</expan> quod Peripatetic&ecedil; parti illi, <expan abbr="atq.">atque</expan> membro philo&longs;o <lb/>phiæ, quod re vera &longs;icut e&longs;t, ita omnium iudicio valde ob&longs;curum, <lb/>multi&longs;que ob&longs;tructum difficultatibus exi&longs;timatur, locis aliquot &longs;par <lb/>&longs;im hoc volumine plurimum luminis circumfun ditur, perdifficiles <lb/>omnes, & perob&longs;curæ ab antiquis de motu di&longs;ceptationes agitatæ in <lb/>medio proponuntur, & in clari&longs;&longs;imam lucem è tenebris, in quibus <lb/>hactenus demer&longs;&ecedil; iacuerant, fœliciter euocantur, vt <expan abbr="probati&longs;&longs;imorũ">probati&longs;&longs;imorum</expan> <lb/>Gr&ecedil;corum, & Ari&longs;totelis pr&ecedil;cipuè diuinam methodum, perpetuum­<lb/>que in veritate eruenda ingenij acumen (quorum vtrumque à recen­<lb/>tioribus i&longs;tis philo&longs;ophis longè &longs;olet abe&longs;&longs;e, vt nihil interim dicam <lb/>de recti &longs;ermonis proprietate, & elegantia, cui &longs;e bellum indixi&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>modo videri volunt, &longs;ed hoc poti&longs;&longs;imum nomine apud in cautam, <lb/>&longs;implicemque iuuentutem &longs;e plurimum iactant, & gloriantur, ac &longs;i <lb/>Diis placet, de &longs;uperiore nonnumquam loco clarè, atque apertè pro­<lb/>nunciant) in homine latino facilè agno&longs;cas; itaque cum futurum <lb/>cernerem, vt magna vtilitas in eos redundaret, qui philo&longs;ophiæ &longs;tu­<lb/>diis capiuntur, &longs;i liber hic diuulgaretur; magnopere eum cohortari <lb/>in&longs;titi, neadeo præclarum munus po&longs;teritati inuideret, & quod fœli <lb/>ci&longs;&longs;imo illo &longs;uo ingenio, non exiguis mehercule laboribus, diligen­<lb/>tia propè infinita peperi&longs;&longs;et, nimia quadam mode&longs;tia, quam tamen <lb/>omnes inuidentiam potius interpretaturi e&longs;&longs;ent, interire pateretur: <lb/>euici tandem ab amici&longs;&longs;imo homine, vt librum typographis impri­<lb/>mendum traderet, itaque factum e&longs;t; quem ea cautione leges, vt iu­<lb/>ri&longs;prudentiæ &longs;tudiis ne ob&longs;it; neque enim ignoras quam de te opinio <lb/>nem concitaueris; itemque illud memini&longs;&longs;e debes, nonnullos videli­<pb/><gap/>et e&longs;&longs;e, qui liuore; atquo inuitliæ aliqua a&longs;per&longs;i, multarum i&longs;tam tu<gap/><lb/>rerum &longs;cientiam, tamquam à iuri&longs;con&longs;&longs;. </s> | <s>Leges igitur librum argumenti, &longs;i quod aliud in vniuer&longs;a <lb/>philo&longs;ophia, &longs;ubtili&longs;&longs;imi & exqui&longs;iti&longs;&longs;imi; cui præterea illud acce­<lb/>dit, quod eo ordine, ac facilitate, ea verborum copia, atque delectu <lb/>BORRIVS no&longs;ter v&longs;us e&longs;t, vt <expan abbr="dubiũ">dubium</expan> videri po&longs;&longs;it, quid prius in eo <lb/>admiratione <expan abbr="dignũ">dignum</expan> legenti occurrat; Ego certè ita exi&longs;timo, nihil eru <lb/>ditius, nihil <expan abbr="elegãtius">elegantius</expan>, nihil denique in hoc genere ab&longs;olutius fieri po<lb/>tui&longs;&longs;e, ac <expan abbr="pr&ecedil;terquã">pr&ecedil;terquam</expan> quod Peripatetic&ecedil; parti illi, <expan abbr="atq.">atque</expan> membro philo&longs;o <lb/>phiæ, quod re vera &longs;icut e&longs;t, ita omnium iudicio valde ob&longs;curum, <lb/>multi&longs;que ob&longs;tructum difficultatibus exi&longs;timatur, locis aliquot &longs;par <lb/>&longs;im hoc volumine plurimum luminis circumfun ditur, perdifficiles <lb/>omnes, & perob&longs;curæ ab antiquis de motu di&longs;ceptationes agitatæ in <lb/>medio proponuntur, & in clari&longs;&longs;imam lucem è tenebris, in quibus <lb/>hactenus demer&longs;&ecedil; iacuerant, fœliciter euocantur, vt <expan abbr="probati&longs;&longs;imorũ">probati&longs;&longs;imorum</expan> <lb/>Gr&ecedil;corum, & Ari&longs;totelis pr&ecedil;cipuè diuinam methodum, perpetuum­<lb/>que in veritate eruenda ingenij acumen (quorum vtrumque à recen­<lb/>tioribus i&longs;tis philo&longs;ophis longè &longs;olet abe&longs;&longs;e, vt nihil interim dicam <lb/>de recti &longs;ermonis proprietate, & elegantia, cui &longs;e bellum indixi&longs;&longs;e <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>modo videri volunt, &longs;ed hoc poti&longs;&longs;imum nomine apud in cautam, <lb/>&longs;implicemque iuuentutem &longs;e plurimum iactant, & gloriantur, ac &longs;i <lb/>Diis placet, de &longs;uperiore nonnumquam loco clarè, atque apertè pro­<lb/>nunciant) in homine latino facilè agno&longs;cas; itaque cum futurum <lb/>cernerem, vt magna vtilitas in eos redundaret, qui philo&longs;ophiæ &longs;tu­<lb/>diis capiuntur, &longs;i liber hic diuulgaretur; magnopere eum cohortari <lb/>in&longs;titi, neadeo præclarum munus po&longs;teritati inuideret, & quod fœli <lb/>ci&longs;&longs;imo illo &longs;uo ingenio, non exiguis mehercule laboribus, diligen­<lb/>tia propè infinita peperi&longs;&longs;et, nimia quadam mode&longs;tia, quam tamen <lb/>omnes inuidentiam potius interpretaturi e&longs;&longs;ent, interire pateretur: <lb/>euici tandem ab amici&longs;&longs;imo homine, vt librum typographis impri­<lb/>mendum traderet, itaque factum e&longs;t; quem ea cautione leges, vt iu­<lb/>ri&longs;prudentiæ &longs;tudiis ne ob&longs;it; neque enim ignoras quam de te opinio <lb/>nem concitaueris; itemque illud memini&longs;&longs;e debes, nonnullos videli­<pb xlink:href="011/01/014.jpg"/>cet e&longs;&longs;e, qui liuore; atquo inuitliæ aliqua a&longs;per&longs;i, multarum i&longs;tam <expan abbr="tuũ">tuam</expan><lb/>rerum &longs;cientiam, tamquam à iuri&longs;con&longs;&longs;. </s> |
| | |
| <s>facultate pror&longs;us alienam <lb/>damnent, atque vituperent; quorum animis inueteratam opinio­<lb/>nem excutere in te&longs;itum e&longs;t, atque vt penitus euellas, non &longs;olum mo­<lb/>neo, &longs;ed etiam iubeo: quod &longs;anè effeceris, &longs;i modum in his literis ad <lb/>hibueris; Non e&longs;t hic locus, nec tempus patitur, vt &longs;tudiorum tuo­<lb/>rum rationem tibi præ&longs;cribam, quamquam de ea re pluribus me co <lb/>ràm tecum e&longs;&longs;e locutum memini, nec tu etiam ignoras. </s> | <s>facultate pror&longs;us alienam <lb/>damnent, atque vituperent; quorum animis inueteratam opinio­<lb/>nem excutere in te&longs;itum e&longs;t, atque vt penitus euellas, non &longs;olum mo­<lb/>neo, &longs;ed etiam iubeo: quod &longs;anè effeceris, &longs;i modum in his literis ad <lb/>hibueris; Non e&longs;t hic locus, nec tempus patitur, vt &longs;tudiorum tuo­<lb/>rum rationem tibi præ&longs;cribam, quamquam de ea re pluribus me co <lb/>ràm tecum e&longs;&longs;e locutum memini, nec tu etiam ignoras. </s> |
| | |
| <s>Vides quam <lb/>omnes in te oculos coniectos habeant, finge tibi cernere illorum læ­<lb/>titiam, qui ab expectatione tuorum &longs;tudiorum pendent; ij &longs;i te ad sy <lb/>renatum &longs;copulos con&longs;edi&longs;&longs;e intelligent, id e&longs;t, &longs;i iuri&longs;ciurilis &longs;cienu<gap/><lb/>relicta humaniores di&longs;ciplinas toto pectore hau&longs;i&longs;&longs;e cogno&longs;cent, mi <lb/>rum quàm omnibus ince&longs;&longs;ent l&ecedil;titiis, quàm &longs;int gaudio trium <lb/>phaturi. </s> | <s>Vides quam <lb/>omnes in te oculos coniectos habeant, finge tibi cernere illorum læ­<lb/>titiam, qui ab expectatione tuorum &longs;tudiorum pendent; ij &longs;i te ad sy <lb/>renarum &longs;copulos con&longs;edi&longs;&longs;e intelligent, id e&longs;t, &longs;i iuri&longs;ciurilis &longs;cientia<lb/>relicta humaniores di&longs;ciplinas toto pectore hau&longs;i&longs;&longs;e cogno&longs;cent, mi <lb/>rum quàm omnibus ince&longs;&longs;ent l&ecedil;titiis, quàm &longs;int gaudio trium <lb/>phaturi. </s> |
| | |
| <s>Sed redeo ad prima. </s> | <s>Sed redeo ad prima. </s> |
| | |
| <s>&longs;tudiorum tuorum cui&longs;um <lb/>velim ita modereris, vt iuri&longs;con&longs;ultum to, non legu <lb/>leium fore memineris. </s> | <s>&longs;tudiorum tuorum cui&longs;um <lb/>velim ita modereris, vt iuri&longs;con&longs;ultum to, non legu <lb/>leium fore memineris. </s> |
| | |
| <s>BORRIVS no&longs;te<gap/><lb/>te &longs;alutat, tu illi vici&longs;&longs;im gratiam habe­<lb/>bis de &longs;uo munere, atque interim <lb/>per literas ages quàm cumu­<lb/>lati&longs;&longs;imè. </s> | <s>BORRIVS no&longs;ter<lb/>te &longs;alutat, tu illi vici&longs;&longs;im gratiam habe­<lb/>bis de &longs;uo munere, atque interim <lb/>per literas ages quàm cumu­<lb/>lati&longs;&longs;imè. </s> |
| | |
| <s>Cura vt va­<lb/>leas. </s> | <s>Cura vt va­<lb/>leas. </s> |
| | |
| <s>Vale Flo­<lb/>rentia. </s></p><pb/><p type="head"> | <s>Vale Flo­<lb/>rentia. </s></p><pb xlink:href="011/01/015.jpg"/><p type="head"> |
| | |
| <s>AD HIERONYMVM BORRVM <lb/>ROBERTVS TITIVS.</s></p><figure/><p type="main"> | <s>AD HIERONYMVM BORRVM <lb/>ROBERTVS TITIVS.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Q<emph type="italics"/>vos pater aureolos mi&longs;it mihi nomine <lb/>libros<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Q<emph type="italics"/>vos pater aureolos mi&longs;it mihi nomine <lb/>libros<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Turatione duceingre&longs;&longs;us ve&longs;tigia magno <lb/>Trita&longs;ene, æthereas quem fudit lucis in auras <lb/>Græcia Cecropiæ propè mœnia parua Stagiris, <lb/>Aeternum quæris ventura in &longs;ecula nomen. <lb/></s> | <s>Turatione duceingre&longs;&longs;us ve&longs;tigia magno <lb/>Trita&longs;ene, æthereas quem fudit lucis in auras <lb/>Græcia Cecropiæ propè mœnia parua Stagiris, <lb/>Aeternum quæris ventura in &longs;ecula nomen. <lb/></s> |
| | |
| <s>Hic meus in te amor, ac verò tua maxima virtus<emph.end type="italics"/><pb/><emph type="italics"/>Suadet vt innumeras pertixam carmin<gap/>audes, <lb/>Quæte &longs;ublimem tollunt ad syder a mundi. <lb/></s> | <s>Hic meus in te amor, ac verò tua maxima virtus<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/016.jpg"/><emph type="italics"/>Suadet vt innumeras pertixam carmin laudes, <lb/>Quæte &longs;ublimem tollunt ad syder a mundi. <lb/></s> |
| | |
| <s>Sed parte ex alia cupientem plura profari <lb/>Mereuocat pudor ingenuus, nec dicere coram <lb/>Tepræ&longs;ente &longs;init, melius res ip&longs;a loquetur, <lb/>Et meritam digno tribuet tibi nomine famam. <lb/></s> | <s>Sed parte ex alia cupientem plura profari <lb/>Mereuocat pudor ingenuus, nec dicere coram <lb/>Tepræ&longs;ente &longs;init, melius res ip&longs;a loquetur, <lb/>Et meritam digno tribuet tibi nomine famam. <lb/></s> |
| | |
| <s>Vnum oro, vt pergas naturæ infundere lucem <lb/>Et &longs;æpè ingenij tales depromere fœtus <lb/>Pro quibus ore vno certatim &longs;e fateantur. <lb/></s> | <s>Vnum oro, vt pergas naturæ infundere lucem <lb/>Et &longs;æpè ingenij tales depromere fœtus <lb/>Pro quibus ore vno certatim &longs;e fateantur. <lb/></s> |
| | |
| <s>Mortales tibi debere, astrictique teneri.<emph.end type="italics"/></s></p><figure/><pb/><p type="head"> | <s>Mortales tibi debere, astrictique teneri.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/017.jpg"/><p type="head"> |
| | |
| <s>IN HIERONYMVM BORRIVM <lb/>præceptorem philo&longs;ophorum <lb/>præ&longs;tanti&longs;s.</s></p><p type="head"> | <s>IN HIERONYMVM BORRIVM <lb/>præceptorem philo&longs;ophorum <lb/>præ&longs;tanti&longs;s.</s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Cvr grauitate petant centrum hæc, leuitate cur astra <lb/>Quis grauius docuit<emph.end type="italics"/> (BORRIVS) <emph type="italics"/>en leuius?<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Cvr grauitate petant centrum hæc, leuitate cur astra <lb/>Quis grauius docuit<emph.end type="italics"/> (BORRIVS) <emph type="italics"/>en leuius?<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Abdita quæ primis, tibi&longs;ic re&longs;erata patebunt, <lb/>His graue quod primo, vt &longs;it leue quippe prius.<emph.end type="italics"/></s></p><pb/><p type="head"> | <s><emph type="italics"/>Abdita quæ primis, tibi&longs;ic re&longs;erata patebunt, <lb/>His graue quod primo, vt &longs;it leue quippe prius.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/018.jpg"/><p type="head"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Veterum Philo&longs;ophorum nomina, quorum &longs;ententiæ in hoc <lb/>libro aut recipiuntur, aut exploduntur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s><emph type="italics"/>Veterum Philo&longs;ophorum nomina, quorum &longs;ententiæ in hoc <lb/>libro aut recipiuntur, aut exploduntur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s>O.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <s>O.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Orpheus </s></p><pb/><p type="head"> | <s>Orpheus </s></p><pb xlink:href="011/01/019.jpg"/><p type="head"> |
| | |
| <s>P.<!-- REMOVE S-->Parmenides </s></p><p type="main"> | <s>P.<!-- REMOVE S-->Parmenides </s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Themi&longs;tius </s></p><p type="main"> | <s>Themi&longs;tius </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Theodorus Meto<gap/>tes </s></p><p type="main"> | <s>Theodorus Metochites </s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>Theophra&longs;tus </s></p><p type="main"> | <s>Theophra&longs;tus </s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Zeno. <!-- KEEP S--></s></p><p type="head"> | <s>Zeno. <!-- KEEP S--></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>FINIS.<!-- KEEP S--></s></p><pb pagenum="1"/><p type="head"> | <s>FINIS.<!-- KEEP S--></s></p><pb xlink:href="011/01/020.jpg" pagenum="1"/><p type="head"> |
| | |
| <s>PRIMA PARS <lb/>PERIPATETICAE <lb/>DISPVTATIONIS <lb/>DE MOTV GRAVIVM, <lb/>ET LEVIVM<!-- KEEP S--></s></p><p type="head"> | <s>PRIMA PARS <lb/>PERIPATETICAE <lb/>DISPVTATIONIS <lb/>DE MOTV GRAVIVM, <lb/>ET LEVIVM<!-- KEEP S--></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Caput I.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <s>Caput I.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>P<emph type="italics"/>erdifficilis, & perob&longs;cura quæ­<lb/>stio e&longs;t, de motugrauium, & le­<lb/>uium; quæ, vt multa alia in Phy­<lb/>lo&longs;ophya, nequaquam &longs;atis adhuc <lb/>explicata, ad cognitionem animi <lb/>pulcherrima e&longs;t, & ad <expan abbr="hũc">hunc</expan> locum, <lb/>quem explanandum &longs;u&longs;cepimus, <lb/>intelligendum, & ad complures <lb/>alios contemplandos, v&longs;que adeo nece&longs;&longs;aria, vt &longs;ine huius pro <lb/>po&longs;itæ conqui&longs;itionis explicatione, &longs;ine velis, &longs;ine remis, &longs;ine <lb/>arctemone, &longs;ine pixide, ac &longs;ine gubernatore nauigantes, in <lb/>&longs;copulos, & in &longs;irtes incauti imping ant, & ab innumeris fere <lb/>aduer&longs;æ fortunæ fluctibus, atque procellis agitati, in tot a Phy <lb/>lo&longs;ophya naufr agium mi&longs;erè faciant: quodnatura, <expan abbr="etiãip&longs;a">etianip&longs;a</expan>,<emph.end type="italics"/><pb pagenum="2"/><emph type="italics"/>ignoretur; quæ nihil aliud e&longs;t, <expan abbr="quã">quam</expan> huius natur alis motus prin <lb/>cipium: vt auctor est Aristoteles in vestibulo &longs;ecundi libri <lb/>Phy &longs;icorum. </s> | <s>P<emph type="italics"/>erdifficilis, & perob&longs;cura quæ­<lb/>stio e&longs;t, de motugrauium, & le­<lb/>uium; quæ, vt multa alia in Phy­<lb/>lo&longs;ophya, nequaquam &longs;atis adhuc <lb/>explicata, ad cognitionem animi <lb/>pulcherrima e&longs;t, & ad <expan abbr="hũc">hunc</expan> locum, <lb/>quem explanandum &longs;u&longs;cepimus, <lb/>intelligendum, & ad complures <lb/>alios contemplandos, v&longs;que adeo nece&longs;&longs;aria, vt &longs;ine huius pro <lb/>po&longs;itæ conqui&longs;itionis explicatione, &longs;ine velis, &longs;ine remis, &longs;ine <lb/>arctemone, &longs;ine pixide, ac &longs;ine gubernatore nauigantes, in <lb/>&longs;copulos, & in &longs;irtes incauti imping ant, & ab innumeris fere <lb/>aduer&longs;æ fortunæ fluctibus, atque procellis agitati, in tot a Phy <lb/>lo&longs;ophya naufr agium mi&longs;erè faciant: quodnatura, <expan abbr="etiãip&longs;a">etianip&longs;a</expan>,<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/021.jpg" pagenum="2"/><emph type="italics"/>ignoretur; quæ nihil aliud e&longs;t, <expan abbr="quã">quam</expan> huius natur alis motus prin <lb/>cipium: vt auctor est Aristoteles in vestibulo &longs;ecundi libri <lb/>Phy &longs;icorum. </s> |
| | |
| <s>Hinc nteligimas re<gap/> hanc non parum momen <lb/>ti habere, quin potius, vel maxime referre ad veritatis inue&longs;ti <lb/>gationem, hunc noui&longs;&longs;e motum. </s> | <s>Hinc inteligimus rem hanc non parum momen <lb/>ti habere, quin potius, vel maxime referre ad veritatis inue&longs;ti <lb/>gationem, hunc noui&longs;&longs;e motum. </s> |
| | |
| <s>Ideo nulla de re magis conten <lb/>dunt, ac pænè degladiantur Philo&longs;ophi, quam de hoc motu. <lb/></s> | <s>Ideo nulla de re magis conten <lb/>dunt, ac pænè degladiantur Philo&longs;ophi, quam de hoc motu. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Anaxagoras partes qua&longs;dam con&longs;imi­<lb/>les, atque immobiles commentus est: Parmenides, & Me­<lb/>li&longs;&longs;us motum &longs;ustulerunt. </s> | <s>Anaxagoras partes qua&longs;dam con&longs;imi­<lb/>les, atque immobiles commentus est: Parmenides, & Me­<lb/>li&longs;&longs;us motum &longs;ustulerunt. </s> |
| | |
| <s>Sed nimis longum e&longs;&longs;et hoc loc<gap/><lb/>&longs;ingulas veterum Philo&longs;ophorum opiniones <expan abbr="rec&etilde;&longs;ere">recen&longs;ere</expan>: &longs;atis &longs;it, <lb/>hunc motum intelligere, plurimum in Philo&longs;ophia referre: <lb/>& hanc conqui&longs;itionem, quò e&longs;t magis nece&longs;&longs;aria, eò e&longs;&longs;e expli <lb/>catu difficiliorem: Norunt omnes antiquorum hac de re opi <lb/>niones e&longs;&longs;e contrarias, necignor ant, cuius doctrinæ, & cuius <lb/>iudicij &longs;it, vtram duarum partium veriorem diiudicare: dein <lb/>de cuius indu&longs;triæ, cuius laboris, quod verum iudicatum fue­<lb/>rit, litteris mandare in tanta præ&longs;ertim Philo&longs;ophorum, & <lb/>&longs;criptorum copia, quos no&longs;tra hæc felicissima ætas tulit: qui in <lb/>ea enodanda laborarunt, at que laborant, & concordes non <lb/>&longs;unt: tam variæ, tamque di&longs;crepantes illorum &longs;ententiæ ma­<lb/>gno argumento e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt, totum quod quærimus e&longs;&longs;e difficil <lb/>limum: propter hanc cau&longs;am &longs;cire vos oportet, candidissimi <lb/>Lectores, hic dere non tantum difficili, sed etiam minimt<emph.end type="italics"/><pb pagenum="3"/><emph type="italics"/>&longs;tabili, nempè de motu di&longs;putari; ideo &longs;at erit, &longs;i di&longs;ceptati<gap/><lb/>talis &longs;it, qualis e&longs;t illa, quæ facilè redargui non potest: in quæ <lb/>nobi&longs;cum bene actum putabimus, &longs;i non demostrata verita­<lb/>te, &longs;ed probabilibus &longs;altem argumentis confirmata, <expan abbr="&longs;imilitu-din&etilde;">&longs;imilitu­<lb/>dinem</expan> veri con&longs;ecuti fuerimus: his contenti e&longs;&longs;e debebitis: <expan abbr="æquũ">æquum</expan> <lb/>e&longs;t enim memini&longs;&longs;e, & me, qui di&longs;&longs;eram, hominem e&longs;&longs;e; & vos, <lb/>qui iudicatis, homines e&longs;&longs;e: ergo &longs;i probabilia dicentur, vos, qui <lb/>homines estis, nihil vlira requirere conuenit à me, quihomo <lb/>&longs;um: ideo quæ &longs;unt &longs;upra hominum captum, præ&longs;tare non <lb/>po&longs;&longs;um: ad veritatem tamen (vt licet) agno&longs;cendam, cum <lb/>pro nostris tenuissimis viribus anhelo pectore a&longs;piremus, quæ­<lb/>rendum duximus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Sed nimis longum e&longs;&longs;et hoc loco<lb/>&longs;ingulas veterum Philo&longs;ophorum opiniones <expan abbr="rec&etilde;&longs;ere">recen&longs;ere</expan>: &longs;atis &longs;it, <lb/>hunc motum intelligere, plurimum in Philo&longs;ophia referre: <lb/>& hanc conqui&longs;itionem, quò e&longs;t magis nece&longs;&longs;aria, eò e&longs;&longs;e expli <lb/>catu difficiliorem: Norunt omnes antiquorum hac de re opi <lb/>niones e&longs;&longs;e contrarias, necignor ant, cuius doctrinæ, & cuius <lb/>iudicij &longs;it, vtram duarum partium veriorem diiudicare: dein <lb/>de cuius indu&longs;triæ, cuius laboris, quod verum iudicatum fue­<lb/>rit, litteris mandare in tanta præ&longs;ertim Philo&longs;ophorum, & <lb/>&longs;criptorum copia, quos no&longs;tra hæc felicissima ætas tulit: qui in <lb/>ea enodanda laborarunt, at que laborant, & concordes non <lb/>&longs;unt: tam variæ, tamque di&longs;crepantes illorum &longs;ententiæ ma­<lb/>gno argumento e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt, totum quod quærimus e&longs;&longs;e difficil <lb/>limum: propter hanc cau&longs;am &longs;cire vos oportet, candidissimi <lb/>Lectores, hic dere non tantum difficili, sed etiam minimt<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/022.jpg" pagenum="3"/><emph type="italics"/>&longs;tabili, nempè de motu di&longs;putari; ideo &longs;at erit, &longs;i di&longs;ceptatio<lb/>talis &longs;it, qualis e&longs;t illa, quæ facilè redargui non potest: in quæ <lb/>nobi&longs;cum bene actum putabimus, &longs;i non demostrata verita­<lb/>te, &longs;ed probabilibus &longs;altem argumentis confirmata, <expan abbr="&longs;imilitu-din&etilde;">&longs;imilitu­<lb/>dinem</expan> veri con&longs;ecuti fuerimus: his contenti e&longs;&longs;e debebitis: <expan abbr="æquũ">æquum</expan> <lb/>e&longs;t enim memini&longs;&longs;e, & me, qui di&longs;&longs;eram, hominem e&longs;&longs;e; & vos, <lb/>qui iudicatis, homines e&longs;&longs;e: ergo &longs;i probabilia dicentur, vos, qui <lb/>homines estis, nihil vlira requirere conuenit à me, quihomo <lb/>&longs;um: ideo quæ &longs;unt &longs;upra hominum captum, præ&longs;tare non <lb/>po&longs;&longs;um: ad veritatem tamen (vt licet) agno&longs;cendam, cum <lb/>pro nostris tenuissimis viribus anhelo pectore a&longs;piremus, quæ­<lb/>rendum duximus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Vtrum ne grauia, & leuia elementorum &longs;implicia cor­<lb/>pora per &longs;e à &longs;e ip&longs;is, an verò ab aliis recto motu moueantur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s><emph type="italics"/>Vtrum ne grauia, & leuia elementorum &longs;implicia cor­<lb/>pora per &longs;e à &longs;e ip&longs;is, an verò ab aliis recto motu moueantur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Caput II.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <s>Caput II.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>V<emph type="italics"/>tritè, ac legitimè veritatem, quæ (vt Democrito ali­<lb/>quando placuit) in profundas tenebras demer&longs;a e&longs;t, ex <lb/>vmbris, plu&longs;quam Cimmeriæ vmquam fuerint den&longs;io <lb/>ribus eruamus, & in hanc &longs;plendidissimam lucem produca­<lb/>mus, ordo explicandorum huic quæ&longs;tioni adhibendus e&longs;t, quo <lb/>intelligentiam rerum, præ&longs;ertim abditarum, iuuari, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>inuentionem latentium rationum dirigi, quibus &longs;libet vel me­<lb/>diocriter eruditis per&longs;picuum est: Perfecta enim e&longs;t or dinis <lb/>intelligentia, qua duce nemo res ip&longs;as ignorare pote&longs;t: cum &longs;o­<lb/>la hæc &longs;it via, & ratio doctrinarum ad per&longs;picuitatem apti&longs;­<lb/>&longs;ima, & ad <expan abbr="ab&longs;olutãrerum">ab&longs;olutarrerum</expan> cognitionem accommodatissima: <lb/><expan abbr="eãnos">eannos</expan> in præ&longs;entia ingrediemur: ne nobis v&longs;u veniat id, quod <lb/>Morioni cuidam iampridem v&longs;u venerat: qui in heri <expan abbr="culinã">culinam</expan><emph.end type="italics"/><pb pagenum="4"/><emph type="italics"/>ligna de more ferebat, & ex infimæ lignorum &longs;true ea prius <lb/>reuellebat, quæ moueri &longs;ine magno labore non poterant: hic <lb/>certè non vidit, quantum referret &longs;ingula ordine tollere: quod <lb/>vos, in quorum gratiam hæc di&longs;putantur (vt &longs;pero) videbitis<gap/><lb/>eam ob rem non modo vniuer&longs;am di&longs;qui&longs;itionem in &longs;uas par­<lb/>tes minutatim, atque gradatim di&longs;tribuemus, cum di&longs;tribuen <lb/>di locus aduenerit, &longs;ed & eam methodum ducem, in inuenien <lb/>do &longs;equemur, quam Ari&longs;toteles<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">a)na/lusin</foreign>. <emph type="italics"/>id e&longs;t <expan abbr="di&longs;&longs;olution&etilde;">di&longs;&longs;olutionem</expan> <lb/>appellauit: elementa enim, quorum motus cau&longs;æ inuestig an­<lb/>tur, in &longs;uas partes magnas, & magnæ in paruas, quæ in mino<lb/>res di&longs;&longs;olui non poterunt, di&longs;&longs;oluentur, donec ad prima huius <lb/>motionis principia peruenerimus; quæ non &longs;olum anali&longs;ihac, <lb/>quam paullo ante memorauimus, inuententur, &longs;ed compo&longs;itio­<lb/>nis eo ordine, quem Ari&longs;toteles<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">du\nqesin</foreign> <emph type="italics"/>vocauit, po&longs;tquam in­<lb/>uenta fuerint, artificio&longs;a methodo in hoc libro di&longs;putabuntur. <lb/></s> | <s>V<emph type="italics"/>tritè, ac legitimè veritatem, quæ (vt Democrito ali­<lb/>quando placuit) in profundas tenebras demer&longs;a e&longs;t, ex <lb/>vmbris, plu&longs;quam Cimmeriæ vmquam fuerint den&longs;io <lb/>ribus eruamus, & in hanc &longs;plendidissimam lucem produca­<lb/>mus, ordo explicandorum huic quæ&longs;tioni adhibendus e&longs;t, quo <lb/>intelligentiam rerum, præ&longs;ertim abditarum, iuuari, <expan abbr="atq.">atque</expan> <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>inuentionem latentium rationum dirigi, quibus &longs;libet vel me­<lb/>diocriter eruditis per&longs;picuum est: Perfecta enim e&longs;t or dinis <lb/>intelligentia, qua duce nemo res ip&longs;as ignorare pote&longs;t: cum &longs;o­<lb/>la hæc &longs;it via, & ratio doctrinarum ad per&longs;picuitatem apti&longs;­<lb/>&longs;ima, & ad <expan abbr="ab&longs;olutãrerum">ab&longs;olutarrerum</expan> cognitionem accommodatissima: <lb/><expan abbr="eãnos">eannos</expan> in præ&longs;entia ingrediemur: ne nobis v&longs;u veniat id, quod <lb/>Morioni cuidam iampridem v&longs;u venerat: qui in heri <expan abbr="culinã">culinam</expan><emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/023.jpg" pagenum="4"/><emph type="italics"/>ligna de more ferebat, & ex infimæ lignorum &longs;true ea prius <lb/>reuellebat, quæ moueri &longs;ine magno labore non poterant: hic <lb/>certè non vidit, quantum referret &longs;ingula ordine tollere: quod <lb/>vos, in quorum gratiam hæc di&longs;putantur (vt &longs;pero) videbitis:<lb/>eam ob rem non modo vniuer&longs;am di&longs;qui&longs;itionem in &longs;uas par­<lb/>tes minutatim, atque gradatim di&longs;tribuemus, cum di&longs;tribuen <lb/>di locus aduenerit, &longs;ed & eam methodum ducem, in inuenien <lb/>do &longs;equemur, quam Ari&longs;toteles<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">a)na/lusin</foreign>. <emph type="italics"/>id e&longs;t <expan abbr="di&longs;&longs;olution&etilde;">di&longs;&longs;olutionem</expan> <lb/>appellauit: elementa enim, quorum motus cau&longs;æ inuestig an­<lb/>tur, in &longs;uas partes magnas, & magnæ in paruas, quæ in mino<lb/>res di&longs;&longs;olui non poterunt, di&longs;&longs;oluentur, donec ad prima huius <lb/>motionis principia peruenerimus; quæ non &longs;olum anali&longs;ihac, <lb/>quam paullo ante memorauimus, inuententur, &longs;ed compo&longs;itio­<lb/>nis eo ordine, quem Ari&longs;toteles<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">du\nqesin</foreign> <emph type="italics"/>vocauit, po&longs;tquam in­<lb/>uenta fuerint, artificio&longs;a methodo in hoc libro di&longs;putabuntur. <lb/></s> |
| | |
| <s>Per&longs;picuum etiam fiet, quæ &longs;int cau&longs;æ omnium primæ, atque <lb/>immediatæ, à quibus elementa <expan abbr="cõcitentur">concitentur</expan>: nec propterea<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">diai/­<lb/><10>esis</foreign>, <emph type="italics"/>id e&longs;t diui&longs;io negligetur: &longs;ed eadem &longs;uo loco, & tempo­<lb/>re v&longs;urpabitur: quamquam duo prima methodorum genera <lb/>Ari&longs;toteles ferè &longs;emper, & vbique probare voluerit: Plato <lb/>verò tertium magis probandum e&longs;&longs;e duxerit: de quibus rerum <lb/>tractandarum ordinibus Ari&longs;toteles in Analiticis, & Plato <lb/>in Alcibiade &longs;crip&longs;it, & nos alibi di&longs;putauimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Per&longs;picuum etiam fiet, quæ &longs;int cau&longs;æ omnium primæ, atque <lb/>immediatæ, à quibus elementa <expan abbr="cõcitentur">concitentur</expan>: nec propterea<emph.end type="italics"/> <foreign lang="greek">diai/­<lb/><10>esis</foreign>, <emph type="italics"/>id e&longs;t diui&longs;io negligetur: &longs;ed eadem &longs;uo loco, & tempo­<lb/>re v&longs;urpabitur: quamquam duo prima methodorum genera <lb/>Ari&longs;toteles ferè &longs;emper, & vbique probare voluerit: Plato <lb/>verò tertium magis probandum e&longs;&longs;e duxerit: de quibus rerum <lb/>tractandarum ordinibus Ari&longs;toteles in Analiticis, & Plato <lb/>in Alcibiade &longs;crip&longs;it, & nos alibi di&longs;putauimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| <s>Cap. III.<!-- KEEP S--></s> | <s>Cap. III.<!-- KEEP S--></s> |
| </p><p type="main"> | </p><p type="main"> |
| | |
| <s>QVONIAM <emph type="italics"/>vtrique & Peripatetici, & Academi­<lb/>ci e&longs;&longs;e volumus, ad Platonem aliquando no&longs;tra diuer-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="5"/><emph type="italics"/>tet oratio: quippe quod, &longs;i mentis aciem paullo diligentiu<gap/><lb/>adhibuerimus, nihil e&longs;&longs;e in Aristotele, quin illud à Plata­<lb/>ne prius di&longs;putatum fuerit, procul dubio inueniemus: quam­<lb/>quam Phylo&longs;ophus i&longs;te vere diuinus, multa præ&longs;ertim de mori <lb/>bus grauissimè, & copio&longs;issimè di&longs;putauit, quæ ab Ari&longs;totele, <lb/>ne attinguntur quidem. </s> | <s>QVONIAM <emph type="italics"/>vtrique & Peripatetici, & Academi­<lb/>ci e&longs;&longs;e volumus, ad Platonem aliquando no&longs;tra diuer-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/024.jpg" pagenum="5"/><emph type="italics"/>tet oratio: quippe quod, &longs;i mentis aciem paullo diligentius<lb/>adhibuerimus, nihil e&longs;&longs;e in Aristotele, quin illud à Plato­<lb/>ne prius di&longs;putatum fuerit, procul dubio inueniemus: quam­<lb/>quam Phylo&longs;ophus i&longs;te vere diuinus, multa præ&longs;ertim de mori <lb/>bus grauissimè, & copio&longs;issimè di&longs;putauit, quæ ab Ari&longs;totele, <lb/>ne attinguntur quidem. </s> |
| | |
| <s>Aliquando ergo vtriu&longs;querationem <lb/>habebimus: & ab vtroque no stram, quantulamcumque Phy­<lb/>lo&longs;ophyam, mutuabimur: alterum cum altero (vt res ip&longs;apo <lb/>&longs;tulare videbitur) vltrò citroque vicissim conferemus: vt ex <lb/>hac mutua vtriu&longs;que collatione eliciatur aliquando, elidatur­<lb/>que veritas perindeac ex crebro &longs;ilicis, & ferri attritu excu­<lb/>titur, eliditur que ignis: nec Platonis modo, sed & <expan abbr="omniũ">omnium</expan> fereè <lb/>antiquorum &longs;ententias di&longs;putabimus: ad Auerrois po&longs;tea di­<lb/>gressiones diuertemus: dignus e&longs;t enim Auerroes, dum digre­<lb/>ditur, qui cum Ari&longs;totele conferatur: quia ad grauissimam <lb/>Ari&longs;totelis doctrinam, doctissimam que eiu&longs;dem grauitatem, <lb/>vel omnino, vel &longs;altem quam proximè accedit: Sunt Auer­<lb/>rois digressiones inuentione fœcundæ, &longs;ententiarum pondere <lb/>graues, argumentorum numero neruo&longs;æ, Peripatetica metho <lb/>do di&longs;tinctæ, & (quod ex illis accepimus, qui Auerrois lin­<lb/>guam nouerunt) dictione &longs;plendidæ: vt nihil <expan abbr="fœcũdius">fœcundius</expan>, gra­<lb/>uius, neruo&longs;ius, di&longs;tinctius, &longs;plendidius: Quis Auerroe, dum <lb/>digreditur, proponit ab&longs;olutius? </s> | <s>Aliquando ergo vtriu&longs;querationem <lb/>habebimus: & ab vtroque no stram, quantulamcumque Phy­<lb/>lo&longs;ophyam, mutuabimur: alterum cum altero (vt res ip&longs;apo <lb/>&longs;tulare videbitur) vltrò citroque vicissim conferemus: vt ex <lb/>hac mutua vtriu&longs;que collatione eliciatur aliquando, elidatur­<lb/>que veritas perindeac ex crebro &longs;ilicis, & ferri attritu excu­<lb/>titur, eliditur que ignis: nec Platonis modo, sed & <expan abbr="omniũ">omnium</expan> fereè <lb/>antiquorum &longs;ententias di&longs;putabimus: ad Auerrois po&longs;tea di­<lb/>gressiones diuertemus: dignus e&longs;t enim Auerroes, dum digre­<lb/>ditur, qui cum Ari&longs;totele conferatur: quia ad grauissimam <lb/>Ari&longs;totelis doctrinam, doctissimam que eiu&longs;dem grauitatem, <lb/>vel omnino, vel &longs;altem quam proximè accedit: Sunt Auer­<lb/>rois digressiones inuentione fœcundæ, &longs;ententiarum pondere <lb/>graues, argumentorum numero neruo&longs;æ, Peripatetica metho <lb/>do di&longs;tinctæ, & (quod ex illis accepimus, qui Auerrois lin­<lb/>guam nouerunt) dictione &longs;plendidæ: vt nihil <expan abbr="fœcũdius">fœcundius</expan>, gra­<lb/>uius, neruo&longs;ius, di&longs;tinctius, &longs;plendidius: Quis Auerroe, dum <lb/>digreditur, proponit ab&longs;olutius? </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Quanta cau&longs;æ fiducia? </s> | <s>Quanta cau&longs;æ fiducia? </s> |
| | |
| <s>Nu&longs;quam ce&longs;&longs;at: Nu&longs;quam <lb/>iacet: Nu&longs;quam restitit: Nu&longs;quam dormitat: &longs;ed vbique <lb/>properans &longs;equacem, <expan abbr="obtemperantemq.">obtemperantemque</expan> lectorem Auerroes <lb/>&longs;ecum rapit: it a vt mirandum non &longs;it, &longs;i in his no&longs;tris di&longs;cepta<lb/>tionibus maximam Auerrois rationem habituri &longs;imus: quod<emph.end type="italics"/><pb pagenum="6"/><emph type="italics"/>di&longs;putationis mare, vastum certe erit: in quod &longs;i &longs;emel tan­<lb/>tum vela pandere cœperimus, long a nobis erit, & grauis ex <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>certatione iactatio: nec ni&longs;i post longos errores ad illam no­<lb/>bis optatissimum natur alis veritatis portum veniemus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Nu&longs;quam ce&longs;&longs;at: Nu&longs;quam <lb/>iacet: Nu&longs;quam restitit: Nu&longs;quam dormitat: &longs;ed vbique <lb/>properans &longs;equacem, <expan abbr="obtemperantemq.">obtemperantemque</expan> lectorem Auerroes <lb/>&longs;ecum rapit: it a vt mirandum non &longs;it, &longs;i in his no&longs;tris di&longs;cepta<lb/>tionibus maximam Auerrois rationem habituri &longs;imus: quod<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/025.jpg" pagenum="6"/><emph type="italics"/>di&longs;putationis mare, vastum certe erit: in quod &longs;i &longs;emel tan­<lb/>tum vela pandere cœperimus, long a nobis erit, & grauis ex <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>certatione iactatio: nec ni&longs;i post longos errores ad illam no­<lb/>bis optatissimum natur alis veritatis portum veniemus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>Vniuer&longs;æ di&longs;putationis in &longs;uas partes di&longs;tri­<lb/>butio. </s> | <s>Vniuer&longs;æ di&longs;putationis in &longs;uas partes di&longs;tri­<lb/>butio. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>DISPVTATIO <emph type="italics"/>ergo tripartito di&longs;tribuetur: prime <lb/>voces, quæ &longs;unt in quæ&longs;tionis capite, ancipites <expan abbr="explana-bũtur">explana­<lb/>buntur</expan>: id quod ab re forta&longs;&longs;enon fuerit: propter Ari­<lb/>&longs;totelis &longs;ententiam libro primo de interpretatione his verbis <lb/><expan abbr="con&longs;criptã">con&longs;criptam</expan>. </s> | <s>DISPVTATIO <emph type="italics"/>ergo tripartito di&longs;tribuetur: prime <lb/>voces, quæ &longs;unt in quæ&longs;tionis capite, ancipites <expan abbr="explana-bũtur">explana­<lb/>buntur</expan>: id quod ab re forta&longs;&longs;enon fuerit: propter Ari­<lb/>&longs;totelis &longs;ententiam libro primo de interpretatione his verbis <lb/><expan abbr="con&longs;criptã">con&longs;criptam</expan>. </s> |
| | |
| <s>Voces &longs;unt animæ notionum interpretes; & ani­<lb/>mænotiones &longs;unt indices illarum rerum, quæ &longs;unt extra <expan abbr="ani-mã">ani­<lb/>mam</expan>: quò fit vt qui voces non explicet, in æquiuoco laboret; enu­<lb/>cleandæ &longs;unt ergo voces, illarumque ob&longs;curitas illu&longs;tranda, &longs;i <lb/>quod ancipitis, & ob&longs;curi habeant: iuxta &longs;ententiam Ari­<lb/>stotelis libro primo de Cælo, particula decima &longs;upra cente&longs;i­<lb/>mam, & non raro alibi: hinc etiam fit, vt qui tum voces, tum <lb/>animinotiones intus, & incute nouerit, de rebus di&longs;ertè eloqui, <lb/>& &longs;cribere valeat: Secundo Peripatetica &longs;ententia, postha­<lb/>bitis atque in alium locum reiectis aliorum opinionibus, confir <lb/>mabitur: ne quis credat nos animo explodendi mendacij po­<lb/>tius, quam confirmandæ veritatis, manum ad &longs;cribendum ap­<lb/>puli&longs;&longs;e: Tertio argumentorum quorundam exitus explicabi­<lb/>tur: ex quorum explicatione meridiano &longs;ole clarius, cuilibe<gap/><lb/>apparere poterit, quid de aliorum &longs;ententiis &longs;entiendum &longs;it: <lb/>quod &longs;i ex voto <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ucce&longs;&longs;erit, vt argumentorum nexus &longs;olua­<lb/>tur, gladio perinde ac Gordianus nodus incidetur: ne Peripa­<lb/>teticæ veritatis ho&longs;tes eamdem in hac parte labefactare au-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="7"/><emph type="italics"/>deant: & ne qui ementito Philo&longs;ophorum nomine ementitam <lb/>Philo&longs;ophiam profitentur, Aristoteli Peripateticorum om­<lb/>nium vere Principi id fal&longs;o imponere audeant, quò nihil mi­<lb/>nus excogitauit. </s> | <s>Voces &longs;unt animæ notionum interpretes; & ani­<lb/>mænotiones &longs;unt indices illarum rerum, quæ &longs;unt extra <expan abbr="ani-mã">ani­<lb/>mam</expan>: quò fit vt qui voces non explicet, in æquiuoco laboret; enu­<lb/>cleandæ &longs;unt ergo voces, illarumque ob&longs;curitas illu&longs;tranda, &longs;i <lb/>quod ancipitis, & ob&longs;curi habeant: iuxta &longs;ententiam Ari­<lb/>stotelis libro primo de Cælo, particula decima &longs;upra cente&longs;i­<lb/>mam, & non raro alibi: hinc etiam fit, vt qui tum voces, tum <lb/>animinotiones intus, & incute nouerit, de rebus di&longs;ertè eloqui, <lb/>& &longs;cribere valeat: Secundo Peripatetica &longs;ententia, postha­<lb/>bitis atque in alium locum reiectis aliorum opinionibus, confir <lb/>mabitur: ne quis credat nos animo explodendi mendacij po­<lb/>tius, quam confirmandæ veritatis, manum ad &longs;cribendum ap­<lb/>puli&longs;&longs;e: Tertio argumentorum quorundam exitus explicabi­<lb/>tur: ex quorum explicatione meridiano &longs;ole clarius, cuilibet<lb/>apparere poterit, quid de aliorum &longs;ententiis &longs;entiendum &longs;it: <lb/>quod &longs;i ex voto <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;ucce&longs;&longs;erit, vt argumentorum nexus &longs;olua­<lb/>tur, gladio perinde ac Gordianus nodus incidetur: ne Peripa­<lb/>teticæ veritatis ho&longs;tes eamdem in hac parte labefactare au-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/026.jpg" pagenum="7"/><emph type="italics"/>deant: & ne qui ementito Philo&longs;ophorum nomine ementitam <lb/>Philo&longs;ophiam profitentur, Aristoteli Peripateticorum om­<lb/>nium vere Principi id fal&longs;o imponere audeant, quò nihil mi­<lb/>nus excogitauit. </s> |
| | |
| <s>His rationibus primi Philo&longs;ophiæ fontes ap<gap/><lb/>rientur; omnia adillos reuocabuntur: ex quibus aqua purior <lb/>haurietur, quam ex lutulentis po&longs;teriorum lacunis. </s> | <s>His rationibus primi Philo&longs;ophiæ fontes ape<lb/>rientur; omnia adillos reuocabuntur: ex quibus aqua purior <lb/>haurietur, quam ex lutulentis po&longs;teriorum lacunis. </s> |
| | |
| <s>Cœptis igi <lb/>tur faueat Deus; & à capite ad calcem v&longs;que benè cœpta &longs;e­<lb/>cundet.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Cœptis igi <lb/>tur faueat Deus; & à capite ad calcem v&longs;que benè cœpta &longs;e­<lb/>cundet.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| <s>Cap. V.<!-- KEEP S--></s> | <s>Cap. V.<!-- KEEP S--></s> |
| </p><p type="main"> | </p><p type="main"> |
| | |
| <s>CONCERTATIONE <emph type="italics"/>&longs;ecta, & artificio&longs;ius, quam <lb/>per me fieri potuit, digesta, quo voces, quæ &longs;unt in il­<lb/>lius capite ancipites, melius intellig <expan abbr="ãtur">antur</expan>, <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> gra­<lb/>uia, & leuia, &longs;implicia e&longs;&longs;e hoc loco ponimus: quoniam &longs;unt <lb/>&longs;ubiacentes materiæ, circa quas hæc tractatio tota ver&longs;a­<lb/>tur: materiam autem, quæ &longs;ubiicitur, e&longs;&longs;e ab eo artifice, cui <lb/>&longs;ubiicitur, nec debere, nec po&longs;&longs;e demonstrari: auctor est Ari­<lb/>ri&longs;toteles libro primo po&longs;teriorum: &longs;ed eiu&longs;dem e&longs;&longs;e, vel vt vi, <lb/>natur áque &longs;ua notum, vel vt in &longs;uperiori &longs;cientia <expan abbr="demõ&longs;tratũ">demon&longs;tratum</expan>, <lb/>accipiendum ex eodem Ari&longs;totele di&longs;cimus: ne quid tamen in <lb/>tactum relinquatur, ab ea conqui&longs;itione &longs;equenti capite exor <lb/>diemur, quam Ari&longs;toteles secundo libro po&longs;teriorum parti­<lb/>cula prima, po&longs;t eam, quæ ad id pertinet, quæ e&longs;&longs;e rei demon <lb/>&longs;trat, explicandam voluit: ea est, qua rei propo&longs;itæ <expan abbr="definitio-n&etilde;">definitio­<lb/>nem</expan> inue&longs;tigamus; elementi etenim motus facilis, atque per&longs;pi­<lb/>cuus fiet, &longs;i, quæ &longs;it elementi natura, <expan abbr="defini&etilde;do">definiendo</expan> explicuerimus: <lb/>nam ex elementi definitione eiu&longs;dem actiones, & motus dein­<lb/>de reperiemus.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="8"/><p type="head"> | <s>CONCERTATIONE <emph type="italics"/>&longs;ecta, & artificio&longs;ius, quam <lb/>per me fieri potuit, digesta, quo voces, quæ &longs;unt in il­<lb/>lius capite ancipites, melius intellig <expan abbr="ãtur">antur</expan>, <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> gra­<lb/>uia, & leuia, &longs;implicia e&longs;&longs;e hoc loco ponimus: quoniam &longs;unt <lb/>&longs;ubiacentes materiæ, circa quas hæc tractatio tota ver&longs;a­<lb/>tur: materiam autem, quæ &longs;ubiicitur, e&longs;&longs;e ab eo artifice, cui <lb/>&longs;ubiicitur, nec debere, nec po&longs;&longs;e demonstrari: auctor est Ari­<lb/>ri&longs;toteles libro primo po&longs;teriorum: &longs;ed eiu&longs;dem e&longs;&longs;e, vel vt vi, <lb/>natur áque &longs;ua notum, vel vt in &longs;uperiori &longs;cientia <expan abbr="demõ&longs;tratũ">demon&longs;tratum</expan>, <lb/>accipiendum ex eodem Ari&longs;totele di&longs;cimus: ne quid tamen in <lb/>tactum relinquatur, ab ea conqui&longs;itione &longs;equenti capite exor <lb/>diemur, quam Ari&longs;toteles secundo libro po&longs;teriorum parti­<lb/>cula prima, po&longs;t eam, quæ ad id pertinet, quæ e&longs;&longs;e rei demon <lb/>&longs;trat, explicandam voluit: ea est, qua rei propo&longs;itæ <expan abbr="definitio-n&etilde;">definitio­<lb/>nem</expan> inue&longs;tigamus; elementi etenim motus facilis, atque per&longs;pi­<lb/>cuus fiet, &longs;i, quæ &longs;it elementi natura, <expan abbr="defini&etilde;do">definiendo</expan> explicuerimus: <lb/>nam ex elementi definitione eiu&longs;dem actiones, & motus dein­<lb/>de reperiemus.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/027.jpg" pagenum="8"/><p type="head"> |
| | |
| <s>Elementi definitio breui&longs;simè illu&longs;tratur. <lb/></s> | <s>Elementi definitio breui&longs;simè illu&longs;tratur. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s>QVAERIMVS <emph type="italics"/>itaque; quid &longs;implicia, grauia, & <lb/>leuia corpora &longs;int, quæ elementa vocantur: Ni&longs;i enim <lb/>res, de qua agitur, quibu&longs;dam, veluti formulis, definien <lb/>do præ&longs;cribatur, numquam intelligirectè poterit, quid nam il <lb/>lud &longs;it, quod in eam di&longs;putationem, quam instituimus, cadit: <lb/><expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> ergo ea corpora &longs;unt, ex quibus fit aliquid, cui in&longs;unt: <lb/>& in quæ alia omnia corpora <expan abbr="di&longs;&longs;oluũtur">di&longs;&longs;oluuntur</expan>, & &longs;unt indiuidua, <lb/>&longs;ecundum <expan abbr="speci&etilde;">speciem</expan>: id quod ex Ari&longs;totele accipimus libro quin <lb/>to <expan abbr="diuinorũ">diuinorum</expan> particula quarta, & libro tertio de cælo, & mun <lb/>do, particula trige&longs;imaprima: In qua definitione corpus est <lb/>loco generis: quoniam omne elementum est corpus, at non om­<lb/>ne corpus e&longs;t elementum: cælum enim excipiendum e&longs;t: quod, <lb/>quamquam e&longs;t corpus, <expan abbr="elementũ">elementum</expan> tamen, aut non dici, aut aliæ <lb/>ratione, & longe diuer&longs;a, elementum dici debet: cum ex eo <lb/>aut nihil fiat, aut alia ratione fiat: fructices, miner alia, bru­<lb/>ta, & homines, quamquam corpora &longs;unt, ab elementi tamen <lb/>definitione exploduntur: quod in ea corporaremeent, dum &longs;ol­<lb/>uuntur, ex quibus concreta fuerunt; explodenda e&longs;t etiam pri <lb/>uatio, quæ in re facta non remanet: & eam ob rem à mate­<lb/>ria differt, quæ vna cum elementis est pars rei factæ: vt vi­<lb/>dere est apud Aristotelem in calce libri primi Phy&longs;icorum. <lb/><!-- KEEP S--></s> | <s>QVAERIMVS <emph type="italics"/>itaque; quid &longs;implicia, grauia, & <lb/>leuia corpora &longs;int, quæ elementa vocantur: Ni&longs;i enim <lb/>res, de qua agitur, quibu&longs;dam, veluti formulis, definien <lb/>do præ&longs;cribatur, numquam intelligirectè poterit, quid nam il <lb/>lud &longs;it, quod in eam di&longs;putationem, quam instituimus, cadit: <lb/><expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> ergo ea corpora &longs;unt, ex quibus fit aliquid, cui in&longs;unt: <lb/>& in quæ alia omnia corpora <expan abbr="di&longs;&longs;oluũtur">di&longs;&longs;oluuntur</expan>, & &longs;unt indiuidua, <lb/>&longs;ecundum <expan abbr="speci&etilde;">speciem</expan>: id quod ex Ari&longs;totele accipimus libro quin <lb/>to <expan abbr="diuinorũ">diuinorum</expan> particula quarta, & libro tertio de cælo, & mun <lb/>do, particula trige&longs;imaprima: In qua definitione corpus est <lb/>loco generis: quoniam omne elementum est corpus, at non om­<lb/>ne corpus e&longs;t elementum: cælum enim excipiendum e&longs;t: quod, <lb/>quamquam e&longs;t corpus, <expan abbr="elementũ">elementum</expan> tamen, aut non dici, aut aliæ <lb/>ratione, & longe diuer&longs;a, elementum dici debet: cum ex eo <lb/>aut nihil fiat, aut alia ratione fiat: fructices, miner alia, bru­<lb/>ta, & homines, quamquam corpora &longs;unt, ab elementi tamen <lb/>definitione exploduntur: quod in ea corporaremeent, dum &longs;ol­<lb/>uuntur, ex quibus concreta fuerunt; explodenda e&longs;t etiam pri <lb/>uatio, quæ in re facta non remanet: & eam ob rem à mate­<lb/>ria differt, quæ vna cum elementis est pars rei factæ: vt vi­<lb/>dere est apud Aristotelem in calce libri primi Phy&longs;icorum. <lb/><!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Verum quoniam elementa corpora &longs;unt vnius modi, &longs;ui vnde­<lb/>quaque &longs;imilia; quæ homogenea dicuntur, non autem dissimi­<lb/>lium partium; quæ eterogenea nuncupantur, ea corpora in­<lb/>diuidua &longs;ecundum <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> appellantur: non enim in alia prio­<lb/>ra corpora di&longs;&longs;oluuntur, quæ &longs;int alterius rationis: vt caput<emph.end type="italics"/><pb pagenum="9"/><emph type="italics"/>in carnem, o&longs;&longs;a, & neruos di&longs;&longs;oluitur: quæ caput non &longs;unt. <lb/></s> | <s>Verum quoniam elementa corpora &longs;unt vnius modi, &longs;ui vnde­<lb/>quaque &longs;imilia; quæ homogenea dicuntur, non autem dissimi­<lb/>lium partium; quæ eterogenea nuncupantur, ea corpora in­<lb/>diuidua &longs;ecundum <expan abbr="&longs;peci&etilde;">&longs;peciem</expan> appellantur: non enim in alia prio­<lb/>ra corpora di&longs;&longs;oluuntur, quæ &longs;int alterius rationis: vt caput<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/028.jpg" pagenum="9"/><emph type="italics"/>in carnem, o&longs;&longs;a, & neruos di&longs;&longs;oluitur: quæ caput non &longs;unt. <lb/></s> |
| | |
| <s>Nec materia prima verum est elementum: cum actu <gap/><lb/>oporteat id, quod est pars rei, quæ fit. </s> | <s>Nec materia prima verum est elementum: cum actu &longs;it<lb/>oporteat id, quod est pars rei, quæ fit. </s> |
| | |
| <s>Nec materia propin­<lb/>qua, quæ rebus certis accommodatur, dici poterit elementum: <lb/>quoniam in priora corpora di&longs;&longs;oluitur: e&longs;t enim elementorum <lb/>proprium &longs;implicia corpora e&longs;&longs;e, quæ ex nullis aliis corporibu<gap/><lb/>fiant, & ex quibus cætera omnia conflentur: id fieri certè non <lb/>po&longs;&longs;et, &longs;i elementa ex corporibus componerentur: cum duo, <lb/>pluraue corpora in vno &longs;ubiecto, & loco existere non queant. <lb/></s> | <s>Nec materia propin­<lb/>qua, quæ rebus certis accommodatur, dici poterit elementum: <lb/>quoniam in priora corpora di&longs;&longs;oluitur: e&longs;t enim elementorum <lb/>proprium &longs;implicia corpora e&longs;&longs;e, quæ ex nullis aliis corporibus<lb/>fiant, & ex quibus cætera omnia conflentur: id fieri certè non <lb/>po&longs;&longs;et, &longs;i elementa ex corporibus componerentur: cum duo, <lb/>pluraue corpora in vno &longs;ubiecto, & loco existere non queant. <lb/></s> |
| | |
| <s>Non tamen putet quis elementa &longs;ic &longs;implicia e&longs;&longs;e, vt nulla <expan abbr="cõ-cretione">con­<lb/>cretione</expan> con&longs;tare dicantur; habent enim materiam, & for­<lb/>mam, id, quod ex eorum mutua, & frequenti mutatione iudi <lb/>care licet; quæ ab&longs;que &longs;ubiacente materia & ab&longs;que forma <lb/>habente rationem contrarij, fieri non po&longs;&longs;e inficias ibit nemo: <lb/>cum ex nihilo nihil fiat, iuxta illud axioma, quod Philo&longs;ophi <lb/>omnes ad hanc v&longs;que no&longs;tram ætatem dederunt. </s> | <s>Non tamen putet quis elementa &longs;ic &longs;implicia e&longs;&longs;e, vt nulla <expan abbr="cõ-cretione">con­<lb/>cretione</expan> con&longs;tare dicantur; habent enim materiam, & for­<lb/>mam, id, quod ex eorum mutua, & frequenti mutatione iudi <lb/>care licet; quæ ab&longs;que &longs;ubiacente materia & ab&longs;que forma <lb/>habente rationem contrarij, fieri non po&longs;&longs;e inficias ibit nemo: <lb/>cum ex nihilo nihil fiat, iuxta illud axioma, quod Philo&longs;ophi <lb/>omnes ad hanc v&longs;que no&longs;tram ætatem dederunt. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Nec Democriti, Leucippi, & Epicuri indiuidua illa cor­<lb/>pu&longs;cula, quæ per medium hoc innane &longs;pacium volitant, inter <lb/>elementa relata vmquam erunt: quoniam hæc corpora &longs;une <lb/>non &longs;implicia, &longs;ed ex prioribus elementorum &longs;implicibus cor­<lb/>poribus conflata.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Nec Democriti, Leucippi, & Epicuri indiuidua illa cor­<lb/>pu&longs;cula, quæ per medium hoc innane &longs;pacium volitant, inter <lb/>elementa relata vmquam erunt: quoniam hæc corpora &longs;une <lb/>non &longs;implicia, &longs;ed ex prioribus elementorum &longs;implicibus cor­<lb/>poribus conflata.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Nec corpora dissimilium partium, vt manus, brachium,<emph.end type="italics"/><pb pagenum="10"/><emph type="italics"/>put, & cætera &longs;unt elementa: quoniam hæc (vti diximus) <lb/>in alia priora corpora reuertuntur, cum intereunt, ex quibus <lb/>facta fuerunt.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Nec corpora dissimilium partium, vt manus, brachium,<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/029.jpg" pagenum="10"/><emph type="italics"/>put, & cætera &longs;unt elementa: quoniam hæc (vti diximus) <lb/>in alia priora corpora reuertuntur, cum intereunt, ex quibus <lb/>facta fuerunt.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Hæc de elementorum definitione breuiter dixi&longs;&longs;e &longs;ufficiat: <lb/>quia elementa nec quatenus <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, nec quatenus ex ei&longs;dem <lb/>mixta conflantur, in hodiernam hanc quæstionem accer&longs;ita <lb/>fuerunt: &longs;ed tantum vel vt grauia &longs;unt, vel leuia; in&longs;tabilem­<lb/>que illorum naturam &longs;ur&longs;um, deor&longs;um commeantem per&longs;e­<lb/>quemur: eam ob cau&longs;am &longs;olius elementi quatenus vel graue <lb/>e&longs;t, vel leue definitio long a oratione &longs;uo loco, & tempore con­<lb/>texta, narrabitur: adaperta etiam definitione grauitatis, <lb/>& leuitatis vt infra videbimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s><emph type="italics"/>Hæc de elementorum definitione breuiter dixi&longs;&longs;e &longs;ufficiat: <lb/>quia elementa nec quatenus <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, nec quatenus ex ei&longs;dem <lb/>mixta conflantur, in hodiernam hanc quæstionem accer&longs;ita <lb/>fuerunt: &longs;ed tantum vel vt grauia &longs;unt, vel leuia; in&longs;tabilem­<lb/>que illorum naturam &longs;ur&longs;um, deor&longs;um commeantem per&longs;e­<lb/>quemur: eam ob cau&longs;am &longs;olius elementi quatenus vel graue <lb/>e&longs;t, vel leue definitio long a oratione &longs;uo loco, & tempore con­<lb/>texta, narrabitur: adaperta etiam definitione grauitatis, <lb/>& leuitatis vt infra videbimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Nam quod vnicum, & &longs;im <lb/>plex e&longs;t, ad plura loca, eademque contraria natura ferri non <lb/>po&longs;&longs;e, demon&longs;trat Ari&longs;toteles libro primo de cælo, & mundo: <lb/>ex eo quod vnius corporis &longs;implicis vnicus est motus &longs;implex: <lb/>&longs;icut vnius motus &longs;implicis <expan abbr="vnicũ">vnicum</expan> e&longs;t corpus &longs;implex. </s> | <s>Nam quod vnicum, & &longs;im <lb/>plex e&longs;t, ad plura loca, eademque contraria natura ferri non <lb/>po&longs;&longs;e, demon&longs;trat Ari&longs;toteles libro primo de cælo, & mundo: <lb/>ex eo quod vnius corporis &longs;implicis vnicus est motus &longs;implex: <lb/>&longs;icut vnius motus &longs;implicis <expan abbr="vnicũ">vnicum</expan> e&longs;t corpus &longs;implex. </s> |
| | |
| <s>Ad hæc <lb/>commutatio omnis tolleretur, &longs;i vnum tantum e&longs;&longs;et elemen­<lb/>tum, non enim haberet à quo afficeretur, cum à &longs;e ip&longs;o affici <lb/>non possit; &longs;ed omne, quod afficitur, à contrario afficitur: at<emph.end type="italics"/><pb pagenum="11"/><emph type="italics"/>vno in toto orbe exi&longs;tente elemente, <gap/>liquidilli e&longs;&longs;e contrarium <lb/>natura non &longs;uffer<gap/>.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Ad hæc <lb/>commutatio omnis tolleretur, &longs;i vnum tantum e&longs;&longs;et elemen­<lb/>tum, non enim haberet à quo afficeretur, cum à &longs;e ip&longs;o affici <lb/>non possit; &longs;ed omne, quod afficitur, à contrario afficitur: at<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/030.jpg" pagenum="11"/><emph type="italics"/>vno in toto orbe exi&longs;tente elemente, aliquid illi e&longs;&longs;e contrarium <lb/>natura non &longs;uffert.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Neque plura, vnius &longs;imilisque rationis &longs;i fuerint <expan abbr="elem&etilde;t">element</expan><gap/>, <lb/>inuicem agent: &longs;ed mutuo &longs;e fouebunt, tamquam vnum &longs;int. <lb/></s> | <s><emph type="italics"/>Neque plura, vnius &longs;imilisque rationis &longs;i fuerint <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan>, <lb/>inuicem agent: &longs;ed mutuo &longs;e fouebunt, tamquam vnum &longs;int. <lb/></s> |
| | |
| <s>Quinimmo &longs;i forte in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>, quod vnum e&longs;&longs;e po&longs;itum fuerit, <lb/>contrariæ qualitates inueniantur, ni&longs;i in elementis pariter &longs;ub <lb/>&longs;tantiæ &longs;int diuer&longs;æ, diuer&longs;is, <expan abbr="atq.">atque</expan> contrariis affectionum quali <lb/>tatibus &longs;ubiectæ, &longs;uo illæ qualitates vicissim pugnantes con­<lb/>gre&longs;&longs;u nec hilum quidem illud vnum mutabunt: nam, vt diui­<lb/>nus Plato in &longs;uis de republica libris &longs;crip&longs;it. </s> | <s>Quinimmo &longs;i forte in <expan abbr="elem&etilde;to">elemento</expan>, quod vnum e&longs;&longs;e po&longs;itum fuerit, <lb/>contrariæ qualitates inueniantur, ni&longs;i in elementis pariter &longs;ub <lb/>&longs;tantiæ &longs;int diuer&longs;æ, diuer&longs;is, <expan abbr="atq.">atque</expan> contrariis affectionum quali <lb/>tatibus &longs;ubiectæ, &longs;uo illæ qualitates vicissim pugnantes con­<lb/>gre&longs;&longs;u nec hilum quidem illud vnum mutabunt: nam, vt diui­<lb/>nus Plato in &longs;uis de republica libris &longs;crip&longs;it. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Non e&longs;&longs;e duo &longs;implicia elementorum corpora inde intelligere <lb/>licet, quod non tantum duo &longs;unt loca, ad quæ &longs;implicia hæc cor <lb/>pora tendant, & in quibus po&longs;tquam ad illa peruenerint, om­<lb/>nino quie&longs;cant: nec vna tantum est prima contrariorum re­<lb/>pugnantia; vt infra dicetur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Non e&longs;&longs;e duo &longs;implicia elementorum corpora inde intelligere <lb/>licet, quod non tantum duo &longs;unt loca, ad quæ &longs;implicia hæc cor <lb/>pora tendant, & in quibus po&longs;tquam ad illa peruenerint, om­<lb/>nino quie&longs;cant: nec vna tantum est prima contrariorum re­<lb/>pugnantia; vt infra dicetur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Non e&longs;&longs;e tria tantum elementa duæ primæ contrariorum <lb/>repugnantiæ docent, quæ inter tria extrema inueniri non po&longs;­<lb/>&longs;unt: nec tantum tria &longs;unt loca, ad quæ hæc &longs;implicia elemen­<lb/>ta duce natura <expan abbr="ferãtur">ferantur</expan>, & a quibus contra <expan abbr="naturã">naturam</expan> di&longs;cedant.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="12"/><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Non e&longs;&longs;e tria tantum elementa duæ primæ contrariorum <lb/>repugnantiæ docent, quæ inter tria extrema inueniri non po&longs;­<lb/>&longs;unt: nec tantum tria &longs;unt loca, ad quæ hæc &longs;implicia elemen­<lb/>ta duce natura <expan abbr="ferãtur">ferantur</expan>, & a quibus contra <expan abbr="naturã">naturam</expan> di&longs;cedant.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/031.jpg" pagenum="12"/><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Non e&longs;&longs;e numero infinita elementa, finiti motus recti na­<lb/>turales &longs;ecundum quos finita elementa cientur, planè demon <lb/>&longs;trant: in infinito enim nullæ locorum differentiæ e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt; <lb/>at quicquid mouetur, certos habeat atque definitos locos opor <lb/>tet, vnde profici&longs;catur, per quos tendat, & quo feratur: vt pro <lb/>batum e&longs;t libro tertio, & quarto de phy&longs;ico auditu.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Non e&longs;&longs;e numero infinita elementa, finiti motus recti na­<lb/>turales &longs;ecundum quos finita elementa cientur, planè demon <lb/>&longs;trant: in infinito enim nullæ locorum differentiæ e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt; <lb/>at quicquid mouetur, certos habeat atque definitos locos opor <lb/>tet, vnde profici&longs;catur, per quos tendat, & quo feratur: vt pro <lb/>batum e&longs;t libro tertio, & quarto de phy&longs;ico auditu.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Alterum e&longs;t elemen <lb/>torum corpus, quod aliquando stat immotum aliquando verò <lb/>mouetur. </s> | <s>Alterum e&longs;t elemen <lb/>torum corpus, quod aliquando stat immotum aliquando verò <lb/>mouetur. </s> |
| | |
| <s>Quæ non mouentur <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> corpora; vel extra <lb/>naturalem eorum locum, quo minus moueantur, impediun­<lb/>tur; velin loco naturali natura quie&longs;cunt: quod natura in eis<emph.end type="italics"/><pb pagenum="13"/><emph type="italics"/>non tantum motus, &longs;ed etiam status principium e&longs;&longs;e demon­<lb/>strauerit Ari&longs;toteles in principio libri &longs;ecundi Phy&longs;icorum, <lb/>vt infra notum fiet. </s> | <s>Quæ non mouentur <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> corpora; vel extra <lb/>naturalem eorum locum, quo minus moueantur, impediun­<lb/>tur; velin loco naturali natura quie&longs;cunt: quod natura in eis<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/032.jpg" pagenum="13"/><emph type="italics"/>non tantum motus, &longs;ed etiam status principium e&longs;&longs;e demon­<lb/>strauerit Ari&longs;toteles in principio libri &longs;ecundi Phy&longs;icorum, <lb/>vt infra notum fiet. </s> |
| | |
| <s>Corpus diuinum, rotundamque illius con <lb/>uer&longs;ionum, <expan abbr="acperenn&etilde;">acperennem</expan> concitationem omittimus: nam ad res, <lb/>quæ &longs;unt natura æternæ, & ad earumdem numquam interi­<lb/>turas conuer&longs;iones, humilis hæc nostra di&longs;ceptatio non a&longs;&longs;ur­<lb/>git, &longs;ed ferè &longs;erpit humi, & vix ad ea tantum attollitur, quæ <lb/>&longs;unt &longs;ub luna: infra quam ea linea est, quam nos rectam ap­<lb/>pellauimus: cuius rectus e&longs;t motus, & cuius vnicum <expan abbr="&longs;paciũ">&longs;pacium</expan> e&longs;t <lb/>per quod mobilia &longs;eu &longs;ur&longs;um, &longs;eu deor&longs;um feruntur: quod à <lb/>luna & centro intercipitur. </s> | <s>Corpus diuinum, rotundamque illius con <lb/>uer&longs;ionum, <expan abbr="acperenn&etilde;">acperennem</expan> concitationem omittimus: nam ad res, <lb/>quæ &longs;unt natura æternæ, & ad earumdem numquam interi­<lb/>turas conuer&longs;iones, humilis hæc nostra di&longs;ceptatio non a&longs;&longs;ur­<lb/>git, &longs;ed ferè &longs;erpit humi, & vix ad ea tantum attollitur, quæ <lb/>&longs;unt &longs;ub luna: infra quam ea linea est, quam nos rectam ap­<lb/>pellauimus: cuius rectus e&longs;t motus, & cuius vnicum <expan abbr="&longs;paciũ">&longs;pacium</expan> e&longs;t <lb/>per quod mobilia &longs;eu &longs;ur&longs;um, &longs;eu deor&longs;um feruntur: quod à <lb/>luna & centro intercipitur. </s> |
| | |
| <s>Hæc linea ex vtraque parte fi­<lb/>nita cum &longs;it, duos fines nece&longs;&longs;ariò habet, &longs;uperiorem alterum, <lb/>qui lunæ globum attingit: & alterum inferiorem qui ad <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> <lb/>totius mundi centrum de&longs;cendit: duo itaque termini &longs;unt mo­<lb/>tus illius, qui &longs;uper lineam rectam fit, alter &longs;upremus, qui à <lb/>medio nuncupatur, alter infimus, qui ad medium dicitur: er­<lb/>go duo &longs;unt &longs;implicia corpora, quæ ad hos fines &longs;uper hanc li­<lb/>neam <expan abbr="rectã">rectam</expan>, et &longs;implicem, aut ad &longs;uperum locum &longs;ur&longs;um aut <lb/>ad inferum deor&longs;um feruntur: hæc vel grauia, vel leuia ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò &longs;unt: grauia deor&longs;um de&longs;cendunt, leuia &longs;ur&longs;um a&longs;cen <lb/>dunt: grauia, & leuia aut ab&longs;olutè grauia, & leuia &longs;unt, aut <lb/>comparatè: vt &longs;ola terra ab&longs;olutè grauis est; & &longs;olus ignis ab­<lb/>&longs;olutè leuis e&longs;&longs;e dicitur: comparatè, vt aer in loco ignis e&longs;t gra­<lb/>uis, in loco aquæ, & terræ e&longs;t leuis: aqua e&longs;t leuis in loco terræ <lb/>& e&longs;t grauis in loco ignis, & aeris: hæc duo &longs;implicia elemen­<lb/>torum corpora comparatè grauia, & leuia, qua&longs;i media cen­<lb/>&longs;entur, inter ea, quæ grauia, & leuia &longs;unt ab&longs;olutè, quod natu <lb/>ra ab extremo ad extremum &longs;ine omnibus, aut &longs;ine aliquibus <lb/>&longs;altem mediis, vt meminit Auerroes libro &longs;ecundo de anima, <lb/>progredi non &longs;oleat. </s> | <s>Hæc linea ex vtraque parte fi­<lb/>nita cum &longs;it, duos fines nece&longs;&longs;ariò habet, &longs;uperiorem alterum, <lb/>qui lunæ globum attingit: & alterum inferiorem qui ad <expan abbr="v&longs;q.">v&longs;que</expan> <lb/>totius mundi centrum de&longs;cendit: duo itaque termini &longs;unt mo­<lb/>tus illius, qui &longs;uper lineam rectam fit, alter &longs;upremus, qui à <lb/>medio nuncupatur, alter infimus, qui ad medium dicitur: er­<lb/>go duo &longs;unt &longs;implicia corpora, quæ ad hos fines &longs;uper hanc li­<lb/>neam <expan abbr="rectã">rectam</expan>, et &longs;implicem, aut ad &longs;uperum locum &longs;ur&longs;um aut <lb/>ad inferum deor&longs;um feruntur: hæc vel grauia, vel leuia ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò &longs;unt: grauia deor&longs;um de&longs;cendunt, leuia &longs;ur&longs;um a&longs;cen <lb/>dunt: grauia, & leuia aut ab&longs;olutè grauia, & leuia &longs;unt, aut <lb/>comparatè: vt &longs;ola terra ab&longs;olutè grauis est; & &longs;olus ignis ab­<lb/>&longs;olutè leuis e&longs;&longs;e dicitur: comparatè, vt aer in loco ignis e&longs;t gra­<lb/>uis, in loco aquæ, & terræ e&longs;t leuis: aqua e&longs;t leuis in loco terræ <lb/>& e&longs;t grauis in loco ignis, & aeris: hæc duo &longs;implicia elemen­<lb/>torum corpora comparatè grauia, & leuia, qua&longs;i media cen­<lb/>&longs;entur, inter ea, quæ grauia, & leuia &longs;unt ab&longs;olutè, quod natu <lb/>ra ab extremo ad extremum &longs;ine omnibus, aut &longs;ine aliquibus <lb/>&longs;altem mediis, vt meminit Auerroes libro &longs;ecundo de anima, <lb/>progredi non &longs;oleat. </s> |
| | |
| <s>Quatuor igitur grauia & leuia corpora<emph.end type="italics"/><pb pagenum="14"/><emph type="italics"/>nuncupantur terra, aqua, aer, & ignis: quia tamen duas <lb/>motiones &longs;implices habent, duasque omnine &longs;implices qualita­<lb/>tes, grauitatem certè & leuitatem, duo e&longs;&longs;e &longs;implicia corpora <lb/>dicuntur, quæ recto motu cientur: id ex quatuor qualitatum <lb/>coniugatione Ari&longs;toteles probat libro &longs;ecundo de ortu, & in­<lb/>teritu particula decima&longs;exta, vige&longs;imatertia, & trige&longs;ima­<lb/>quarta; hæc non ni&longs;iquatuor modis coniungi po&longs;&longs;unt: calidi­<lb/>tas, & &longs;iccitas in igne: caliditas, & humiditas in aere: frigi­<lb/>ditas, & humiditas in aqua: frigiditas, & &longs;iccitas in terra: <lb/>frigidisas, & caliditas, humiditas, & &longs;iccitas, quod e&longs;t contra­<lb/>riorum <expan abbr="propriũ">proprium</expan>, &longs;e vicissim de&longs;truunt: quam ob rem nec quin­<lb/>tum, nec &longs;extum elementum faciunt: ergo quatuor tan­<lb/>tum &longs;unt elementa, vt probare polliciti &longs;umus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Quatuor igitur grauia & leuia corpora<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/033.jpg" pagenum="14"/><emph type="italics"/>nuncupantur terra, aqua, aer, & ignis: quia tamen duas <lb/>motiones &longs;implices habent, duasque omnine &longs;implices qualita­<lb/>tes, grauitatem certè & leuitatem, duo e&longs;&longs;e &longs;implicia corpora <lb/>dicuntur, quæ recto motu cientur: id ex quatuor qualitatum <lb/>coniugatione Ari&longs;toteles probat libro &longs;ecundo de ortu, & in­<lb/>teritu particula decima&longs;exta, vige&longs;imatertia, & trige&longs;ima­<lb/>quarta; hæc non ni&longs;iquatuor modis coniungi po&longs;&longs;unt: calidi­<lb/>tas, & &longs;iccitas in igne: caliditas, & humiditas in aere: frigi­<lb/>ditas, & humiditas in aqua: frigiditas, & &longs;iccitas in terra: <lb/>frigidisas, & caliditas, humiditas, & &longs;iccitas, quod e&longs;t contra­<lb/>riorum <expan abbr="propriũ">proprium</expan>, &longs;e vicissim de&longs;truunt: quam ob rem nec quin­<lb/>tum, nec &longs;extum elementum faciunt: ergo quatuor tan­<lb/>tum &longs;unt elementa, vt probare polliciti &longs;umus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>Elementa vi, naturaque propria de loco ad lo­<lb/>cum concitari. </s> | <s>Elementa vi, naturaque propria de loco ad lo­<lb/>cum concitari. </s> |
| | |
| <s>Caput VIII.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <s>Caput VIII.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>QVONIAM <emph type="italics"/>veterrimi illi Philo&longs;ophi, à quibus vni­<lb/>uer&longs;a Philo&longs;ophia manauit, hanc veritatem minimè <lb/>a&longs;&longs;ecuti fuerunt, planum hoc loco facere <expan abbr="cõ&longs;titui">con&longs;titui</expan>: num <lb/>omnia &longs;implicia elementa naturalem, ac proprium motum ha <lb/>beant: nam &longs;i eumdem non habent; non est cur quæramus, a <lb/>quo nam moueantur: &longs;i verò hæc naturalem motum habere <lb/>demon&longs;tr atum fuerit; hinc nobis quærendi an&longs;am nactis peri <lb/>culum facere licuerit: an partic<gap/>larem, ac proprium elemen <lb/>torum motorem inuenire possimus. </s> | <s>QVONIAM <emph type="italics"/>veterrimi illi Philo&longs;ophi, à quibus vni­<lb/>uer&longs;a Philo&longs;ophia manauit, hanc veritatem minimè <lb/>a&longs;&longs;ecuti fuerunt, planum hoc loco facere <expan abbr="cõ&longs;titui">con&longs;titui</expan>: num <lb/>omnia &longs;implicia elementa naturalem, ac proprium motum ha <lb/>beant: nam &longs;i eumdem non habent; non est cur quæramus, a <lb/>quo nam moueantur: &longs;i verò hæc naturalem motum habere <lb/>demon&longs;tr atum fuerit; hinc nobis quærendi an&longs;am nactis peri <lb/>culum facere licuerit: an particularem, ac proprium elemen <lb/>torum motorem inuenire possimus. </s> |
| | |
| <s>Eadem itaque naturalia <lb/>corpora, qua naturalia &longs;unt, propria quadam vi de loco adlo <lb/>cum moueri demonstrat Ari&longs;toteles libro primo de cælo par­<lb/>ticula quinta: quia natura in eis e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus; id quod <lb/>con&longs;titutum e&longs;t libro &longs;ecundo Phy&longs;icorum.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s></p><pb pagenum="15"/><p type="main"> | <s>Eadem itaque naturalia <lb/>corpora, qua naturalia &longs;unt, propria quadam vi de loco adlo <lb/>cum moueri demonstrat Ari&longs;toteles libro primo de cælo par­<lb/>ticula quinta: quia natura in eis e&longs;t <expan abbr="principiũ">principium</expan> motus; id quod <lb/>con&longs;titutum e&longs;t libro &longs;ecundo Phy&longs;icorum.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s></p><pb xlink:href="011/01/034.jpg" pagenum="15"/><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Huic alteram rationem à motu, & quiete petitam addi­<lb/>mus; quæ tertio libro de cælo particula duodeuige&longs;ima, & vn­<lb/>deuige&longs;ima, & deinceps ab Aristotele literis con&longs;ignatur, <lb/>ea autem est.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Huic alteram rationem à motu, & quiete petitam addi­<lb/>mus; quæ tertio libro de cælo particula duodeuige&longs;ima, & vn­<lb/>deuige&longs;ima, & deinceps ab Aristotele literis con&longs;ignatur, <lb/>ea autem est.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Quod &longs;i violentia in medio terra maneat; ergo aliquid <lb/>e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e e&longs;t, quod terram &longs;ur&longs;um euolare prohibeat. </s> | <s>Quod &longs;i violentia in medio terra maneat; ergo aliquid <lb/>e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;e e&longs;t, quod terram &longs;ur&longs;um euolare prohibeat. </s> |
| | |
| <s>Tum <lb/>quærimus, an id, quod prohibet, <expan abbr="immotũid">immotunid</expan> muneris ab&longs;oluat; <lb/>an dum mouetur, atque vtrumque, vel natur aliter, vel violen-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="16"/><emph type="italics"/>tia: quapropter vel in infinitum, quod cane peius, & angue <lb/>natura odit, progredi opus erit, vel terram in centro natura <lb/>quie&longs;cere concedendum; &longs;i terra in centro natura con&longs;i&longs;tit, er <lb/>go ad centrum natura mouetur: quod de terra diximus, de <lb/>cæteris omnibus elementis audiri volumus, ergo terræ, & cæ­<lb/>terorum omnium elementorum motus e&longs;t naturalis, ergo ele, <lb/>menta vi, naturaque propria de loco ad locum concitantur; <lb/>quod probandum &longs;u&longs;cepimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Tum <lb/>quærimus, an id, quod prohibet, <expan abbr="immotũid">immotunid</expan> muneris ab&longs;oluat; <lb/>an dum mouetur, atque vtrumque, vel natur aliter, vel violen-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/035.jpg" pagenum="16"/><emph type="italics"/>tia: quapropter vel in infinitum, quod cane peius, & angue <lb/>natura odit, progredi opus erit, vel terram in centro natura <lb/>quie&longs;cere concedendum; &longs;i terra in centro natura con&longs;i&longs;tit, er <lb/>go ad centrum natura mouetur: quod de terra diximus, de <lb/>cæteris omnibus elementis audiri volumus, ergo terræ, & cæ­<lb/>terorum omnium elementorum motus e&longs;t naturalis, ergo ele, <lb/>menta vi, naturaque propria de loco ad locum concitantur; <lb/>quod probandum &longs;u&longs;cepimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>Contra Empedoclem, qui dixit terram à celeri <lb/>cæli conuer&longs;ione prohiberi, quo minus <lb/>moueatur. </s> | <s>Contra Empedoclem, qui dixit terram à celeri <lb/>cæli conuer&longs;ione prohiberi, quo minus <lb/>moueatur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>S<emph type="italics"/>ed quoniam no&longs;tram &longs;ententiam &longs;tabilire minimè vale­<lb/>mus, ni&longs;i prius fal&longs;as aliorum opiniones, & &longs;i non omni ali <lb/>qua &longs;altem ex parte confutauerimus, nam ea&longs;dem omni <lb/>no confutare no stra non intere&longs;&longs;e &longs;upra diximus; breuibus at­<lb/>tingendum e&longs;t, & veluti celerrimo quodam cur&longs;u per quorum <lb/>dam opiniones tran&longs;eundum, ac videndum quid de elemento­<lb/>rum natura, motu, & quiete crediderint ij, qui Aristotelem <lb/>præce&longs;&longs;ere Philo&longs;ophi: nam in hac re &longs;icut in cæteris valde di&longs; <lb/>&longs;entientes fuerunt.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>S<emph type="italics"/>ed quoniam no&longs;tram &longs;ententiam &longs;tabilire minimè vale­<lb/>mus, ni&longs;i prius fal&longs;as aliorum opiniones, & &longs;i non omni ali <lb/>qua &longs;altem ex parte confutauerimus, nam ea&longs;dem omni <lb/>no confutare no stra non intere&longs;&longs;e &longs;upra diximus; breuibus at­<lb/>tingendum e&longs;t, & veluti celerrimo quodam cur&longs;u per quorum <lb/>dam opiniones tran&longs;eundum, ac videndum quid de elemento­<lb/>rum natura, motu, & quiete crediderint ij, qui Aristotelem <lb/>præce&longs;&longs;ere Philo&longs;ophi: nam in hac re &longs;icut in cæteris valde di&longs; <lb/>&longs;entientes fuerunt.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Empedocli, propterea quod dixit, terram non moueri, eius <lb/>demque motum à celerrima cæli conuer&longs;ione prohiberi, quo <lb/>minus fiat: hæc incommoditas, accidit: quod &longs;i cælum in <expan abbr="orb&etilde;">orbem</expan> <lb/>celerrimè non conuerteretur, terram eò natura ferrinece&longs;&longs;e <lb/>e&longs;&longs;et, quo ni&longs;i concitata cæli conuer&longs;io eamdem impediret, &longs;pon <lb/>te profici&longs;ceretur: at locus illæ, quo terra tenderet, per infi­<lb/>nitum interuallum non di&longs;tat: quia nulli dubium e&longs;t, quin infi­<lb/>nitum pertran&longs;iri minimè queat: Itaque terram aliquò natu<emph.end type="italics"/><pb pagenum="17"/><emph type="italics"/>raperuenire, & postquam eò natura peruenerit, ibi natura <lb/>manere nece&longs;&longs;e quidem est: non violentia, quia à celerrima <lb/>cæli conuer&longs;ione per violentiam impediebatur, quo minus cò <lb/>natura moueretur; ergo terra ad aliquem locum natura mo­<lb/>ueiur, ad eum certè, in quo natura quie&longs;cit, & extra quem, <lb/>aut violentia truditur, at po&longs;tquam extru&longs;a fuerit, ibi violen <lb/>tia manet, dum impeditur, quo minus eò reuertatur, vnde vio <lb/><expan abbr="lentiã">lentiam</expan> pa&longs;&longs;a fuit extru&longs;a: ergo terra, qua corpus naturale e&longs;t <lb/>naturalem, ac proprium motum habet, quo ad proprium <expan abbr="locũ">locum</expan> <lb/>fertur: vnde a celeri cæli <expan abbr="cõuer&longs;ione">conuer&longs;ione</expan> truditur: ergo hic locus, in <lb/>quo nunc terra manet, non est ei naturalis; &longs;ed alter, vnde <lb/>trudebatur. </s> | <s><emph type="italics"/>Empedocli, propterea quod dixit, terram non moueri, eius <lb/>demque motum à celerrima cæli conuer&longs;ione prohiberi, quo <lb/>minus fiat: hæc incommoditas, accidit: quod &longs;i cælum in <expan abbr="orb&etilde;">orbem</expan> <lb/>celerrimè non conuerteretur, terram eò natura ferrinece&longs;&longs;e <lb/>e&longs;&longs;et, quo ni&longs;i concitata cæli conuer&longs;io eamdem impediret, &longs;pon <lb/>te profici&longs;ceretur: at locus illæ, quo terra tenderet, per infi­<lb/>nitum interuallum non di&longs;tat: quia nulli dubium e&longs;t, quin infi­<lb/>nitum pertran&longs;iri minimè queat: Itaque terram aliquò natu<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/036.jpg" pagenum="17"/><emph type="italics"/>raperuenire, & postquam eò natura peruenerit, ibi natura <lb/>manere nece&longs;&longs;e quidem est: non violentia, quia à celerrima <lb/>cæli conuer&longs;ione per violentiam impediebatur, quo minus cò <lb/>natura moueretur; ergo terra ad aliquem locum natura mo­<lb/>ueiur, ad eum certè, in quo natura quie&longs;cit, & extra quem, <lb/>aut violentia truditur, at po&longs;tquam extru&longs;a fuerit, ibi violen <lb/>tia manet, dum impeditur, quo minus eò reuertatur, vnde vio <lb/><expan abbr="lentiã">lentiam</expan> pa&longs;&longs;a fuit extru&longs;a: ergo terra, qua corpus naturale e&longs;t <lb/>naturalem, ac proprium motum habet, quo ad proprium <expan abbr="locũ">locum</expan> <lb/>fertur: vnde a celeri cæli <expan abbr="cõuer&longs;ione">conuer&longs;ione</expan> truditur: ergo hic locus, in <lb/>quo nunc terra manet, non est ei naturalis; &longs;ed alter, vnde <lb/>trudebatur. </s> |
| | |
| <s>at quoniam Empedocleam <expan abbr="hãc">hanc</expan> opinionem infra <lb/>capite quadrage&longs;imoprimo vberius di&longs;putabimus; cætera, quæ <lb/>hic de&longs;iderantur v&longs;que in eum locum transferuntur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>at quoniam Empedocleam <expan abbr="hãc">hanc</expan> opinionem infra <lb/>capite quadrage&longs;imoprimo vberius di&longs;putabimus; cætera, quæ <lb/>hic de&longs;iderantur v&longs;que in eum locum transferuntur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Si hæc indiuidua ramenta &longs;e violentia vicissim impellunt; <lb/>quis nam est eorum motus natur alis? </s> | <s><emph type="italics"/>Si hæc indiuidua ramenta &longs;e violentia vicissim impellunt; <lb/>quis nam est eorum motus natur alis? </s> |
| | |
| <s>nam violentum id dici­<lb/>tur, quod est contra naturam, vt auctor e&longs;t Aristoteles tum <lb/>quinto de generatione animalium capite vltimo: tum quinto <lb/>diuinorum particula &longs;exta: primo etiam cæli, & &longs;æpenume­<lb/>ro alibi: &longs;i naturalem atomorum motum assignauerint, non<emph.end type="italics"/><pb pagenum="18"/><emph type="italics"/>violenta, &longs;ednaturalimotione, quæ motionem illam violen­<lb/>tam præcedat, prius <expan abbr="mouebũtur">mouebuntur</expan>; &longs;in verò naturalem corpu&longs;cu <lb/>lorum motum assignare non quiuerint, tunc contra eo&longs;dem <lb/>firmiori hæc ratione agemus. </s> | <s>nam violentum id dici­<lb/>tur, quod est contra naturam, vt auctor e&longs;t Aristoteles tum <lb/>quinto de generatione animalium capite vltimo: tum quinto <lb/>diuinorum particula &longs;exta: primo etiam cæli, & &longs;æpenume­<lb/>ro alibi: &longs;i naturalem atomorum motum assignauerint, non<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/037.jpg" pagenum="18"/><emph type="italics"/>violenta, &longs;ednaturalimotione, quæ motionem illam violen­<lb/>tam præcedat, prius <expan abbr="mouebũtur">mouebuntur</expan>; &longs;in verò naturalem corpu&longs;cu <lb/>lorum motum assignare non quiuerint, tunc contra eo&longs;dem <lb/>firmiori hæc ratione agemus. </s> |
| | |
| <s>Violentum (vt diximus) illud <lb/>est, quod contra naturam fit, &longs;ed atomi aliæ ab aliis violen­<lb/>tia impelluntur; ergo atomi motum aliquem naturalem ha­<lb/>bent priorem, contra quem violentia impelli dicuntur: nam &longs;i <lb/>violentum id e&longs;t, quod contra naturam fit; naturale prius e&longs;t <lb/>violento: ergo tunc, cum naturalis motio violentam atomo­<lb/>rum impul&longs;ionem natura præcedit, indiuidua hæc naturalia <lb/>Democriti, Leucippi, Epicuri, & Lucretij elementa natura­<lb/>lem, ac proprium motum habere nece&longs;&longs;e est: quem eos nulla <lb/>ratione noui&longs;&longs;e constat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Violentum (vt diximus) illud <lb/>est, quod contra naturam fit, &longs;ed atomi aliæ ab aliis violen­<lb/>tia impelluntur; ergo atomi motum aliquem naturalem ha­<lb/>bent priorem, contra quem violentia impelli dicuntur: nam &longs;i <lb/>violentum id e&longs;t, quod contra naturam fit; naturale prius e&longs;t <lb/>violento: ergo tunc, cum naturalis motio violentam atomo­<lb/>rum impul&longs;ionem natura præcedit, indiuidua hæc naturalia <lb/>Democriti, Leucippi, Epicuri, & Lucretij elementa natura­<lb/>lem, ac proprium motum habere nece&longs;&longs;e est: quem eos nulla <lb/>ratione noui&longs;&longs;e constat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s>&longs;i vim eumdem concilia­<lb/>ui&longs;&longs;e velint: motionem illam naturalem demon&longs;trare cogen­<lb/>tur, quam hac violenta motione priorem e&longs;&longs;e oporteat; &longs;i vio­<lb/>lentum illud e&longs;t, quod contra naturam fit, vt non rarò &longs;crip&longs;i­<lb/>mus, quam cum demon&longs;trare non possint; nec motionem po­<lb/>steriorem, quæ nullibi e&longs;t, demon&longs;trare poterunt: po&longs;terius <lb/>enim &longs;ine priori e&longs;&longs;e natura non patitur, vt dictum est quinto <lb/>diuinorum particula duodecima, & decima&longs;exta. </s> | <s>&longs;i vim eumdem concilia­<lb/>ui&longs;&longs;e velint: motionem illam naturalem demon&longs;trare cogen­<lb/>tur, quam hac violenta motione priorem e&longs;&longs;e oporteat; &longs;i vio­<lb/>lentum illud e&longs;t, quod contra naturam fit, vt non rarò &longs;crip&longs;i­<lb/>mus, quam cum demon&longs;trare non possint; nec motionem po­<lb/>steriorem, quæ nullibi e&longs;t, demon&longs;trare poterunt: po&longs;terius <lb/>enim &longs;ine priori e&longs;&longs;e natura non patitur, vt dictum est quinto <lb/>diuinorum particula duodecima, & decima&longs;exta. </s> |
| | |
| <s>Simotio<emph.end type="italics"/><pb pagenum="19"/><emph type="italics"/>hæc e&longs;t naturalis, ergo ordinata ab vno principio, à quo mobi­<lb/>le moueri incipit, & per vnum medium, per quod mobile fer­<lb/>tur, & advnum terminum, ad quem mobile tendit. </s> | <s>Simotio<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/038.jpg" pagenum="19"/><emph type="italics"/>hæc e&longs;t naturalis, ergo ordinata ab vno principio, à quo mobi­<lb/>le moueri incipit, & per vnum medium, per quod mobile fer­<lb/>tur, & advnum terminum, ad quem mobile tendit. </s> |
| | |
| <s>Natura <lb/>enim non tantum e&longs;t ordinis cau&longs;a, &longs;ed etiam ordinata ab vno <lb/>principio, per vnum medium, & ad vnum finem: vt notum e&longs;t <lb/>ex his, quæ literis con&longs;ignata &longs;unt libro octauo de Phy&longs;ico audi <lb/>tu particula decimaquinta, & alibi&longs;æpe. </s> | <s>Natura <lb/>enim non tantum e&longs;t ordinis cau&longs;a, &longs;ed etiam ordinata ab vno <lb/>principio, per vnum medium, & ad vnum finem: vt notum e&longs;t <lb/>ex his, quæ literis con&longs;ignata &longs;unt libro octauo de Phy&longs;ico audi <lb/>tu particula decimaquinta, & alibi&longs;æpe. </s> |
| | |
| |
| <s>Cap. XII.<!-- KEEP S--></s> | <s>Cap. XII.<!-- KEEP S--></s> |
| </p><p type="main"> | </p><p type="main"> |
| | |
| <s>ANAXAGORAS <emph type="italics"/>mundum genitum finxit ab ini­<lb/>tio ex corporibus, quæ &longs;imul erant congregata, & tran <lb/>quilla manebant, ac post quietem per motum di&longs;gre­<lb/>gata fuerunt: vnum quodque enim in vno quoque abditum la <lb/>tebat, & <expan abbr="trãquilla">tranquilla</expan> pace fruebatur: deinde quæ abdita in vno <lb/>quoque latebant, emerxerunt efficacitate mentis, à quarecon <lb/>dita elici cæperunt, quemadmodum ex colli&longs;ione ferri ab ho­<lb/>minis manu ex &longs;ilice ignem elidi videmus: dixit etiam Ana­<lb/>xagoras ab eo, quod in confu&longs;ione exuperat, & quod magis <lb/>&longs;pectatur, vnumquodque vocari: vt lignumideo lignum dici­<lb/>tur, non quod infinitè omnium rerum partes in ligno non lati­<lb/>tent, &longs;ed quod ea pars, quæ cæter as vincit, & quæ <expan abbr="&longs;pectantiũ">&longs;pectantium</expan><emph.end type="italics"/><pb pagenum="20"/><emph type="italics"/>oculis magis exponitur, est lignum. </s> | <s>ANAXAGORAS <emph type="italics"/>mundum genitum finxit ab ini­<lb/>tio ex corporibus, quæ &longs;imul erant congregata, & tran <lb/>quilla manebant, ac post quietem per motum di&longs;gre­<lb/>gata fuerunt: vnum quodque enim in vno quoque abditum la <lb/>tebat, & <expan abbr="trãquilla">tranquilla</expan> pace fruebatur: deinde quæ abdita in vno <lb/>quoque latebant, emerxerunt efficacitate mentis, à quarecon <lb/>dita elici cæperunt, quemadmodum ex colli&longs;ione ferri ab ho­<lb/>minis manu ex &longs;ilice ignem elidi videmus: dixit etiam Ana­<lb/>xagoras ab eo, quod in confu&longs;ione exuperat, & quod magis <lb/>&longs;pectatur, vnumquodque vocari: vt lignumideo lignum dici­<lb/>tur, non quod infinitè omnium rerum partes in ligno non lati­<lb/>tent, &longs;ed quod ea pars, quæ cæter as vincit, & quæ <expan abbr="&longs;pectantiũ">&longs;pectantium</expan><emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/039.jpg" pagenum="20"/><emph type="italics"/>oculis magis exponitur, est lignum. </s> |
| | |
| <s>Vnumquodque ex vno­<lb/>quoque &longs;egregari non Anaxagoras modo, &longs;ed & Theophra­<lb/>stus vi&longs;us est aliquando dixi&longs;&longs;e: cum à quibu&longs;dam quorum­<lb/>dam hominum oculis exeuntes flammas micare &longs;crip&longs;erit: & <lb/>Megetius Atedicus Alexandrinus quondam Simplicio nar­<lb/>rauit, &longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> abi&longs;chiadis dolore curaui&longs;&longs;e, ex cuius i&longs;chio <lb/>ignis exiuit, qui <expan abbr="&longs;pectãtium">&longs;pectantium</expan> oculos combussit; à ligno quidam <lb/>ignem eliciunt: dum alterum lignum tamquam terebrum in <lb/>lignum alterum circumuoluunt. </s> | <s>Vnumquodque ex vno­<lb/>quoque &longs;egregari non Anaxagoras modo, &longs;ed & Theophra­<lb/>stus vi&longs;us est aliquando dixi&longs;&longs;e: cum à quibu&longs;dam quorum­<lb/>dam hominum oculis exeuntes flammas micare &longs;crip&longs;erit: & <lb/>Megetius Atedicus Alexandrinus quondam Simplicio nar­<lb/>rauit, &longs;e <expan abbr="homin&etilde;">hominem</expan> abi&longs;chiadis dolore curaui&longs;&longs;e, ex cuius i&longs;chio <lb/>ignis exiuit, qui <expan abbr="&longs;pectãtium">&longs;pectantium</expan> oculos combussit; à ligno quidam <lb/>ignem eliciunt: dum alterum lignum tamquam terebrum in <lb/>lignum alterum circumuoluunt. </s> |
| | |
| <s>Verùm hæc aliam habent <lb/>cau&longs;am ab ea, quam (vt alio loco diximus) veram ab Anaxa <lb/>goracreditam e&longs;&longs;e longeque diuer&longs;am comperimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Verùm hæc aliam habent <lb/>cau&longs;am ab ea, quam (vt alio loco diximus) veram ab Anaxa <lb/>goracreditam e&longs;&longs;e longeque diuer&longs;am comperimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Nunc ad Anaxagoram à quo di&longs;cessimus, reuertimur: <lb/>contra quem eadem ex quiete argumenta petuntur, quæ alia <lb/>ratione ex motu petipo&longs;&longs;e videbantur: Nam &longs;i quæ in vno­<lb/>quoque abdita corpora quie&longs;cunt; aut natura, aut violentia <lb/>quie&longs;cunt: &longs;i natura, grauia in centro, & leuia &longs;ub cælo ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò quie&longs;cere debere, non e&longs;t qui dubitet, nec aliò natura <lb/>ferri, nec alibi natura manere quidem po&longs;&longs;unt: & ij fines <expan abbr="sũt">sunt</expan> <lb/>partes mundi: ergo mundus non dum genitus e&longs;t, priu&longs;quam <lb/>gignatur: &longs;iante conditum mundum corpora, quæ recondita <lb/>latebant, violentia quie&longs;cebant; cum violentum &longs;it id, quod ab <lb/>extrin&longs;eco vim inferente fit: quod extrin&longs;ecum nihil id, cuivis <lb/>infertur adiuuat; vt &longs;criptum reliquit Ari&longs;toteles tertio libro <lb/>cthicorum capite &longs;ecundo, nece&longs;&longs;e e&longs;t vt &longs;it locus ex quo corpo­<lb/>ra violentiam pa&longs;&longs;a trudantur: & in quo natura maneant: <lb/>antequam trudantur: nece&longs;&longs;e e&longs;t etiam, vt antequam mun­<lb/>dus generetur, id &longs;it, quod vim infert, cum &longs;it id, cui vis infer­<lb/>tur; verum hæc omnia &longs;unt partes mundi: ergo mundus non <lb/>dum genitus e&longs;t antequam gignatur, quæ &longs;i &longs;unt, vt certè &longs;unt <lb/>ab&longs;urda, & in iis, quæ fieri minime po&longs;&longs;unt; ab&longs;urda, & in iis,<emph.end type="italics"/><pb pagenum="21"/><emph type="italics"/>quæ fierinon queunt, erit &longs;ententia Anaxagoræ: & &longs;ola A­<lb/>ri&longs;totelis inexpugnabilis veritas laudibus extollenda: qui dixis <lb/>in vnoquoque elemento, immo in vnoquoque corpore naturali <lb/>e&longs;&longs;e motum naturalem, quo non violenter, non contra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <lb/>&longs;ed &longs;ua propria &longs;ponte ea corpora moueantur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s><emph type="italics"/>Nunc ad Anaxagoram à quo di&longs;cessimus, reuertimur: <lb/>contra quem eadem ex quiete argumenta petuntur, quæ alia <lb/>ratione ex motu petipo&longs;&longs;e videbantur: Nam &longs;i quæ in vno­<lb/>quoque abdita corpora quie&longs;cunt; aut natura, aut violentia <lb/>quie&longs;cunt: &longs;i natura, grauia in centro, & leuia &longs;ub cælo ne­<lb/>ce&longs;&longs;ariò quie&longs;cere debere, non e&longs;t qui dubitet, nec aliò natura <lb/>ferri, nec alibi natura manere quidem po&longs;&longs;unt: & ij fines <expan abbr="sũt">sunt</expan> <lb/>partes mundi: ergo mundus non dum genitus e&longs;t, priu&longs;quam <lb/>gignatur: &longs;iante conditum mundum corpora, quæ recondita <lb/>latebant, violentia quie&longs;cebant; cum violentum &longs;it id, quod ab <lb/>extrin&longs;eco vim inferente fit: quod extrin&longs;ecum nihil id, cuivis <lb/>infertur adiuuat; vt &longs;criptum reliquit Ari&longs;toteles tertio libro <lb/>cthicorum capite &longs;ecundo, nece&longs;&longs;e e&longs;t vt &longs;it locus ex quo corpo­<lb/>ra violentiam pa&longs;&longs;a trudantur: & in quo natura maneant: <lb/>antequam trudantur: nece&longs;&longs;e e&longs;t etiam, vt antequam mun­<lb/>dus generetur, id &longs;it, quod vim infert, cum &longs;it id, cui vis infer­<lb/>tur; verum hæc omnia &longs;unt partes mundi: ergo mundus non <lb/>dum genitus e&longs;t antequam gignatur, quæ &longs;i &longs;unt, vt certè &longs;unt <lb/>ab&longs;urda, & in iis, quæ fieri minime po&longs;&longs;unt; ab&longs;urda, & in iis,<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/040.jpg" pagenum="21"/><emph type="italics"/>quæ fierinon queunt, erit &longs;ententia Anaxagoræ: & &longs;ola A­<lb/>ri&longs;totelis inexpugnabilis veritas laudibus extollenda: qui dixis <lb/>in vnoquoque elemento, immo in vnoquoque corpore naturali <lb/>e&longs;&longs;e motum naturalem, quo non violenter, non contra <expan abbr="naturã">naturam</expan>, <lb/>&longs;ed &longs;ua propria &longs;ponte ea corpora moueantur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>In Parmenidem vbi de nece&longs;sitate cau&longs;æ mouen­<lb/>tis, deque idearum vanitate agitur. </s> | <s>In Parmenidem vbi de nece&longs;sitate cau&longs;æ mouen­<lb/>tis, deque idearum vanitate agitur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Sed errat propte <lb/>rea quod, non &longs;emel, &longs;ed &longs;æpenumero idpetit, quod erat in prin <lb/>cipio: &longs;unt enim tamquam axiomata apud Parmenidem per <lb/>&longs;e nota. </s> | <s>Sed errat propte <lb/>rea quod, non &longs;emel, &longs;ed &longs;æpenumero idpetit, quod erat in prin <lb/>cipio: &longs;unt enim tamquam axiomata apud Parmenidem per <lb/>&longs;e nota. </s> |
| | |
| <s>Nihil e&longs;&longs;e inane, & omne quod mouetur, per ina­<lb/>ne &longs;pacium &longs;olummodo cieri: quæ duo tantum ab e&longs;t, vt &longs;int <lb/>per&longs;e nota, vt demo&longs;tratione indigeant: quo fit, vt ex illis dua­<lb/>bus propo&longs;itionibus, quarum altera ob&longs;curissima illa quidem <lb/>est, altera verò fal&longs;issima, non e&longs;&longs;e motum colligere nulla artis<emph.end type="italics"/><pb pagenum="22"/><emph type="italics"/>ratio doceat: ideo probandum illi fuerat, nihil e&longs;&longs;e inane, & <lb/>omne, quod mouetur, per &longs;pacium inane moueri. </s> | <s>Nihil e&longs;&longs;e inane, & omne quod mouetur, per ina­<lb/>ne &longs;pacium &longs;olummodo cieri: quæ duo tantum ab e&longs;t, vt &longs;int <lb/>per&longs;e nota, vt demo&longs;tratione indigeant: quo fit, vt ex illis dua­<lb/>bus propo&longs;itionibus, quarum altera ob&longs;curissima illa quidem <lb/>est, altera verò fal&longs;issima, non e&longs;&longs;e motum colligere nulla artis<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/041.jpg" pagenum="22"/><emph type="italics"/>ratio doceat: ideo probandum illi fuerat, nihil e&longs;&longs;e inane, & <lb/>omne, quod mouetur, per &longs;pacium inane moueri. </s> |
| | |
| <s>Confirma­<lb/>tionis ea propo&longs;itio, quæ est. </s> | <s>Confirma­<lb/>tionis ea propo&longs;itio, quæ est. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>In vnoquoque ergo <lb/>non tantum elemento, &longs;ed etiam corpore natur ali e&longs;t motus na <lb/>turalis, cuius principium an possit inueniri periculum facere <lb/>volumus: quoniam vt forma, & materia, quam antiqui, & &longs;i <lb/>non omni, aliqua &longs;altem ex parte de&longs;crip&longs;erunt, ad perficien­<lb/>dum motum natur alem non &longs;ufficiunt, opus e&longs;t principio ter­<lb/>tio mouente; id quod Socrates, aut quale, aut quod &longs;it, non &longs;a­<lb/>tis explicuit: dum in Phædone aliis veteribus confutatis, quod <lb/>de cau&longs;a efficiente nihil dixi&longs;&longs;ent, res omnes Idæam parti­<lb/>cipantes, propter &longs;uam &longs;peciem, ac Ideam moueri confir­<lb/>mauit. </s> | <s>In vnoquoque ergo <lb/>non tantum elemento, &longs;ed etiam corpore natur ali e&longs;t motus na <lb/>turalis, cuius principium an possit inueniri periculum facere <lb/>volumus: quoniam vt forma, & materia, quam antiqui, & &longs;i <lb/>non omni, aliqua &longs;altem ex parte de&longs;crip&longs;erunt, ad perficien­<lb/>dum motum natur alem non &longs;ufficiunt, opus e&longs;t principio ter­<lb/>tio mouente; id quod Socrates, aut quale, aut quod &longs;it, non &longs;a­<lb/>tis explicuit: dum in Phædone aliis veteribus confutatis, quod <lb/>de cau&longs;a efficiente nihil dixi&longs;&longs;ent, res omnes Idæam parti­<lb/>cipantes, propter &longs;uam &longs;peciem, ac Ideam moueri confir­<lb/>mauit. </s> |
| | |
| <s>Verum cum eadem &longs;it cau&longs;a, quamobrem quæuis <lb/>res &longs;it, & moueatur, nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt omne, quod mouetur, ab<emph.end type="italics"/><pb pagenum="23"/><emph type="italics"/>Idea cuius e&longs;t particeps; moueatur: quando à materia nihil <lb/>moueripote&longs;t. </s> | <s>Verum cum eadem &longs;it cau&longs;a, quamobrem quæuis <lb/>res &longs;it, & moueatur, nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt omne, quod mouetur, ab<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/042.jpg" pagenum="23"/><emph type="italics"/>Idea cuius e&longs;t particeps; moueatur: quando à materia nihil <lb/>moueripote&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Hæc &longs;ivera &longs;unt, nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt mobilia &longs;emper, <lb/>& continenter moueantur: cum Ideæ &longs;emper eædem &longs;int, & <lb/>eodem modo affectæ: quia &longs;unt æternæ, &longs;emperque illis eo­<lb/>dem modo &longs;ubiiciuntur ea, quæ abillis mouentur: nulla ergo <lb/>ratio e&longs;t, cur aliquando moueant, aliquando non moueant: <lb/>quin etiam in his, quæ oculis cernuntur, præter &longs;peciem, atque <lb/>Ideam, aliud e&longs;&longs;e principium &longs;pectatur, quod moueat: vt do­<lb/>ctus Præceptor non Idea, &longs;ed doctrina, doctos di&longs;cipulos effi­<lb/>cit: & bonus citharædus, non Idea, &longs;ed arte pul&longs;andi citharam, <lb/>bonos citharœdos facit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Hæc &longs;ivera &longs;unt, nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt mobilia &longs;emper, <lb/>& continenter moueantur: cum Ideæ &longs;emper eædem &longs;int, & <lb/>eodem modo affectæ: quia &longs;unt æternæ, &longs;emperque illis eo­<lb/>dem modo &longs;ubiiciuntur ea, quæ abillis mouentur: nulla ergo <lb/>ratio e&longs;t, cur aliquando moueant, aliquando non moueant: <lb/>quin etiam in his, quæ oculis cernuntur, præter &longs;peciem, atque <lb/>Ideam, aliud e&longs;&longs;e principium &longs;pectatur, quod moueat: vt do­<lb/>ctus Præceptor non Idea, &longs;ed doctrina, doctos di&longs;cipulos effi­<lb/>cit: & bonus citharædus, non Idea, &longs;ed arte pul&longs;andi citharam, <lb/>bonos citharœdos facit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s>N<emph type="italics"/>on minore ruina cadunt, immo pror&longs;us maiore lap&longs;u <lb/>ruunt, qui materiam dicunt, e&longs;&longs;e principium mouen­<lb/>di: hæc cum bene di&longs;ponitur (inquiunt) & qualitati­<lb/>bus illis informatur, ex quibus motus na&longs;citur, mobilia mouer. <lb/></s> | <s>N<emph type="italics"/>on minore ruina cadunt, immo pror&longs;us maiore lap&longs;u <lb/>ruunt, qui materiam dicunt, e&longs;&longs;e principium mouen­<lb/>di: hæc cum bene di&longs;ponitur (inquiunt) & qualitati­<lb/>bus illis informatur, ex quibus motus na&longs;citur, mobilia mouer. <lb/></s> |
| | |
| <s>Sed non rectè &longs;entiunt, vt diximus; quia nihil idem cau&longs;a ef­<lb/>ficiens, & materia eiu&longs;dem e&longs;&longs;e pote&longs;t, cum materiæ <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <lb/>&longs;it pati, ac moueri; mouere autem, & facere &longs;it alterius facul <lb/>tatis: vt &longs;criptum reliquit Aristoteles libro &longs;ecundo de ortu, <lb/>& interitu particula quinquage&longs;ima&longs;ecunda: vt aqua, quæ <lb/>à Thalete Mile&longs;io rerum omnium primum principium <expan abbr="quã-quam">quan­<lb/>quam</expan> &longs;tatuitur, non tamen &longs;e gignere, aut quauis ratione ef <lb/>ficere quicquam pote&longs;t: &longs;ed opus e&longs;t aquæ efficientem cau&longs;am <lb/>adhibere: &longs;ine qua & nihil fiet, & nihil mouebitur, vt etiam <lb/>Empedocles qui quatuor elementis materiæ vicem gerenti­<lb/>bus, concordiam, atque di&longs;cordiam, vt efficientes cau&longs;as addi-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="24"/><emph type="italics"/>dit: Anaxagoras tertio de anima particula quarta ab Ari <lb/>&longs;totele laudatus, partibus illis &longs;uis infinitis, & con&longs;imilium ra­<lb/>tionum, quæ &longs;unt cuius &longs;libet reiortus. </s> | <s>Sed non rectè &longs;entiunt, vt diximus; quia nihil idem cau&longs;a ef­<lb/>ficiens, & materia eiu&longs;dem e&longs;&longs;e pote&longs;t, cum materiæ <expan abbr="propriũ">proprium</expan> <lb/>&longs;it pati, ac moueri; mouere autem, & facere &longs;it alterius facul <lb/>tatis: vt &longs;criptum reliquit Aristoteles libro &longs;ecundo de ortu, <lb/>& interitu particula quinquage&longs;ima&longs;ecunda: vt aqua, quæ <lb/>à Thalete Mile&longs;io rerum omnium primum principium <expan abbr="quã-quam">quan­<lb/>quam</expan> &longs;tatuitur, non tamen &longs;e gignere, aut quauis ratione ef <lb/>ficere quicquam pote&longs;t: &longs;ed opus e&longs;t aquæ efficientem cau&longs;am <lb/>adhibere: &longs;ine qua & nihil fiet, & nihil mouebitur, vt etiam <lb/>Empedocles qui quatuor elementis materiæ vicem gerenti­<lb/>bus, concordiam, atque di&longs;cordiam, vt efficientes cau&longs;as addi-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/043.jpg" pagenum="24"/><emph type="italics"/>dit: Anaxagoras tertio de anima particula quarta ab Ari <lb/>&longs;totele laudatus, partibus illis &longs;uis infinitis, & con&longs;imilium ra­<lb/>tionum, quæ &longs;unt cuius &longs;libet reiortus. </s> |
| | |
| <s>& interitus materiæ, <lb/>Diuinam mentem abomni materia pror&longs;us immunem, vt ef­<lb/>ficientem cau&longs;am adhibuit. </s> | <s>& interitus materiæ, <lb/>Diuinam mentem abomni materia pror&longs;us immunem, vt ef­<lb/>ficientem cau&longs;am adhibuit. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Præterea qualitatibus, quæ agendi &longs;unt in&longs;trumenta, mo­<lb/>uendi, & agendivim primam tradunt: dum affirmant, ma­<lb/>teriam qualitatibus informatam, atque di&longs;po&longs;itam, facere, <lb/>ac mouere: perinde ac &longs;i dicerent, &longs;erram dentatam, à denti­<lb/>bus ad &longs;ecandum di&longs;po&longs;itam, &longs;ine &longs;ectore &longs;ecare: & <expan abbr="calamũ">calamum</expan>, <lb/>ad <expan abbr="&longs;crib&etilde;dum">&longs;cribendum</expan> accomodatum, &longs;ine &longs;criptore &longs;cribere: e&longs;t enim <lb/>in &longs;erra ferrum, quod est &longs;erræ materia, & in calamo &longs;ua est <lb/>propria materia: quæ &longs;ic, vel&longs;ic di&longs;po&longs;ita, &longs;ine &longs;ectore non &longs;e­<lb/>cat, & &longs;ine &longs;criptore non &longs;cribit: quia in&longs;trumenta &longs;ine primo, <lb/>ac principali immediateque mouente non mouent: qua de re <lb/>Democritus libro &longs;ecundo de anima, quod in&longs;trumento eam <lb/>vim agendi a&longs;crip&longs;erit, quæ primo <expan abbr="ag&etilde;ti">agenti</expan> a&longs;cribenda erat, acer <lb/>rimè carpitur. </s> | <s><emph type="italics"/>Præterea qualitatibus, quæ agendi &longs;unt in&longs;trumenta, mo­<lb/>uendi, & agendivim primam tradunt: dum affirmant, ma­<lb/>teriam qualitatibus informatam, atque di&longs;po&longs;itam, facere, <lb/>ac mouere: perinde ac &longs;i dicerent, &longs;erram dentatam, à denti­<lb/>bus ad &longs;ecandum di&longs;po&longs;itam, &longs;ine &longs;ectore &longs;ecare: & <expan abbr="calamũ">calamum</expan>, <lb/>ad <expan abbr="&longs;crib&etilde;dum">&longs;cribendum</expan> accomodatum, &longs;ine &longs;criptore &longs;cribere: e&longs;t enim <lb/>in &longs;erra ferrum, quod est &longs;erræ materia, & in calamo &longs;ua est <lb/>propria materia: quæ &longs;ic, vel&longs;ic di&longs;po&longs;ita, &longs;ine &longs;ectore non &longs;e­<lb/>cat, & &longs;ine &longs;criptore non &longs;cribit: quia in&longs;trumenta &longs;ine primo, <lb/>ac principali immediateque mouente non mouent: qua de re <lb/>Democritus libro &longs;ecundo de anima, quod in&longs;trumento eam <lb/>vim agendi a&longs;crip&longs;erit, quæ primo <expan abbr="ag&etilde;ti">agenti</expan> a&longs;cribenda erat, acer <lb/>rimè carpitur. </s> |
| | |
| <s>Hunc primum, principem, immediatumque <lb/>elementorum motorem, quod non tantum, vt forma, &longs;ed <expan abbr="etiã">etiam</expan>, <lb/>at efficiens, ac mouens cau&longs;a moueat, in hac di&longs;iutatione, an<emph.end type="italics"/><pb pagenum="25"/><emph type="italics"/>possit inueniri, periculum facere tentabimus, quia omnia &longs;im <lb/>plicia corpora recto motu mouentur, ad propria loca ferun­<lb/>tur, vt diximus, tum quia natura e&longs;t in eis principium motus, <lb/>tum quia &longs;inatura non cierentur, ergo violentia, &longs;ed violen­<lb/>tum e&longs;t contra naturam, ergo corpus, quod violentia mouetur, <lb/>natura mouetur: nihil enim violentiam patitur, quin illudna <lb/>tura prius concitetur, natura inquam, aut grauitatis, aut <lb/>leuitatis: quando omnia, aut grauia &longs;unt, aut leuia, aut alia <lb/>quapiam natura: quæ qualis nam&longs;it, &longs;i in orbe inuenitur, in­<lb/>fra manife&longs;tabitur: Præterea corpus aut natura, aut violen­<lb/>tia quie&longs;cit: &longs;i violentia, ergo natura; quia violentum est <expan abbr="cõ-tra">con­<lb/>tra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & nihil violentia quie&longs;cit, quin illud contra illam <lb/>violentiam natura quie&longs;cat: &longs;i natura quie&longs;cit, & ad illam <lb/>quietem natura mouetur, ergo omne corpus naturale, qua na <lb/>turale e&longs;t, à natura mouetur: at omnium motuum primus e&longs;t <lb/>motus ad locum, ergo omnia corpora naturalia, qua natura­<lb/>lia &longs;unt, ad locum à natura mouentur, non à materia, ergo ab <lb/>alio principio, quod quale nam &longs;it, infra vtiliter inuestig abi­<lb/>mus; &longs;emper enim, quomodo &longs;atis &longs;tudio&longs;is omnibus facere <lb/>possimus, nobis propo&longs;itum fuit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Hunc primum, principem, immediatumque <lb/>elementorum motorem, quod non tantum, vt forma, &longs;ed <expan abbr="etiã">etiam</expan>, <lb/>at efficiens, ac mouens cau&longs;a moueat, in hac di&longs;iutatione, an<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/044.jpg" pagenum="25"/><emph type="italics"/>possit inueniri, periculum facere tentabimus, quia omnia &longs;im <lb/>plicia corpora recto motu mouentur, ad propria loca ferun­<lb/>tur, vt diximus, tum quia natura e&longs;t in eis principium motus, <lb/>tum quia &longs;inatura non cierentur, ergo violentia, &longs;ed violen­<lb/>tum e&longs;t contra naturam, ergo corpus, quod violentia mouetur, <lb/>natura mouetur: nihil enim violentiam patitur, quin illudna <lb/>tura prius concitetur, natura inquam, aut grauitatis, aut <lb/>leuitatis: quando omnia, aut grauia &longs;unt, aut leuia, aut alia <lb/>quapiam natura: quæ qualis nam&longs;it, &longs;i in orbe inuenitur, in­<lb/>fra manife&longs;tabitur: Præterea corpus aut natura, aut violen­<lb/>tia quie&longs;cit: &longs;i violentia, ergo natura; quia violentum est <expan abbr="cõ-tra">con­<lb/>tra</expan> <expan abbr="naturã">naturam</expan>, & nihil violentia quie&longs;cit, quin illud contra illam <lb/>violentiam natura quie&longs;cat: &longs;i natura quie&longs;cit, & ad illam <lb/>quietem natura mouetur, ergo omne corpus naturale, qua na <lb/>turale e&longs;t, à natura mouetur: at omnium motuum primus e&longs;t <lb/>motus ad locum, ergo omnia corpora naturalia, qua natura­<lb/>lia &longs;unt, ad locum à natura mouentur, non à materia, ergo ab <lb/>alio principio, quod quale nam &longs;it, infra vtiliter inuestig abi­<lb/>mus; &longs;emper enim, quomodo &longs;atis &longs;tudio&longs;is omnibus facere <lb/>possimus, nobis propo&longs;itum fuit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>Omnia corpora, quærecto motu mouentur, <lb/>e&longs;&longs;e aut grauia, aut leuia. </s> | <s>Omnia corpora, quærecto motu mouentur, <lb/>e&longs;&longs;e aut grauia, aut leuia. </s> |
| | |
| |
| <s>Cap. XV.<!-- KEEP S--></s> | <s>Cap. XV.<!-- KEEP S--></s> |
| </p><p type="main"> | </p><p type="main"> |
| | |
| <s>OMNIA <emph type="italics"/>corpora naturalia naturalem motum habe­<lb/>re cum Ari&longs;totele libro primo de cælo <expan abbr="demõ&longs;tr">demon&longs;tr</expan> auimus: <lb/>quia naturam <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan>, quæ in eis est principium motus­<lb/>Nunc ad eam concertationem conuertimur, qua quærimus, <lb/>vtrum ne omnia corpora, quæ recto motu aguntur, &longs;int aut <lb/>grauia, aut leuia: an verò corpus naturale detur; quod &longs;ine<emph.end type="italics"/><pb pagenum="26"/><emph type="italics"/>grauitate ad centrum feratur, & &longs;ur&longs;um &longs;ine leuitate ad cæ­<lb/>lum a&longs;cendat. </s> | <s>OMNIA <emph type="italics"/>corpora naturalia naturalem motum habe­<lb/>re cum Ari&longs;totele libro primo de cælo <expan abbr="demõ&longs;tr">demon&longs;tr</expan> auimus: <lb/>quia naturam <expan abbr="hab&etilde;t">habent</expan>, quæ in eis est principium motus­<lb/>Nunc ad eam concertationem conuertimur, qua quærimus, <lb/>vtrum ne omnia corpora, quæ recto motu aguntur, &longs;int aut <lb/>grauia, aut leuia: an verò corpus naturale detur; quod &longs;ine<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/045.jpg" pagenum="26"/><emph type="italics"/>grauitate ad centrum feratur, & &longs;ur&longs;um &longs;ine leuitate ad cæ­<lb/>lum a&longs;cendat. </s> |
| | |
| <s>Re&longs;pondeo illud non dari: nam &longs;i quod corpus <lb/>&longs;ine grauitate de&longs;cenderet, non graue, qu am graue infinitè ve <lb/>locius moueretur; quia nulla e&longs;&longs;et inter vtrumque proportio, <lb/>& &longs;i qua &longs;it, decupla con&longs;tituatur, ita vt graue velocitate vt <lb/>centum moueatur: non graue velocitate vt decem <expan abbr="cõcitetur">concitetur</expan>. <lb/></s> | <s>Re&longs;pondeo illud non dari: nam &longs;i quod corpus <lb/>&longs;ine grauitate de&longs;cenderet, non graue, qu am graue infinitè ve <lb/>locius moueretur; quia nulla e&longs;&longs;et inter vtrumque proportio, <lb/>& &longs;i qua &longs;it, decupla con&longs;tituatur, ita vt graue velocitate vt <lb/>centum moueatur: non graue velocitate vt decem <expan abbr="cõcitetur">concitetur</expan>. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Caput XVI.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <s>Caput XVI.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>HINC <emph type="italics"/>facilè intelligere licet veterrimos, qui ante Ari <lb/>&longs;totelem vixere Philo&longs;ophos, in hac re maximè hallu­<lb/>cinatos fui&longs;&longs;e, vt Heraclitus, qui omnia perenni, ince&longs;­<lb/>&longs;anti, indefexoque labore agitari, numquam autem quie&longs;cere <lb/>non e&longs;t veritus affirmare: cum ab Ari&longs;totele non minus per <lb/>quietis, quam per motus principium ab initio libri <expan abbr="&longs;ecũdi">&longs;ecundi</expan> Phy­<lb/>&longs;icorum natura definiendo manife&longs;tetur, & ea quæ ad locum<emph.end type="italics"/><pb pagenum="27"/><emph type="italics"/>cientur, in eo loco natura <expan abbr="maneãt">maneant</expan>, ad quem natura feruntur, <lb/>& extra quem aut violentiam pa&longs;&longs;a truduntur, aut ex alie­<lb/>na materia generantur, mobileque corpus, quod ad locum ten <lb/>dit, adillum, vt ad finem, in quo &longs;istatur, natura tendat; e&longs;t <lb/>enim motus propter quietem, vt propter finem: quod in his <lb/>quæ de cælo ab Ari&longs;totele <expan abbr="demõ&longs;tratum">demon&longs;tratum</expan> fui&longs;&longs;e alibi diximus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>HINC <emph type="italics"/>facilè intelligere licet veterrimos, qui ante Ari <lb/>&longs;totelem vixere Philo&longs;ophos, in hac re maximè hallu­<lb/>cinatos fui&longs;&longs;e, vt Heraclitus, qui omnia perenni, ince&longs;­<lb/>&longs;anti, indefexoque labore agitari, numquam autem quie&longs;cere <lb/>non e&longs;t veritus affirmare: cum ab Ari&longs;totele non minus per <lb/>quietis, quam per motus principium ab initio libri <expan abbr="&longs;ecũdi">&longs;ecundi</expan> Phy­<lb/>&longs;icorum natura definiendo manife&longs;tetur, & ea quæ ad locum<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/046.jpg" pagenum="27"/><emph type="italics"/>cientur, in eo loco natura <expan abbr="maneãt">maneant</expan>, ad quem natura feruntur, <lb/>& extra quem aut violentiam pa&longs;&longs;a truduntur, aut ex alie­<lb/>na materia generantur, mobileque corpus, quod ad locum ten <lb/>dit, adillum, vt ad finem, in quo &longs;istatur, natura tendat; e&longs;t <lb/>enim motus propter quietem, vt propter finem: quod in his <lb/>quæ de cælo ab Ari&longs;totele <expan abbr="demõ&longs;tratum">demon&longs;tratum</expan> fui&longs;&longs;e alibi diximus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Parmenides Meli&longs;&longs;us, ac Zeno peccatum longè grandius <lb/>peccaui&longs;&longs;e auctor e&longs;t Ari&longs;toteles libro primo, & octauo de Phy <lb/>&longs;ico auditu: quod omnia &longs;emper quie&longs;cere, nihil vmquam mo­<lb/>ueri mordicus tenuerint: quia omnia quie&longs;cere, & eius cau­<lb/>&longs;am requirere, prætermi&longs;&longs;o &longs;en&longs;u, non tantum intellectus im­<lb/>becillitas, &longs;ed pestilens, lethali&longs;que mentis morbus &longs;it quidam: <lb/>&longs;unt enim <expan abbr="nõnulla">nonnulla</expan> certiora, <expan abbr="illu&longs;trioraq.">illu&longs;trioraque</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> vt rationem <expan abbr="vllã">vllam</expan> <lb/>expo&longs;tulent: ea quæ&longs;unt &longs;uapte natura notiora, quam vt alicu <lb/>ius vel etiam leuissime probationis indigeant, &longs;tatim non agno <lb/>&longs;cere, ridiculum e&longs;t; præ&longs;ertim apud illos, qui non de vna qua <lb/>piam re particulari, &longs;ed de toto di&longs;&longs;entiant: nec Phy&longs;ica tan­<lb/>tum, &longs;ed omnes etiam &longs;cientias, facultates, actiones, & ar­<lb/>tes funditus euertant: propterea quod omnes motum admit­<lb/>tant, qui ab illis exploditur. </s> | <s><emph type="italics"/>Parmenides Meli&longs;&longs;us, ac Zeno peccatum longè grandius <lb/>peccaui&longs;&longs;e auctor e&longs;t Ari&longs;toteles libro primo, & octauo de Phy <lb/>&longs;ico auditu: quod omnia &longs;emper quie&longs;cere, nihil vmquam mo­<lb/>ueri mordicus tenuerint: quia omnia quie&longs;cere, & eius cau­<lb/>&longs;am requirere, prætermi&longs;&longs;o &longs;en&longs;u, non tantum intellectus im­<lb/>becillitas, &longs;ed pestilens, lethali&longs;que mentis morbus &longs;it quidam: <lb/>&longs;unt enim <expan abbr="nõnulla">nonnulla</expan> certiora, <expan abbr="illu&longs;trioraq.">illu&longs;trioraque</expan> <expan abbr="quã">quam</expan> vt rationem <expan abbr="vllã">vllam</expan> <lb/>expo&longs;tulent: ea quæ&longs;unt &longs;uapte natura notiora, quam vt alicu <lb/>ius vel etiam leuissime probationis indigeant, &longs;tatim non agno <lb/>&longs;cere, ridiculum e&longs;t; præ&longs;ertim apud illos, qui non de vna qua <lb/>piam re particulari, &longs;ed de toto di&longs;&longs;entiant: nec Phy&longs;ica tan­<lb/>tum, &longs;ed omnes etiam &longs;cientias, facultates, actiones, & ar­<lb/>tes funditus euertant: propterea quod omnes motum admit­<lb/>tant, qui ab illis exploditur. </s> |
| | |
| <s>Scientiæ quidem, quæ vt libro ter <lb/>tio de anima particula trige&longs;imaoctaua Aristoteles memi­<lb/>nit, ad tripartitam rerum &longs;ectionem tripartito &longs;ecantur, quia <lb/>aliquæ circa formas à materia minimè distractas ver&longs;antur, <lb/>vt Phy&longs;ica: quæ eo quod natura &longs;it in eis motus principium, <lb/>ideo mouentur ex primo libro de cælo particula quinta: non­<lb/>nullæ in illis formis agno&longs;cendis exercentur, quæ à materia <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;unt auul&longs;æ, &longs;ine materia tamen con&longs;iderantur, vt Mathema <lb/>ticæ; quæ & ip&longs;æ in eo corpore, quod per &longs;e mouetur, existunt, <lb/>tertiæ vero formas omnes &longs;uo complexu <expan abbr="contin&etilde;t">continent</expan>, quæ &longs;unt ab <lb/>omni materia pror&longs;us immunes, vt &longs;unt mentes Diuinæ: quæ<emph.end type="italics"/><pb pagenum="28"/><emph type="italics"/>quoniam nec per &longs;e, nec per accidens, nec per aliud <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, <lb/>a motu propterea minime &longs;oluuntur; cum cæle&longs;tes globos in­<lb/>ce&longs;&longs;anter moueant; has Diuinas mentes Metaphy&longs;ica contem <lb/>platur, plures &longs;cientias his tribus excogitari non po&longs;&longs;e, propte­<lb/>rea quod <expan abbr="nõ">non</expan> in plures partes omnia, quæ vniuer&longs;i ambitu coer <lb/>centur, diuidantur, &longs;criptum e&longs;t ab Ari&longs;totele libro &longs;exto Di <lb/>uinorum particula &longs;ecunda: hæ omnes, &longs;ingulæque &longs;cientiæ <lb/>ab illis, qui motum &longs;ustulerunt, tolluntur. </s> | <s>Scientiæ quidem, quæ vt libro ter <lb/>tio de anima particula trige&longs;imaoctaua Aristoteles memi­<lb/>nit, ad tripartitam rerum &longs;ectionem tripartito &longs;ecantur, quia <lb/>aliquæ circa formas à materia minimè distractas ver&longs;antur, <lb/>vt Phy&longs;ica: quæ eo quod natura &longs;it in eis motus principium, <lb/>ideo mouentur ex primo libro de cælo particula quinta: non­<lb/>nullæ in illis formis agno&longs;cendis exercentur, quæ à materia <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>&longs;unt auul&longs;æ, &longs;ine materia tamen con&longs;iderantur, vt Mathema <lb/>ticæ; quæ & ip&longs;æ in eo corpore, quod per &longs;e mouetur, existunt, <lb/>tertiæ vero formas omnes &longs;uo complexu <expan abbr="contin&etilde;t">continent</expan>, quæ &longs;unt ab <lb/>omni materia pror&longs;us immunes, vt &longs;unt mentes Diuinæ: quæ<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/047.jpg" pagenum="28"/><emph type="italics"/>quoniam nec per &longs;e, nec per accidens, nec per aliud <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, <lb/>a motu propterea minime &longs;oluuntur; cum cæle&longs;tes globos in­<lb/>ce&longs;&longs;anter moueant; has Diuinas mentes Metaphy&longs;ica contem <lb/>platur, plures &longs;cientias his tribus excogitari non po&longs;&longs;e, propte­<lb/>rea quod <expan abbr="nõ">non</expan> in plures partes omnia, quæ vniuer&longs;i ambitu coer <lb/>centur, diuidantur, &longs;criptum e&longs;t ab Ari&longs;totele libro &longs;exto Di <lb/>uinorum particula &longs;ecunda: hæ omnes, &longs;ingulæque &longs;cientiæ <lb/>ab illis, qui motum &longs;ustulerunt, tolluntur. </s> |
| | |
| <s>Quin etiam artes <lb/>omnes corporatis instrumentis vtuntur, quæ in&longs;trumenta, ni&longs;i <lb/>motu cieantur, in artem conuenire minime quidem po&longs;&longs;unt. <lb/></s> | <s>Quin etiam artes <lb/>omnes corporatis instrumentis vtuntur, quæ in&longs;trumenta, ni&longs;i <lb/>motu cieantur, in artem conuenire minime quidem po&longs;&longs;unt. <lb/></s> |
| | |
| <s>Adhæc facultates omnes, omne&longs;que di&longs;ciplinæ, & artes, quæ <lb/>ratione, & intelligentia perficiuntur ex antecedente quadam <lb/>principiorum cognitione fiunt, quod ab Aristotele &longs;criptum <lb/>est libro primo posteriorum analiticorum particula prima; <lb/>principiorum autem veritatem &longs;olo &longs;en&longs;us iudicio constare <lb/>&longs;crip&longs;it Aristoteles, tum in po&longs;terioribus analiticis, tum in <lb/>proœmio libri primi Diuinorum: verum à &longs;en&longs;ibus ad princi­<lb/>pia prius cognita, & à principiis ad conclu&longs;iones loco omnium <lb/>postremo cogno&longs;cendas &longs;ine motu non progredimur: ergo qui <lb/>motum è medio tollunt, facultates omnes, artes, atque &longs;cien­<lb/>tias è medio tollere coguntur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Adhæc facultates omnes, omne&longs;que di&longs;ciplinæ, & artes, quæ <lb/>ratione, & intelligentia perficiuntur ex antecedente quadam <lb/>principiorum cognitione fiunt, quod ab Aristotele &longs;criptum <lb/>est libro primo posteriorum analiticorum particula prima; <lb/>principiorum autem veritatem &longs;olo &longs;en&longs;us iudicio constare <lb/>&longs;crip&longs;it Aristoteles, tum in po&longs;terioribus analiticis, tum in <lb/>proœmio libri primi Diuinorum: verum à &longs;en&longs;ibus ad princi­<lb/>pia prius cognita, & à principiis ad conclu&longs;iones loco omnium <lb/>postremo cogno&longs;cendas &longs;ine motu non progredimur: ergo qui <lb/>motum è medio tollunt, facultates omnes, artes, atque &longs;cien­<lb/>tias è medio tollere coguntur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Anaxagoræ, & Empedocli, qui omnia quandoque moue­<lb/>ri & quandoque quie&longs;cere crediderunt, perennis, indefe&longs;&longs;a­<lb/>que, & nu&longs;quam ce&longs;&longs;ans Diuinorum corporum agitatio, & <lb/>argumenta, quæ ad motus, & totius mundi æternitatem con­<lb/>firmandam libro Phy&longs;icorum octauo in principio, & libro pri <lb/>mo de cælo in fine ab Aristotele &longs;cribuntur, tota (vt aiunt) <lb/>diametro opponuntur: ad quæ legenda lectores remittimus, <lb/>neab Ari&longs;totelis monumentis ad nostra auocare velle videa­<lb/>mur.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="29"/><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Anaxagoræ, & Empedocli, qui omnia quandoque moue­<lb/>ri & quandoque quie&longs;cere crediderunt, perennis, indefe&longs;&longs;a­<lb/>que, & nu&longs;quam ce&longs;&longs;ans Diuinorum corporum agitatio, & <lb/>argumenta, quæ ad motus, & totius mundi æternitatem con­<lb/>firmandam libro Phy&longs;icorum octauo in principio, & libro pri <lb/>mo de cælo in fine ab Aristotele &longs;cribuntur, tota (vt aiunt) <lb/>diametro opponuntur: ad quæ legenda lectores remittimus, <lb/>neab Ari&longs;totelis monumentis ad nostra auocare velle videa­<lb/>mur.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/048.jpg" pagenum="29"/><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Contra Pithagoram, & alios, quiterram moueri, & ca­<lb/>lum quie&longs;cere docuerunt, infra capite tertio &longs;ecundæ partis, <lb/>& deinceps (diuino fauente numine) di&longs;ceptare conabimur: <lb/>contra hos, & alios veterrimæ classis Philo&longs;ophos Ari&longs;tote­<lb/>les di&longs;putator acerrimus acerrimè di&longs;putauit libro octauo Phy <lb/>&longs;icorum à particula vige&longs;imaprima v&longs;que ad vige&longs;imam&longs;epti <lb/>mam, ab Aristotelis propriis fontibus ea, quæ hic de&longs;ider an­<lb/>tur, haurire vos decet.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s><emph type="italics"/>Contra Pithagoram, & alios, quiterram moueri, & ca­<lb/>lum quie&longs;cere docuerunt, infra capite tertio &longs;ecundæ partis, <lb/>& deinceps (diuino fauente numine) di&longs;ceptare conabimur: <lb/>contra hos, & alios veterrimæ classis Philo&longs;ophos Ari&longs;tote­<lb/>les di&longs;putator acerrimus acerrimè di&longs;putauit libro octauo Phy <lb/>&longs;icorum à particula vige&longs;imaprima v&longs;que ad vige&longs;imam&longs;epti <lb/>mam, ab Aristotelis propriis fontibus ea, quæ hic de&longs;ider an­<lb/>tur, haurire vos decet.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| <s>Cap. XVII.<!-- KEEP S--></s> | <s>Cap. XVII.<!-- KEEP S--></s> |
| </p><p type="main"> | </p><p type="main"> |
| | |
| <s>NVMERO <emph type="italics"/>autem eorum corporum inuento, quæ &longs;im <lb/>plicia &longs;unt, & recto motu naturali mouentur, inue&longs;ti­<lb/>ganda diligentius e&longs;t tum grauium, tum leuium defi­<lb/>nitio; vt intelligatur, quid &longs;it illud, de quo di&longs;putatur, vtque <lb/>demonstrationis principium habeamus; quod nil aliud e&longs;&longs;e, <lb/>quam definitionem alibi docuimus: Huius definitionis inuen­<lb/>tio non &longs;atis commoda e&longs;t: quippe quod via, & ratio, quam <lb/>tenerein &longs;cientia tradenda, & in quauis re definienda debe­<lb/>mus, ab illustrioribus, & notioribus nobis rebus ad eas, quæ <lb/>natura illu&longs;triores, clariore&longs;que &longs;unt, progredi&longs;oleat: vt &longs;cri­<lb/>p&longs;it Ari&longs;ioteles libro primo Phy&longs;icorum particula &longs;ecunda: <lb/>at qui nobis clariores illustriore&longs;que &longs;unt actiones facultati­<lb/>bus, vt idem libro &longs;ecundo de anima particula trige&longs;imater­<lb/>tia: eam ob rem ab haxum facultatum actionibus prius expli <lb/>candis ad facultates ip&longs;as posterius contemplandas <expan abbr="progre-diendũ">progre­<lb/>diendum</expan> foret, id quod nunc fierinequit; cum harum faculta­<lb/>tum actionibus à maioribus no&longs;tris non &longs;int impo&longs;ita nomina, <lb/>ni&longs;i fortè quis leuitatis, & grauitatis actionem e&longs;&longs;e exi&longs;timet<emph.end type="italics"/><pb pagenum="30"/><foreign lang="greek"><10>o)phn</foreign> <emph type="italics"/>id e&longs;t momentum, inclinationem, <expan abbr="põdus">pondus</expan>, &longs;iue nutum; quo <lb/>efficitur, vt grauia, & leuia corpora&longs;u&longs;que, deque conciten­<lb/>tur: quod quamquam ab&longs;urdum omnino non e&longs;t, nobis tamen <lb/>ad has definitiones inueniendas vel parum quidem proderit; <lb/>ideo hoc momentum, <expan abbr="inclination&etilde;">inclinationem</expan>, pondus, &longs;iue nutum pruden­<lb/>tes præterimus, & ad alia, quæ hanc no&longs;tram cau&longs;am magis <lb/>iuuent omissis ambagibus properamus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>NVMERO <emph type="italics"/>autem eorum corporum inuento, quæ &longs;im <lb/>plicia &longs;unt, & recto motu naturali mouentur, inue&longs;ti­<lb/>ganda diligentius e&longs;t tum grauium, tum leuium defi­<lb/>nitio; vt intelligatur, quid &longs;it illud, de quo di&longs;putatur, vtque <lb/>demonstrationis principium habeamus; quod nil aliud e&longs;&longs;e, <lb/>quam definitionem alibi docuimus: Huius definitionis inuen­<lb/>tio non &longs;atis commoda e&longs;t: quippe quod via, & ratio, quam <lb/>tenerein &longs;cientia tradenda, & in quauis re definienda debe­<lb/>mus, ab illustrioribus, & notioribus nobis rebus ad eas, quæ <lb/>natura illu&longs;triores, clariore&longs;que &longs;unt, progredi&longs;oleat: vt &longs;cri­<lb/>p&longs;it Ari&longs;ioteles libro primo Phy&longs;icorum particula &longs;ecunda: <lb/>at qui nobis clariores illustriore&longs;que &longs;unt actiones facultati­<lb/>bus, vt idem libro &longs;ecundo de anima particula trige&longs;imater­<lb/>tia: eam ob rem ab haxum facultatum actionibus prius expli <lb/>candis ad facultates ip&longs;as posterius contemplandas <expan abbr="progre-diendũ">progre­<lb/>diendum</expan> foret, id quod nunc fierinequit; cum harum faculta­<lb/>tum actionibus à maioribus no&longs;tris non &longs;int impo&longs;ita nomina, <lb/>ni&longs;i fortè quis leuitatis, & grauitatis actionem e&longs;&longs;e exi&longs;timet<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/049.jpg" pagenum="30"/><foreign lang="greek"><10>o)phn</foreign> <emph type="italics"/>id e&longs;t momentum, inclinationem, <expan abbr="põdus">pondus</expan>, &longs;iue nutum; quo <lb/>efficitur, vt grauia, & leuia corpora&longs;u&longs;que, deque conciten­<lb/>tur: quod quamquam ab&longs;urdum omnino non e&longs;t, nobis tamen <lb/>ad has definitiones inueniendas vel parum quidem proderit; <lb/>ideo hoc momentum, <expan abbr="inclination&etilde;">inclinationem</expan>, pondus, &longs;iue nutum pruden­<lb/>tes præterimus, & ad alia, quæ hanc no&longs;tram cau&longs;am magis <lb/>iuuent omissis ambagibus properamus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>Quomodo graue, & leue Plato definierit, & quo­<lb/>modo corpora ex figuris componi debere <lb/>voluerit. </s> | <s>Quomodo graue, & leue Plato definierit, & quo­<lb/>modo corpora ex figuris componi debere <lb/>voluerit. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Contra verò le­<lb/>ue id est, quod paucis ex partibus eiu&longs;dem generis, &longs;eutrian­<lb/>gulis coaugmentatur, vt ignis, & aer tenues exi&longs;tunt, ideo­<lb/>que minimo negocio mouentur, & huc, atque illuc facilè <lb/>pelluntur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Contra verò le­<lb/>ue id est, quod paucis ex partibus eiu&longs;dem generis, &longs;eutrian­<lb/>gulis coaugmentatur, vt ignis, & aer tenues exi&longs;tunt, ideo­<lb/>que minimo negocio mouentur, & huc, atque illuc facilè <lb/>pelluntur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Præterea Plato &longs;tatuit aerem, ignem, & <expan abbr="aquã">aquam</expan> ex ei&longs;dem <lb/>partibus, &longs;eu triangulis constare, & inter &longs;e grauitate tan­<lb/>tum, & multitudine differe: quò fit, vt vnum illorum &longs;it le­<lb/>uius, alterum grauius: prout ex pluribus, aut ex paucioribus <lb/>partibus, &longs;eu triangulis conflatur: Nec enim Plato diuinus <lb/>put at ex locorum interuallis, vt Ari&longs;toteles ha&longs;ce grauium, <lb/>& leuium definitiones e&longs;&longs;e petendas, cum nihilin cælo verè &longs;u­<lb/>perum, nihil ibi verè inferum à Platone e&longs;&longs;e credatur, &longs;ed<emph.end type="italics"/><pb pagenum="31"/><emph type="italics"/>tantum relatione quadam, quod cælum rotundum &longs;it, & in <lb/>ab&longs;oluti orbis &longs;peciem ita efformatum, vt nihil inueniri possit <lb/>aut rotundius, aut æque rotundum, & propterea nullam con <lb/>trariam partium po&longs;itionem habeat: ideo hæc locorum inter­<lb/>ualla, & ha&longs;ce locorum rationes &longs;at non e&longs;&longs;e cen&longs;uit, adgra­<lb/>uium, & leuium definitiones constituendas; idip&longs;um Platoni <lb/>ad&longs;crip&longs;it Alcinous in libro, cui titulus e&longs;t de dogmate Plato­<lb/>nis capite vige&longs;imo: leuia ergo Plato affirmauit, quæ (vt ip&longs;e <lb/>loquitur) ex paucioribus triangulis <expan abbr="cõponuntur">componuntur</expan>; grauia, quæ <lb/>qua&longs;i pluribus ex triangulis fiunt, perindeac &longs;i per partes <lb/>eiu&longs;dem generis, triangulos intelligat, nullum enim corpus, <lb/>apud Platonem in Timæo inuenitur, quin illud ex figuris <lb/>concretum &longs;it. </s> | <s><emph type="italics"/>Præterea Plato &longs;tatuit aerem, ignem, & <expan abbr="aquã">aquam</expan> ex ei&longs;dem <lb/>partibus, &longs;eu triangulis constare, & inter &longs;e grauitate tan­<lb/>tum, & multitudine differe: quò fit, vt vnum illorum &longs;it le­<lb/>uius, alterum grauius: prout ex pluribus, aut ex paucioribus <lb/>partibus, &longs;eu triangulis conflatur: Nec enim Plato diuinus <lb/>put at ex locorum interuallis, vt Ari&longs;toteles ha&longs;ce grauium, <lb/>& leuium definitiones e&longs;&longs;e petendas, cum nihilin cælo verè &longs;u­<lb/>perum, nihil ibi verè inferum à Platone e&longs;&longs;e credatur, &longs;ed<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/050.jpg" pagenum="31"/><emph type="italics"/>tantum relatione quadam, quod cælum rotundum &longs;it, & in <lb/>ab&longs;oluti orbis &longs;peciem ita efformatum, vt nihil inueniri possit <lb/>aut rotundius, aut æque rotundum, & propterea nullam con <lb/>trariam partium po&longs;itionem habeat: ideo hæc locorum inter­<lb/>ualla, & ha&longs;ce locorum rationes &longs;at non e&longs;&longs;e cen&longs;uit, adgra­<lb/>uium, & leuium definitiones constituendas; idip&longs;um Platoni <lb/>ad&longs;crip&longs;it Alcinous in libro, cui titulus e&longs;t de dogmate Plato­<lb/>nis capite vige&longs;imo: leuia ergo Plato affirmauit, quæ (vt ip&longs;e <lb/>loquitur) ex paucioribus triangulis <expan abbr="cõponuntur">componuntur</expan>; grauia, quæ <lb/>qua&longs;i pluribus ex triangulis fiunt, perindeac &longs;i per partes <lb/>eiu&longs;dem generis, triangulos intelligat, nullum enim corpus, <lb/>apud Platonem in Timæo inuenitur, quin illud ex figuris <lb/>concretum &longs;it. </s> |
| | |
| <s>Hinc Plato &longs;equi put at prima corpora ex pri <lb/>mis figuris e&longs;&longs;e concreta, &longs;ed prima omnium figurarum est <lb/>circularis, quæ rotundo cælo, quod ad volubilitatem rotun­<lb/>datum est, à natura tribuitur; de quo nobis est alio loco di­<lb/>&longs;putatum. </s> | <s>Hinc Plato &longs;equi put at prima corpora ex pri <lb/>mis figuris e&longs;&longs;e concreta, &longs;ed prima omnium figurarum est <lb/>circularis, quæ rotundo cælo, quod ad volubilitatem rotun­<lb/>datum est, à natura tribuitur; de quo nobis est alio loco di­<lb/>&longs;putatum. </s> |
| | |
| <s>Secunda figura est plana; & inter planas, pri­<lb/>ma est triangula, quæ primis illis corporibus ad&longs;cribitur; quæ <lb/>recto motu cientur: nec omnes trianguli &longs;unt eodem loco <lb/>habendi, cum illi &longs;int natura priores, qui rectum angu­<lb/>lum habent, vt &longs;unt l&longs;o&longs;cheles, & Scalenus; at rectus <lb/>angulus natura præcedit acutum, atque obtu&longs;um: rectus <lb/>etiam vnius naturam optimè redolet, cum nulla ratione va­<lb/>riari queat: acutus autem, & obtu&longs;us multis modis va­<lb/>rientur; propter has omnes cau&longs;as l&longs;o&longs;chelem, & Scale­<lb/>num Plato elegit, vt ex illis, quas planas primas figu­<lb/><gap/> n&longs;uit, prima elementorum corpora componeret, mo­<lb/><gap/> atonis, & non Timæi Pythagorici &longs;it illa &longs;ententia, <lb/>quæ in Timæo &longs;cribitur, & ex libro de vniuer&longs;itate Ti­<lb/>mæi ad verbum transfertur: cuiu&longs;cumque tamen &longs;it: feren-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="32"/><emph type="italics"/>da non est; &longs;ed confutanda, quod Ari&longs;toteles tanta cum ef­<lb/>ficacia fecit libro tertio de cælo, & <expan abbr="mũdo">mundo</expan>, vt nullus nunc nobis <lb/>confutandi locus &longs;upere&longs;&longs;e videatur: &longs;ed vt nihil intactum de­<lb/>relinquamus, vniuer&longs;um hoc negocium paucis ab&longs;oluemus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Secunda figura est plana; & inter planas, pri­<lb/>ma est triangula, quæ primis illis corporibus ad&longs;cribitur; quæ <lb/>recto motu cientur: nec omnes trianguli &longs;unt eodem loco <lb/>habendi, cum illi &longs;int natura priores, qui rectum angu­<lb/>lum habent, vt &longs;unt l&longs;o&longs;cheles, & Scalenus; at rectus <lb/>angulus natura præcedit acutum, atque obtu&longs;um: rectus <lb/>etiam vnius naturam optimè redolet, cum nulla ratione va­<lb/>riari queat: acutus autem, & obtu&longs;us multis modis va­<lb/>rientur; propter has omnes cau&longs;as l&longs;o&longs;chelem, & Scale­<lb/>num Plato elegit, vt ex illis, quas planas primas figu­<lb/>&longs;en&longs;uit, prima elementorum corpora componeret, mo­<lb/>do Platonis, & non Timæi Pythagorici &longs;it illa &longs;ententia, <lb/>quæ in Timæo &longs;cribitur, & ex libro de vniuer&longs;itate Ti­<lb/>mæi ad verbum transfertur: cuiu&longs;cumque tamen &longs;it: feren-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/051.jpg" pagenum="32"/><emph type="italics"/>da non est; &longs;ed confutanda, quod Ari&longs;toteles tanta cum ef­<lb/>ficacia fecit libro tertio de cælo, & <expan abbr="mũdo">mundo</expan>, vt nullus nunc nobis <lb/>confutandi locus &longs;upere&longs;&longs;e videatur: &longs;ed vt nihil intactum de­<lb/>relinquamus, vniuer&longs;um hoc negocium paucis ab&longs;oluemus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>Definitio, qua graue, & leue à Platone definitur, <lb/>exploditur, & corpora nec ex figuris, vt Plato, <lb/>necex numeris vt Pythagoras augmentari <lb/>po&longs;&longs;e demon&longs;tratur. </s> | <s>Definitio, qua graue, & leue à Platone definitur, <lb/>exploditur, & corpora nec ex figuris, vt Plato, <lb/>necex numeris vt Pythagoras augmentari <lb/>po&longs;&longs;e demon&longs;tratur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>PRIMO <emph type="italics"/>reprehendendus e&longs;t Plato, &longs;eu Pythagoras po­<lb/>tius; qui ex planis figuris corpora con&longs;tituunt: hicorpo­<lb/>rum natura con&longs;tantium non naturalia, vt par erat, &longs;ed <lb/>Mathematica principia <expan abbr="faciũt">faciunt</expan>, quod minimè fieri debuerat: <lb/>corpora enim naturalia &longs;unt &longs;ub&longs;tantiæ, & figuræ, ex quibus <lb/>eadem componi Plato voluit, &longs;unt alterius cathegoriæ; qua­<lb/>propter principia, & principiorum effecta ad eamdem cathe­<lb/>goriam non pertinent; quod minimè decet, vt ab Ari&longs;totele co <lb/>piosè demonstratur libro duodecimo Diuinorum.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <s>PRIMO <emph type="italics"/>reprehendendus e&longs;t Plato, &longs;eu Pythagoras po­<lb/>tius; qui ex planis figuris corpora con&longs;tituunt: hicorpo­<lb/>rum natura con&longs;tantium non naturalia, vt par erat, &longs;ed <lb/>Mathematica principia <expan abbr="faciũt">faciunt</expan>, quod minimè fieri debuerat: <lb/>corpora enim naturalia &longs;unt &longs;ub&longs;tantiæ, & figuræ, ex quibus <lb/>eadem componi Plato voluit, &longs;unt alterius cathegoriæ; qua­<lb/>propter principia, & principiorum effecta ad eamdem cathe­<lb/>goriam non pertinent; quod minimè decet, vt ab Ari&longs;totele co <lb/>piosè demonstratur libro duodecimo Diuinorum.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Secundo Plato, &longs;eu Pythagoras Mathematicorum principiis <lb/>aduer&longs;atur: <expan abbr="nãgeometræ">nangeometræ</expan> <expan abbr="lineã">lineam</expan> ex punctis probant non e&longs;&longs;e <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/><expan abbr="&longs;titutã">&longs;titutam</expan>, propterea quod linea in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> diuidatur; & <expan abbr="lineã">lineam</expan> in <lb/>infinitum diuidi e&longs;t in geometria principium &longs;uapte natura no <lb/><expan abbr="tũ">tum</expan>, quod à geometra nullo modo probatur, &longs;ed vt verissimum, <lb/>ac notissimum ponitur: eadem ratione &longs;uperficies ex lineis <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>componitur, cum &longs;uperficiei diui&longs;io numquam finiatur: ergo et <lb/>corpora ex &longs;uperficiebus <expan abbr="nõ">non</expan> generantur, <expan abbr="cũ">cum</expan> corpora pariratio <lb/>ne &longs;emper diuidantur: quapropter omnino &longs;equitur, corpora <lb/>non con&longs;tare ex planis figuris, quæ &longs;unt in &longs;uperficie; & corpo <lb/>rum magnitudinem circumuoluunt; quoniam corpora infini-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="33"/><emph type="italics"/>tè &longs;ecari po&longs;&longs;unt, &longs;icut apud eo&longs;dem mathematicos &longs;equitur, <lb/>&longs;uperficiem non confici ex lineis, & lineas non fieri ex punctis, <lb/>quia &longs;uper ficies in &longs;emper diuidua diuidatur; & linearum &longs;i<gap/><lb/>&longs;emper natura diuidua.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Secundo Plato, &longs;eu Pythagoras Mathematicorum principiis <lb/>aduer&longs;atur: <expan abbr="nãgeometræ">nangeometræ</expan> <expan abbr="lineã">lineam</expan> ex punctis probant non e&longs;&longs;e <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/><expan abbr="&longs;titutã">&longs;titutam</expan>, propterea quod linea in <expan abbr="infinitũ">infinitum</expan> diuidatur; & <expan abbr="lineã">lineam</expan> in <lb/>infinitum diuidi e&longs;t in geometria principium &longs;uapte natura no <lb/><expan abbr="tũ">tum</expan>, quod à geometra nullo modo probatur, &longs;ed vt verissimum, <lb/>ac notissimum ponitur: eadem ratione &longs;uperficies ex lineis <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>componitur, cum &longs;uperficiei diui&longs;io numquam finiatur: ergo et <lb/>corpora ex &longs;uperficiebus <expan abbr="nõ">non</expan> generantur, <expan abbr="cũ">cum</expan> corpora pariratio <lb/>ne &longs;emper diuidantur: quapropter omnino &longs;equitur, corpora <lb/>non con&longs;tare ex planis figuris, quæ &longs;unt in &longs;uperficie; & corpo <lb/>rum magnitudinem circumuoluunt; quoniam corpora infini-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/052.jpg" pagenum="33"/><emph type="italics"/>tè &longs;ecari po&longs;&longs;unt, &longs;icut apud eo&longs;dem mathematicos &longs;equitur, <lb/>&longs;uperficiem non confici ex lineis, & lineas non fieri ex punctis, <lb/>quia &longs;uper ficies in &longs;emper diuidua diuidatur; & linearum &longs;it<lb/>&longs;emper natura diuidua.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Tertio argumentor, & priu&longs;quam argumentum in for­<lb/>mam redigatur, vnum ponitur; illud est. </s> | <s><emph type="italics"/>Tertio argumentor, & priu&longs;quam argumentum in for­<lb/>mam redigatur, vnum ponitur; illud est. </s> |
| | |
| <s>Elementa &longs;unt duo­<lb/>rum generum; alterum est eorum, quæ compo&longs;itionis elemen­<lb/>ta vocantur; alterum mixtionis: priora elementa, dum in <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>coheunt, cumulum faciunt; nihil enim est in eis inter &longs;e cohe­<lb/>rens, &longs;ed omnia deinceps di&longs;po&longs;ita, & collocata &longs;unt; vt acies <lb/>in&longs;truitur, illud e&longs;t vnum per accidens, vt e&longs;t frugum, & la­<lb/>pidum congeries, in quibus nihil e&longs;t per &longs;e coagmentatum, hæc <lb/>dum ex his aliquod vnum fit, propriam naturam &longs;eruant in­<lb/>tegram: po&longs;teriora mixtionis elementa &longs;unt, vt corpus quod­<lb/>dam multis ex partibus optima arte confectum; hæc, dum ex <lb/>his aliquid fit, in tenuissimas partes comminuuntur; & pro­<lb/>priam naturam integram non &longs;eruant, &longs;ed vicissim mi&longs;cen­<lb/>tur, ita vt per &longs;e totum gignatur: quod an &longs;it idem cum &longs;uis <lb/>partibus, aut inuicem iunctis, aut ab inuicem deiunctis, an ve­<lb/>rò diuer&longs;um ab illis, di&longs;putatum est alibi, his constitutis argu­<lb/>mentor.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Elementa &longs;unt duo­<lb/>rum generum; alterum est eorum, quæ compo&longs;itionis elemen­<lb/>ta vocantur; alterum mixtionis: priora elementa, dum in <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>coheunt, cumulum faciunt; nihil enim est in eis inter &longs;e cohe­<lb/>rens, &longs;ed omnia deinceps di&longs;po&longs;ita, & collocata &longs;unt; vt acies <lb/>in&longs;truitur, illud e&longs;t vnum per accidens, vt e&longs;t frugum, & la­<lb/>pidum congeries, in quibus nihil e&longs;t per &longs;e coagmentatum, hæc <lb/>dum ex his aliquod vnum fit, propriam naturam &longs;eruant in­<lb/>tegram: po&longs;teriora mixtionis elementa &longs;unt, vt corpus quod­<lb/>dam multis ex partibus optima arte confectum; hæc, dum ex <lb/>his aliquid fit, in tenuissimas partes comminuuntur; & pro­<lb/>priam naturam integram non &longs;eruant, &longs;ed vicissim mi&longs;cen­<lb/>tur, ita vt per &longs;e totum gignatur: quod an &longs;it idem cum &longs;uis <lb/>partibus, aut inuicem iunctis, aut ab inuicem deiunctis, an ve­<lb/>rò diuer&longs;um ab illis, di&longs;putatum est alibi, his constitutis argu­<lb/>mentor.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Principia, quæ dum ex eis concretum gignitur, n<gap/>n alte­<lb/>rantur, &longs;ed in concreto integram naturam &longs;eruant, &longs;unt prin <lb/>cipia compo&longs;itionis, & non mixtionis, ex quibus fit vnum per <lb/>accidens, & non per &longs;e; &longs;ed figuræ, dum ex eis aliquid fit, non <lb/>alterantur, verum in concreto <expan abbr="integrã">integram</expan> naturam &longs;eruant; er­<lb/>go figuræ &longs;unt principia compo&longs;itionis, & non mixtionis; ex <lb/>quibus fit vnum per accidens, & non per &longs;e: atnos natura­<lb/>lium corporum per &longs;e principia quærimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Principia, quæ dum ex eis concretum gignitur, non alte­<lb/>rantur, &longs;ed in concreto integram naturam &longs;eruant, &longs;unt prin <lb/>cipia compo&longs;itionis, & non mixtionis, ex quibus fit vnum per <lb/>accidens, & non per &longs;e; &longs;ed figuræ, dum ex eis aliquid fit, non <lb/>alterantur, verum in concreto <expan abbr="integrã">integram</expan> naturam &longs;eruant; er­<lb/>go figuræ &longs;unt principia compo&longs;itionis, & non mixtionis; ex <lb/>quibus fit vnum per accidens, & non per &longs;e: atnos natura­<lb/>lium corporum per &longs;e principia quærimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Quarto argumentor, & prius quam argumentum eriga-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="34"/><emph type="italics"/>tur, vnum vt &longs;upra, ponitur & illud e&longs;t: elementa compo&longs;i­<lb/>tionis ab elementis mixtionis hoc differunt; priora id quod ha <lb/>bent, in compo&longs;itum ferunt: illudque eidem tribuunt; at eo <lb/>quod non habent, compo&longs;itum donare <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;unt, vt mel, quod <lb/>e&longs;t dulce idromelli dulcedinem, quam &longs;ecum affert, communi­<lb/>cat, amaritudinem ei communicare non valet, quoniam mel <lb/>amarum non e&longs;t: po&longs;teriora mixtionis elementa, &longs;i in mixto <lb/>actu con&longs;eruantur, vt eadem actu con&longs;eruart alibi demon&longs;tra­<lb/>tum e&longs;t, non integra, &longs;ed in partes tenuissimas comminuta <lb/>concretum faciunt, quod naturam &longs;apit ab elementorum na­<lb/>tura long è diuer&longs;am, id e&longs;t verius, &longs;inon &longs;ub&longs;tantiæ &longs;ed elemen <lb/>torum vires in mixto &longs;uper&longs;int: videmus enim &longs;ecundas in quo <lb/>libet mixto qualitates ex primis ele mentorum qualitatibus, <lb/>quarum nullam in &longs;implicibus elem entis videre licet: quibus <lb/>declaratis argumentum est erigendum.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Quarto argumentor, & prius quam argumentum eriga-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/053.jpg" pagenum="34"/><emph type="italics"/>tur, vnum vt &longs;upra, ponitur & illud e&longs;t: elementa compo&longs;i­<lb/>tionis ab elementis mixtionis hoc differunt; priora id quod ha <lb/>bent, in compo&longs;itum ferunt: illudque eidem tribuunt; at eo <lb/>quod non habent, compo&longs;itum donare <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;unt, vt mel, quod <lb/>e&longs;t dulce idromelli dulcedinem, quam &longs;ecum affert, communi­<lb/>cat, amaritudinem ei communicare non valet, quoniam mel <lb/>amarum non e&longs;t: po&longs;teriora mixtionis elementa, &longs;i in mixto <lb/>actu con&longs;eruantur, vt eadem actu con&longs;eruart alibi demon&longs;tra­<lb/>tum e&longs;t, non integra, &longs;ed in partes tenuissimas comminuta <lb/>concretum faciunt, quod naturam &longs;apit ab elementorum na­<lb/>tura long è diuer&longs;am, id e&longs;t verius, &longs;inon &longs;ub&longs;tantiæ &longs;ed elemen <lb/>torum vires in mixto &longs;uper&longs;int: videmus enim &longs;ecundas in quo <lb/>libet mixto qualitates ex primis ele mentorum qualitatibus, <lb/>quarum nullam in &longs;implicibus elem entis videre licet: quibus <lb/>declaratis argumentum est erigendum.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Triangulæ figuræ, ex quibus grauia, & leuia elementa <lb/>componi rebantur, nec graues &longs;unt, nec leues; ergo nec elemen­<lb/>ta &longs;implicia, aut grauia aut leuia erunt: ex natur á elemento­<lb/>rum compo&longs;itionis con&longs;equentia probatur; compo&longs;itionis enim <lb/>elementa, quod non habent compo&longs;ito non communicant: ergo <lb/>dum graue, & leue ex non grauibus, & non leuibus factum <lb/>definire conantur, id definiendum accipiunt, quod graue, & <lb/>leue non e&longs;t.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Triangulæ figuræ, ex quibus grauia, & leuia elementa <lb/>componi rebantur, nec graues &longs;unt, nec leues; ergo nec elemen­<lb/>ta &longs;implicia, aut grauia aut leuia erunt: ex natur á elemento­<lb/>rum compo&longs;itionis con&longs;equentia probatur; compo&longs;itionis enim <lb/>elementa, quod non habent compo&longs;ito non communicant: ergo <lb/>dum graue, & leue ex non grauibus, & non leuibus factum <lb/>definire conantur, id definiendum accipiunt, quod graue, & <lb/>leue non e&longs;t.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Confirmatur, elementa &longs;unt grauia, & leuia & ex primis <lb/>planis figuris triangulis conflata; ergo primæ triangulæ pla­<lb/>næ figuræ &longs;unt graues, & leues, quod est non minus fal&longs;um, <lb/>quam ab&longs;urdum: ergo dum elementa grauia, & leuia ex fi­<lb/>guris nec grauibus, nec leuibus gignunt, id graue, & leue af­<lb/>firmare coguntur, quod àgrauis, & leuis natura maximè di­<lb/>&longs;tat, vt &longs;unt figuræ, & totum ex figuris conflatum, e&longs;t aut<emph.end type="italics"/><pb pagenum="35"/><emph type="italics"/>graue, aut leue: ergo figuræ erunt graues, & leues: quorum <lb/>vtrumque e&longs;t fal&longs;um, & ab&longs;urdum.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Confirmatur, elementa &longs;unt grauia, & leuia & ex primis <lb/>planis figuris triangulis conflata; ergo primæ triangulæ pla­<lb/>næ figuræ &longs;unt graues, & leues, quod est non minus fal&longs;um, <lb/>quam ab&longs;urdum: ergo dum elementa grauia, & leuia ex fi­<lb/>guris nec grauibus, nec leuibus gignunt, id graue, & leue af­<lb/>firmare coguntur, quod àgrauis, & leuis natura maximè di­<lb/>&longs;tat, vt &longs;unt figuræ, & totum ex figuris conflatum, e&longs;t aut<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/054.jpg" pagenum="35"/><emph type="italics"/>graue, aut leue: ergo figuræ erunt graues, & leues: quorum <lb/>vtrumque e&longs;t fal&longs;um, & ab&longs;urdum.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Hoc idem incommodum eos etiam &longs;equitur, qui non <expan abbr="tantũ">tantum</expan> <lb/>elementa, &longs;ed & vniuer&longs;um mundum ex vnit atibus, &longs;eu nume <lb/>ris concretum e&longs;&longs;e opinantur, vt &longs;unt Pythagorei: nam cor­<lb/>pus omne aut grauitatem, aut leuitatem habet; vnitates au­<lb/>tem, quæ numerorum &longs;unt elementa, ex quibus corpora con­<lb/>&longs;tant, nec grauitatem, nec leuitatem ex &longs;e habere, neque &longs;i <expan abbr="cõ-ponãtur">con­<lb/>ponantur</expan>, vllum ex &longs;e corpus coniunctæ facere po&longs;&longs;unt, ni&longs;i cor­<lb/>pus ex non corpore, & ni&longs;igraue, & leue ex non graui, & ex <lb/>non leui, & ni&longs;i &longs;ubstantia ex accidentibus fiat: & &longs;igraue, <lb/>& leue corpus ex numeris, &longs;eu numerorum vnitatibus genere­<lb/>tur, numeros etiamip&longs;os, & eorumdem vnitates & graues, <lb/>& leues e&longs;&longs;e oportet, quod &longs;i vnitates, & numeri nec graues <lb/>&longs;unt, nec leues, ergo nec corpora, quæ ex illis fiunt, aut grauia, <lb/>aut leuia erunt: quæ omnia & fal&longs;a, & ab&longs;urda e&longs;&longs;e ex his, <lb/>quæ paullo ante memorauimus, liquido con&longs;tat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s><emph type="italics"/>Hoc idem incommodum eos etiam &longs;equitur, qui non <expan abbr="tantũ">tantum</expan> <lb/>elementa, &longs;ed & vniuer&longs;um mundum ex vnit atibus, &longs;eu nume <lb/>ris concretum e&longs;&longs;e opinantur, vt &longs;unt Pythagorei: nam cor­<lb/>pus omne aut grauitatem, aut leuitatem habet; vnitates au­<lb/>tem, quæ numerorum &longs;unt elementa, ex quibus corpora con­<lb/>&longs;tant, nec grauitatem, nec leuitatem ex &longs;e habere, neque &longs;i <expan abbr="cõ-ponãtur">con­<lb/>ponantur</expan>, vllum ex &longs;e corpus coniunctæ facere po&longs;&longs;unt, ni&longs;i cor­<lb/>pus ex non corpore, & ni&longs;igraue, & leue ex non graui, & ex <lb/>non leui, & ni&longs;i &longs;ubstantia ex accidentibus fiat: & &longs;igraue, <lb/>& leue corpus ex numeris, &longs;eu numerorum vnitatibus genere­<lb/>tur, numeros etiamip&longs;os, & eorumdem vnitates & graues, <lb/>& leues e&longs;&longs;e oportet, quod &longs;i vnitates, & numeri nec graues <lb/>&longs;unt, nec leues, ergo nec corpora, quæ ex illis fiunt, aut grauia, <lb/>aut leuia erunt: quæ omnia & fal&longs;a, & ab&longs;urda e&longs;&longs;e ex his, <lb/>quæ paullo ante memorauimus, liquido con&longs;tat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| <s>Cap. XX.<!-- KEEP S--></s> | <s>Cap. XX.<!-- KEEP S--></s> |
| </p><p type="main"> | </p><p type="main"> |
| | |
| <s>ANAXIMANDER, <emph type="italics"/>Anaximenes, Democritus, <lb/>Leucippus, Epicurus, & cæteri Philo&longs;ophi, qui <expan abbr="mũdum">mundum</expan> <lb/>licet ratione diuer&longs;a, nullis <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> finibus cir cum&longs;eptum, <lb/>&longs;ed illud immen&longs;um, & infinitum e&longs;&longs;e rebantur, in eamdem <lb/>&longs;ententiam, in quam & posterior Plato venerat, & ip&longs;i prio­<lb/>res pedibus ire cogebantur; cum in eo, quod infinitum existit,<emph.end type="italics"/><pb pagenum="36"/><emph type="italics"/>extremi fines de&longs;iderentur, &longs;ine quibus non e&longs;t locus &longs;uperior, <lb/>ad quem leuia corpora &longs;ubuolent; nec e&longs;t vllus inferior locus, <lb/>ad quem corpora grauia tendant; ideo ex locorum interuallis <lb/>grauium, & <expan abbr="leuiũ">leuium</expan> naturæ definiri non po&longs;&longs;unt: &longs;ed ad atomos, <lb/>ad figuras, ad &longs;olidum, & inane, vel ad aliud eiu&longs;dem generis <lb/>figmentum confugere coguntur: immo &longs;i locus distinctus non <lb/>fuerit, qui in &longs;pacio infinito di&longs;tinctus e&longs;&longs;e nequit, neque quic­<lb/>quam graue, aut leue dicetur, <expan abbr="cũ">cum</expan> graue id &longs;it, quod ad inferio­<lb/>rem locum de&longs;cendit; leue autem quod ad &longs;uperiorem plagam <lb/>natura mouetur; vt infra demon&longs;trabitur: in eo ergo infinito <lb/>&longs;pacio, in quo &longs;uperior, & inferior locus distinctus non est, ni­<lb/>hil graue, nihilque poterit e&longs;&longs;e leue.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>ANAXIMANDER, <emph type="italics"/>Anaximenes, Democritus, <lb/>Leucippus, Epicurus, & cæteri Philo&longs;ophi, qui <expan abbr="mũdum">mundum</expan> <lb/>licet ratione diuer&longs;a, nullis <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> finibus cir cum&longs;eptum, <lb/>&longs;ed illud immen&longs;um, & infinitum e&longs;&longs;e rebantur, in eamdem <lb/>&longs;ententiam, in quam & posterior Plato venerat, & ip&longs;i prio­<lb/>res pedibus ire cogebantur; cum in eo, quod infinitum existit,<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/055.jpg" pagenum="36"/><emph type="italics"/>extremi fines de&longs;iderentur, &longs;ine quibus non e&longs;t locus &longs;uperior, <lb/>ad quem leuia corpora &longs;ubuolent; nec e&longs;t vllus inferior locus, <lb/>ad quem corpora grauia tendant; ideo ex locorum interuallis <lb/>grauium, & <expan abbr="leuiũ">leuium</expan> naturæ definiri non po&longs;&longs;unt: &longs;ed ad atomos, <lb/>ad figuras, ad &longs;olidum, & inane, vel ad aliud eiu&longs;dem generis <lb/>figmentum confugere coguntur: immo &longs;i locus distinctus non <lb/>fuerit, qui in &longs;pacio infinito di&longs;tinctus e&longs;&longs;e nequit, neque quic­<lb/>quam graue, aut leue dicetur, <expan abbr="cũ">cum</expan> graue id &longs;it, quod ad inferio­<lb/>rem locum de&longs;cendit; leue autem quod ad &longs;uperiorem plagam <lb/>natura mouetur; vt infra demon&longs;trabitur: in eo ergo infinito <lb/>&longs;pacio, in quo &longs;uperior, & inferior locus distinctus non est, ni­<lb/>hil graue, nihilque poterit e&longs;&longs;e leue.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>Democriti, Leucippi, & Epicuri particularia dicta <lb/>de grauibus, & leuibus atomis explodun­<lb/>tur. </s> | <s>Democriti, Leucippi, & Epicuri particularia dicta <lb/>de grauibus, & leuibus atomis explodun­<lb/>tur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>DEMOCRITI, <emph type="italics"/>& cæterorum, qui ab illius parte ste­<lb/>terunt, &longs;ententia est, <expan abbr="Mundũ">Mundum</expan> ex atomis constare; quæ <lb/>&longs;unt omnes graues, eiu&longs;dem materiæ, <expan abbr="eiu&longs;demq.">eiu&longs;demque</expan> natu­<lb/>ræ, ac &longs;ola figura differunt, quæ e&longs;t accidens: nam aliæ atomi <lb/>&longs;unt triangulæ, aliæ quadrangulæ, & &longs;ic deinceps; &longs;ubstantia <lb/>vna omnium <expan abbr="atomorũ">atomorum</expan> e&longs;t, dicunt <expan abbr="etiã">etiam</expan> inane inter atomosillas <lb/>interceptum, ea&longs;dem di&longs;terminare; vt auri, argenti, cupri, fer­<lb/>ri, & <expan abbr="rerũ">rerum</expan> aliarum ramenta in varias figuras di&longs;tributa, eam <lb/>dem natur am habent; &longs;olis figuris diuer&longs;a &longs;unt, &longs;olo &longs;pacio ina <lb/>ni aliæ ab aliis di&longs;tant: hæc est eorum &longs;ententia, contra quam <lb/>argumentor,<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>DEMOCRITI, <emph type="italics"/>& cæterorum, qui ab illius parte ste­<lb/>terunt, &longs;ententia est, <expan abbr="Mundũ">Mundum</expan> ex atomis constare; quæ <lb/>&longs;unt omnes graues, eiu&longs;dem materiæ, <expan abbr="eiu&longs;demq.">eiu&longs;demque</expan> natu­<lb/>ræ, ac &longs;ola figura differunt, quæ e&longs;t accidens: nam aliæ atomi <lb/>&longs;unt triangulæ, aliæ quadrangulæ, & &longs;ic deinceps; &longs;ubstantia <lb/>vna omnium <expan abbr="atomorũ">atomorum</expan> e&longs;t, dicunt <expan abbr="etiã">etiam</expan> inane inter atomosillas <lb/>interceptum, ea&longs;dem di&longs;terminare; vt auri, argenti, cupri, fer­<lb/>ri, & <expan abbr="rerũ">rerum</expan> aliarum ramenta in varias figuras di&longs;tributa, eam <lb/>dem natur am habent; &longs;olis figuris diuer&longs;a &longs;unt, &longs;olo &longs;pacio ina <lb/>ni aliæ ab aliis di&longs;tant: hæc est eorum &longs;ententia, contra quam <lb/>argumentor,<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Vna est <expan abbr="omniũ">omnium</expan> atomorum natura, ergo vnus e&longs;t motus prin <lb/>cipium; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> per motus principium ab Ari&longs;totele natura de<emph.end type="italics"/><pb pagenum="37"/><emph type="italics"/>finitur tum libro <expan abbr="&longs;ecũdo">&longs;ecundo</expan> <expan abbr="Phy&longs;icorũ">Phy&longs;icorum</expan>, tum libro quinto <expan abbr="diuinorũ">diuinorum</expan>. <lb/></s> | <s><emph type="italics"/>Vna est <expan abbr="omniũ">omnium</expan> atomorum natura, ergo vnus e&longs;t motus prin <lb/>cipium; <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> per motus principium ab Ari&longs;totele natura de<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/056.jpg" pagenum="37"/><emph type="italics"/>finitur tum libro <expan abbr="&longs;ecũdo">&longs;ecundo</expan> <expan abbr="Phy&longs;icorũ">Phy&longs;icorum</expan>, tum libro quinto <expan abbr="diuinorũ">diuinorum</expan>. <lb/></s> |
| | |
| <s>Vnum e&longs;t omnium <expan abbr="atomorũ">atomorum</expan> motus principium, ergo vnus om <lb/>nium motus: aliquæ atomi &longs;unt graues, ergo omnes &longs;unt gra­<lb/>ues, ergo omnes <expan abbr="deorsũ">deorsum</expan> feruntur; ergo nullæ &longs;ur&longs;um <expan abbr="a&longs;cendũt">a&longs;cendunt</expan>, <lb/>ergo vna e&longs;t <expan abbr="omniũ">omnium</expan> grauitas, ergo nulla e&longs;t earumdem leuitas, <lb/>ergo omnes atomi vno motu ad mundi <expan abbr="centrũ">centrum</expan> de&longs;cendunt, ergo <lb/>& cætera omnia, quæ ex atomis conflantur, erunt grauia: <expan abbr="nã">nam</expan> <lb/>quod ex grauibus coaugmentatur, non pote&longs;t non e&longs;&longs;e graue, <lb/>ergo totus <expan abbr="mũdus">mundus</expan> ex grauibus atomis genitus, & &longs;ingulætotius <lb/>mundi partes ex grauibus atomis natæ, &longs;unt graues, ergo om <lb/>nia de&longs;cendunt, ergo nihil a&longs;cendit, quæ &longs;en&longs;ui manife&longs;tè repu­<lb/>gnant: cum plurima leuia &longs;uopte nixu &longs;ur&longs;um ferrivideamus; <lb/>ergo fal&longs;a eorum e&longs;t opinio, &longs;en&longs;uique contraria, quod validio­<lb/>ribus, vt patet, argumentis &longs;u&longs;cepimus demonstrandum. </s> | <s>Vnum e&longs;t omnium <expan abbr="atomorũ">atomorum</expan> motus principium, ergo vnus om <lb/>nium motus: aliquæ atomi &longs;unt graues, ergo omnes &longs;unt gra­<lb/>ues, ergo omnes <expan abbr="deorsũ">deorsum</expan> feruntur; ergo nullæ &longs;ur&longs;um <expan abbr="a&longs;cendũt">a&longs;cendunt</expan>, <lb/>ergo vna e&longs;t <expan abbr="omniũ">omnium</expan> grauitas, ergo nulla e&longs;t earumdem leuitas, <lb/>ergo omnes atomi vno motu ad mundi <expan abbr="centrũ">centrum</expan> de&longs;cendunt, ergo <lb/>& cætera omnia, quæ ex atomis conflantur, erunt grauia: <expan abbr="nã">nam</expan> <lb/>quod ex grauibus coaugmentatur, non pote&longs;t non e&longs;&longs;e graue, <lb/>ergo totus <expan abbr="mũdus">mundus</expan> ex grauibus atomis genitus, & &longs;ingulætotius <lb/>mundi partes ex grauibus atomis natæ, &longs;unt graues, ergo om <lb/>nia de&longs;cendunt, ergo nihil a&longs;cendit, quæ &longs;en&longs;ui manife&longs;tè repu­<lb/>gnant: cum plurima leuia &longs;uopte nixu &longs;ur&longs;um ferrivideamus; <lb/>ergo fal&longs;a eorum e&longs;t opinio, &longs;en&longs;uique contraria, quod validio­<lb/>ribus, vt patet, argumentis &longs;u&longs;cepimus demonstrandum. </s> |
| | |
| <s>Con­<lb/>firmatur &longs;i &longs;unt omnia grauia: omnia enim ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan> natura <lb/>de&longs;cendunt, omniaque in centro natura quie&longs;cunt, ergo extra <lb/>centrum natura nihil est, & nihil extra centrum natura, aut <lb/>mouetur, aut quie&longs;cit, &longs;ed quæcumque extra centrum aut mo<lb/>ueri, aut manere <expan abbr="inueniũtur">inueniuntur</expan>; omnia non natura, &longs;ed violentia, <lb/><expan abbr="mouebũtur">mouebuntur</expan>; corpus enim, quodinaliquo loco violentia quie&longs;cit, <lb/>ad illum <expan abbr="locũ">locum</expan> violentia mouetur; & reciprocantur hæc, ita vt <lb/>omne corpus, quod ad aliquem locum violentia mouetur, in eo <lb/>dem loco violentia quie&longs;cat, &longs;icut quod natura ad aliquem <expan abbr="locũ">locum</expan> <lb/>fertur, natura in eo loco manet; & quod alicubinatura stat <lb/>immotum, eò natura tendat, quæ Democritus, Leucippus, & <lb/>Epicurus, ac cæteri, qui eorumdem figmenta &longs;ectantur, mini­<lb/>mè noui&longs;&longs;e videntur. </s> | <s>Con­<lb/>firmatur &longs;i &longs;unt omnia grauia: omnia enim ad <expan abbr="centrũ">centrum</expan> natura <lb/>de&longs;cendunt, omniaque in centro natura quie&longs;cunt, ergo extra <lb/>centrum natura nihil est, & nihil extra centrum natura, aut <lb/>mouetur, aut quie&longs;cit, &longs;ed quæcumque extra centrum aut mo<lb/>ueri, aut manere <expan abbr="inueniũtur">inueniuntur</expan>; omnia non natura, &longs;ed violentia, <lb/><expan abbr="mouebũtur">mouebuntur</expan>; corpus enim, quodinaliquo loco violentia quie&longs;cit, <lb/>ad illum <expan abbr="locũ">locum</expan> violentia mouetur; & reciprocantur hæc, ita vt <lb/>omne corpus, quod ad aliquem locum violentia mouetur, in eo <lb/>dem loco violentia quie&longs;cat, &longs;icut quod natura ad aliquem <expan abbr="locũ">locum</expan> <lb/>fertur, natura in eo loco manet; & quod alicubinatura stat <lb/>immotum, eò natura tendat, quæ Democritus, Leucippus, & <lb/>Epicurus, ac cæteri, qui eorumdem figmenta &longs;ectantur, mini­<lb/>mè noui&longs;&longs;e videntur. </s> |
| | |
| <s>Verum, vt &longs;emetip&longs;os ab his angu&longs;tiis <lb/>explicent, dicere au&longs;i &longs;unt qua&longs;dam atomos e&longs;&longs;e grauiores, & <lb/>qua&longs;dam minus graues, & ex grauioribus atomis grauio­<lb/>ra corpora, & ex leuioribus leuiora componi, & quæ magis<emph.end type="italics"/><pb pagenum="38"/><emph type="italics"/>grauia &longs;unt, deor&longs;um agitari, quæ <expan abbr="aui&etilde;">auiem</expan> minus &longs;ur&longs;um euolare. <lb/></s> | <s>Verum, vt &longs;emetip&longs;os ab his angu&longs;tiis <lb/>explicent, dicere au&longs;i &longs;unt qua&longs;dam atomos e&longs;&longs;e grauiores, & <lb/>qua&longs;dam minus graues, & ex grauioribus atomis grauio­<lb/>ra corpora, & ex leuioribus leuiora componi, & quæ magis<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/057.jpg" pagenum="38"/><emph type="italics"/>grauia &longs;unt, deor&longs;um agitari, quæ <expan abbr="aui&etilde;">auiem</expan> minus &longs;ur&longs;um euolare. <lb/></s> |
| | |
| <s>At <expan abbr="&longs;ivnũ">&longs;ivnum</expan> <expan abbr="contrariorũ">contrariorum</expan> e&longs;t in natura, nece&longs;&longs;ariò erit & <expan abbr="alterũ">alterum</expan>; <lb/>&longs;i alterum non inuenitur, quid mirum nec &longs;i alterum inuenie­<lb/>tur, vt auctor e&longs;t Aristoteles libro &longs;ecundo de cælo particula <lb/>duodeuige&longs;ima: idque e&longs;t naturæ maximè con&longs;entaneum, quæ <lb/>contrariam repugnantiam in vno &longs;olo non patitur, &longs;ed in duo­<lb/>bus eamdem inueniri nece&longs;&longs;e e&longs;t: atqui (vt isti volunt) in na­<lb/>tura est graue corpus, ergo in natura est etiam corpus leue, <lb/>quod est graui contrarium: quod &longs;i leue non ponant; ergo nec <lb/>graue quidem ponere poterunt; quod tamen ponunt. </s> | <s>At <expan abbr="&longs;ivnũ">&longs;ivnum</expan> <expan abbr="contrariorũ">contrariorum</expan> e&longs;t in natura, nece&longs;&longs;ariò erit & <expan abbr="alterũ">alterum</expan>; <lb/>&longs;i alterum non inuenitur, quid mirum nec &longs;i alterum inuenie­<lb/>tur, vt auctor e&longs;t Aristoteles libro &longs;ecundo de cælo particula <lb/>duodeuige&longs;ima: idque e&longs;t naturæ maximè con&longs;entaneum, quæ <lb/>contrariam repugnantiam in vno &longs;olo non patitur, &longs;ed in duo­<lb/>bus eamdem inueniri nece&longs;&longs;e e&longs;t: atqui (vt isti volunt) in na­<lb/>tura est graue corpus, ergo in natura est etiam corpus leue, <lb/>quod est graui contrarium: quod &longs;i leue non ponant; ergo nec <lb/>graue quidem ponere poterunt; quod tamen ponunt. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Primo propterea quod ex pleno, & vacuo <lb/>omnia corpora à Democrito, & &longs;equacibus conflari dicuntur: <lb/>cau&longs;a, quæ corpora componit, non &longs;olum e&longs;t inane &longs;pacium, &longs;ed <lb/>vnà cum illo &longs;olidum <expan abbr="etiã">etiam</expan> concurrit: ergo & &longs;olidum grauita­<lb/>tis, & leuitatis e&longs;t cau&longs;a; ita vt id corpus, in quo minus est ina <lb/>nis, quam &longs;olidi, & in quo plus est &longs;olidi, quam inanis, &longs;it pon­<lb/>dero&longs;ius: & id corpus, in quo plus e&longs;t inanis, quam &longs;olidi, & mi <lb/>nus &longs;olidi, <expan abbr="quãinanis">quaninanis</expan>, &longs;it leuius. </s> | <s>Primo propterea quod ex pleno, & vacuo <lb/>omnia corpora à Democrito, & &longs;equacibus conflari dicuntur: <lb/>cau&longs;a, quæ corpora componit, non &longs;olum e&longs;t inane &longs;pacium, &longs;ed <lb/>vnà cum illo &longs;olidum <expan abbr="etiã">etiam</expan> concurrit: ergo & &longs;olidum grauita­<lb/>tis, & leuitatis e&longs;t cau&longs;a; ita vt id corpus, in quo minus est ina <lb/>nis, quam &longs;olidi, & in quo plus est &longs;olidi, quam inanis, &longs;it pon­<lb/>dero&longs;ius: & id corpus, in quo plus e&longs;t inanis, quam &longs;olidi, & mi <lb/>nus &longs;olidi, <expan abbr="quãinanis">quaninanis</expan>, &longs;it leuius. </s> |
| | |
| <s><expan abbr="Secũdo">Secundo</expan> maiorem aeris portio-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="39"/><emph type="italics"/>nem aquæ minori parte <expan abbr="grauior&etilde;">grauiorem</expan> e&longs;&longs;e contingit; & <expan abbr="cõtra">contra</expan> maio<lb/><expan abbr="r&etilde;">rem</expan> aquæ <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> minori parte aeris accidet e&longs;&longs;e <expan abbr="leuior&etilde;">leuiorem</expan>, &longs;i in ma <lb/>iori aeris parte plus erit &longs;olidi, & minus erit inanis; & in ma­<lb/>iori aquæ parte minus erit &longs;olidi, & plus inanis. </s> | <s><expan abbr="Secũdo">Secundo</expan> maiorem aeris portio-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/058.jpg" pagenum="39"/><emph type="italics"/>nem aquæ minori parte <expan abbr="grauior&etilde;">grauiorem</expan> e&longs;&longs;e contingit; & <expan abbr="cõtra">contra</expan> maio<lb/><expan abbr="r&etilde;">rem</expan> aquæ <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> minori parte aeris accidet e&longs;&longs;e <expan abbr="leuior&etilde;">leuiorem</expan>, &longs;i in ma <lb/>iori aeris parte plus erit &longs;olidi, & minus erit inanis; & in ma­<lb/>iori aquæ parte minus erit &longs;olidi, & plus inanis. </s> |
| | |
| <s>Accidet <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>aurum multum paruo igne leuius e&longs;&longs;e, &longs;i multumillud <expan abbr="aurũ">aurum</expan>, <lb/>quod acceperis, paruo igne maius habet inane: quod accidere <lb/>po&longs;&longs;e nemo inficias ibit. </s> | <s>Accidet <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>aurum multum paruo igne leuius e&longs;&longs;e, &longs;i multumillud <expan abbr="aurũ">aurum</expan>, <lb/>quod acceperis, paruo igne maius habet inane: quod accidere <lb/>po&longs;&longs;e nemo inficias ibit. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Hic <lb/>enim non ex materia aliqua <expan abbr="cõmut">commut</expan> at a gener ationem in hunc <lb/>mundum introduxit; &longs;ed tamquam ex abditis quibu&longs;dam re­<lb/>cessibus illarum rerum, quæ graues &longs;unt, & leues generatio­<lb/>nem promere tentauit. </s> | <s>Hic <lb/>enim non ex materia aliqua <expan abbr="cõmut">commut</expan> at a gener ationem in hunc <lb/>mundum introduxit; &longs;ed tamquam ex abditis quibu&longs;dam re­<lb/>cessibus illarum rerum, quæ graues &longs;unt, & leues generatio­<lb/>nem promere tentauit. </s> |
| | |
| <s>Dixerat enim cum aer ex aqua gi­<lb/>gnitur, aer prius aquæ permixtus ab aqua per rarefactionem <lb/>&longs;eg regatur; & <expan abbr="cũ">cum</expan> aqua ex aere vicissim na&longs;citur, ab aere per<emph.end type="italics"/><pb pagenum="40"/><emph type="italics"/>conden&longs;ationem aqua &longs;eparatur; & corpus aut grauius, aut <lb/>leuius fit; vt est aut rarius, aut den&longs;ius: compressione enim res <lb/>fiunt grauiores, & exten&longs;ione, ac rarefactione leuiores. </s> | <s>Dixerat enim cum aer ex aqua gi­<lb/>gnitur, aer prius aquæ permixtus ab aqua per rarefactionem <lb/>&longs;eg regatur; & <expan abbr="cũ">cum</expan> aqua ex aere vicissim na&longs;citur, ab aere per<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/059.jpg" pagenum="40"/><emph type="italics"/>conden&longs;ationem aqua &longs;eparatur; & corpus aut grauius, aut <lb/>leuius fit; vt est aut rarius, aut den&longs;ius: compressione enim res <lb/>fiunt grauiores, & exten&longs;ione, ac rarefactione leuiores. </s> |
| | |
| <s>Huius <lb/>opinionem hæc inter alia &longs;equuntur ab&longs;urda, vna quæque ma <lb/>gnitudo tam & &longs;i comprimatur, nullo modo fit grauior, vt <expan abbr="cõ-pre&longs;&longs;a">con­<lb/>pre&longs;&longs;a</expan> bombix, & lana nihilo grauior e&longs;t, quam &longs;i exten&longs;a &longs;it.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Huius <lb/>opinionem hæc inter alia &longs;equuntur ab&longs;urda, vna quæque ma <lb/>gnitudo tam & &longs;i comprimatur, nullo modo fit grauior, vt <expan abbr="cõ-pre&longs;&longs;a">con­<lb/>pre&longs;&longs;a</expan> bombix, & lana nihilo grauior e&longs;t, quam &longs;i exten&longs;a &longs;it.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Caput XXIII.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <s>Caput XXIII.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>ARISTOTELES <emph type="italics"/>ratus cælum e&longs;&longs;e &longs;ui vndique &longs;imi­<lb/>le, & in orbis ab&longs;oluti &longs;peciem efformatum; propterea <lb/>mundum habere extremum, & medium; cæli extre­<lb/>mitatem &longs;ur&longs;um e&longs;&longs;e cen&longs;uit, quæ &longs;itu etiam &longs;uperiorem <expan abbr="locũ">locum</expan> <lb/>obtinet; medium autem mundi dor&longs;um e&longs;&longs;e voluit, quod infe­<lb/>riorem orbis plagam occupat, ideo leue &longs;impliciter, & non in <lb/>comparatione ad alterum id e&longs;&longs;e credidit, quod ad cæli extre­<lb/>mitatem, hoc est &longs;ur&longs;um naturaliter euolat, quò postquam <lb/>peruenerit, illico quie&longs;cit, vt ignis: quod autem &longs;uopte nixu <lb/>deor&longs;um, & ad mundi medium &longs;emper inclinat, ad quod po&longs;t <lb/>quam de&longs;cenderit, stat immotum id, per &longs;e, & omnino graue <lb/>appellare voluit: elementa media, quæ &longs;uper&longs;unt, aer, & aqua, <lb/>de Ari&longs;totelis &longs;ententia ab&longs;olutè grauia, & omnino leuia non<emph.end type="italics"/><pb pagenum="41"/><emph type="italics"/>&longs;unt, &longs;ed ad &longs;uperiora elementa comparata grauia dicuntur, <lb/>ad inferior a leuia cen&longs;entur. </s> | <s>ARISTOTELES <emph type="italics"/>ratus cælum e&longs;&longs;e &longs;ui vndique &longs;imi­<lb/>le, & in orbis ab&longs;oluti &longs;peciem efformatum; propterea <lb/>mundum habere extremum, & medium; cæli extre­<lb/>mitatem &longs;ur&longs;um e&longs;&longs;e cen&longs;uit, quæ &longs;itu etiam &longs;uperiorem <expan abbr="locũ">locum</expan> <lb/>obtinet; medium autem mundi dor&longs;um e&longs;&longs;e voluit, quod infe­<lb/>riorem orbis plagam occupat, ideo leue &longs;impliciter, & non in <lb/>comparatione ad alterum id e&longs;&longs;e credidit, quod ad cæli extre­<lb/>mitatem, hoc est &longs;ur&longs;um naturaliter euolat, quò postquam <lb/>peruenerit, illico quie&longs;cit, vt ignis: quod autem &longs;uopte nixu <lb/>deor&longs;um, & ad mundi medium &longs;emper inclinat, ad quod po&longs;t <lb/>quam de&longs;cenderit, stat immotum id, per &longs;e, & omnino graue <lb/>appellare voluit: elementa media, quæ &longs;uper&longs;unt, aer, & aqua, <lb/>de Ari&longs;totelis &longs;ententia ab&longs;olutè grauia, & omnino leuia non<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/060.jpg" pagenum="41"/><emph type="italics"/>&longs;unt, &longs;ed ad &longs;uperiora elementa comparata grauia dicuntur, <lb/>ad inferior a leuia cen&longs;entur. </s> |
| | |
| <s>Has grauium, & leuium defini­<lb/>tiones Ari&longs;toteles edidit tum primo cæli, <expan abbr="tũ">tum</expan> quarto eiu&longs;dem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Has grauium, & leuium defini­<lb/>tiones Ari&longs;toteles edidit tum primo cæli, <expan abbr="tũ">tum</expan> quarto eiu&longs;dem.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s>I<emph type="italics"/>n his definitionibus Ari&longs;toteles Platonem, & cæteros <lb/>hallucinatos e&longs;&longs;e putauit: quia, cum ad huius rei tractatio­<lb/>nem acce&longs;&longs;erunt, quid ab&longs;olutè graue, & quid ab&longs;olutèle­<lb/>ue &longs;it, pror&longs;us non expre&longs;&longs;erunt; &longs;ed de grauitate, & leuitate <lb/>ita verba fecerunt, vt, <expan abbr="cũ">cum</expan> duo propo&longs;ita corpora fuerint, quo­<lb/>rum vtrumque grauitatem habuerit, &longs;ed maiorem alterum, <lb/>& alterum minorem, vtrum eorum aut grauius, aut leuius <lb/>e&longs;&longs;et exquirerent, & nullam corporis, aut omnino grauis, <lb/>aut vndique leuis mentionem fecerint: quippe quiomnia cor <lb/>pora, quæ &longs;ub cælo exi&longs;tunt, grauia tantum e&longs;&longs;e crediderint, <lb/>quorum tamen nonnulla grauiora, nonnulla verò leuiora, vel <lb/>minus leuia e&longs;&longs;e voluerint: & quæ minus grauia forent, leuia <lb/>nuncupauerint non ab&longs;olutè, &longs;ed ad alia comparata, vt <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan> <lb/>ligno grauius dici &longs;olet, lignum ferro leuius: cum tamen natu­<lb/>ra leue non &longs;it lignum, &longs;ed pondero&longs;um vt ferrum, ideo vtrum <lb/>que graue, & propriis ponderibus libratum deor&longs;um &longs;uopte <lb/>nixu fertur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>I<emph type="italics"/>n his definitionibus Ari&longs;toteles Platonem, & cæteros <lb/>hallucinatos e&longs;&longs;e putauit: quia, cum ad huius rei tractatio­<lb/>nem acce&longs;&longs;erunt, quid ab&longs;olutè graue, & quid ab&longs;olutèle­<lb/>ue &longs;it, pror&longs;us non expre&longs;&longs;erunt; &longs;ed de grauitate, & leuitate <lb/>ita verba fecerunt, vt, <expan abbr="cũ">cum</expan> duo propo&longs;ita corpora fuerint, quo­<lb/>rum vtrumque grauitatem habuerit, &longs;ed maiorem alterum, <lb/>& alterum minorem, vtrum eorum aut grauius, aut leuius <lb/>e&longs;&longs;et exquirerent, & nullam corporis, aut omnino grauis, <lb/>aut vndique leuis mentionem fecerint: quippe quiomnia cor <lb/>pora, quæ &longs;ub cælo exi&longs;tunt, grauia tantum e&longs;&longs;e crediderint, <lb/>quorum tamen nonnulla grauiora, nonnulla verò leuiora, vel <lb/>minus leuia e&longs;&longs;e voluerint: & quæ minus grauia forent, leuia <lb/>nuncupauerint non ab&longs;olutè, &longs;ed ad alia comparata, vt <expan abbr="ferrũ">ferrum</expan> <lb/>ligno grauius dici &longs;olet, lignum ferro leuius: cum tamen natu­<lb/>ra leue non &longs;it lignum, &longs;ed pondero&longs;um vt ferrum, ideo vtrum <lb/>que graue, & propriis ponderibus libratum deor&longs;um &longs;uopte <lb/>nixu fertur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Videmus tamen ignem &longs;emper e&longs;&longs;e leuem, inque &longs;uperio­<lb/>rem totius <expan abbr="mũdi">mundi</expan> oram &longs;emper a&longs;cendere: terram &longs;emper e&longs;&longs;e <lb/>pondero&longs;am, & in locum inferiorem numquam non de&longs;cen­<lb/>dere; quod hæc ab&longs;olutè grauia, & omnino leuia &longs;int, & non <lb/>in compar atione ad alterum.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="42"/><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Videmus tamen ignem &longs;emper e&longs;&longs;e leuem, inque &longs;uperio­<lb/>rem totius <expan abbr="mũdi">mundi</expan> oram &longs;emper a&longs;cendere: terram &longs;emper e&longs;&longs;e <lb/>pondero&longs;am, & in locum inferiorem numquam non de&longs;cen­<lb/>dere; quod hæc ab&longs;olutè grauia, & omnino leuia &longs;int, & non <lb/>in compar atione ad alterum.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/061.jpg" pagenum="42"/><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Eam ob rem &longs;i quis quærat, cur ignis ad &longs;uperum locum <lb/>perpetuò &longs;ubuolet, non id propter partium eiu&longs;dem generis <lb/>paucitatem accidere dicet, vt Plato affirmauit; nam &longs;i id <lb/>verum e&longs;&longs;et, &longs;equeretur, vt ignis quantò maior e&longs;&longs;et, tantò tar­<lb/>dius a&longs;cenderet, quia grauior e&longs;&longs;et; propterea quod ex pluri­<lb/>bus con&longs;taret partibus eiu&longs;dem generis; quod apertissimè fal­<lb/>&longs;um e&longs;&longs;e videmus, cum potius contrarium &longs;emper accidat. <lb/></s> | <s><emph type="italics"/>Eam ob rem &longs;i quis quærat, cur ignis ad &longs;uperum locum <lb/>perpetuò &longs;ubuolet, non id propter partium eiu&longs;dem generis <lb/>paucitatem accidere dicet, vt Plato affirmauit; nam &longs;i id <lb/>verum e&longs;&longs;et, &longs;equeretur, vt ignis quantò maior e&longs;&longs;et, tantò tar­<lb/>dius a&longs;cenderet, quia grauior e&longs;&longs;et; propterea quod ex pluri­<lb/>bus con&longs;taret partibus eiu&longs;dem generis; quod apertissimè fal­<lb/>&longs;um e&longs;&longs;e videmus, cum potius contrarium &longs;emper accidat. <lb/></s> |
| | |
| |
| <s>Cap. XXV.<!-- KEEP S--></s> | <s>Cap. XXV.<!-- KEEP S--></s> |
| </p><p type="main"> | </p><p type="main"> |
| | |
| <s>N<emph type="italics"/>ec propterea quod rotundum &longs;it cælum, nullam par <lb/>tium contrariam po&longs;itionem habet, vt Piato rebatur; <lb/>immo quia rotundum ita e&longs;t cælum, vt nihil excogita-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="43"/><emph type="italics"/>ripossit rotundius, & in orbis ab&longs;oluti &longs;peciem efformatum, <lb/>omnem partium <expan abbr="contrariã">contrariam</expan> po&longs;itionem habet; extremum cer­<lb/>tè, & medium. </s> | <s>N<emph type="italics"/>ec propterea quod rotundum &longs;it cælum, nullam par <lb/>tium contrariam po&longs;itionem habet, vt Piato rebatur; <lb/>immo quia rotundum ita e&longs;t cælum, vt nihil excogita-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/062.jpg" pagenum="43"/><emph type="italics"/>ripossit rotundius, & in orbis ab&longs;oluti &longs;peciem efformatum, <lb/>omnem partium <expan abbr="contrariã">contrariam</expan> po&longs;itionem habet; extremum cer­<lb/>tè, & medium. </s> |
| | |
| <s>Quod enim extremum cæli, & medium mun­<lb/>di centrum &longs;int contraria, tum ex <expan abbr="cõtraria">contraria</expan> motuum natura­<lb/>lium energia, tum ex contrariis ip&longs;is corporum naturalium <lb/>&longs;implicium naturis repugnantibus, quæ ad contraria loca con <lb/>citantur, & in illis immota quie&longs;cunt, intelligere licet: motus <lb/>enim &longs;ur&longs;um, & deor&longs;um &longs;unt contrarij, vt contraria &longs;unt cor <lb/>pora leuia, quæ &longs;ur&longs;um a&longs;cendunt, & corpora grauia, quæ <lb/>deor&longs;um de&longs;cendunt: non enim motus contrarij, aut &longs;ine locis <lb/>contrariis, aut &longs;ine naturis contrariis existunt, vt notum e&longs;t <lb/>ex his, quæ Aristoteles libro primo de cælo &longs;cripta reliquit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Quod enim extremum cæli, & medium mun­<lb/>di centrum &longs;int contraria, tum ex <expan abbr="cõtraria">contraria</expan> motuum natura­<lb/>lium energia, tum ex contrariis ip&longs;is corporum naturalium <lb/>&longs;implicium naturis repugnantibus, quæ ad contraria loca con <lb/>citantur, & in illis immota quie&longs;cunt, intelligere licet: motus <lb/>enim &longs;ur&longs;um, & deor&longs;um &longs;unt contrarij, vt contraria &longs;unt cor <lb/>pora leuia, quæ &longs;ur&longs;um a&longs;cendunt, & corpora grauia, quæ <lb/>deor&longs;um de&longs;cendunt: non enim motus contrarij, aut &longs;ine locis <lb/>contrariis, aut &longs;ine naturis contrariis existunt, vt notum e&longs;t <lb/>ex his, quæ Aristoteles libro primo de cælo &longs;cripta reliquit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| <s>Cap. XXVI.<!-- KEEP S--></s> | <s>Cap. XXVI.<!-- KEEP S--></s> |
| </p><p type="main"> | </p><p type="main"> |
| | |
| <s>ARISTOTELES <emph type="italics"/>tamen libro quarto de phy&longs;ico au­<lb/>ditu particula octuage&longs;imaquinta, & libro tertio de <lb/>cælo particula decima graue id e&longs;&longs;e affirmauit, quod<emph.end type="italics"/><pb pagenum="44"/><emph type="italics"/>e&longs;t den&longs;um, & leue, quod est rarum; &longs;iquidem den&longs;itas cum <lb/>grauitate, & raritas cum leuitate coniungi&longs;oleat; quatenus <lb/>den&longs;itas frigidum <expan abbr="cõden&longs;ans">conden&longs;ans</expan>, & grauitatem introducens, & <lb/>leuitas calidum rarefaciens, & <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> adducens, con&longs;equan­<lb/>tur: vt quam optimè vi&longs;us e&longs;t dixi&longs;&longs;e Auerroes libro &longs;eptimo <lb/>Phy&longs;icorum commentatione decima: calidi enim e&longs;t rarefa­<lb/>cere, & frigidi conden&longs;are; vt intelligere licet tum ex &longs;ecundo <lb/>de ortu, & interitu, tum ex quarto metheorologicorum. </s> | <s>ARISTOTELES <emph type="italics"/>tamen libro quarto de phy&longs;ico au­<lb/>ditu particula octuage&longs;imaquinta, & libro tertio de <lb/>cælo particula decima graue id e&longs;&longs;e affirmauit, quod<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/063.jpg" pagenum="44"/><emph type="italics"/>e&longs;t den&longs;um, & leue, quod est rarum; &longs;iquidem den&longs;itas cum <lb/>grauitate, & raritas cum leuitate coniungi&longs;oleat; quatenus <lb/>den&longs;itas frigidum <expan abbr="cõden&longs;ans">conden&longs;ans</expan>, & grauitatem introducens, & <lb/>leuitas calidum rarefaciens, & <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> adducens, con&longs;equan­<lb/>tur: vt quam optimè vi&longs;us e&longs;t dixi&longs;&longs;e Auerroes libro &longs;eptimo <lb/>Phy&longs;icorum commentatione decima: calidi enim e&longs;t rarefa­<lb/>cere, & frigidi conden&longs;are; vt intelligere licet tum ex &longs;ecundo <lb/>de ortu, & interitu, tum ex quarto metheorologicorum. </s> |
| | |
| <s>Quod <lb/>&longs;i graue id e&longs;t, quod est den&longs;um, vt Aristoteles dixit; graue <lb/>id etiam erit, quod concretum est ex pluribus partibus <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> <lb/>generis; vt Plato voluit: & &longs;i leue id est, quod e&longs;t rarum, vt <lb/>Ari&longs;toteles confirmauit, leue id etiam erit, quod ex pauciori­<lb/>bus partibus eiu&longs;dem rationis efficitur; vt Plato credidit. <lb/></s> | <s>Quod <lb/>&longs;i graue id e&longs;t, quod est den&longs;um, vt Aristoteles dixit; graue <lb/>id etiam erit, quod concretum est ex pluribus partibus <expan abbr="eiu&longs;d&etilde;">eiu&longs;dem</expan> <lb/>generis; vt Plato voluit: & &longs;i leue id est, quod e&longs;t rarum, vt <lb/>Ari&longs;toteles confirmauit, leue id etiam erit, quod ex pauciori­<lb/>bus partibus eiu&longs;dem rationis efficitur; vt Plato credidit. <lb/></s> |
| | |
| |
| <s>Cap. XXVII.<!-- KEEP S--></s> | <s>Cap. XXVII.<!-- KEEP S--></s> |
| </p><p type="main"> | </p><p type="main"> |
| | |
| <s>QVARE <emph type="italics"/>ignis &longs;it ab&longs;olutè leuis, & terra ab&longs;olutè gra­<lb/>uis, duo media non ab&longs;olutè, nec &longs;impliciter, &longs;edin com <lb/>paratione ad duo extrema grauia, & leuia dicantur,<emph.end type="italics"/><pb pagenum="45"/><emph type="italics"/>&longs;criptum e&longs;t ab Auerroe libro quarto de cælo commentatione <lb/>quadrage&longs;ima: quia locus &longs;uperior loco ignis, &longs;impliciter, & <lb/>ab&longs;olutè leuis &longs;ub luna non datur; ex quo leuissimus ignis de­<lb/>&longs;cendat, po&longs;tquam eò &longs;uopte impul&longs;u a&longs;cenderit: perinde ac lo <lb/>cus inferior centro non inuenitur, ex quo terra ad eum lo­<lb/>cum, in quo nunc est, a&longs;cendat, po&longs;tquam eò de&longs;cenderit. <lb/></s> | <s>QVARE <emph type="italics"/>ignis &longs;it ab&longs;olutè leuis, & terra ab&longs;olutè gra­<lb/>uis, duo media non ab&longs;olutè, nec &longs;impliciter, &longs;edin com <lb/>paratione ad duo extrema grauia, & leuia dicantur,<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/064.jpg" pagenum="45"/><emph type="italics"/>&longs;criptum e&longs;t ab Auerroe libro quarto de cælo commentatione <lb/>quadrage&longs;ima: quia locus &longs;uperior loco ignis, &longs;impliciter, & <lb/>ab&longs;olutè leuis &longs;ub luna non datur; ex quo leuissimus ignis de­<lb/>&longs;cendat, po&longs;tquam eò &longs;uopte impul&longs;u a&longs;cenderit: perinde ac lo <lb/>cus inferior centro non inuenitur, ex quo terra ad eum lo­<lb/>cum, in quo nunc est, a&longs;cendat, po&longs;tquam eò de&longs;cenderit. <lb/></s> |
| | |
| <s>Cau&longs;a etiam quare ignis expers est cuiuslibet grauitatis, & <lb/>terra cuiuslibet leuitatis, aer, & aqua tum grauitatis, tum le <lb/>uitatis e&longs;t particeps, ibi ab eodem Auerroe redditur. </s> | <s>Cau&longs;a etiam quare ignis expers est cuiuslibet grauitatis, & <lb/>terra cuiuslibet leuitatis, aer, & aqua tum grauitatis, tum le <lb/>uitatis e&longs;t particeps, ibi ab eodem Auerroe redditur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Porrò cau&longs;a, propter <lb/>quam media elementa vt aer, & aqua, non &longs;unt &longs;impliciter, <lb/>& ab&longs;olutè, aut grauia, aut leuia, &longs;ed ad duo extrema com­<lb/>parata modo grauia, & modo leuia cen&longs;entur, est: quia non <lb/>&longs;unt in loco, aut &longs;impliciter inferiore, aut ab&longs;olutè &longs;uperiore; <lb/>nec &longs;unt in locis maximè distantibus; quorum alterum &longs;it cen <lb/>trum, alterum circumferentia: &longs;ed &longs;unt in locis mediis, me­<lb/>diæ naturæ corporibus optimo iure tributis.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Porrò cau&longs;a, propter <lb/>quam media elementa vt aer, & aqua, non &longs;unt &longs;impliciter, <lb/>& ab&longs;olutè, aut grauia, aut leuia, &longs;ed ad duo extrema com­<lb/>parata modo grauia, & modo leuia cen&longs;entur, est: quia non <lb/>&longs;unt in loco, aut &longs;impliciter inferiore, aut ab&longs;olutè &longs;uperiore; <lb/>nec &longs;unt in locis maximè distantibus; quorum alterum &longs;it cen <lb/>trum, alterum circumferentia: &longs;ed &longs;unt in locis mediis, me­<lb/>diæ naturæ corporibus optimo iure tributis.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Hæ &longs;unt Auerrois cau&longs;æ; quibus addendum, nec ab&longs;que <lb/>ratione putamus vim, & naturam propriam, &longs;eu energiam <lb/>cuiuslibet elementi, quæ cau&longs;a est, ob quam vnumquodque ele <lb/>mentum &longs;it aut graue, aut leue, aut &longs;impliciter, aut ad aliud <lb/>comparatum: &longs;unt enim grauitas, & leuitas propriæ <expan abbr="corporũ">corporum</expan> <lb/>grauium, & leuium affectiones, quæ eorumdem formas nece&longs; <lb/>&longs;ariò con&longs;equuntur: & ex illis qua&longs;i aquæ ex propriis fonti­<lb/>bus, manant: eadem enim &longs;unt prima &longs;pecierum, & proprie­<lb/>tatum principia: vt quia homo e&longs;t rationis particeps, e&longs;t etiam<emph.end type="italics"/><pb pagenum="46"/><emph type="italics"/>adri&longs;um propen&longs;us; vt infrà (au&longs;pice Deo) videbimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Hæ &longs;unt Auerrois cau&longs;æ; quibus addendum, nec ab&longs;que <lb/>ratione putamus vim, & naturam propriam, &longs;eu energiam <lb/>cuiuslibet elementi, quæ cau&longs;a est, ob quam vnumquodque ele <lb/>mentum &longs;it aut graue, aut leue, aut &longs;impliciter, aut ad aliud <lb/>comparatum: &longs;unt enim grauitas, & leuitas propriæ <expan abbr="corporũ">corporum</expan> <lb/>grauium, & leuium affectiones, quæ eorumdem formas nece&longs; <lb/>&longs;ariò con&longs;equuntur: & ex illis qua&longs;i aquæ ex propriis fonti­<lb/>bus, manant: eadem enim &longs;unt prima &longs;pecierum, & proprie­<lb/>tatum principia: vt quia homo e&longs;t rationis particeps, e&longs;t etiam<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/065.jpg" pagenum="46"/><emph type="italics"/>adri&longs;um propen&longs;us; vt infrà (au&longs;pice Deo) videbimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Ex his duas grauium, & leuium definitiones habemus: al <lb/>tera per motum à medio, & ad medium data; altera per quie <lb/>tem à medio, & in medio assignata: dixerat enim Aristo­<lb/>teles, graue id e&longs;t, quod mouetur ad medium, & graue id e&longs;t, <lb/>quod quie&longs;cit in medio: dixerat etiam leue id est, quod quie­<lb/>&longs;cit à medio, & leue id e&longs;t, quod mouetur àmedio: vt &longs;upra <lb/>&longs;crip&longs;imus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s><emph type="italics"/>Ex his duas grauium, & leuium definitiones habemus: al <lb/>tera per motum à medio, & ad medium data; altera per quie <lb/>tem à medio, & in medio assignata: dixerat enim Aristo­<lb/>teles, graue id e&longs;t, quod mouetur ad medium, & graue id e&longs;t, <lb/>quod quie&longs;cit in medio: dixerat etiam leue id est, quod quie­<lb/>&longs;cit à medio, & leue id e&longs;t, quod mouetur àmedio: vt &longs;upra <lb/>&longs;crip&longs;imus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Vtrane <expan abbr="ha-rũ">ha­<lb/>rum</expan> definitionum &longs;it potior: an ea, quæ per quietem, an ea, quæ <lb/>per motum datur; it a vt grauium, et leuium naturam <expan abbr="propriã">propriam</expan> <lb/>magis exprimat, & ideo præ&longs;tantior e&longs;&longs;e credatur. </s> | <s>Vtrane <expan abbr="ha-rũ">ha­<lb/>rum</expan> definitionum &longs;it potior: an ea, quæ per quietem, an ea, quæ <lb/>per motum datur; it a vt grauium, et leuium naturam <expan abbr="propriã">propriam</expan> <lb/>magis exprimat, & ideo præ&longs;tantior e&longs;&longs;e credatur. </s> |
| | |
| <s>Re&longs;pondet <lb/>Auerroes Philo&longs;ophus in primis magnus, & dicit: ea certè <lb/>præferenda e&longs;t alteri, quæ per quietem datur: cau&longs;a est, quia <lb/>motus elementis non ine&longs;t, ni&longs;i po&longs;tquam violentiam pa&longs;&longs;a, aut <lb/>extra proprium locum vi extru&longs;a fuerint, & ad illum redire <lb/>contenderint; aut extra proprium locum genita, ad eumdem <lb/>accedere tentauerint: hæc dum ad locum naturalem concitan <lb/>tur, non nihil adhuc con&longs;eruant contrariæ illius, & <expan abbr="repugnãtis">repugnantis</expan> <lb/>naturæ, vel ex qua genita fuerint, vel quam extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> lo <lb/>cum pul&longs;a contraxerunt; at quies elementis in &longs;ua propria, ac <lb/>naturali di&longs;po&longs;itione existentibus optimo iure tribuitur; ideo <lb/>elementis, vt moueantur, accidere videtur: vt quie&longs;cant, per &longs;e<emph.end type="italics"/><pb pagenum="47"/><emph type="italics"/>habent: <expan abbr="eã">eam</expan> ob rem corporum &longs;implicium, quæ elementa vocan <lb/>tur, definitio per quietem data eorumdem definitioni per mo­<lb/>tum quauis ratione inuentæ, est omnino præferenda, quod <lb/>Ari&longs;toteles tetigi&longs;&longs;e vi&longs;us e&longs;t libro primo de cælo particula de­<lb/>cima&longs;eptima: vbi grauia, & leuia non per <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan>, &longs;ed per <expan abbr="motũ">motum</expan> <lb/>pingui, et cra&longs;&longs;a minerua &longs;e definiui&longs;&longs;e te&longs;tatur; donec per quie <lb/><expan abbr="t&etilde;">tem</expan> accuratius, ac diligentius elementorum natura di&longs;putetur, <lb/>quod quarto lib. | <s>Re&longs;pondet <lb/>Auerroes Philo&longs;ophus in primis magnus, & dicit: ea certè <lb/>præferenda e&longs;t alteri, quæ per quietem datur: cau&longs;a est, quia <lb/>motus elementis non ine&longs;t, ni&longs;i po&longs;tquam violentiam pa&longs;&longs;a, aut <lb/>extra proprium locum vi extru&longs;a fuerint, & ad illum redire <lb/>contenderint; aut extra proprium locum genita, ad eumdem <lb/>accedere tentauerint: hæc dum ad locum naturalem concitan <lb/>tur, non nihil adhuc con&longs;eruant contrariæ illius, & <expan abbr="repugnãtis">repugnantis</expan> <lb/>naturæ, vel ex qua genita fuerint, vel quam extra <expan abbr="propriũ">proprium</expan> lo <lb/>cum pul&longs;a contraxerunt; at quies elementis in &longs;ua propria, ac <lb/>naturali di&longs;po&longs;itione existentibus optimo iure tribuitur; ideo <lb/>elementis, vt moueantur, accidere videtur: vt quie&longs;cant, per &longs;e<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/066.jpg" pagenum="47"/><emph type="italics"/>habent: <expan abbr="eã">eam</expan> ob rem corporum &longs;implicium, quæ elementa vocan <lb/>tur, definitio per quietem data eorumdem definitioni per mo­<lb/>tum quauis ratione inuentæ, est omnino præferenda, quod <lb/>Ari&longs;toteles tetigi&longs;&longs;e vi&longs;us e&longs;t libro primo de cælo particula de­<lb/>cima&longs;eptima: vbi grauia, & leuia non per <expan abbr="quiet&etilde;">quietem</expan>, &longs;ed per <expan abbr="motũ">motum</expan> <lb/>pingui, et cra&longs;&longs;a minerua &longs;e definiui&longs;&longs;e te&longs;tatur; donec per quie <lb/><expan abbr="t&etilde;">tem</expan> accuratius, ac diligentius elementorum natura di&longs;putetur, <lb/>quod quarto lib. |
| | |
| de cælo præstitum fui&longs;&longs;e nemo e&longs;t qui ne&longs;ciat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | de cælo præstitum fui&longs;&longs;e nemo e&longs;t qui ne&longs;ciat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Quin etiam terra, dum in centro quie&longs;cit, ibi &longs;tat im­<lb/>mota, & deor&longs;um non citatur: cum locus centro inferior in na <lb/>tura non detur, ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> aliquod pondero&longs;um corpus de&longs;cendat: <lb/>terra ergò, quòdin centro stat immota, & deor&longs;um non cita­<lb/>tur, est grauis: &longs;i graue id e&longs;t, quod in centro quie&longs;cit, & non <lb/>de&longs;cendit: ergò graue illud non est, quod de&longs;cendit, &longs;ed graue <lb/>id e&longs;t; quod stat immotum.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Quin etiam terra, dum in centro quie&longs;cit, ibi &longs;tat im­<lb/>mota, & deor&longs;um non citatur: cum locus centro inferior in na <lb/>tura non detur, ad <expan abbr="qu&etilde;">quem</expan> aliquod pondero&longs;um corpus de&longs;cendat: <lb/>terra ergò, quòdin centro stat immota, & deor&longs;um non cita­<lb/>tur, est grauis: &longs;i graue id e&longs;t, quod in centro quie&longs;cit, & non <lb/>de&longs;cendit: ergò graue illud non est, quod de&longs;cendit, &longs;ed graue <lb/>id e&longs;t; quod stat immotum.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Idem de leuissimo igni dicendum, qui apud nos genitus, & <lb/>quo minus a&longs;cendat ab aliquo impeditus, ad <expan abbr="&longs;uperã">&longs;uperam</expan> huius infe­<lb/>rioris mundi <expan abbr="orã">oram</expan>, vbi nunc luna e&longs;t, non attollitur, & in &longs;uo pro <lb/>rio n aturalique loco exi&longs;tens &longs;ur&longs;um altius non euolat: cum<emph.end type="italics"/><pb pagenum="48"/><emph type="italics"/>nullus &longs;upra locum ignis, aut &longs;ub luna, aut &longs;upra lunam, locus <lb/>inueniatur, ad quem leuia corpora a&longs;cendant: ergo leuissimus <lb/>ignis est in rerum natura immotus, qui&longs;ur&longs;um non fertur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Idem de leuissimo igni dicendum, qui apud nos genitus, & <lb/>quo minus a&longs;cendat ab aliquo impeditus, ad <expan abbr="&longs;uperã">&longs;uperam</expan> huius infe­<lb/>rioris mundi <expan abbr="orã">oram</expan>, vbi nunc luna e&longs;t, non attollitur, & in &longs;uo pro <lb/>rio n aturalique loco exi&longs;tens &longs;ur&longs;um altius non euolat: cum<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/067.jpg" pagenum="48"/><emph type="italics"/>nullus &longs;upra locum ignis, aut &longs;ub luna, aut &longs;upra lunam, locus <lb/>inueniatur, ad quem leuia corpora a&longs;cendant: ergo leuissimus <lb/>ignis est in rerum natura immotus, qui&longs;ur&longs;um non fertur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Ab&longs;urda nec minora ex definitione per quietem data na­<lb/>&longs;cuntur: nam terra est terra, & eadem grauius, quæ &longs;ur&longs;um <lb/>po&longs;ita, & nullo modo impedita ad medium mundi de&longs;cendit, <lb/>quæ terra e&longs;t, & grauis, & <expan abbr="nõ">non</expan> quie&longs;cit. </s> | <s><emph type="italics"/>Ab&longs;urda nec minora ex definitione per quietem data na­<lb/>&longs;cuntur: nam terra est terra, & eadem grauius, quæ &longs;ur&longs;um <lb/>po&longs;ita, & nullo modo impedita ad medium mundi de&longs;cendit, <lb/>quæ terra e&longs;t, & grauis, & <expan abbr="nõ">non</expan> quie&longs;cit. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Aliquod ergo graue, & leue est in natura: cui hæ de <lb/>finitiones non conueniunt: & hæ definitiones aliquibus tribuun <lb/>tur, quæ nec grauia &longs;unt, nec leuia.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Aliquod ergo graue, & leue est in natura: cui hæ de <lb/>finitiones non conueniunt: & hæ definitiones aliquibus tribuun <lb/>tur, quæ nec grauia &longs;unt, nec leuia.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Confirmari po&longs;&longs;unt argumenta Themistij, &longs;i va&longs;tissimum <lb/>terræ corpus extra locum po&longs;itum, & &longs;uæ naturæ derelictum <lb/>ad centrum latum nihilibi offendat, quod motum impediat, <lb/>in centro non manebit: &longs;ed infra centrum &longs;uo nixu feretur: <lb/>quia <expan abbr="tãta">tanta</expan> terræ moles nullis fixis radicibus, nullique rei adhæ <lb/>rens, a qua vastissima illa magnitudo &longs;ubstentetur, quomodo<emph.end type="italics"/><pb pagenum="49"/><emph type="italics"/>vltra non moueatur, &longs;ed in centro ex &longs;e ip&longs;a &longs;i&longs;tatur, vix intel <lb/>ligipotest: cum præ&longs;ertim quælibet terræ gleba etiam quam­<lb/>uis parua in &longs;ublimi po&longs;ita, & &longs;uæ naturæ derelicta, omni &longs;u­<lb/>blato impedimento, con&longs;istere nolit; &longs;ed maiori, ac celeriori, <lb/>quo potest impetu, repente deor&longs;um ruat. </s> | <s><emph type="italics"/>Confirmari po&longs;&longs;unt argumenta Themistij, &longs;i va&longs;tissimum <lb/>terræ corpus extra locum po&longs;itum, & &longs;uæ naturæ derelictum <lb/>ad centrum latum nihilibi offendat, quod motum impediat, <lb/>in centro non manebit: &longs;ed infra centrum &longs;uo nixu feretur: <lb/>quia <expan abbr="tãta">tanta</expan> terræ moles nullis fixis radicibus, nullique rei adhæ <lb/>rens, a qua vastissima illa magnitudo &longs;ubstentetur, quomodo<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/068.jpg" pagenum="49"/><emph type="italics"/>vltra non moueatur, &longs;ed in centro ex &longs;e ip&longs;a &longs;i&longs;tatur, vix intel <lb/>ligipotest: cum præ&longs;ertim quælibet terræ gleba etiam quam­<lb/>uis parua in &longs;ublimi po&longs;ita, & &longs;uæ naturæ derelicta, omni &longs;u­<lb/>blato impedimento, con&longs;istere nolit; &longs;ed maiori, ac celeriori, <lb/>quo potest impetu, repente deor&longs;um ruat. </s> |
| | |
| <s>Ergo vniuer&longs;um <lb/>cerræ pondus infra centrum multo celerius præcepitabitur. <lb/></s> | <s>Ergo vniuer&longs;um <lb/>cerræ pondus infra centrum multo celerius præcepitabitur. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s>AVERROES, <emph type="italics"/>qui in excutiendis Ari&longs;totelis verissi­<lb/>mis &longs;ententiis maxima &longs;olertia &longs;emper e&longs;t v&longs;us, ambas <lb/>ha&longs;ce Ari&longs;totelis definitiones ab his Themi&longs;tij iniuriis <lb/>quam optimè vindicat: in Paraphra&longs;i libri quarti de cælo <expan abbr="cõ-mentatione">con­<lb/>mentatione</expan> vige&longs;ima&longs;eptima, de cuius &longs;ententia duo ponimus; <lb/>quorum alterum illud est.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>AVERROES, <emph type="italics"/>qui in excutiendis Ari&longs;totelis verissi­<lb/>mis &longs;ententiis maxima &longs;olertia &longs;emper e&longs;t v&longs;us, ambas <lb/>ha&longs;ce Ari&longs;totelis definitiones ab his Themi&longs;tij iniuriis <lb/>quam optimè vindicat: in Paraphra&longs;i libri quarti de cælo <expan abbr="cõ-mentatione">con­<lb/>mentatione</expan> vige&longs;ima&longs;eptima, de cuius &longs;ententia duo ponimus; <lb/>quorum alterum illud est.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Definitur palma, cum dicitur palma e&longs;t arbor, quæ dacti­<lb/>los producit: palmatamen non &longs;emper, &longs;ed à natura statutis <lb/>tantum temporibus dactilos edit, & est hæc definitio v&longs;que <lb/>adeo bona, vt nec meliorem, nec parem excogitare vlla vm­<lb/>quam ratio possit: palma tamen est palma, tunc cum dacti-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="50"/><emph type="italics"/>los non producit: quia hæc definitio non actum, &longs;ed &longs;olam fa­<lb/>cultatem ad edendos dactilos exprimit, idque non &longs;emper, &longs;ed <lb/>statutis à natura temporibus; vt dictum e&longs;t: atque id e&longs;t ra­<lb/>tioni con&longs;entaneum: propterea quod, cum rerum differentiæ <lb/>plerumque lateant; earumdem accidentia differentiarum lo <lb/>co tunc v&longs;urpare con&longs;ueuimus: vt &longs;crip&longs;it Ari&longs;toteles libro &longs;e <lb/>ptimo Diuinorum particula quadrage&longs;imaprima: & non ra­<lb/>ro alibi: atqui grauium, & leuium definitiones ex earumdem <lb/>accidentibus conflantur: quia propriis grauium, & leuium <lb/>differentiis, abditis illis quidem a maioribus no&longs;tris, non &longs;unt <lb/>impo&longs;ita nomina, accidentium vocibus vtimur; quæ acciden­<lb/>tia non actum, &longs;ed facultatem &longs;ignificant: ergo, & cet. <lb/></s> | <s><emph type="italics"/>Definitur palma, cum dicitur palma e&longs;t arbor, quæ dacti­<lb/>los producit: palmatamen non &longs;emper, &longs;ed à natura statutis <lb/>tantum temporibus dactilos edit, & est hæc definitio v&longs;que <lb/>adeo bona, vt nec meliorem, nec parem excogitare vlla vm­<lb/>quam ratio possit: palma tamen est palma, tunc cum dacti-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/069.jpg" pagenum="50"/><emph type="italics"/>los non producit: quia hæc definitio non actum, &longs;ed &longs;olam fa­<lb/>cultatem ad edendos dactilos exprimit, idque non &longs;emper, &longs;ed <lb/>statutis à natura temporibus; vt dictum e&longs;t: atque id e&longs;t ra­<lb/>tioni con&longs;entaneum: propterea quod, cum rerum differentiæ <lb/>plerumque lateant; earumdem accidentia differentiarum lo <lb/>co tunc v&longs;urpare con&longs;ueuimus: vt &longs;crip&longs;it Ari&longs;toteles libro &longs;e <lb/>ptimo Diuinorum particula quadrage&longs;imaprima: & non ra­<lb/>ro alibi: atqui grauium, & leuium definitiones ex earumdem <lb/>accidentibus conflantur: quia propriis grauium, & leuium <lb/>differentiis, abditis illis quidem a maioribus no&longs;tris, non &longs;unt <lb/>impo&longs;ita nomina, accidentium vocibus vtimur; quæ acciden­<lb/>tia non actum, &longs;ed facultatem &longs;ignificant: ergo, & cet. <lb/></s> |
| | |
| <s>Alterahypothe&longs;is e&longs;t: grauia, et leuia ab eadem naturali for <lb/>ma habent, vt extra proprium locum po&longs;ita, ad proprium na <lb/>turalemque locum, per&longs;e, recurrant: & quæ in proprio na­<lb/>turalique loco exi&longs;tunt, ibiper &longs;e quie&longs;cant: vt colligere licet <lb/>ex his, quæ Ari&longs;toteles &longs;crip&longs;it, libro &longs;ecundo de cælo particu­<lb/>la nonage&longs;ima & cente&longs;ima&longs;ecunda: & ex definitione natu­<lb/>ræ libro &longs;ecundo Phy&longs;icorum edita: qua de re infra agemus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Alterahypothe&longs;is e&longs;t: grauia, et leuia ab eadem naturali for <lb/>ma habent, vt extra proprium locum po&longs;ita, ad proprium na <lb/>turalemque locum, per&longs;e, recurrant: & quæ in proprio na­<lb/>turalique loco exi&longs;tunt, ibiper &longs;e quie&longs;cant: vt colligere licet <lb/>ex his, quæ Ari&longs;toteles &longs;crip&longs;it, libro &longs;ecundo de cælo particu­<lb/>la nonage&longs;ima & cente&longs;ima&longs;ecunda: & ex definitione natu­<lb/>ræ libro &longs;ecundo Phy&longs;icorum edita: qua de re infra agemus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| <s>Cap. XXXI.<!-- KEEP S--></s> | <s>Cap. XXXI.<!-- KEEP S--></s> |
| </p><p type="main"> | </p><p type="main"> |
| | |
| <s>HANC <emph type="italics"/>&longs;ecundam hypothe&longs;im, quamquam ex Ari­<lb/>&longs;totelis abditissimis recessibus natam, ratus e&longs;t The­<lb/>mistius dignam, quæ confutetur, libro &longs;ecundo de cæ­<lb/>lo particula nonage&longs;ima&longs;ecunda: quippe quod effectus <expan abbr="cõtra-rij">contra­<lb/>rij</expan> non ex eadem cau&longs;a, &longs;ed ex contrariis cau&longs;is na&longs;cantur: <lb/>vt te&longs;tatur Ari&longs;toteles libro quarto Metheorologicorum par <lb/>ticula trige&longs;imaquinta, & quadrage&longs;ima: &longs;ed motus & quies<emph.end type="italics"/><pb pagenum="51"/><emph type="italics"/>&longs;unt duo effectus contrarij: ergo motus, & quies non ex eadem <lb/>cau&longs;a, &longs;edex diuer&longs;is cau&longs;is na&longs;cuntur: propterea contrariis <lb/>cau&longs;is hos contrarios effectus Themistius a&longs;crip&longs;it, ei quod e&longs;t <lb/>e&longs;&longs;e in medio, quietem in medio: & ei, quod e&longs;t e&longs;&longs;e extra me­<lb/>dium, motum ad medium tribuit: vt ecce graue corpus, quod <lb/>e&longs;t in medio, stat immotum in medio: ergo ab hoc, quod e&longs;t e&longs;&longs;e <lb/>in medio, graue habet quietem in medio: & idem corpus gra­<lb/>ue extra medium, ad medium cietur: ergo ab hoc, quod est <lb/>e&longs;&longs;e extra medium, graue habet, vt moueatur ad medium: <lb/>e&longs;&longs;e intra, & e&longs;&longs;e extra &longs;unt cau&longs;æ contrariæ quæ hos <expan abbr="cõtra-rios">contra­<lb/>rios</expan> motus, & quietis effectus producunt: quod de graui cor­<lb/>pore diximus, est de leui dicendum: ignis enim, ab hoc, quod <lb/>est e&longs;&longs;e in loco &longs;upra quem nunc lunam videmus, habet, vt ibi <lb/>quie&longs;cat, & idem ignis, ab hoc, quod est e&longs;&longs;e infra &longs;uum lo­<lb/>cum, habet vt ad eumdem moueatur: quod itaque grauia <lb/>deor&longs;um, & leuia &longs;ur&longs;um cieantur, ei, quod est e&longs;&longs;e extra pro­<lb/>prium locum referri debet acceptum; & quod grauia deor­<lb/>&longs;um, & leuia &longs;ur&longs;um quie&longs;cant, dandum est ei, quod e&longs;t e&longs;&longs;e <lb/>in propriis locis.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>HANC <emph type="italics"/>&longs;ecundam hypothe&longs;im, quamquam ex Ari­<lb/>&longs;totelis abditissimis recessibus natam, ratus e&longs;t The­<lb/>mistius dignam, quæ confutetur, libro &longs;ecundo de cæ­<lb/>lo particula nonage&longs;ima&longs;ecunda: quippe quod effectus <expan abbr="cõtra-rij">contra­<lb/>rij</expan> non ex eadem cau&longs;a, &longs;ed ex contrariis cau&longs;is na&longs;cantur: <lb/>vt te&longs;tatur Ari&longs;toteles libro quarto Metheorologicorum par <lb/>ticula trige&longs;imaquinta, & quadrage&longs;ima: &longs;ed motus & quies<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/070.jpg" pagenum="51"/><emph type="italics"/>&longs;unt duo effectus contrarij: ergo motus, & quies non ex eadem <lb/>cau&longs;a, &longs;edex diuer&longs;is cau&longs;is na&longs;cuntur: propterea contrariis <lb/>cau&longs;is hos contrarios effectus Themistius a&longs;crip&longs;it, ei quod e&longs;t <lb/>e&longs;&longs;e in medio, quietem in medio: & ei, quod e&longs;t e&longs;&longs;e extra me­<lb/>dium, motum ad medium tribuit: vt ecce graue corpus, quod <lb/>e&longs;t in medio, stat immotum in medio: ergo ab hoc, quod e&longs;t e&longs;&longs;e <lb/>in medio, graue habet quietem in medio: & idem corpus gra­<lb/>ue extra medium, ad medium cietur: ergo ab hoc, quod est <lb/>e&longs;&longs;e extra medium, graue habet, vt moueatur ad medium: <lb/>e&longs;&longs;e intra, & e&longs;&longs;e extra &longs;unt cau&longs;æ contrariæ quæ hos <expan abbr="cõtra-rios">contra­<lb/>rios</expan> motus, & quietis effectus producunt: quod de graui cor­<lb/>pore diximus, est de leui dicendum: ignis enim, ab hoc, quod <lb/>est e&longs;&longs;e in loco &longs;upra quem nunc lunam videmus, habet, vt ibi <lb/>quie&longs;cat, & idem ignis, ab hoc, quod est e&longs;&longs;e infra &longs;uum lo­<lb/>cum, habet vt ad eumdem moueatur: quod itaque grauia <lb/>deor&longs;um, & leuia &longs;ur&longs;um cieantur, ei, quod est e&longs;&longs;e extra pro­<lb/>prium locum referri debet acceptum; & quod grauia deor­<lb/>&longs;um, & leuia &longs;ur&longs;um quie&longs;cant, dandum est ei, quod e&longs;t e&longs;&longs;e <lb/>in propriis locis.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>Quæ pro Ari&longs;totele contra Themi&longs;tium ab Auer­<lb/>roe &longs;cribantur. </s> | <s>Quæ pro Ari&longs;totele contra Themi&longs;tium ab Auer­<lb/>roe &longs;cribantur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>AVERROES <emph type="italics"/>omni genere laudis abundans Philo&longs;o­<lb/>phus verissimam Ari&longs;totelis &longs;ententiam dignissimam <lb/>putat, quæ à Themistij calumniis defendatur: idque <lb/>vt commodius fiat, primo fal&longs;am Themi&longs;tij &longs;ententiam ener­<lb/>uabimus; &longs;ecundo &longs;copulum indicabimus, in quem Themi&longs;tius <lb/>impegit: tertio argumenti illius, cui Themi&longs;tius innitebatur, <lb/>exitum explicabimus. </s> | <s>AVERROES <emph type="italics"/>omni genere laudis abundans Philo&longs;o­<lb/>phus verissimam Ari&longs;totelis &longs;ententiam dignissimam <lb/>putat, quæ à Themistij calumniis defendatur: idque <lb/>vt commodius fiat, primo fal&longs;am Themi&longs;tij &longs;ententiam ener­<lb/>uabimus; &longs;ecundo &longs;copulum indicabimus, in quem Themi&longs;tius <lb/>impegit: tertio argumenti illius, cui Themi&longs;tius innitebatur, <lb/>exitum explicabimus. </s> |
| | |
| <s>Quod ad primum attinet; ex Auerroe<emph.end type="italics"/><pb pagenum="52"/><emph type="italics"/>in Themi&longs;tium nonnulla argumenta colligimus, quorum pri­<lb/>mum illud e&longs;t.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Quod ad primum attinet; ex Auerroe<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/071.jpg" pagenum="52"/><emph type="italics"/>in Themi&longs;tium nonnulla argumenta colligimus, quorum pri­<lb/>mum illud e&longs;t.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Eadem e&longs;t cau&longs;a finis, & eorum quæ &longs;unt ad finem: &longs;ed <lb/>quies e&longs;t finis motus, & motus in quietem, vt in finem ordina­<lb/>tur: ergo eadem e&longs;t cau&longs;a motus, & quietis elementorum: &longs;i <lb/>itaque cau&longs;a motus e&longs;t e&longs;&longs;e extra proprium locum, eadem erit <lb/>cau&longs;a quietis: ergo ab hoc, quod est e&longs;&longs;e extra proprium <expan abbr="locũ">locum</expan>, <lb/>elementa habent vt in proprio loco quie&longs;cant: & &longs;i elementa <lb/>in &longs;uis locis quie&longs;cunt, quia &longs;unt in illis; ad &longs;ua propria loca mo<lb/>uebuntur, propterea quod &longs;unt in propriis locis: quæ &longs;unt <expan abbr="tã">tam</expan> <lb/>fal&longs;a, quam fal&longs;issima, & tam ab&longs;urda, quam ab&longs;urdissima: <lb/>ergo fal&longs;a, & ab&longs;urda est &longs;ententia Themistij; ex qua hæc <lb/>fal&longs;a, & ab&longs;urda &longs;equuntur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Eadem e&longs;t cau&longs;a finis, & eorum quæ &longs;unt ad finem: &longs;ed <lb/>quies e&longs;t finis motus, & motus in quietem, vt in finem ordina­<lb/>tur: ergo eadem e&longs;t cau&longs;a motus, & quietis elementorum: &longs;i <lb/>itaque cau&longs;a motus e&longs;t e&longs;&longs;e extra proprium locum, eadem erit <lb/>cau&longs;a quietis: ergo ab hoc, quod est e&longs;&longs;e extra proprium <expan abbr="locũ">locum</expan>, <lb/>elementa habent vt in proprio loco quie&longs;cant: & &longs;i elementa <lb/>in &longs;uis locis quie&longs;cunt, quia &longs;unt in illis; ad &longs;ua propria loca mo<lb/>uebuntur, propterea quod &longs;unt in propriis locis: quæ &longs;unt <expan abbr="tã">tam</expan> <lb/>fal&longs;a, quam fal&longs;issima, & tam ab&longs;urda, quam ab&longs;urdissima: <lb/>ergo fal&longs;a, & ab&longs;urda est &longs;ententia Themistij; ex qua hæc <lb/>fal&longs;a, & ab&longs;urda &longs;equuntur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Secundo argumentor: Po&longs;itis cau&longs;is, & effectus ab ei&longs;dem <lb/>cau&longs;is manantes omnino ponuntur: vt exi&longs;tente igni, calor exi <lb/>&longs;tit, ex oriente &longs;ole, lux oritur; &longs;ed e&longs;&longs;e extra medium e&longs;t cau­<lb/>&longs;a quare terreum corpus moueatur ad medium: ergo omne <lb/>corpus quod erit extra medium, ad medium mouebitur: ergo <lb/>leuissimus ignis extra medium collocatus ad medium de&longs;cen­<lb/>det: & e&longs;&longs;e in medio e&longs;t cau&longs;a, qua in medio graue quie&longs;cat: <lb/>ergo omne corpus, quodin medio erit, in medio quie&longs;cet: ergo &longs;i <lb/>leuissimum ignem in medio constituere contingerit in medio <lb/>quie&longs;cet: quæ omnia præter quam quod fal&longs;a &longs;unt, &longs;unt <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>ab&longs;urda: ergo vt fal&longs;a, & ab&longs;urda explodenda &longs;ententia The <lb/>mi&longs;tij e&longs;t; ex qua hæc fal&longs;a, & ab&longs;urda na&longs;cuntur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Secundo argumentor: Po&longs;itis cau&longs;is, & effectus ab ei&longs;dem <lb/>cau&longs;is manantes omnino ponuntur: vt exi&longs;tente igni, calor exi <lb/>&longs;tit, ex oriente &longs;ole, lux oritur; &longs;ed e&longs;&longs;e extra medium e&longs;t cau­<lb/>&longs;a quare terreum corpus moueatur ad medium: ergo omne <lb/>corpus quod erit extra medium, ad medium mouebitur: ergo <lb/>leuissimus ignis extra medium collocatus ad medium de&longs;cen­<lb/>det: & e&longs;&longs;e in medio e&longs;t cau&longs;a, qua in medio graue quie&longs;cat: <lb/>ergo omne corpus, quodin medio erit, in medio quie&longs;cet: ergo &longs;i <lb/>leuissimum ignem in medio constituere contingerit in medio <lb/>quie&longs;cet: quæ omnia præter quam quod fal&longs;a &longs;unt, &longs;unt <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>ab&longs;urda: ergo vt fal&longs;a, & ab&longs;urda explodenda &longs;ententia The <lb/>mi&longs;tij e&longs;t; ex qua hæc fal&longs;a, & ab&longs;urda na&longs;cuntur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Quod ad &longs;ecundam partem, quam paullo ante polliciti&longs;u­<lb/>mus pertinet: ratus e&longs;t Auerroes hallucinatum fui&longs;&longs;e The­<lb/>mi&longs;tium, quod in eam captionem impegerit, quæ dicitur &longs;ecun<lb/>dum quid ad &longs;impliciter; attulit e<gap/>im cau&longs;am &longs;ecundum quid <lb/>horum effectuum; quæ &longs;impliciter, & ab&longs;olutè cau&longs;a non est;<emph.end type="italics"/><pb pagenum="53"/><emph type="italics"/>sed tantum &longs;ecundum quid, immo &longs;ola e&longs;t di&longs;po&longs;itio cau&longs;æ &longs;im <lb/>pliciter: verbi gratia corporis grauis in centro exi&longs;tentis gra­<lb/>uitas e&longs;t cau&longs;a, quam ob rem graue in centro maneat; & ea­<lb/>dem grauitas eiu&longs;dem corporis grauis extra centrum exi&longs;ten­<lb/>tis, est cau&longs;a, qam ob rem graue ad centrum moueatur: e&longs;&longs;e <lb/>ergo in centro, vt extra <expan abbr="centrũ">centrum</expan>, non &longs;unt cau&longs;æ motus, & quie­<lb/>tis in centro, & ad centrum; &longs;ed &longs;unt di&longs;po&longs;itiones contrariæ <lb/>eiusdem grauitatis; ex qua ad numerum eadem grauitate, <lb/>contrariis di&longs;po&longs;itionibus di&longs;po&longs;ita contrarij effectus na&longs;cun­<lb/>tur: nam idem &longs;ecundum idem, re&longs;pectu eiu&longs;dem, & eidem, <lb/>contrariorum cau&longs;a e&longs;&longs;e non pote&longs;t, vt auctor e&longs;t Aristoteles <lb/>libro quarto Metheorologicorum particula trige&longs;ima&longs;exta: <lb/>&longs;ub diuer&longs;is tamen, vel (vt melius dicam) sub contrariis di­<lb/>&longs;po&longs;itionibus, potest idem e&longs;&longs;e cau&longs;a contrariorum, vt Ari­<lb/>&longs;toteles scriptum reliquit secundo Phy&longs;icorum particula tri­<lb/>ge&longs;ima; &longs;icut &longs;igubernator, &longs;i ad&longs;it, e&longs;t cau&longs;a &longs;alutis in naui; <lb/>&longs;iverò ab&longs;it, causa e&longs;t nauis vt mergatur: & id propriè verum <lb/>e&longs;&longs;e in cau&longs;is efficientibus, atque mouentibus Ari&longs;toteles &longs;cri <lb/>p&longs;it libro quinto Diuinorum particula &longs;ecunda: Ex eadem er <lb/>go cau&longs;a faciente, atque mouente, contrario modo di&longs;po&longs;ita ef­<lb/>fectus contrarij na&longs;cuntur: quo fit, vt grauitas corporis gra­<lb/>uis in centro existentis, cau&longs;a &longs;it quietis, & grauitas corporis <lb/>grauis extra centrum po&longs;iti &longs;it cau&longs;a motus: & leuitas cor­<lb/>poris leuis &longs;ub luna immediatè quie&longs;oentis, &longs;it cau&longs;a quietis: & <lb/>grauitas corporis grauis extra centrum con&longs;tituti, &longs;it cau&longs;a <lb/>motus, vt diximus: & leuitas corporis leuis, &longs;ub proprio na­<lb/>turalique loco inuenti, &longs;it cau&longs;a motus: cau&longs;a ergo, quæ facit <lb/>motum, & quietem, e&longs;t, numero eadem: &longs;ed di&longs;po&longs;itiones, <expan abbr="hãc">hanc</expan> <lb/>eamdem cau&longs;am numero vnam di&longs;ponentes, &longs;unt contrariæ. <lb/></s> | <s><emph type="italics"/>Quod ad &longs;ecundam partem, quam paullo ante polliciti&longs;u­<lb/>mus pertinet: ratus e&longs;t Auerroes hallucinatum fui&longs;&longs;e The­<lb/>mi&longs;tium, quod in eam captionem impegerit, quæ dicitur &longs;ecun<lb/>dum quid ad &longs;impliciter; attulit enim cau&longs;am &longs;ecundum quid <lb/>horum effectuum; quæ &longs;impliciter, & ab&longs;olutè cau&longs;a non est;<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/072.jpg" pagenum="53"/><emph type="italics"/>sed tantum &longs;ecundum quid, immo &longs;ola e&longs;t di&longs;po&longs;itio cau&longs;æ &longs;im <lb/>pliciter: verbi gratia corporis grauis in centro exi&longs;tentis gra­<lb/>uitas e&longs;t cau&longs;a, quam ob rem graue in centro maneat; & ea­<lb/>dem grauitas eiu&longs;dem corporis grauis extra centrum exi&longs;ten­<lb/>tis, est cau&longs;a, qam ob rem graue ad centrum moueatur: e&longs;&longs;e <lb/>ergo in centro, vt extra <expan abbr="centrũ">centrum</expan>, non &longs;unt cau&longs;æ motus, & quie­<lb/>tis in centro, & ad centrum; &longs;ed &longs;unt di&longs;po&longs;itiones contrariæ <lb/>eiusdem grauitatis; ex qua ad numerum eadem grauitate, <lb/>contrariis di&longs;po&longs;itionibus di&longs;po&longs;ita contrarij effectus na&longs;cun­<lb/>tur: nam idem &longs;ecundum idem, re&longs;pectu eiu&longs;dem, & eidem, <lb/>contrariorum cau&longs;a e&longs;&longs;e non pote&longs;t, vt auctor e&longs;t Aristoteles <lb/>libro quarto Metheorologicorum particula trige&longs;ima&longs;exta: <lb/>&longs;ub diuer&longs;is tamen, vel (vt melius dicam) sub contrariis di­<lb/>&longs;po&longs;itionibus, potest idem e&longs;&longs;e cau&longs;a contrariorum, vt Ari­<lb/>&longs;toteles scriptum reliquit secundo Phy&longs;icorum particula tri­<lb/>ge&longs;ima; &longs;icut &longs;igubernator, &longs;i ad&longs;it, e&longs;t cau&longs;a &longs;alutis in naui; <lb/>&longs;iverò ab&longs;it, causa e&longs;t nauis vt mergatur: & id propriè verum <lb/>e&longs;&longs;e in cau&longs;is efficientibus, atque mouentibus Ari&longs;toteles &longs;cri <lb/>p&longs;it libro quinto Diuinorum particula &longs;ecunda: Ex eadem er <lb/>go cau&longs;a faciente, atque mouente, contrario modo di&longs;po&longs;ita ef­<lb/>fectus contrarij na&longs;cuntur: quo fit, vt grauitas corporis gra­<lb/>uis in centro existentis, cau&longs;a &longs;it quietis, & grauitas corporis <lb/>grauis extra centrum po&longs;iti &longs;it cau&longs;a motus: & leuitas cor­<lb/>poris leuis &longs;ub luna immediatè quie&longs;oentis, &longs;it cau&longs;a quietis: & <lb/>grauitas corporis grauis extra centrum con&longs;tituti, &longs;it cau&longs;a <lb/>motus, vt diximus: & leuitas corporis leuis, &longs;ub proprio na­<lb/>turalique loco inuenti, &longs;it cau&longs;a motus: cau&longs;a ergo, quæ facit <lb/>motum, & quietem, e&longs;t, numero eadem: &longs;ed di&longs;po&longs;itiones, <expan abbr="hãc">hanc</expan> <lb/>eamdem cau&longs;am numero vnam di&longs;ponentes, &longs;unt contrariæ. <lb/></s> |
| | |
| <s>Hallucinatus e&longs;t ergo Themi&longs;tius, qui di&longs;po&longs;itiones cau&longs;æ agen<emph.end type="italics"/><pb pagenum="54"/><emph type="italics"/>tis cau&longs;as agentes e&longs;&longs;e crediderit: eam obrem in fallaciam in <lb/>cidit, quæ secundum quid ad &longs;impliciter nuncupatur, dum <lb/>cau&longs;as secundum quid eo honore affecit, quo &longs;impliciter, & <lb/>ab&longs;olutæ cau&longs;æ affici debuerant: hæc ad argumenti <expan abbr="materiã">materiam</expan>. <lb/></s> | <s>Hallucinatus e&longs;t ergo Themi&longs;tius, qui di&longs;po&longs;itiones cau&longs;æ agen<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/073.jpg" pagenum="54"/><emph type="italics"/>tis cau&longs;as agentes e&longs;&longs;e crediderit: eam obrem in fallaciam in <lb/>cidit, quæ secundum quid ad &longs;impliciter nuncupatur, dum <lb/>cau&longs;as secundum quid eo honore affecit, quo &longs;impliciter, & <lb/>ab&longs;olutæ cau&longs;æ affici debuerant: hæc ad argumenti <expan abbr="materiã">materiam</expan>. <lb/></s> |
| | |
| <s>Nunc ad eiu&longs;dem argumenti formam est tertio loco re&longs;pon­<lb/>dendum. </s> | <s>Nunc ad eiu&longs;dem argumenti formam est tertio loco re&longs;pon­<lb/>dendum. </s> |
| | |
| <s>Dixerat Themistius, contrariorum effectuum, <lb/>vna & eadem numero cau&longs;a e&longs;&longs;e non potest: sed <expan abbr="cõtrariæ">contrariæ</expan> ne­<lb/>ce&longs;&longs;e est vt &longs;int contrariorum effectuum cau&longs;æ: cui re&longs;pon­<lb/>dendum e&longs;t; &longs;i eadem causa &longs;it eodem modo di&longs;po&longs;ita, id est <lb/>vero verius quod Ari&longs;totelem scrip&longs;i&longs;&longs;e libro quarto Metheo <lb/>rologicorum paullo ante memorauimus: sed &longs;i dixerimus <expan abbr="vnã">vnam</expan> <lb/>hanc, atque eamdem causam non e&longs;&longs;e eodem modo di&longs;po&longs;i­<lb/>tam, sed modis contrariis: tunc ex eadem causa numero <lb/>contrario modo di&longs;po&longs;ita, contrarij effectus na&longs;cuntur: vt <lb/>Aristotelem libro secundo Phy&longs;icorum literis con&longs;ignaui&longs;&longs;e <lb/>nunc diximus. </s> | <s>Dixerat Themistius, contrariorum effectuum, <lb/>vna & eadem numero cau&longs;a e&longs;&longs;e non potest: sed <expan abbr="cõtrariæ">contrariæ</expan> ne­<lb/>ce&longs;&longs;e est vt &longs;int contrariorum effectuum cau&longs;æ: cui re&longs;pon­<lb/>dendum e&longs;t; &longs;i eadem causa &longs;it eodem modo di&longs;po&longs;ita, id est <lb/>vero verius quod Ari&longs;totelem scrip&longs;i&longs;&longs;e libro quarto Metheo <lb/>rologicorum paullo ante memorauimus: sed &longs;i dixerimus <expan abbr="vnã">vnam</expan> <lb/>hanc, atque eamdem causam non e&longs;&longs;e eodem modo di&longs;po&longs;i­<lb/>tam, sed modis contrariis: tunc ex eadem causa numero <lb/>contrario modo di&longs;po&longs;ita, contrarij effectus na&longs;cuntur: vt <lb/>Aristotelem libro secundo Phy&longs;icorum literis con&longs;ignaui&longs;&longs;e <lb/>nunc diximus. </s> |
| | |
| <s>maior ergo propo&longs;itio Themistij per inficia­<lb/>tionem, vt fal&longs;a diluitur, &longs;i ab&longs;olutè proferatur: &longs;i ei­<lb/>dem numero cau&longs;æ di&longs;po&longs;itiones contrariæ additæ fuerint, <lb/>vt vera datur, qua ratione argumentum tollitur; Nec &longs;equi­<lb/>tur, graue in medio collocatum &longs;tat in medio: ergo ab hoc, <lb/>quod e&longs;t e&longs;&longs;e in medio, graue habet, vt quie&longs;cat in medio; perin <lb/>deac non &longs;equitur, graue extra medium po&longs;itum ad medium <lb/>fertur: ergo ab hoc, quod e&longs;t e&longs;&longs;e extra medium, graue habet <lb/>vt moueatur ad medium: Vera ergo est &longs;ecunda hypothe&longs;is, <lb/>quam vti veram po&longs;uimus: & quæ à Themi&longs;tio contra eam­<lb/>dem dicuntur, nullum momentum habent.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="55"/><p type="head"> | <s>maior ergo propo&longs;itio Themistij per inficia­<lb/>tionem, vt fal&longs;a diluitur, &longs;i ab&longs;olutè proferatur: &longs;i ei­<lb/>dem numero cau&longs;æ di&longs;po&longs;itiones contrariæ additæ fuerint, <lb/>vt vera datur, qua ratione argumentum tollitur; Nec &longs;equi­<lb/>tur, graue in medio collocatum &longs;tat in medio: ergo ab hoc, <lb/>quod e&longs;t e&longs;&longs;e in medio, graue habet, vt quie&longs;cat in medio; perin <lb/>deac non &longs;equitur, graue extra medium po&longs;itum ad medium <lb/>fertur: ergo ab hoc, quod e&longs;t e&longs;&longs;e extra medium, graue habet <lb/>vt moueatur ad medium: Vera ergo est &longs;ecunda hypothe&longs;is, <lb/>quam vti veram po&longs;uimus: & quæ à Themi&longs;tio contra eam­<lb/>dem dicuntur, nullum momentum habent.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/074.jpg" pagenum="55"/><p type="head"> |
| | |
| <s>Exitus <expan abbr="argumentorũ">argumentorum</expan>, quibus Themi&longs;tius Ari&longs;tote­<lb/>lis definitiònes labefactare conatur, <expan abbr="dũgrauia">dungrauia</expan>, & <lb/>leuia definit, explicatur. </s> | <s>Exitus <expan abbr="argumentorũ">argumentorum</expan>, quibus Themi&longs;tius Ari&longs;tote­<lb/>lis definitiònes labefactare conatur, <expan abbr="dũgrauia">dungrauia</expan>, & <lb/>leuia definit, explicatur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Fal&longs;um ergo erit Themi&longs;tij dictum; terra in aere &longs;u&longs;pen&longs;a non <lb/>de&longs;cendit: ergo non e&longs;t terra, cum non de&longs;cendat; & ignis apud <lb/>nos genitus, & quo minus a&longs;cendat impeditus, ad <expan abbr="&longs;uperã">&longs;uperam</expan> huius <lb/>mundi <expan abbr="orã">oram</expan> non attollitur: ergo <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t ignis, <expan abbr="cũ">cum</expan> non a&longs;cendat: & <lb/>terra, quæ stat in centro non mouetur ad centrum; & quæ e&longs;t <lb/>extra <expan abbr="centrũnõ">centrunnon</expan> quie&longs;cit, ni&longs;i impediatur: ergo <expan abbr="nõ">non</expan> est terra, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> quie&longs;cat. </s> | <s>Fal&longs;um ergo erit Themi&longs;tij dictum; terra in aere &longs;u&longs;pen&longs;a non <lb/>de&longs;cendit: ergo non e&longs;t terra, cum non de&longs;cendat; & ignis apud <lb/>nos genitus, & quo minus a&longs;cendat impeditus, ad <expan abbr="&longs;uperã">&longs;uperam</expan> huius <lb/>mundi <expan abbr="orã">oram</expan> non attollitur: ergo <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t ignis, <expan abbr="cũ">cum</expan> non a&longs;cendat: & <lb/>terra, quæ stat in centro non mouetur ad centrum; & quæ e&longs;t <lb/>extra <expan abbr="centrũnõ">centrunnon</expan> quie&longs;cit, ni&longs;i impediatur: ergo <expan abbr="nõ">non</expan> est terra, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> quie&longs;cat. </s> |
| | |
| <s>Et ignis &longs;ub luna ad <expan abbr="lunã">lunam</expan> non attollitur; et e&longs;t ignis <lb/>& leuissimus, & idem ignis extra <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> naturalem locum non <lb/>quie&longs;cit, ni&longs;i impeditus; ergo <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t ignis; ergo definitiones de iis <lb/>omnibus <expan abbr="nõ">non</expan> dicuntur, de quibus dici debent: immo de multis di <lb/>cuntur, de quibus fas non e&longs;&longs;et, vt <expan abbr="dicer&etilde;tur">dicerentur</expan>: vt de elementis in <lb/>&longs;uis naturalibus locis quie&longs;centibus; quæibinec grauia sunt, nec <lb/>leuia, nec mouentur; et de elementis, quægrauia &longs;unt, & leuia, <lb/>aliquando tamen, <expan abbr="cũimpediantur">cunimpediantur</expan>, extra proprium <expan abbr="locũ">locum</expan> quie­<lb/>&longs;cunt: <expan abbr="cũ">cum</expan> hæc omnia fal&longs;a &longs;int, per omnium argumentorum in <lb/>ficiationem &longs;ingula <expan abbr="diluũtur">diluuntur</expan>, quippe quod hæ definitiones <expan abbr="solã">solam</expan> <lb/>energiam, & <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan> &longs;ine aliquo perpetuo actu &longs;ignificent.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="56"/><p type="main"> | <s>Et ignis &longs;ub luna ad <expan abbr="lunã">lunam</expan> non attollitur; et e&longs;t ignis <lb/>& leuissimus, & idem ignis extra <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> naturalem locum non <lb/>quie&longs;cit, ni&longs;i impeditus; ergo <expan abbr="nõ">non</expan> e&longs;t ignis; ergo definitiones de iis <lb/>omnibus <expan abbr="nõ">non</expan> dicuntur, de quibus dici debent: immo de multis di <lb/>cuntur, de quibus fas non e&longs;&longs;et, vt <expan abbr="dicer&etilde;tur">dicerentur</expan>: vt de elementis in <lb/>&longs;uis naturalibus locis quie&longs;centibus; quæibinec grauia sunt, nec <lb/>leuia, nec mouentur; et de elementis, quægrauia &longs;unt, & leuia, <lb/>aliquando tamen, <expan abbr="cũimpediantur">cunimpediantur</expan>, extra proprium <expan abbr="locũ">locum</expan> quie­<lb/>&longs;cunt: <expan abbr="cũ">cum</expan> hæc omnia fal&longs;a &longs;int, per omnium argumentorum in <lb/>ficiationem &longs;ingula <expan abbr="diluũtur">diluuntur</expan>, quippe quod hæ definitiones <expan abbr="solã">solam</expan> <lb/>energiam, & <expan abbr="facultat&etilde;">facultatem</expan> &longs;ine aliquo perpetuo actu &longs;ignificent.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/075.jpg" pagenum="56"/><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Terra it aque vbicum que &longs;it, est terra, & grauis, &longs;iue mo­<lb/>ueatur, &longs;iue quie&longs;cat, & ignis in quocumque loco inueniatur <lb/>est ignis, & leuis, &longs;iue a&longs;cendat, &longs;iue non; de quorum vtroque <lb/>elemento, ver aque grauium, & leuium definitio eatenus dici­<lb/>tur quo ad vtrum que elementum, seu graue, seu leue, &longs;olam <lb/>energiam, & &longs;olam innatam propen&longs;ionem ad motum adlo­<lb/>cum, & ad quietem in loco habet; &longs;iue ad centrum, &longs;iue in cen <lb/>tro, &longs;iue ad lunæ concauum, &longs;iue &longs;ub lunæ concauo. </s> | <s><emph type="italics"/>Terra it aque vbicum que &longs;it, est terra, & grauis, &longs;iue mo­<lb/>ueatur, &longs;iue quie&longs;cat, & ignis in quocumque loco inueniatur <lb/>est ignis, & leuis, &longs;iue a&longs;cendat, &longs;iue non; de quorum vtroque <lb/>elemento, ver aque grauium, & leuium definitio eatenus dici­<lb/>tur quo ad vtrum que elementum, seu graue, seu leue, &longs;olam <lb/>energiam, & &longs;olam innatam propen&longs;ionem ad motum adlo­<lb/>cum, & ad quietem in loco habet; &longs;iue ad centrum, &longs;iue in cen <lb/>tro, &longs;iue ad lunæ concauum, &longs;iue &longs;ub lunæ concauo. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Non propter aquam &longs;ubie­<lb/>ctam, vt Tales mile&longs;ius; Non propter aerem suppo&longs;itum vt <lb/>Anaxagoras, at que Democritus crediderunt: à quibus, aqua <lb/>&longs;cilicet atque aere lata terræ figura sub&longs;tentaretur. </s> | <s>Non propter aquam &longs;ubie­<lb/>ctam, vt Tales mile&longs;ius; Non propter aerem suppo&longs;itum vt <lb/>Anaxagoras, at que Democritus crediderunt: à quibus, aqua <lb/>&longs;cilicet atque aere lata terræ figura sub&longs;tentaretur. </s> |
| | |
| <s>Non pro <lb/>pter ocissimam cæli conuer&longs;ionem, vt Empedocles tradidit: <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>propter æquabilitatem, vt Anaximander docuit; sed quia <lb/>&longs;ic &longs;tatutum e&longs;t à natura, vt corpora omnia grauia vndecum­<lb/>que deor&longs;um ferantur ad totius mundi centrum descendat, il­<lb/>ludque pertran&longs;ire non possint; sedibi quie&longs;cant: alioqui con­<lb/>tranaturam propriam iterum in sublime volabunt: omnes <lb/>enim totius mundipartes, vbicumque extra centrum extite-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="57"/><emph type="italics"/>rint, &longs;ursum e&longs;&longs;e dicuntur, & re uera &longs;unt; vt docet Aricto­<lb/>teles in his, quæ de cælo, & mundo: &longs;icut tota terra in centro <lb/>&longs;istetur, it a & quælibet eius particula: nam ad eumdem lo­<lb/>cum totum, & partes natura mouentur, & in eodem loco <lb/>natura manent.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Non pro <lb/>pter ocissimam cæli conuer&longs;ionem, vt Empedocles tradidit: <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>propter æquabilitatem, vt Anaximander docuit; sed quia <lb/>&longs;ic &longs;tatutum e&longs;t à natura, vt corpora omnia grauia vndecum­<lb/>que deor&longs;um ferantur ad totius mundi centrum descendat, il­<lb/>ludque pertran&longs;ire non possint; sedibi quie&longs;cant: alioqui con­<lb/>tranaturam propriam iterum in sublime volabunt: omnes <lb/>enim totius mundipartes, vbicumque extra centrum extite-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/076.jpg" pagenum="57"/><emph type="italics"/>rint, &longs;ursum e&longs;&longs;e dicuntur, & re uera &longs;unt; vt docet Aricto­<lb/>teles in his, quæ de cælo, & mundo: &longs;icut tota terra in centro <lb/>&longs;istetur, it a & quælibet eius particula: nam ad eumdem lo­<lb/>cum totum, & partes natura mouentur, & in eodem loco <lb/>natura manent.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>Difficultas &longs;oluitur, qua probari po&longs;&longs;e videtur, ele <lb/>menta dum quie&longs;cunt, elementa non e&longs;&longs;e, &longs;ed <lb/>tantum, dum mouentur. </s> | <s>Difficultas &longs;oluitur, qua probari po&longs;&longs;e videtur, ele <lb/>menta dum quie&longs;cunt, elementa non e&longs;&longs;e, &longs;ed <lb/>tantum, dum mouentur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Re&longs;pondeo primo ad materiam; &longs;ecundo ad formam. </s> | <s>Re&longs;pondeo primo ad materiam; &longs;ecundo ad formam. </s> |
| | |
| <s>Adma <lb/>teriam &longs;ciendum; ea quæ per &longs;e in&longs;unt, rei natur am magis, <lb/>& melius explicare, iis quæper accidens ine&longs;&longs;e dicuntur; vt <lb/>participatio rationis, quæ per &longs;e e&longs;t in homine, hominis <expan abbr="naturā">naturam</expan> <lb/>magis, & melius explicat, quam aut albedo, aut nigredo; quæ <lb/>&longs;unt hominis accidentia; <expan abbr="quāquam">quanquam</expan> ad intelligendam rei natu <lb/>ram non &longs;olum nece&longs;&longs;arium e&longs;t ea, quæ per &longs;e in&longs;unt, cogno&longs;ce­<lb/>re, &longs;ed & ea etiam, quæ accidunt rei cogno&longs;cendæ, ad cogni­<lb/>tionem naturæ magnum adferunt momentum; vt Aricto­<lb/>teles docuit libro primo de anima particula vndecima.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="58"/><p type="main"> | <s>Adma <lb/>teriam &longs;ciendum; ea quæ per &longs;e in&longs;unt, rei natur am magis, <lb/>& melius explicare, iis quæper accidens ine&longs;&longs;e dicuntur; vt <lb/>participatio rationis, quæ per &longs;e e&longs;t in homine, hominis <expan abbr="naturā">naturam</expan> <lb/>magis, & melius explicat, quam aut albedo, aut nigredo; quæ <lb/>&longs;unt hominis accidentia; <expan abbr="quāquam">quanquam</expan> ad intelligendam rei natu <lb/>ram non &longs;olum nece&longs;&longs;arium e&longs;t ea, quæ per &longs;e in&longs;unt, cogno&longs;ce­<lb/>re, &longs;ed & ea etiam, quæ accidunt rei cogno&longs;cendæ, ad cogni­<lb/>tionem naturæ magnum adferunt momentum; vt Aricto­<lb/>teles docuit libro primo de anima particula vndecima.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/077.jpg" pagenum="58"/><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Secundo loco &longs;ciendum finem ad rei naturam proximius <lb/>accedere, eamdemque magis explicare, & e&longs;&longs;e nobiliorem <lb/>quam &longs;int ea, quæ it a ordinantur, vt ad finem tendant.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Secundo loco &longs;ciendum finem ad rei naturam proximius <lb/>accedere, eamdemque magis explicare, & e&longs;&longs;e nobiliorem <lb/>quam &longs;int ea, quæ it a ordinantur, vt ad finem tendant.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Ad locum, qui ab oppo&longs;itis petebatur dicimus: elementorum <lb/>motum vitam imperfectam ex motu manantem finire; non <lb/>autem perfectam; quæ non ex motu, sed ex quiete manat: <lb/>immo in ip&longs;amet quiete con&longs;i&longs;tit. </s> | <s><emph type="italics"/>Ad locum, qui ab oppo&longs;itis petebatur dicimus: elementorum <lb/>motum vitam imperfectam ex motu manantem finire; non <lb/>autem perfectam; quæ non ex motu, sed ex quiete manat: <lb/>immo in ip&longs;amet quiete con&longs;i&longs;tit. </s> |
| | |
| <s>Adlócum Ari&longs;totelis libro <lb/>duodecimo Diuinorum re&longs;pondendum: Cælum & Naturam <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> moueri à Deo ni&longs;i metaphoricè per modum intellecti ama­<lb/>ti, & de&longs;iderati, qui motus e&longs;t qui ti, quam motui &longs;imilior; in <lb/>hac quiete Deus &longs;e <expan abbr="tantũ">tantum</expan> amat, atque intelligit; in quo aman-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="59"/><emph type="italics"/>di, & intelligendi actu quie&longs;cit: vitamque ab&longs;olutissimam, ac <lb/>beatissimam viuit, nullius extrin&longs;icæ rei indigentem, &longs;ed copiis <lb/>omnibus intrin&longs;icis, quæ ad diuinam perfectionem pertinere <lb/>videantur, <expan abbr="abũdantem">abundantem</expan>: ex qua vita numeris omnibus ab&longs;olu­<lb/>tissima cæle&longs;tium <expan abbr="globorũ">globorum</expan> motus con&longs;equitur: non enim Deus, <lb/>vt figulus rotam, it a manu, quam <expan abbr="nõ">non</expan> habet, cælum mouet, &longs;ed <lb/>intellectu, & voluntate: ideo, per modum intellecti amati, ac <lb/>de&longs;iderati; Con&longs;i&longs;tit ergo vita Dei perennis in actu intelligen­<lb/>di, & amandi &longs;e ip&longs;um: qui intelligendi, & amandi actus, e&longs;t <lb/>quieti &longs;imilior, quam motui, vt diximus, & non in actu mouen <lb/>di quantumuis metaphorico; quibus de rebus, grauissimis illis, <lb/>& &longs;anctissimis quidem <expan abbr="nũc">nunc</expan> agendum non e&longs;t: præ&longs;ertim cum <lb/>&longs;ecundum verit atem verissimæ religionis no&longs;træ fal&longs;a &longs;int hæc; <lb/>quæ à &longs;acris Doctoribus scholasticis, vulgo appellatis, Ari&longs;to­<lb/>teli a&longs;cribuntur: Roget quis: cum omnia grauia ad medium <lb/>ferantur, vtrum ne ad mundi medium &longs;uapte natura de&longs;cen­<lb/>dant, quæ graues &longs;unt terræ partes, quatenus vniuer&longs;i <expan abbr="mediũ">medium</expan> <lb/>est, an quod terræ tantum est medium. </s> | <s>Adlócum Ari&longs;totelis libro <lb/>duodecimo Diuinorum re&longs;pondendum: Cælum & Naturam <lb/><expan abbr="nõ">non</expan> moueri à Deo ni&longs;i metaphoricè per modum intellecti ama­<lb/>ti, & de&longs;iderati, qui motus e&longs;t qui ti, quam motui &longs;imilior; in <lb/>hac quiete Deus &longs;e <expan abbr="tantũ">tantum</expan> amat, atque intelligit; in quo aman-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/078.jpg" pagenum="59"/><emph type="italics"/>di, & intelligendi actu quie&longs;cit: vitamque ab&longs;olutissimam, ac <lb/>beatissimam viuit, nullius extrin&longs;icæ rei indigentem, &longs;ed copiis <lb/>omnibus intrin&longs;icis, quæ ad diuinam perfectionem pertinere <lb/>videantur, <expan abbr="abũdantem">abundantem</expan>: ex qua vita numeris omnibus ab&longs;olu­<lb/>tissima cæle&longs;tium <expan abbr="globorũ">globorum</expan> motus con&longs;equitur: non enim Deus, <lb/>vt figulus rotam, it a manu, quam <expan abbr="nõ">non</expan> habet, cælum mouet, &longs;ed <lb/>intellectu, & voluntate: ideo, per modum intellecti amati, ac <lb/>de&longs;iderati; Con&longs;i&longs;tit ergo vita Dei perennis in actu intelligen­<lb/>di, & amandi &longs;e ip&longs;um: qui intelligendi, & amandi actus, e&longs;t <lb/>quieti &longs;imilior, quam motui, vt diximus, & non in actu mouen <lb/>di quantumuis metaphorico; quibus de rebus, grauissimis illis, <lb/>& &longs;anctissimis quidem <expan abbr="nũc">nunc</expan> agendum non e&longs;t: præ&longs;ertim cum <lb/>&longs;ecundum verit atem verissimæ religionis no&longs;træ fal&longs;a &longs;int hæc; <lb/>quæ à &longs;acris Doctoribus scholasticis, vulgo appellatis, Ari&longs;to­<lb/>teli a&longs;cribuntur: Roget quis: cum omnia grauia ad medium <lb/>ferantur, vtrum ne ad mundi medium &longs;uapte natura de&longs;cen­<lb/>dant, quæ graues &longs;unt terræ partes, quatenus vniuer&longs;i <expan abbr="mediũ">medium</expan> <lb/>est, an quod terræ tantum est medium. </s> |
| | |
| <s>Re&longs;pondeo quamuis <lb/>totius mundi, & terræ medium idem e&longs;&longs;e conting at, terræ ta­<lb/>men partes, quæ graues &longs;unt, non adterræ, quatenus terræ, <lb/>&longs;ed quatenus vniuer&longs;i medium e&longs;t, natura feruntur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Re&longs;pondeo quamuis <lb/>totius mundi, & terræ medium idem e&longs;&longs;e conting at, terræ ta­<lb/>men partes, quæ graues &longs;unt, non adterræ, quatenus terræ, <lb/>&longs;ed quatenus vniuer&longs;i medium e&longs;t, natura feruntur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Timæus Locrus in libro de anima mundi, & natura ab <lb/>Ari&longs;totelis &longs;ententia alienus non videtur: qui graue, & leue <lb/>(inquit) iudicat tactus, & ratio definit ex inclinatione ad <lb/>medium, & à medio. </s> | <s><emph type="italics"/>Timæus Locrus in libro de anima mundi, & natura ab <lb/>Ari&longs;totelis &longs;ententia alienus non videtur: qui graue, & leue <lb/>(inquit) iudicat tactus, & ratio definit ex inclinatione ad <lb/>medium, & à medio. </s> |
| | |
| <s>Deor&longs;um enim & medium ambo, id e&longs;t <lb/>tactus & ratio, idem cen&longs;ent: nam globi <expan abbr="centrũ">centrum</expan> e&longs;t deor&longs;um, <lb/>quod est extra centrum ad extremum ambitum &longs;ur&longs;um: ad <lb/>quæ duo contraria loca grauia, & leuia &longs;implicia corporana <lb/>tura cientur.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="60"/><p type="head"> | <s>Deor&longs;um enim & medium ambo, id e&longs;t <lb/>tactus & ratio, idem cen&longs;ent: nam globi <expan abbr="centrũ">centrum</expan> e&longs;t deor&longs;um, <lb/>quod est extra centrum ad extremum ambitum &longs;ur&longs;um: ad <lb/>quæ duo contraria loca grauia, & leuia &longs;implicia corporana <lb/>tura cientur.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/079.jpg" pagenum="60"/><p type="head"> |
| | |
| <s>Quid &longs;it, elementa à &longs;e per &longs;e moueri: in quo de <lb/>multiplici mouendi principio. <lb/></s> | <s>Quid &longs;it, elementa à &longs;e per &longs;e moueri: in quo de <lb/>multiplici mouendi principio. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Hac eadem ratione cælum, quod & ip&longs;um, vt vniuer&longs;alis <lb/>cau&longs;a elementa mouet, &longs;emper excipimus, quando particula­<lb/>res <expan abbr="motuũ">motuum</expan> cau&longs;as hic inue&longs;tigare decreuimus. </s> | <s><emph type="italics"/>Hac eadem ratione cælum, quod & ip&longs;um, vt vniuer&longs;alis <lb/>cau&longs;a elementa mouet, &longs;emper excipimus, quando particula­<lb/>res <expan abbr="motuũ">motuum</expan> cau&longs;as hic inue&longs;tigare decreuimus. </s> |
| | |
| <s>A cælo enim, <lb/>vt ab vniuer&longs;ali cau&longs;a, reliqua omnia, dum naturam, & <expan abbr="vitã">vitam</expan><emph.end type="italics"/><pb pagenum="61"/><emph type="italics"/>ita motum etiam habent à natura fluentem: id quod texta­<lb/>tus est Ari&longs;toteles libro primo de cælo, & mundo particula <lb/>cente&longs;ima. </s> | <s>A cælo enim, <lb/>vt ab vniuer&longs;ali cau&longs;a, reliqua omnia, dum naturam, & <expan abbr="vitã">vitam</expan><emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/080.jpg" pagenum="61"/><emph type="italics"/>ita motum etiam habent à natura fluentem: id quod texta­<lb/>tus est Ari&longs;toteles libro primo de cælo, & mundo particula <lb/>cente&longs;ima. </s> |
| | |
| <s>Cælum enim omnia continens, cuncta moderatur, <lb/>& hanc elementorum vniuer&longs;itatem recta ratione, ordine cer <lb/>to, & con&longs;tanti <expan abbr="cõ&longs;tantia">con&longs;tantia</expan> mouet immutabili: e&longs;t autem ip&longs;ius <lb/>certaratio, lex naturæ, &longs;umma quippe uis in&longs;ita in elemen­<lb/>tis; cui naturæ legi, ceu Imperatori cuidam, dum mouentur <lb/>elementa, parent: & &longs;ine qua, nec con&longs;i&longs;terent, nec moueren­<lb/>tur, atque hæc quidem lex e&longs;t, cum æterno <expan abbr="mũdo">mundo</expan> æterna apud <lb/>Aristotelem: Verùm apud Platonem in Timæo, vna cum <lb/>nato mundo nata è&longs;umma est mente, Deique numine immor <lb/>tali profecta. </s> | <s>Cælum enim omnia continens, cuncta moderatur, <lb/>& hanc elementorum vniuer&longs;itatem recta ratione, ordine cer <lb/>to, & con&longs;tanti <expan abbr="cõ&longs;tantia">con&longs;tantia</expan> mouet immutabili: e&longs;t autem ip&longs;ius <lb/>certaratio, lex naturæ, &longs;umma quippe uis in&longs;ita in elemen­<lb/>tis; cui naturæ legi, ceu Imperatori cuidam, dum mouentur <lb/>elementa, parent: & &longs;ine qua, nec con&longs;i&longs;terent, nec moueren­<lb/>tur, atque hæc quidem lex e&longs;t, cum æterno <expan abbr="mũdo">mundo</expan> æterna apud <lb/>Aristotelem: Verùm apud Platonem in Timæo, vna cum <lb/>nato mundo nata è&longs;umma est mente, Deique numine immor <lb/>tali profecta. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Hoc <expan abbr="principiũ">principium</expan> proprium, & <lb/>particulare illudest, quod in hodiernam hanc <expan abbr="quæstion&etilde;">quæstionem</expan> vo­<lb/>catur; dum quæritur, Vtrum ne <expan abbr="elem&etilde;torum">elementorum</expan> corpora ab hoc <lb/>particulari, ac proprio principio moueantur: an verò ab alio <lb/>extrin&longs;eco incitentur. </s> | <s>Hoc <expan abbr="principiũ">principium</expan> proprium, & <lb/>particulare illudest, quod in hodiernam hanc <expan abbr="quæstion&etilde;">quæstionem</expan> vo­<lb/>catur; dum quæritur, Vtrum ne <expan abbr="elem&etilde;torum">elementorum</expan> corpora ab hoc <lb/>particulari, ac proprio principio moueantur: an verò ab alio <lb/>extrin&longs;eco incitentur. </s> |
| | |
| <s>Porrò huius primi principij adhuc mul<emph.end type="italics"/><pb pagenum="62"/><emph type="italics"/>tæ &longs;unt differentiæ: & illius, quod actui primo, & illius, quod <lb/>actui &longs;ecundo proportione re&longs;pondet. </s> | <s>Porrò huius primi principij adhuc mul<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/081.jpg" pagenum="62"/><emph type="italics"/>tæ &longs;unt differentiæ: & illius, quod actui primo, & illius, quod <lb/>actui &longs;ecundo proportione re&longs;pondet. </s> |
| | |
| <s>Quoddam (exempli gra <lb/>tia) in actu intelligendi refert animam, quoddam verò &longs;cien­<lb/>tiam, quorum vtroque intelligimus: &longs;ed hoc alterum e&longs;t vt &longs;ub <lb/>stantia, alterum vt habitus. </s> | <s>Quoddam (exempli gra <lb/>tia) in actu intelligendi refert animam, quoddam verò &longs;cien­<lb/>tiam, quorum vtroque intelligimus: &longs;ed hoc alterum e&longs;t vt &longs;ub <lb/>stantia, alterum vt habitus. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Naturalis motus illæ e&longs;t, qui fit à principio intrin&longs;eco, <lb/>quod nihil est aliud, quam natura. </s> | <s>Naturalis motus illæ e&longs;t, qui fit à principio intrin&longs;eco, <lb/>quod nihil est aliud, quam natura. </s> |
| | |
| <s>Violentus autem, cuius <lb/>cau&longs;a, & principium est extrin&longs;e us ad quod principium ex­<lb/>trin&longs;ecus mouens, nihil adiumenti affert id quod impellitur: vt<emph.end type="italics"/><pb pagenum="63"/><emph type="italics"/>dixit Ari&longs;toteles libro tertio cihicorum capite primo. </s> | <s>Violentus autem, cuius <lb/>cau&longs;a, & principium est extrin&longs;e us ad quod principium ex­<lb/>trin&longs;ecus mouens, nihil adiumenti affert id quod impellitur: vt<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/082.jpg" pagenum="63"/><emph type="italics"/>dixit Ari&longs;toteles libro tertio cihicorum capite primo. </s> |
| | |
| <s>Mo­<lb/>tus etiam adlocum alter à natura, alter ab arte fit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Mo­<lb/>tus etiam adlocum alter à natura, alter ab arte fit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Quæ&longs;tio igitur e&longs;t: <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> <lb/>ne &longs;implicia elementorum corpora habeant in &longs;e ip&longs;is congeni <lb/>tum principium intrin&longs;ecum &longs;ui motus ad locum, non ad alias <lb/>motionum &longs;pecies, natur alis, non violenti, nec ab arte manan­<lb/>tis, non remotum, & maximè commune, &longs;ed particulare, & <lb/>proximum; non quod tantum e&longs;t, vt habitus, &longs;ed etiam vt &longs;ub­<lb/>stantia, non actu &longs;olum primo, &longs;ed actu &longs;ecundo.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Quæ&longs;tio igitur e&longs;t: <expan abbr="vtrũ">vtrum</expan> <lb/>ne &longs;implicia elementorum corpora habeant in &longs;e ip&longs;is congeni <lb/>tum principium intrin&longs;ecum &longs;ui motus ad locum, non ad alias <lb/>motionum &longs;pecies, natur alis, non violenti, nec ab arte manan­<lb/>tis, non remotum, & maximè commune, &longs;ed particulare, & <lb/>proximum; non quod tantum e&longs;t, vt habitus, &longs;ed etiam vt &longs;ub­<lb/>stantia, non actu &longs;olum primo, &longs;ed actu &longs;ecundo.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>De capite quæ&longs;tionis hactenus: nunc promissionum ra­<lb/>tio po&longs;tulat, vt ad &longs;ecundam controuer&longs;iæ <lb/>partem eadem methodo ab&longs;oluen­<lb/>dam aggrediamur.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="64"/><p type="head"> | <s><emph type="italics"/>De capite quæ&longs;tionis hactenus: nunc promissionum ra­<lb/>tio po&longs;tulat, vt ad &longs;ecundam controuer&longs;iæ <lb/>partem eadem methodo ab&longs;oluen­<lb/>dam aggrediamur.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/083.jpg" pagenum="64"/><p type="head"> |
| | |
| <s>FERDINANDO MEDICI <lb/>CARDINALI AMPLISSIMO.<!-- KEEP S--></s></p><p type="head"> | <s>FERDINANDO MEDICI <lb/>CARDINALI AMPLISSIMO.<!-- KEEP S--></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s>At dum hæc mea monumenta purgare contendo, nolui <lb/><expan abbr="quantũ">quantum</expan> per tenui&longs;&longs;imas meas vires licet, non aliqua in re niti, vt par­<lb/>uum hoc grati animi erga te mei <expan abbr="&longs;pecim&etilde;">&longs;pecimen</expan> ederetur, rude illud quidem <lb/>& inchoatum, ita tamen elaboratum, vt vtrum ne hi vngues mu&longs;ipu­<lb/>lam, an futurum leonem <expan abbr="portendãt">portendant</expan>, facile intelligatur: iidem &longs;i mu&longs;i­<lb/>pulam indignam, qu&ecedil; à tanto Cardinale probetur, pr&ecedil;&longs;etulerint, exclu <lb/>dentur: &longs;i leonem ad rem cœptam alacrius ab&longs;oluendam tuoque no­<lb/>mini dicandam maiores animi a&longs;&longs;umentur: quod optimo iure tibi <lb/>pr&ecedil;&longs;tare debeo, quia tu &longs;ola tua <expan abbr="benefic&etilde;tia">beneficentia</expan> me &longs;ic extuli&longs;ti, vt quicquid <lb/>e&longs;t in me honoris, quicquid gloriæ, id totum tibi de me quam optimè <lb/>merito deberi, & intelligam, & libenti&longs;&longs;imè pr&ecedil;dicem: accipe igitur, <lb/>qu&ecedil; tua e&longs;t humanitas, libri huius de grauium, & leuium motu &longs;ecun<lb/>dam hanc partem, & à me qui totus in tuo ære &longs;um, tuaque in laude <lb/>omni &longs;tudio cogitationeque defixus, alia breui expecta. </s> | <s>At dum hæc mea monumenta purgare contendo, nolui <lb/><expan abbr="quantũ">quantum</expan> per tenui&longs;&longs;imas meas vires licet, non aliqua in re niti, vt par­<lb/>uum hoc grati animi erga te mei <expan abbr="&longs;pecim&etilde;">&longs;pecimen</expan> ederetur, rude illud quidem <lb/>& inchoatum, ita tamen elaboratum, vt vtrum ne hi vngues mu&longs;ipu­<lb/>lam, an futurum leonem <expan abbr="portendãt">portendant</expan>, facile intelligatur: iidem &longs;i mu&longs;i­<lb/>pulam indignam, qu&ecedil; à tanto Cardinale probetur, pr&ecedil;&longs;etulerint, exclu <lb/>dentur: &longs;i leonem ad rem cœptam alacrius ab&longs;oluendam tuoque no­<lb/>mini dicandam maiores animi a&longs;&longs;umentur: quod optimo iure tibi <lb/>pr&ecedil;&longs;tare debeo, quia tu &longs;ola tua <expan abbr="benefic&etilde;tia">beneficentia</expan> me &longs;ic extuli&longs;ti, vt quicquid <lb/>e&longs;t in me honoris, quicquid gloriæ, id totum tibi de me quam optimè <lb/>merito deberi, & intelligam, & libenti&longs;&longs;imè pr&ecedil;dicem: accipe igitur, <lb/>qu&ecedil; tua e&longs;t humanitas, libri huius de grauium, & leuium motu &longs;ecun<lb/>dam hanc partem, & à me qui totus in tuo ære &longs;um, tuaque in laude <lb/>omni &longs;tudio cogitationeque defixus, alia breui expecta. </s> |
| | |
| <s>Vale. <!-- KEEP S--></s></p><pb pagenum="65"/><p type="head"> | <s>Vale. <!-- KEEP S--></s></p><pb xlink:href="011/01/084.jpg" pagenum="65"/><p type="head"> |
| | |
| <s>SECVNDA PARS <lb/>PERIPATETICAE <lb/>DISPVTATIONIS</s></p><p type="head"> | <s>SECVNDA PARS <lb/>PERIPATETICAE <lb/>DISPVTATIONIS</s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s>SECVNDA <emph type="italics"/>Pars in duas paruas <lb/>particulas diuiditur: in priore par <lb/>ticula huius &longs;ecundæ partis, vete­<lb/>rum Philo&longs;ophorum opiniones bre <lb/>uissimè confutabuntur, in parti­<lb/>cula posteriore, ea, quam Ari&longs;to­<lb/>telis &longs;ententiam credimus, quo ef­<lb/>ficacius fieri poterit, confirmabi­<lb/>tur: posterior pars in &longs;uas & ip&longs;a partes &longs;uo loco diuidetur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>SECVNDA <emph type="italics"/>Pars in duas paruas <lb/>particulas diuiditur: in priore par <lb/>ticula huius &longs;ecundæ partis, vete­<lb/>rum Philo&longs;ophorum opiniones bre <lb/>uissimè confutabuntur, in parti­<lb/>cula posteriore, ea, quam Ari&longs;to­<lb/>telis &longs;ententiam credimus, quo ef­<lb/>ficacius fieri poterit, confirmabi­<lb/>tur: posterior pars in &longs;uas & ip&longs;a partes &longs;uo loco diuidetur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Primo ergo fal&longs;as veterum opiniones, quas de <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <lb/>vniuer&longs;itate, & de ignis, ac terræ loco, quiete, ac motu potissi­<lb/>mum habuerunt, refutare oportet: & quoniam non omnes <lb/>eamdem &longs;ententiam probauerunt, &longs;ed alij aliam pro diuer&longs;a <lb/>voluntate confirmauerunt, compluribus popularibus Philo&longs;o­<lb/>phis con&longs;ultè omissis, ad eos tantum repellendos aggrediamur, <lb/>quorum &longs;ententiæ (vt mihi videor) aliquod <expan abbr="momentũ">momentum</expan> habent.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="66"/><p type="head"> | <s><emph type="italics"/>Primo ergo fal&longs;as veterum opiniones, quas de <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <lb/>vniuer&longs;itate, & de ignis, ac terræ loco, quiete, ac motu potissi­<lb/>mum habuerunt, refutare oportet: & quoniam non omnes <lb/>eamdem &longs;ententiam probauerunt, &longs;ed alij aliam pro diuer&longs;a <lb/>voluntate confirmauerunt, compluribus popularibus Philo&longs;o­<lb/>phis con&longs;ultè omissis, ad eos tantum repellendos aggrediamur, <lb/>quorum &longs;ententiæ (vt mihi videor) aliquod <expan abbr="momentũ">momentum</expan> habent.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/085.jpg" pagenum="66"/><p type="head"> |
| | |
| <s>Nec Epicurum, nec Anaximenem, nec alios, qui <lb/>infinitatem in mundum introduxerunt, e&longs;&longs;e <lb/>confutandos, interea tamen breui&longs;si­<lb/>mè confutantur. </s> | <s>Nec Epicurum, nec Anaximenem, nec alios, qui <lb/>infinitatem in mundum introduxerunt, e&longs;&longs;e <lb/>confutandos, interea tamen breui&longs;si­<lb/>mè confutantur. </s> |
| | |
| |
| <s>Cap. III.<!-- KEEP S--></s> | <s>Cap. III.<!-- KEEP S--></s> |
| </p><p type="main"> | </p><p type="main"> |
| | |
| <s>PYTHAGORAS <emph type="italics"/>ignem in media mundi &longs;ede loca­<lb/>tum e&longs;&longs;e voluit: terram autem, quam stellarum vnam<emph.end type="italics"/><pb pagenum="67"/><emph type="italics"/>e&longs;&longs;e finxit, in cælo &longs;itam: non vt ibi quie&longs;cat, &longs;ed vt peren­<lb/>ni conuer&longs;ione rotunda circum medium lata, diem, ac noctem <lb/>efficiat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>PYTHAGORAS <emph type="italics"/>ignem in media mundi &longs;ede loca­<lb/>tum e&longs;&longs;e voluit: terram autem, quam stellarum vnam<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/086.jpg" pagenum="67"/><emph type="italics"/>e&longs;&longs;e finxit, in cælo &longs;itam: non vt ibi quie&longs;cat, &longs;ed vt peren­<lb/>ni conuer&longs;ione rotunda circum medium lata, diem, ac noctem <lb/>efficiat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Præterea aliam terram fabricauit contrariam: quam<emph.end type="italics"/><lb/><foreign lang="greek">a)nti/xqona</foreign> <emph type="italics"/>id e&longs;t, aduer&longs;am nominauit: idque quibus potuis <lb/>rationibus confirmare nixus, longam or ationem contexuit: di­<lb/>xit enim Nobilissimo corporinobilissimus locus, in quo custo­<lb/>diatur, natura debetur: at ignis omnium elementorum est <lb/>nobilissimus, locus ergo, qui cæteris nobilitate præ&longs;tet, in quo <lb/>cu&longs;todiri, & con&longs;eruaripossit, igni natura debetur: hic est <lb/>locus mundi medius: ignis ergo, & non terra, e&longs;t in medio <expan abbr="mũ-di">mun­<lb/>di</expan> locatus, qui etiam est terminus, & finis, ideo præstantior <lb/>corporibus, quæ abillo terminantur, ac finiuntur: ex quibus <lb/>concludentes, non credunt terram in medio mundi e&longs;&longs;e loca­<lb/>tam, &longs;ed ignem. </s> | <s><emph type="italics"/>Præterea aliam terram fabricauit contrariam: quam<emph.end type="italics"/><lb/><foreign lang="greek">a)nti/xqona</foreign> <emph type="italics"/>id e&longs;t, aduer&longs;am nominauit: idque quibus potuis <lb/>rationibus confirmare nixus, longam or ationem contexuit: di­<lb/>xit enim Nobilissimo corporinobilissimus locus, in quo custo­<lb/>diatur, natura debetur: at ignis omnium elementorum est <lb/>nobilissimus, locus ergo, qui cæteris nobilitate præ&longs;tet, in quo <lb/>cu&longs;todiri, & con&longs;eruaripossit, igni natura debetur: hic est <lb/>locus mundi medius: ignis ergo, & non terra, e&longs;t in medio <expan abbr="mũ-di">mun­<lb/>di</expan> locatus, qui etiam est terminus, & finis, ideo præstantior <lb/>corporibus, quæ abillo terminantur, ac finiuntur: ex quibus <lb/>concludentes, non credunt terram in medio mundi e&longs;&longs;e loca­<lb/>tam, &longs;ed ignem. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Medium autem rei & naturæ in ei&longs;dem ho­<lb/>minibus est locus &longs;ubter præcordia, vbi cor e&longs;t; vitæ <expan abbr="principiũ">principium</expan>, <lb/>ibinullæ cibi reliquiæ con&longs;eruantur, nullæque &longs;ordes co&longs;todiun <lb/>tur, &longs;ed purissimus &longs;anguis, ac &longs;piritus; Idem e&longs;t de vniuer&longs;o <lb/>affirmandum. </s> | <s>Medium autem rei & naturæ in ei&longs;dem ho­<lb/>minibus est locus &longs;ubter præcordia, vbi cor e&longs;t; vitæ <expan abbr="principiũ">principium</expan>, <lb/>ibinullæ cibi reliquiæ con&longs;eruantur, nullæque &longs;ordes co&longs;todiun <lb/>tur, &longs;ed purissimus &longs;anguis, ac &longs;piritus; Idem e&longs;t de vniuer&longs;o <lb/>affirmandum. </s> |
| | |
| <s>Medium magnitudinis in vniuer&longs;o e&longs;t <expan abbr="centrũ">centrum</expan>; <lb/>quod vile admodum e&longs;t: &longs;ed rei & naturæ medium illud est,<emph.end type="italics"/><pb pagenum="68"/><emph type="italics"/>in quo e&longs;t vitæ principium, à quo vniuer&longs;a habent, vt fiant, & <lb/>con&longs;eruentur. </s> | <s>Medium magnitudinis in vniuer&longs;o e&longs;t <expan abbr="centrũ">centrum</expan>; <lb/>quod vile admodum e&longs;t: &longs;ed rei & naturæ medium illud est,<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/087.jpg" pagenum="68"/><emph type="italics"/>in quo e&longs;t vitæ principium, à quo vniuer&longs;a habent, vt fiant, & <lb/>con&longs;eruentur. </s> |
| | |
| <s>hic est locus primi mobilis, in cælo: & locus, qui <lb/>e&longs;t &longs;ub luna infra cælum, ibi ignem locatum e&longs;&longs;e dicimus: hic <lb/>est locus præ&longs;tantissimus, qui habet rationem finis, & termi­<lb/>ni; ideo præ&longs;tantior e&longs;t eo, quod finitur, ac terminatur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>hic est locus primi mobilis, in cælo: & locus, qui <lb/>e&longs;t &longs;ub luna infra cælum, ibi ignem locatum e&longs;&longs;e dicimus: hic <lb/>est locus præ&longs;tantissimus, qui habet rationem finis, & termi­<lb/>ni; ideo præ&longs;tantior e&longs;t eo, quod finitur, ac terminatur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Nec cælum currenti terræ cederet, &longs;i <lb/>per illud cieretur: vt aqua natantibus pi&longs;cibus, & aer volan­<lb/>tibus auibus cedit: quoniam id &longs;i dederimus, dabimus etiam <lb/>cælum dilatari, & con&longs;tringi, rare fieri, & den&longs;aripo&longs;&longs;e, eam <lb/>ob rem interitui e&longs;&longs;e obnoxium, quia &longs;ine anterioris aeris, & <lb/>aquæ den&longs;atione, & &longs;ine po&longs;terioris aeris, & aquæ rarefactio­<lb/>ne, quæ præcedit aqua, et qui præcedit aer, ab auibus, & pi&longs;ci­<lb/>bus impul&longs;us, impellentibus auibus, & pi&longs;cibus non cedit. </s> | <s>Nec cælum currenti terræ cederet, &longs;i <lb/>per illud cieretur: vt aqua natantibus pi&longs;cibus, & aer volan­<lb/>tibus auibus cedit: quoniam id &longs;i dederimus, dabimus etiam <lb/>cælum dilatari, & con&longs;tringi, rare fieri, & den&longs;aripo&longs;&longs;e, eam <lb/>ob rem interitui e&longs;&longs;e obnoxium, quia &longs;ine anterioris aeris, & <lb/>aquæ den&longs;atione, & &longs;ine po&longs;terioris aeris, & aquæ rarefactio­<lb/>ne, quæ præcedit aqua, et qui præcedit aer, ab auibus, & pi&longs;ci­<lb/>bus impul&longs;us, impellentibus auibus, & pi&longs;cibus non cedit. </s> |
| | |
| <s>Non <lb/>cedit etiam &longs;ine rarefactione aeris, & aquæ mobilium terga <lb/>&longs;equentis, nece&longs;&longs;e e&longs;t enim hæc duo corpora rarefacta mobile<emph.end type="italics"/><pb pagenum="69"/><emph type="italics"/>con&longs;equi; vt vacuum à mobili derelictum impleant, quæ &longs;i ve­<lb/>ra &longs;unt: verum etiam erit cælum e&longs;&longs;e morti paratum: quod <lb/>hæ mutationes non ni&longs;i in corporibus quæ orta cadunt inue­<lb/>niantur. </s> | <s>Non <lb/>cedit etiam &longs;ine rarefactione aeris, & aquæ mobilium terga <lb/>&longs;equentis, nece&longs;&longs;e e&longs;t enim hæc duo corpora rarefacta mobile<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/088.jpg" pagenum="69"/><emph type="italics"/>con&longs;equi; vt vacuum à mobili derelictum impleant, quæ &longs;i ve­<lb/>ra &longs;unt: verum etiam erit cælum e&longs;&longs;e morti paratum: quod <lb/>hæ mutationes non ni&longs;i in corporibus quæ orta cadunt inue­<lb/>niantur. </s> |
| | |
| <s>Idem est etiam motus totius, & partis. </s> | <s>Idem est etiam motus totius, & partis. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Non ergo potest e&longs;&longs;e <lb/>in cælo terra, nec cum rotundo cælo pote&longs;t in orbem conuerti, <lb/>&longs;ed immota &longs;tat in centro ad quod mouetur. </s> | <s>Non ergo potest e&longs;&longs;e <lb/>in cælo terra, nec cum rotundo cælo pote&longs;t in orbem conuerti, <lb/>&longs;ed immota &longs;tat in centro ad quod mouetur. </s> |
| | |
| <s>Id cum Plato in <lb/>Timæo, & Phædone vidi&longs;&longs;et, dixit, Terram qua&longs;i allig a­<lb/><gap/>am in centro quie&longs;cere.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Id cum Plato in <lb/>Timæo, & Phædone vidi&longs;&longs;et, dixit, Terram qua&longs;i alliga­<lb/>tam in centro quie&longs;cere.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>Contra Heraclydem, Nicætum, Ari&longs;tarcum, Ze­<lb/>nophanem, Phylolaum, Thaletem, & alios, <lb/>qui diuer&longs;a de terræ quiete, ac mo tu <lb/>dixerunt. </s> | <s>Contra Heraclydem, Nicætum, Ari&longs;tarcum, Ze­<lb/>nophanem, Phylolaum, Thaletem, & alios, <lb/>qui diuer&longs;a de terræ quiete, ac mo tu <lb/>dixerunt. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Hi totam terram in medio locatam, circum mediam mo<lb/>ueri, cælum autem quie&longs;cere crediderunt: quibus cum &longs;en&longs;us <lb/>aduer&longs;etur, non e&longs;t cur in eis confutandis frustra tempus con­<lb/>teratur: verum vt nihilin hac nostra di&longs;putatione &longs;it immi­<lb/>nutum rem paucis ab&longs;oluemus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Hi totam terram in medio locatam, circum mediam mo<lb/>ueri, cælum autem quie&longs;cere crediderunt: quibus cum &longs;en&longs;us <lb/>aduer&longs;etur, non e&longs;t cur in eis confutandis frustra tempus con­<lb/>teratur: verum vt nihilin hac nostra di&longs;putatione &longs;it immi­<lb/>nutum rem paucis ab&longs;oluemus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Primo ergo cælum in orbis ab&longs;oluti &longs;peciem efformatum <lb/>&longs;tare non po&longs;&longs;e, sed circum terram in centro manentem rotun<emph.end type="italics"/><pb pagenum="70"/><emph type="italics"/>da conuer&longs;ione incitari, inde intelligimus; quod &longs;i cælum &longs;taret <lb/>stellæ in eodem &longs;emper loco &longs;pectarentur: illætamen, quæ <lb/>nunc &longs;unt in ortu, mox erunt in occa&longs;u: ergo cælum non &longs;tat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Primo ergo cælum in orbis ab&longs;oluti &longs;peciem efformatum <lb/>&longs;tare non po&longs;&longs;e, sed circum terram in centro manentem rotun<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/089.jpg" pagenum="70"/><emph type="italics"/>da conuer&longs;ione incitari, inde intelligimus; quod &longs;i cælum &longs;taret <lb/>stellæ in eodem &longs;emper loco &longs;pectarentur: illætamen, quæ <lb/>nunc &longs;unt in ortu, mox erunt in occa&longs;u: ergo cælum non &longs;tat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Secundo &longs;itus terrarum perpetui id ip&longs;um demonstrant; <lb/>hi ad Aquilonem, Au&longs;trumue, ad Ortum, aut Occa&longs;um &longs;em <lb/>per vergunt: ergo dum cælum motu agitatur, qui fit in or­<lb/>bem, immota terra manebit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Secundo &longs;itus terrarum perpetui id ip&longs;um demonstrant; <lb/>hi ad Aquilonem, Au&longs;trumue, ad Ortum, aut Occa&longs;um &longs;em <lb/>per vergunt: ergo dum cælum motu agitatur, qui fit in or­<lb/>bem, immota terra manebit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Huic opinioni pote&longs;t occurri primo: quod illius auctores <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>probauerint quid illud &longs;it, quod terram &longs;u&longs;pen&longs;am in &longs;ublimi <lb/>teneat: quæ grauis e&longs;t, & &longs;uopte nixu deor&longs;um ruit, ni&longs;iim­<lb/>pediatur: docendum enim fuerat à quo nam terræ motus im <lb/>pediretur, miror <expan abbr="equid&etilde;">equidem</expan> à tanto viro hoc prætermi&longs;&longs;um fore.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Huic opinioni pote&longs;t occurri primo: quod illius auctores <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>probauerint quid illud &longs;it, quod terram &longs;u&longs;pen&longs;am in &longs;ublimi <lb/>teneat: quæ grauis e&longs;t, & &longs;uopte nixu deor&longs;um ruit, ni&longs;iim­<lb/>pediatur: docendum enim fuerat à quo nam terræ motus im <lb/>pediretur, miror <expan abbr="equid&etilde;">equidem</expan> à tanto viro hoc prætermi&longs;&longs;um fore.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Secundo, quia quæ &longs;unt leuior a &longs;uperius &longs;uapte natura lo­<lb/>cantur: & quæ &longs;unt grauiora in inferiore &longs;ede ponuntur: <lb/>verum aqua terram leuitate &longs;uperat: ergo &longs;uperiore in &longs;ede <lb/>&longs;upra terram, & non &longs;ub terra locanda fuerat; quod &longs;anè<emph.end type="italics"/><pb pagenum="71"/><emph type="italics"/>perpendendum erat etiam ab iis, qui &longs;uauissimum Philo&longs;o­<lb/>phiæ fontem vix &longs;upremis labris attigi&longs;&longs;ent.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Secundo, quia quæ &longs;unt leuior a &longs;uperius &longs;uapte natura lo­<lb/>cantur: & quæ &longs;unt grauiora in inferiore &longs;ede ponuntur: <lb/>verum aqua terram leuitate &longs;uperat: ergo &longs;uperiore in &longs;ede <lb/>&longs;upra terram, & non &longs;ub terra locanda fuerat; quod &longs;anè<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/090.jpg" pagenum="71"/><emph type="italics"/>perpendendum erat etiam ab iis, qui &longs;uauissimum Philo&longs;o­<lb/>phiæ fontem vix &longs;upremis labris attigi&longs;&longs;ent.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Tertio &longs;inatur a hoc vniuer&longs;itati terræ præ&longs;titit, vt in aqua <lb/>maneat, ita vt ab ea &longs;ustineatur, vt ab aqua ligna &longs;ustinen­<lb/>tur, non est dubium quin in vnicuique etiam terræ partium <lb/>hoc natura tribuerit, quod factum non animaduertimus; &longs;ed <lb/>potius contrarium accidit: quælibet enim terræ pars ad infi­<lb/>nitum locum mouetur eoque maiori celeritate quo fuerit ma­<lb/>ior: ergo & tota terræ vniuer&longs;itas adeumdem infinitum lo­<lb/>cum mouebitur: cum idem &longs;it locus totius, quod con&longs;imiles <lb/>partes habet, & quarumlibet partium illius.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Tertio &longs;inatur a hoc vniuer&longs;itati terræ præ&longs;titit, vt in aqua <lb/>maneat, ita vt ab ea &longs;ustineatur, vt ab aqua ligna &longs;ustinen­<lb/>tur, non est dubium quin in vnicuique etiam terræ partium <lb/>hoc natura tribuerit, quod factum non animaduertimus; &longs;ed <lb/>potius contrarium accidit: quælibet enim terræ pars ad infi­<lb/>nitum locum mouetur eoque maiori celeritate quo fuerit ma­<lb/>ior: ergo & tota terræ vniuer&longs;itas adeumdem infinitum lo­<lb/>cum mouebitur: cum idem &longs;it locus totius, quod con&longs;imiles <lb/>partes habet, & quarumlibet partium illius.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Caput V.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <s>Caput V.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>ANAXIMENES, <emph type="italics"/>Anaxagoras, Democritus, & alij, <lb/>latitudinem cau&longs;am e&longs;&longs;e affirmauerunt: cur terra, <lb/>quæ est maximè plana, & maximè lata, quie&longs;cat: exi­<lb/>stim auerunt enim vniuer&longs;i, quod rotundum e&longs;t, totam terram <lb/>e&longs;&longs;e &longs;ummè planam, & &longs;ummèlatam: & aliam partem e&longs;&longs;e<emph.end type="italics"/><pb pagenum="72"/><emph type="italics"/>&longs;upra, aliam vero infra: &longs;upra eam e&longs;&longs;e, quam habitamus: <lb/>alteram, quam incolunt illi, qui aduer&longs;is pedibus nobis nitun­<lb/>tur (hos Antipodes vocant) putant e&longs;&longs;e infra: hæc quia obie <lb/>ctum aerem propter planam latitudinem &longs;uam diuidere, & <lb/>&longs;ecare non potest, non mouetur: magis ip&longs;um aerem præmit, <lb/>atque conden&longs;at: quemadmodum omnia lata, & plana cor­<lb/>pora facere con&longs;ueuerunt, quæ <expan abbr="nõ">non</expan> modo ab aere, &longs;ed ne auen­<lb/>tis quidem depelli po&longs;&longs;unt propter firmitatem: &longs;ed potius con <lb/>tra nituntur, & ventorum impetum, ita frangunt, vt quie­<lb/>&longs;cat, qui à nullo, quod contra nitatur, alias impeditus exitum <lb/>inuenit, & libere volitat: aer, qui est terræ &longs;ubiectus, liberum <lb/>atque patentem exitum non habet: ideo per omnem inferio­<lb/>rem terræ amplam extremitatem diffu&longs;us, cum apte locum <lb/>mutare non possit, conglobatus quie&longs;cit. </s> | <s>ANAXIMENES, <emph type="italics"/>Anaxagoras, Democritus, & alij, <lb/>latitudinem cau&longs;am e&longs;&longs;e affirmauerunt: cur terra, <lb/>quæ est maximè plana, & maximè lata, quie&longs;cat: exi­<lb/>stim auerunt enim vniuer&longs;i, quod rotundum e&longs;t, totam terram <lb/>e&longs;&longs;e &longs;ummè planam, & &longs;ummèlatam: & aliam partem e&longs;&longs;e<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/091.jpg" pagenum="72"/><emph type="italics"/>&longs;upra, aliam vero infra: &longs;upra eam e&longs;&longs;e, quam habitamus: <lb/>alteram, quam incolunt illi, qui aduer&longs;is pedibus nobis nitun­<lb/>tur (hos Antipodes vocant) putant e&longs;&longs;e infra: hæc quia obie <lb/>ctum aerem propter planam latitudinem &longs;uam diuidere, & <lb/>&longs;ecare non potest, non mouetur: magis ip&longs;um aerem præmit, <lb/>atque conden&longs;at: quemadmodum omnia lata, & plana cor­<lb/>pora facere con&longs;ueuerunt, quæ <expan abbr="nõ">non</expan> modo ab aere, &longs;ed ne auen­<lb/>tis quidem depelli po&longs;&longs;unt propter firmitatem: &longs;ed potius con <lb/>tra nituntur, & ventorum impetum, ita frangunt, vt quie­<lb/>&longs;cat, qui à nullo, quod contra nitatur, alias impeditus exitum <lb/>inuenit, & libere volitat: aer, qui est terræ &longs;ubiectus, liberum <lb/>atque patentem exitum non habet: ideo per omnem inferio­<lb/>rem terræ amplam extremitatem diffu&longs;us, cum apte locum <lb/>mutare non possit, conglobatus quie&longs;cit. </s> |
| | |
| <s>Hinc fit, vt &longs;tante in­<lb/>feriore &longs;ub terra aere, etiam terra ip&longs;a &longs;upra aerem po&longs;ita <lb/>immota quie&longs;cat. </s> | <s>Hinc fit, vt &longs;tante in­<lb/>feriore &longs;ub terra aere, etiam terra ip&longs;a &longs;upra aerem po&longs;ita <lb/>immota quie&longs;cat. </s> |
| | |
| <s>Po&longs;&longs;e conglobatum, & quietum aerem ma <lb/>gnum <expan abbr="põdus">pondus</expan> &longs;u&longs;tinere, multis rationibus docent hac <expan abbr="potissimũ">potissimum</expan>, <lb/>quod exercitus, quantumuis numero&longs;i, &longs;uper inflatos vtres, <lb/>in pedibus &longs;tantes ali<gap/>ando latissima flumina tranauerunt.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Po&longs;&longs;e conglobatum, & quietum aerem ma <lb/>gnum <expan abbr="põdus">pondus</expan> &longs;u&longs;tinere, multis rationibus docent hac <expan abbr="potissimũ">potissimum</expan>, <lb/>quod exercitus, quantumuis numero&longs;i, &longs;uper inflatos vtres, <lb/>in pedibus &longs;tantes aliquando latissima flumina tranauerunt.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Sed primo ab hac opinione nihil concluditur, ni&longs;i prius ter <lb/>ra e&longs;&longs;e lata, & p<gap/>a demon&longs;tretur, quod cum factum <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it, <lb/>immo potius terra alterius e&longs;&longs;e figuræ videatur certè ob eam <lb/>cau&longs;am terra non quie&longs;cet. </s> | <s><emph type="italics"/>Sed primo ab hac opinione nihil concluditur, ni&longs;i prius ter <lb/>ra e&longs;&longs;e lata, & plana demon&longs;tretur, quod cum factum <expan abbr="nõ">non</expan> &longs;it, <lb/>immo potius terra alterius e&longs;&longs;e figuræ videatur certè ob eam <lb/>cau&longs;am terra non quie&longs;cet. </s> |
| | |
| <s>Mundi enim, quirotundam figu­<lb/>ram habet infimus locus, q<gap/>deor&longs;um dicitur, e&longs;t centrum, ad <lb/>quem omnia grauia natura feruntur, & &longs;upremus est cæli lo <lb/>cus, quo omnia leuia &longs;uopte naturali impul&longs;u, ac propria &longs;pon­<lb/>te tendunt, quapropter nece&longs;&longs;e est, vt locus vterque, tam his, <lb/>qui anobis habitatur, quam his, quem Antipodes incolunt, <lb/>&longs;it deor&longs;um, & cælum &longs;it &longs;ur&longs;um. </s> | <s>Mundi enim, quirotundam figu­<lb/>ram habet infimus locus, quideor&longs;um dicitur, e&longs;t centrum, ad <lb/>quem omnia grauia natura feruntur, & &longs;upremus est cæli lo <lb/>cus, quo omnia leuia &longs;uopte naturali impul&longs;u, ac propria &longs;pon­<lb/>te tendunt, quapropter nece&longs;&longs;e est, vt locus vterque, tam his, <lb/>qui anobis habitatur, quam his, quem Antipodes incolunt, <lb/>&longs;it deor&longs;um, & cælum &longs;it &longs;ur&longs;um. </s> |
| | |
| <s>Apertum e&longs;t etiam, in qui­<lb/>buslibet terræ locis <expan abbr="alĩos">alinos</expan>, atque alios e&longs;&longs;e Orizontes, & alia,<emph.end type="italics"/><pb pagenum="73"/><emph type="italics"/>atque alia apparere astra, & partem quamlibet terræ ad <lb/>indiuiduum centrum tendere, vndecumque moueatur, & ro­<lb/>tundam figuram facere: rotunda e&longs;t ergo, & <expan abbr="nõ">non</expan> plana, atque <lb/>lata terræ figura, & omnes homines, vbicumque in terra exi <lb/>stant, deor&longs;um e&longs;&longs;e, nullos autem &longs;ur&longs;um.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Apertum e&longs;t etiam, in qui­<lb/>buslibet terræ locis <expan abbr="alĩos">alinos</expan>, atque alios e&longs;&longs;e Orizontes, & alia,<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/092.jpg" pagenum="73"/><emph type="italics"/>atque alia apparere astra, & partem quamlibet terræ ad <lb/>indiuiduum centrum tendere, vndecumque moueatur, & ro­<lb/>tundam figuram facere: rotunda e&longs;t ergo, & <expan abbr="nõ">non</expan> plana, atque <lb/>lata terræ figura, & omnes homines, vbicumque in terra exi <lb/>stant, deor&longs;um e&longs;&longs;e, nullos autem &longs;ur&longs;um.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Secundo etiam, &longs;i quod volunt concluderetur, vt terra &longs;it <lb/>plana, non latitudo quietis eius cau&longs;a e&longs;&longs;e probaretur, &longs;ed ma­<lb/>gnitudo potius. </s> | <s><emph type="italics"/>Secundo etiam, &longs;i quod volunt concluderetur, vt terra &longs;it <lb/>plana, non latitudo quietis eius cau&longs;a e&longs;&longs;e probaretur, &longs;ed ma­<lb/>gnitudo potius. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Caput VI.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <s>Caput VI.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>EMPEDOCLES, <emph type="italics"/>vt &longs;upra capite nono aliqua ex par <lb/>te attigimus, è cæli motu, qui in orbem celerrime fer­<lb/>tur, terram deor&longs;um trudi, atque circum centrum quie <lb/>&longs;cere, dixit: idque ratione confirmari ab Empedocle poterit.<emph.end type="italics"/><pb pagenum="74"/><emph type="italics"/>Si duo &longs;int (ait Empedocles) motus quorum alter alteri celeri <lb/>tate præ&longs;tet, qui celerior e&longs;t, minus celerem præcedit; eumdem <lb/>que ita cohibet, vt fieri non queat, vt aqua ex hydriis in or­<lb/>bem &longs;æpe conuer&longs;is, incitatissimeque contortis, non effluit, <expan abbr="quã">quam</expan> <lb/>uis deor&longs;um natura feratur, & hydriarum apertum labrum <lb/>infra &longs;it, quod motus, qui in orbem fit, motu recto celerior, mo<lb/>tum rectum præcedat, eumdemque prohibeat: &longs;ed motus cæ­<lb/>li, qui in orbem fit, est celerior motu terræ recto: ergo motum <lb/>terræ rectum præcedit, & eumdem impedit; quo minus fiat: <lb/>ergo cum cælum in orbem fertur, terra moueri non potest, <lb/>&longs;ed &longs;tare compellitur. </s> | <s>EMPEDOCLES, <emph type="italics"/>vt &longs;upra capite nono aliqua ex par <lb/>te attigimus, è cæli motu, qui in orbem celerrime fer­<lb/>tur, terram deor&longs;um trudi, atque circum centrum quie <lb/>&longs;cere, dixit: idque ratione confirmari ab Empedocle poterit.<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/093.jpg" pagenum="74"/><emph type="italics"/>Si duo &longs;int (ait Empedocles) motus quorum alter alteri celeri <lb/>tate præ&longs;tet, qui celerior e&longs;t, minus celerem præcedit; eumdem <lb/>que ita cohibet, vt fieri non queat, vt aqua ex hydriis in or­<lb/>bem &longs;æpe conuer&longs;is, incitatissimeque contortis, non effluit, <expan abbr="quã">quam</expan> <lb/>uis deor&longs;um natura feratur, & hydriarum apertum labrum <lb/>infra &longs;it, quod motus, qui in orbem fit, motu recto celerior, mo<lb/>tum rectum præcedat, eumdemque prohibeat: &longs;ed motus cæ­<lb/>li, qui in orbem fit, est celerior motu terræ recto: ergo motum <lb/>terræ rectum præcedit, & eumdem impedit; quo minus fiat: <lb/>ergo cum cælum in orbem fertur, terra moueri non potest, <lb/>&longs;ed &longs;tare compellitur. </s> |
| | |
| <s>Hac ratione adductus Empedocles, ter <lb/><expan abbr="rã">ram</expan> ad centrum trudi, & in <expan abbr="c&etilde;tro">centro</expan> con&longs;i&longs;tere ip&longs;e &longs;ibi per&longs;ua&longs;it.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Hac ratione adductus Empedocles, ter <lb/><expan abbr="rã">ram</expan> ad centrum trudi, & in <expan abbr="c&etilde;tro">centro</expan> con&longs;i&longs;tere ip&longs;e &longs;ibi per&longs;ua&longs;it.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Hæc opinio pote&longs;t refelli, quia motus terræ ad medium, & <lb/>quies eius in medio violenta est: ergo terra ad locum extra <lb/>medium natura mouetur, & natura in illo quie&longs;cit: nam mo­<lb/>tui violento, & quieti violentæ naturalis motus, & quies na­<lb/>turalis opponitur, & locus ad quem e&longs;t motus naturalis, & in <lb/>quo e&longs;t quies naturalis, ei loco opponitur, ad quem violentus fit <lb/>motus, & in quo violenta est quies: <expan abbr="violentũ">violentum</expan> enim id e&longs;t, quod <lb/>contra naturam fit, vt &longs;upra &longs;æpenumero diximus: ergo ter­<lb/>ra grauis &longs;ur&longs;um, quo leuia ferri &longs;olent, natura feretur, & in <lb/>loco &longs;uperiore natura quie&longs;cet, quod &longs;i terræ &longs;ur&longs;um natura <lb/>fertur, & ibi natura quie&longs;cit: quærendum e&longs;t, quo ignis leui&longs;­<lb/>&longs;imus natura moueatur, & vbi natura maneat: ignem ad me <lb/>dium natura moueri, & in medio natura manere non ani­<lb/>maduertimus, &longs;ed violentia: immo quanto maior e&longs;t ignis, tan <lb/>to celerius in &longs;ublime fertur: ergo terra grauissima ad <expan abbr="mediũ">medium</expan> <lb/>natura mouebitur, & in medio natura quie&longs;cet, & ignis leui&longs;­<lb/>&longs;imus in &longs;ublime natura a&longs;cendet, ibique natura con&longs;i&longs;tet.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Hæc opinio pote&longs;t refelli, quia motus terræ ad medium, & <lb/>quies eius in medio violenta est: ergo terra ad locum extra <lb/>medium natura mouetur, & natura in illo quie&longs;cit: nam mo­<lb/>tui violento, & quieti violentæ naturalis motus, & quies na­<lb/>turalis opponitur, & locus ad quem e&longs;t motus naturalis, & in <lb/>quo e&longs;t quies naturalis, ei loco opponitur, ad quem violentus fit <lb/>motus, & in quo violenta est quies: <expan abbr="violentũ">violentum</expan> enim id e&longs;t, quod <lb/>contra naturam fit, vt &longs;upra &longs;æpenumero diximus: ergo ter­<lb/>ra grauis &longs;ur&longs;um, quo leuia ferri &longs;olent, natura feretur, & in <lb/>loco &longs;uperiore natura quie&longs;cet, quod &longs;i terræ &longs;ur&longs;um natura <lb/>fertur, & ibi natura quie&longs;cit: quærendum e&longs;t, quo ignis leui&longs;­<lb/>&longs;imus natura moueatur, & vbi natura maneat: ignem ad me <lb/>dium natura moueri, & in medio natura manere non ani­<lb/>maduertimus, &longs;ed violentia: immo quanto maior e&longs;t ignis, tan <lb/>to celerius in &longs;ublime fertur: ergo terra grauissima ad <expan abbr="mediũ">medium</expan> <lb/>natura mouebitur, & in medio natura quie&longs;cet, & ignis leui&longs;­<lb/>&longs;imus in &longs;ublime natura a&longs;cendet, ibique natura con&longs;i&longs;tet.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Præterea antequam quicquam à di&longs;cordia prima vniuer<emph.end type="italics"/><pb pagenum="75"/><emph type="italics"/>&longs;i parente di&longs;cretum fui&longs;&longs;et, &longs;ed à concordia in vnum omnia <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>funderentur: quærendum fuerat ab Empedocle, à quo nam <lb/>terra ad mundi medium truderetur, non ab incitatissima cæ <lb/>li conuer&longs;ione rotunda trudi, nec ab eadem terræ motum im­<lb/>pediri poterat, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> cælum à di&longs;cordia &longs;egregatum <expan abbr="nõ">non</expan> erat, <lb/>&longs;ed cum cæteris omnibus rebus confusè commixtum, terram <lb/>trudere, illiusque naturalem motum impedire non valebat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Præterea antequam quicquam à di&longs;cordia prima vniuer<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/094.jpg" pagenum="75"/><emph type="italics"/>&longs;i parente di&longs;cretum fui&longs;&longs;et, &longs;ed à concordia in vnum omnia <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>funderentur: quærendum fuerat ab Empedocle, à quo nam <lb/>terra ad mundi medium truderetur, non ab incitatissima cæ <lb/>li conuer&longs;ione rotunda trudi, nec ab eadem terræ motum im­<lb/>pediri poterat, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> cælum à di&longs;cordia &longs;egregatum <expan abbr="nõ">non</expan> erat, <lb/>&longs;ed cum cæteris omnibus rebus confusè commixtum, terram <lb/>trudere, illiusque naturalem motum impedire non valebat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Quærendum e&longs;t etiam ab eodem Empedocle: &longs;i incitatissi­<lb/>ma cæli conuer&longs;io cau&longs;a e&longs;t; cur terra ad medium moueatur, <lb/>& in medio quie&longs;cat, quamobrem, ab eadem celerrima cæli <lb/>conuer&longs;ione ignis ad <expan abbr="mediũ">medium</expan> non trudatur? </s> | <s><emph type="italics"/>Quærendum e&longs;t etiam ab eodem Empedocle: &longs;i incitatissi­<lb/>ma cæli conuer&longs;io cau&longs;a e&longs;t; cur terra ad medium moueatur, <lb/>& in medio quie&longs;cat, quamobrem, ab eadem celerrima cæli <lb/>conuer&longs;ione ignis ad <expan abbr="mediũ">medium</expan> non trudatur? </s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Dicendum est igitur ante conuer&longs;ionem grauia, & leuia <lb/>fui&longs;&longs;e, & inter &longs;e di&longs;tincta, naturalemque locum habui&longs;&longs;e, ad <lb/>quem natura concit arentur, & in quo natura manerent: gra<lb/>uia ad medium de&longs;cendere, & in medio quie&longs;cere, & leuia ad <lb/>&longs;uperam huius inferioris mundi regionem natura &longs;ubstolli, <lb/>& in eo loco natura quie&longs;cere, vt infra demonstrabimus. <lb/></s> | <s><emph type="italics"/>Dicendum est igitur ante conuer&longs;ionem grauia, & leuia <lb/>fui&longs;&longs;e, & inter &longs;e di&longs;tincta, naturalemque locum habui&longs;&longs;e, ad <lb/>quem natura concit arentur, & in quo natura manerent: gra<lb/>uia ad medium de&longs;cendere, & in medio quie&longs;cere, & leuia ad <lb/>&longs;uperam huius inferioris mundi regionem natura &longs;ubstolli, <lb/>& in eo loco natura quie&longs;cere, vt infra demonstrabimus. <lb/></s> |
| | |
| <s>Ratio Empedoclis nihil habet momenti: nam ordo vniuer&longs;i, <lb/>qui grauium motum ad medium, & eorumdem quietem in <lb/>medio postulat, à violenta quantumuis celerrima cæli conuer <lb/>&longs;ione expellente, non impeditur: hanc expul&longs;ionem, quam pro <lb/>bat Empedocles, vt terram trudat, e&longs;&longs;e violentam, ex duobus <lb/>intelligimus: primo, quia fit à di&longs;cordia antiqua vniuer &longs;i pa­<lb/>rente, à qua nihil non <expan abbr="violentũ">violentum</expan> gignitur: &longs;ecundo quia expul­<lb/>&longs;ionis motus inter &longs;pecies eorum motuum, quos Aristoteles, <lb/>libro &longs;eptimo Phy&longs;icorum particula decima, violentos appel­<lb/>lat, relata, naturalis e&longs;&longs;e non pote&longs;t, &longs;ed violenta: eadem re-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="76"/><emph type="italics"/>ctum elementorum motum naturalem &longs;ub&longs;equitur, & non <lb/>præcedit: nihil enim à ratioue magis alienum e&longs;t, quam cum <lb/>motum, qui contra naturam fit, præcedere motum natura­<lb/>lem, & naturalem motum impedire: nam ab eo quod natura <lb/>po&longs;terius e&longs;t, id quod e&longs;t natura prius, quo ade&longs;t natura prius, <lb/>impediri non potest. </s> | <s>Ratio Empedoclis nihil habet momenti: nam ordo vniuer&longs;i, <lb/>qui grauium motum ad medium, & eorumdem quietem in <lb/>medio postulat, à violenta quantumuis celerrima cæli conuer <lb/>&longs;ione expellente, non impeditur: hanc expul&longs;ionem, quam pro <lb/>bat Empedocles, vt terram trudat, e&longs;&longs;e violentam, ex duobus <lb/>intelligimus: primo, quia fit à di&longs;cordia antiqua vniuer &longs;i pa­<lb/>rente, à qua nihil non <expan abbr="violentũ">violentum</expan> gignitur: &longs;ecundo quia expul­<lb/>&longs;ionis motus inter &longs;pecies eorum motuum, quos Aristoteles, <lb/>libro &longs;eptimo Phy&longs;icorum particula decima, violentos appel­<lb/>lat, relata, naturalis e&longs;&longs;e non pote&longs;t, &longs;ed violenta: eadem re-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/095.jpg" pagenum="76"/><emph type="italics"/>ctum elementorum motum naturalem &longs;ub&longs;equitur, & non <lb/>præcedit: nihil enim à ratioue magis alienum e&longs;t, quam cum <lb/>motum, qui contra naturam fit, præcedere motum natura­<lb/>lem, & naturalem motum impedire: nam ab eo quod natura <lb/>po&longs;terius e&longs;t, id quod e&longs;t natura prius, quo ade&longs;t natura prius, <lb/>impediri non potest. </s> |
| | |
| <s>Inficianda est ergo Empedocleæ ratio­<lb/>nis propo&longs;itio maior: quia motus celerior minus celerem <expan abbr="motũ">motum</expan> <lb/>non &longs;emper præcedit, nec &longs;emper quo minus fiat, eumdem im­<lb/>pedit; præ&longs;ertim, cum motus celerior est violentus, tardior ve <lb/>ro naturalis, quod Empedocli accidit, qui a violento impul&longs;io­<lb/>nis motu cæli terram ad centrum trudi voluit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Inficianda est ergo Empedocleæ ratio­<lb/>nis propo&longs;itio maior: quia motus celerior minus celerem <expan abbr="motũ">motum</expan> <lb/>non &longs;emper præcedit, nec &longs;emper quo minus fiat, eumdem im­<lb/>pedit; præ&longs;ertim, cum motus celerior est violentus, tardior ve <lb/>ro naturalis, quod Empedocli accidit, qui a violento impul&longs;io­<lb/>nis motu cæli terram ad centrum trudi voluit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s>ANAXIMANDER <emph type="italics"/>terram in medio locatam e&longs;&longs;e, <lb/>& ibi &longs;tare confirmauit, quod æqualiter ab extremis <lb/>vndique distet, & eam ob rem non magis ad vnam, <lb/><expan abbr="quã">quam</expan> ad aliam partem ferri po&longs;&longs;e: nihil enim eorum, quæ &longs;unt <lb/>in medio, & æqualiter ab extremis æquè di&longs;tantibus, abest, <lb/>aut magis ad vnam, quam ad aliam partem ferri decet, aut <lb/>ad contraria &longs;imul moueri potest, id quod aliquando tetigi&longs;&longs;e <lb/>vi&longs;us est Plato in Timæo. <!-- KEEP S--></s> | <s>ANAXIMANDER <emph type="italics"/>terram in medio locatam e&longs;&longs;e, <lb/>& ibi &longs;tare confirmauit, quod æqualiter ab extremis <lb/>vndique distet, & eam ob rem non magis ad vnam, <lb/><expan abbr="quã">quam</expan> ad aliam partem ferri po&longs;&longs;e: nihil enim eorum, quæ &longs;unt <lb/>in medio, & æqualiter ab extremis æquè di&longs;tantibus, abest, <lb/>aut magis ad vnam, quam ad aliam partem ferri decet, aut <lb/>ad contraria &longs;imul moueri potest, id quod aliquando tetigi&longs;&longs;e <lb/>vi&longs;us est Plato in Timæo. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>At &longs;i cau&longs;a quietis terræ in medio, <lb/>e&longs;t quia terra ab extremis æqualiter distat: leuissimus ignis <lb/>in <expan abbr="mũdi">mundi</expan> centro locatus, ibi quie&longs;cet: nece&longs;&longs;e e&longs;t enim, vt æedem <lb/>res iisdem rebus &longs;int etiam eorumdem effectuum cau&longs;æ, qui­<lb/>bus cau&longs;is in e&longs;&longs;e con&longs;titutis, & effectus ab ei&longs;dem cau&longs;is ma­<lb/>nantes omnino &longs;equuntur, vt oriente sole oritur lux: eo occi­<lb/>dente lux occidit, &longs;ed æqualiter di&longs;tare ab extremis, e&longs;t cau-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="77"/><emph type="italics"/>&longs;a quare terra quie&longs;cat in medio: ergo &longs;i in medio ignis loce­<lb/>tur, in medio quie&longs;cet, quia ab extremis æqualiter di&longs;tabit: <lb/>quod &longs;i fal&longs;um e&longs;t, & ab&longs;urdum; fal&longs;um, & ab&longs;urdum id <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>erit, ex quo hæc fal&longs;a, & ab&longs;urda &longs;equuntur. </s> | <s>At &longs;i cau&longs;a quietis terræ in medio, <lb/>e&longs;t quia terra ab extremis æqualiter distat: leuissimus ignis <lb/>in <expan abbr="mũdi">mundi</expan> centro locatus, ibi quie&longs;cet: nece&longs;&longs;e e&longs;t enim, vt æedem <lb/>res iisdem rebus &longs;int etiam eorumdem effectuum cau&longs;æ, qui­<lb/>bus cau&longs;is in e&longs;&longs;e con&longs;titutis, & effectus ab ei&longs;dem cau&longs;is ma­<lb/>nantes omnino &longs;equuntur, vt oriente sole oritur lux: eo occi­<lb/>dente lux occidit, &longs;ed æqualiter di&longs;tare ab extremis, e&longs;t cau-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/096.jpg" pagenum="77"/><emph type="italics"/>&longs;a quare terra quie&longs;cat in medio: ergo &longs;i in medio ignis loce­<lb/>tur, in medio quie&longs;cet, quia ab extremis æqualiter di&longs;tabit: <lb/>quod &longs;i fal&longs;um e&longs;t, & ab&longs;urdum; fal&longs;um, & ab&longs;urdum id <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>erit, ex quo hæc fal&longs;a, & ab&longs;urda &longs;equuntur. </s> |
| | |
| <s>Commentitia <lb/>etiam Anaximandri ratio e&longs;t, vt &longs;unt illæ, quibus Sophistæ <lb/>vtuntur: dum aiunt capillum, qui con&longs;imilium partium e&longs;t, <lb/>& vehementer quidem, &longs;ed ex æquo, omni ex parte, tenditur: <lb/>non di&longs;ruptum iri, etiam &longs;i validissmè tendatur, ideo non ma­<lb/>gis in hac, quam in illa parte frangi poterit: cum omnes par­<lb/>tes con&longs;imiles &longs;int, & &longs;imili modo exten&longs;æ; Aiunt etiam <expan abbr="eũ">eum</expan> <lb/>qui valde &longs;itit, & exurit, & pariter vtrumque de&longs;ideret, & <lb/>ab exculentis, & poculentis æqualiter abe&longs;t, &longs;iti, & fame pe­<lb/>riturum: quoniam non magis ad e&longs;culentum, quam ad pocu­<lb/>lentum capiendum mouebitur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Commentitia <lb/>etiam Anaximandri ratio e&longs;t, vt &longs;unt illæ, quibus Sophistæ <lb/>vtuntur: dum aiunt capillum, qui con&longs;imilium partium e&longs;t, <lb/>& vehementer quidem, &longs;ed ex æquo, omni ex parte, tenditur: <lb/>non di&longs;ruptum iri, etiam &longs;i validissmè tendatur, ideo non ma­<lb/>gis in hac, quam in illa parte frangi poterit: cum omnes par­<lb/>tes con&longs;imiles &longs;int, & &longs;imili modo exten&longs;æ; Aiunt etiam <expan abbr="eũ">eum</expan> <lb/>qui valde &longs;itit, & exurit, & pariter vtrumque de&longs;ideret, & <lb/>ab exculentis, & poculentis æqualiter abe&longs;t, &longs;iti, & fame pe­<lb/>riturum: quoniam non magis ad e&longs;culentum, quam ad pocu­<lb/>lentum capiendum mouebitur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Quia æqualiter capillus ille non extenditur, in cuius me­<lb/>dio exten&longs;ionis vis maxima nitetur; Nec &longs;equitur, qui fame, <lb/>& &longs;iti ex æquo afficitur, ergo nec ad exculentum, nec ad po­<lb/>culentum &longs;i æqualiter ab&longs;int, conuertetur: quia conuer&longs;io hæc <lb/>naturalis non est, &longs;ed à libera voluntate pendet, ideo ad alte­<lb/>rutrum prout libuerit capiendum accedet.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Quia æqualiter capillus ille non extenditur, in cuius me­<lb/>dio exten&longs;ionis vis maxima nitetur; Nec &longs;equitur, qui fame, <lb/>& &longs;iti ex æquo afficitur, ergo nec ad exculentum, nec ad po­<lb/>culentum &longs;i æqualiter ab&longs;int, conuertetur: quia conuer&longs;io hæc <lb/>naturalis non est, &longs;ed à libera voluntate pendet, ideo ad alte­<lb/>rutrum prout libuerit capiendum accedet.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Hæc contra illos &longs;unt dicta, qui terram aut in medio quie-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="78"/><emph type="italics"/>&longs;cere, aut in cælo moueri a&longs;&longs;euerarunt, nunc ad illos confu­<lb/>tandos aggrediemur, qui terram circum medium moueri <lb/>credunt.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s><emph type="italics"/>Hæc contra illos &longs;unt dicta, qui terram aut in medio quie-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/097.jpg" pagenum="78"/><emph type="italics"/>&longs;cere, aut in cælo moueri a&longs;&longs;euerarunt, nunc ad illos confu­<lb/>tandos aggrediemur, qui terram circum medium moueri <lb/>credunt.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>Illorum fal&longs;a &longs;ententia refellitur, qui <expan abbr="terrã">terram</expan> circum <lb/>medium moueri rebantur, & Heraclytea opi­<lb/>nio euertitur, qui bonum, & malum cau&longs;as <lb/>e&longs;&longs;e cen&longs;uit, à quibus ignis rerum om­<lb/>nium materiale principium, vt <lb/>& alia omnia moueantur. <lb/></s> | <s>Illorum fal&longs;a &longs;ententia refellitur, qui <expan abbr="terrã">terram</expan> circum <lb/>medium moueri rebantur, & Heraclytea opi­<lb/>nio euertitur, qui bonum, & malum cau&longs;as <lb/>e&longs;&longs;e cen&longs;uit, à quibus ignis rerum om­<lb/>nium materiale principium, vt <lb/>& alia omnia moueantur. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Aut duo motus naturales eiu&longs;dem naturalis corporis erunt, <lb/>alter ad medium, alter circum medium, &longs;edita comparatum <lb/>e&longs;t à natura, vt vnius corporis &longs;implicis vnicus &longs;it motus &longs;im­<lb/>plex, & vnius motus &longs;implicis &longs;it vnicum corpus &longs;implex, vt di <lb/>ctum e&longs;t libro primo de cælo, & mundo; terræ autem partes <lb/>&longs;implices deor&longs;um natura feruntur; ergo & tota terra deor­<lb/>&longs;um natura feretur, quo &longs;ingulas totius terræ partes natura <lb/>ferri diximus: ergo non in orbem vniuer&longs;itas totius terræ na­<lb/>tura conuertitur, quæ &longs;i in orbem conuerteretur, non natura, <lb/>&longs;ed violentia circumuolueretur. </s> | <s>Aut duo motus naturales eiu&longs;dem naturalis corporis erunt, <lb/>alter ad medium, alter circum medium, &longs;edita comparatum <lb/>e&longs;t à natura, vt vnius corporis &longs;implicis vnicus &longs;it motus &longs;im­<lb/>plex, & vnius motus &longs;implicis &longs;it vnicum corpus &longs;implex, vt di <lb/>ctum e&longs;t libro primo de cælo, & mundo; terræ autem partes <lb/>&longs;implices deor&longs;um natura feruntur; ergo & tota terra deor­<lb/>&longs;um natura feretur, quo &longs;ingulas totius terræ partes natura <lb/>ferri diximus: ergo non in orbem vniuer&longs;itas totius terræ na­<lb/>tura conuertitur, quæ &longs;i in orbem conuerteretur, non natura, <lb/>&longs;ed violentia circumuolueretur. </s> |
| | |
| <s>At nullum violentum pote&longs;t <lb/>e&longs;&longs;e diuturnum, ac <expan abbr="&longs;empiternũ">&longs;empiternum</expan>, ergo motus terræ circum cen­<lb/>trum diuturnus, ac &longs;empiternus non erit: verum certè vni-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="79"/><emph type="italics"/>uer&longs;i constitutio, ordo, & ornatus æternus e&longs;t, non igitur ter­<lb/>ra aut violenter, aut natura circum centrum in orbem moue­<lb/>tur; &longs;ed ad totius mundi centrum tota terra &longs;uopte nutu ten­<lb/>dit, quo &longs;ingulas totius terræ partes ferri videmus: hæc ex <lb/>Aristotele in calce libri &longs;ecundi de cælo, & mundo.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>At nullum violentum pote&longs;t <lb/>e&longs;&longs;e diuturnum, ac <expan abbr="&longs;empiternũ">&longs;empiternum</expan>, ergo motus terræ circum cen­<lb/>trum diuturnus, ac &longs;empiternus non erit: verum certè vni-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/098.jpg" pagenum="79"/><emph type="italics"/>uer&longs;i constitutio, ordo, & ornatus æternus e&longs;t, non igitur ter­<lb/>ra aut violenter, aut natura circum centrum in orbem moue­<lb/>tur; &longs;ed ad totius mundi centrum tota terra &longs;uopte nutu ten­<lb/>dit, quo &longs;ingulas totius terræ partes ferri videmus: hæc ex <lb/>Aristotele in calce libri &longs;ecundi de cælo, & mundo.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Heracyltus bonum, & malum vniuer&longs;i efficientes, atque <lb/>mouentes cau&longs;as e&longs;&longs;e cen&longs;uit, à quibus ignis, rerum <expan abbr="omniũ">omnium</expan> ma­<lb/>teriale principium cieretur. </s> | <s><emph type="italics"/>Heracyltus bonum, & malum vniuer&longs;i efficientes, atque <lb/>mouentes cau&longs;as e&longs;&longs;e cen&longs;uit, à quibus ignis, rerum <expan abbr="omniũ">omnium</expan> ma­<lb/>teriale principium cieretur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Heraclytea hæc &longs;ententia ad modum rationi <expan abbr="con&longs;entaneũ">con&longs;entaneum</expan> <lb/>paruo negocio redigetur, ab eo, qui dixerit: bonum, id e&longs;t for­<lb/>ma, quæ omnis bonitatis e&longs;t auctor; ideo boni, optimi, diuini, et <lb/>expetendi rationem habere creditur ab Ari&longs;totele libro pri­<lb/>mo Phy&longs;icorum particula octuage&longs;imaprima, & à diuino Pla <lb/>tone in Timæo, & malum id est materia, quæ est omnium <lb/>malorum radix, vt iidem Philo&longs;ophi in eodem loco literis <expan abbr="mã-darunt">man­<lb/>darunt</expan>, & magnus Plotinus in libro cui titulus e&longs;t. </s> | <s><emph type="italics"/>Heraclytea hæc &longs;ententia ad modum rationi <expan abbr="con&longs;entaneũ">con&longs;entaneum</expan> <lb/>paruo negocio redigetur, ab eo, qui dixerit: bonum, id e&longs;t for­<lb/>ma, quæ omnis bonitatis e&longs;t auctor; ideo boni, optimi, diuini, et <lb/>expetendi rationem habere creditur ab Ari&longs;totele libro pri­<lb/>mo Phy&longs;icorum particula octuage&longs;imaprima, & à diuino Pla <lb/>tone in Timæo, & malum id est materia, quæ est omnium <lb/>malorum radix, vt iidem Philo&longs;ophi in eodem loco literis <expan abbr="mã-darunt">man­<lb/>darunt</expan>, & magnus Plotinus in libro cui titulus e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Vnde ma­<lb/>la: in vnum, id e&longs;t in concretum vnum <expan abbr="cõuenerunt">conuenerunt</expan>; in&longs;tar ar­<lb/>cus, & cordæ in liram, id est; &longs;icut ex arcu, & cordain vnam <lb/>liram conuenientibus, con&longs;onantia na&longs;citur: ita ex materia, <lb/>quæ habet rationem mali, & ex forma, quæ boni naturam <lb/>quam optimèredolet, in vnum concretum coeuntibus, concre­<lb/>tum gignitur; & &longs;icut ex arcu & corda ab vna lira &longs;epara­<lb/>tis concentus di&longs;&longs;oluitur; ita &longs;i à concreto materia mala, &<emph.end type="italics"/><pb pagenum="80"/><emph type="italics"/>forma bona &longs;eparetur, bonum concreti e&longs;&longs;e, & armonia con­<lb/>&longs;onantiæ natura finitur. </s> | <s>Vnde ma­<lb/>la: in vnum, id e&longs;t in concretum vnum <expan abbr="cõuenerunt">conuenerunt</expan>; in&longs;tar ar­<lb/>cus, & cordæ in liram, id est; &longs;icut ex arcu, & cordain vnam <lb/>liram conuenientibus, con&longs;onantia na&longs;citur: ita ex materia, <lb/>quæ habet rationem mali, & ex forma, quæ boni naturam <lb/>quam optimèredolet, in vnum concretum coeuntibus, concre­<lb/>tum gignitur; & &longs;icut ex arcu & corda ab vna lira &longs;epara­<lb/>tis concentus di&longs;&longs;oluitur; ita &longs;i à concreto materia mala, &<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/099.jpg" pagenum="80"/><emph type="italics"/>forma bona &longs;eparetur, bonum concreti e&longs;&longs;e, & armonia con­<lb/>&longs;onantiæ natura finitur. </s> |
| | |
| <s>Heraclyti opinio hoc modo expo&longs;ita, <lb/>ab Ari&longs;totelis, <expan abbr="atq.">atque</expan> Platonis verissma &longs;ententia <expan abbr="alienanõ">alienanon</expan> est. <lb/></s> | <s>Heraclyti opinio hoc modo expo&longs;ita, <lb/>ab Ari&longs;totelis, <expan abbr="atq.">atque</expan> Platonis verissma &longs;ententia <expan abbr="alienanõ">alienanon</expan> est. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Lege omnium vete­<lb/>rum Philo&longs;ophorum monumenta, librum præ&longs;ertim Magni <lb/>Plotini, cui titulus e&longs;t. </s> | <s>Lege omnium vete­<lb/>rum Philo&longs;ophorum monumenta, librum præ&longs;ertim Magni <lb/>Plotini, cui titulus e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Vnde mal <gap/>, & librum Procli de ani­<lb/>ma, & dæmone; & nihil inordinata informique confu&longs;ione<emph.end type="italics"/><pb pagenum="81"/><emph type="italics"/>peius, nihil horrendius excogitari po&longs;&longs;e, inuenies: mirandum <lb/>ergo non fuerit, &longs;i Plato, Orpheus, & He&longs;iodus ab illa hor­<lb/>renda Tri&longs;megisti vmbra Chaos confu&longs;um, atque inordina­<lb/>tum fortè traxerunt.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Vnde mala, & librum Procli de ani­<lb/>ma, & dæmone; & nihil inordinata informique confu&longs;ione<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/100.jpg" pagenum="81"/><emph type="italics"/>peius, nihil horrendius excogitari po&longs;&longs;e, inuenies: mirandum <lb/>ergo non fuerit, &longs;i Plato, Orpheus, & He&longs;iodus ab illa hor­<lb/>renda Tri&longs;megisti vmbra Chaos confu&longs;um, atque inordina­<lb/>tum fortè traxerunt.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Hi grauiter (mea quidem &longs;ententia) peccauerunt, quod <lb/>explanare ante debuerint; Chaos ip&longs;um vnde, quando, quo­<lb/>modo e&longs;&longs;e, aut constare cœpi&longs;&longs;et, & quod ne verbum quidem <lb/>fecerint de illis, quæ ad totam motus quæ&longs;tionem pertinerent; <lb/>A quo nam ille tunc temporis fieret inordinatus motus con­<lb/>fu&longs;ionis, & quis nam e&longs;&longs;et ille: hoc e&longs;t rectus ne, an in orbem, <lb/>an potius ex vtroque commixtus, mixtus e&longs;&longs;e non poterat: quo <lb/>niam mixtus non e&longs;t, ni&longs;i &longs;implices fuerint, è quorum mixtio­<lb/>ne na&longs;catur, at &longs;implices motus non dum erant, vt pote &longs;im­<lb/>plicibus elementis di&longs;tinctis, & cælo quorum proprij &longs;unt mo­<lb/>tus &longs;implices (vt demonstratum est libro primo de cælo) non <lb/>exi&longs;tentibus, &longs;ed confusè commixtis, nulloque ordine iactatis <lb/>informi&longs;que cuiu&longs;dam confu&longs;æ materiæ <expan abbr="locũ">locum</expan> gerentibus; quæ <lb/>motu cieri apta non e&longs;t; cum actu &longs;it oporteat, quod mouetur, <lb/>vt autem moueri po&longs;&longs;e videatur, cau&longs;a mouens assignanda <lb/>erat: quandoquidem informis materia &longs;e non moueat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Hi grauiter (mea quidem &longs;ententia) peccauerunt, quod <lb/>explanare ante debuerint; Chaos ip&longs;um vnde, quando, quo­<lb/>modo e&longs;&longs;e, aut constare cœpi&longs;&longs;et, & quod ne verbum quidem <lb/>fecerint de illis, quæ ad totam motus quæ&longs;tionem pertinerent; <lb/>A quo nam ille tunc temporis fieret inordinatus motus con­<lb/>fu&longs;ionis, & quis nam e&longs;&longs;et ille: hoc e&longs;t rectus ne, an in orbem, <lb/>an potius ex vtroque commixtus, mixtus e&longs;&longs;e non poterat: quo <lb/>niam mixtus non e&longs;t, ni&longs;i &longs;implices fuerint, è quorum mixtio­<lb/>ne na&longs;catur, at &longs;implices motus non dum erant, vt pote &longs;im­<lb/>plicibus elementis di&longs;tinctis, & cælo quorum proprij &longs;unt mo­<lb/>tus &longs;implices (vt demonstratum est libro primo de cælo) non <lb/>exi&longs;tentibus, &longs;ed confusè commixtis, nulloque ordine iactatis <lb/>informi&longs;que cuiu&longs;dam confu&longs;æ materiæ <expan abbr="locũ">locum</expan> gerentibus; quæ <lb/>motu cieri apta non e&longs;t; cum actu &longs;it oporteat, quod mouetur, <lb/>vt autem moueri po&longs;&longs;e videatur, cau&longs;a mouens assignanda <lb/>erat: quandoquidem informis materia &longs;e non moueat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Explicanda etiam illis fuerant motuum genera, id est, <lb/>num illa omnium confu&longs;io ad &longs;ub&longs;tantiam, num ad quantita­<lb/>tem, num ad qualitatem, num ad locum concitaretur, qua­<lb/>tuor enim i&longs;ta &longs;unt motuum genera ex libro tertio de Phy&longs;ico <lb/>auditu, quæ cum motore, &longs;ine quo non fit motus, explicanda <lb/>nece&longs;&longs;ariò fuerant. </s> | <s><emph type="italics"/>Explicanda etiam illis fuerant motuum genera, id est, <lb/>num illa omnium confu&longs;io ad &longs;ub&longs;tantiam, num ad quantita­<lb/>tem, num ad qualitatem, num ad locum concitaretur, qua­<lb/>tuor enim i&longs;ta &longs;unt motuum genera ex libro tertio de Phy&longs;ico <lb/>auditu, quæ cum motore, &longs;ine quo non fit motus, explicanda <lb/>nece&longs;&longs;ariò fuerant. </s> |
| | |
| <s>Dicere cogebantur, &longs;inegocium vniuer­<lb/>&longs;um ab&longs;oluere voluerant, quamobrem motus illius confu&longs;io na <lb/>&longs;ceretur, cum omne quod mouetur, alicuius gratia moueatur; <lb/>cur item quædam &longs;ur&longs;um, quædam deor&longs;um, quædam ante, <lb/>quædam pone cierentur: cum in ea inordinata confu&longs;ione nul<emph.end type="italics"/><pb pagenum="82"/><emph type="italics"/>læ locorum differentiæ inuenirentur. </s> | <s>Dicere cogebantur, &longs;inegocium vniuer­<lb/>&longs;um ab&longs;oluere voluerant, quamobrem motus illius confu&longs;io na <lb/>&longs;ceretur, cum omne quod mouetur, alicuius gratia moueatur; <lb/>cur item quædam &longs;ur&longs;um, quædam deor&longs;um, quædam ante, <lb/>quædam pone cierentur: cum in ea inordinata confu&longs;ione nul<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/101.jpg" pagenum="82"/><emph type="italics"/>læ locorum differentiæ inuenirentur. </s> |
| | |
| <s>Dicendum item fuerat <lb/>illis, cuiu&longs;modi fui&longs;&longs;et primus ille motus, num naturalis, an vio <lb/>lentus: magni enim intere&longs;t, natura ne, an vis illum concilia­<lb/>rit: naturam illum effeci&longs;&longs;e nec &longs;ibi, ne aliis per&longs;uadere po­<lb/>tui&longs;&longs;ent; quoniam ante originem naturæ, ac cæterarum om­<lb/>nium rerum natura con&longs;tantium motionem illam turbulen­<lb/>tam, atque inordinatam introduxerunt; nec contra <expan abbr="naturã">naturam</expan>; <lb/>quoniam nihil excogitari potest ab&longs;urdius, quam qui motus <lb/>contra naturam &longs;it, vt hic motum naturalem antecedat. </s> | <s>Dicendum item fuerat <lb/>illis, cuiu&longs;modi fui&longs;&longs;et primus ille motus, num naturalis, an vio <lb/>lentus: magni enim intere&longs;t, natura ne, an vis illum concilia­<lb/>rit: naturam illum effeci&longs;&longs;e nec &longs;ibi, ne aliis per&longs;uadere po­<lb/>tui&longs;&longs;ent; quoniam ante originem naturæ, ac cæterarum om­<lb/>nium rerum natura con&longs;tantium motionem illam turbulen­<lb/>tam, atque inordinatam introduxerunt; nec contra <expan abbr="naturã">naturam</expan>; <lb/>quoniam nihil excogitari potest ab&longs;urdius, quam qui motus <lb/>contra naturam &longs;it, vt hic motum naturalem antecedat. </s> |
| | |
| <s>Cum <lb/>item in confu&longs;ione illa inordinata, quam commenti &longs;unt, gra­<lb/>uia e&longs;&longs;e, & leuia ab&longs;que ratione finxi&longs;&longs;ent, cur &longs;ubticuerunt, <lb/>quomodo grauia, & leuia di&longs;tinguerentur, ac alia ab aliis &longs;epa <lb/>rarentur, & qui nam erat proprius ip&longs;orum locus, aut motus, <lb/>non enim idem locus, aut motus omnibus e&longs;&longs;e poterat; alioqui <lb/>vnum, & idem etiam grauia, & leuia fui&longs;&longs;ent; quæ motu illo <lb/>confu&longs;o di&longs;gregari non potui&longs;&longs;ent, &longs;iproprios locos, & ordina­<lb/>tum motum ad naturalem locum cumdemque proprium, & <lb/>ordinatam &longs;i quietem in proprio loco habebant; ergo in chaos <lb/>erat mundus, quem nihil aliud e&longs;&longs;e con&longs;tat, <expan abbr="quãiste">quaniste</expan> partium <lb/>elegantissimus ordo, vt optimè&longs;crip&longs;it Alexander Aphrodi­<lb/>&longs;ien&longs;is libro &longs;ecundo quæstionum naturalium capite decimo­<lb/>nono: de quibus, cum ne verbum quidem fecerint, dignissimi <lb/>&longs;unt qui maximè reprehendantur. </s> | <s>Cum <lb/>item in confu&longs;ione illa inordinata, quam commenti &longs;unt, gra­<lb/>uia e&longs;&longs;e, & leuia ab&longs;que ratione finxi&longs;&longs;ent, cur &longs;ubticuerunt, <lb/>quomodo grauia, & leuia di&longs;tinguerentur, ac alia ab aliis &longs;epa <lb/>rarentur, & qui nam erat proprius ip&longs;orum locus, aut motus, <lb/>non enim idem locus, aut motus omnibus e&longs;&longs;e poterat; alioqui <lb/>vnum, & idem etiam grauia, & leuia fui&longs;&longs;ent; quæ motu illo <lb/>confu&longs;o di&longs;gregari non potui&longs;&longs;ent, &longs;iproprios locos, & ordina­<lb/>tum motum ad naturalem locum cumdemque proprium, & <lb/>ordinatam &longs;i quietem in proprio loco habebant; ergo in chaos <lb/>erat mundus, quem nihil aliud e&longs;&longs;e con&longs;tat, <expan abbr="quãiste">quaniste</expan> partium <lb/>elegantissimus ordo, vt optimè&longs;crip&longs;it Alexander Aphrodi­<lb/>&longs;ien&longs;is libro &longs;ecundo quæstionum naturalium capite decimo­<lb/>nono: de quibus, cum ne verbum quidem fecerint, dignissimi <lb/>&longs;unt qui maximè reprehendantur. </s> |
| | |
| <s>Particularis etiam, & <lb/>proprius illius motionis effector demon&longs;trandus fui&longs;&longs;et: nam <lb/>ad motum particularem conciliandum generalis motor &longs;at <lb/>e&longs;&longs;e nequit, quam certè rem &longs;upra capite vndecimo primæ <lb/>partis aliqua ex parte attigimus.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="83"/><p type="head"> | <s>Particularis etiam, & <lb/>proprius illius motionis effector demon&longs;trandus fui&longs;&longs;et: nam <lb/>ad motum particularem conciliandum generalis motor &longs;at <lb/>e&longs;&longs;e nequit, quam certè rem &longs;upra capite vndecimo primæ <lb/>partis aliqua ex parte attigimus.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/102.jpg" pagenum="83"/><p type="head"> |
| | |
| <s>Aduer&longs;us Ideas Platonis, mathematicas Pythago­<lb/>ræ formas, P&longs;eu&longs;ippi imperfecta principia, <lb/>Empedocleam pacem, atque di&longs;cor­<lb/>diam. </s> | <s>Aduer&longs;us Ideas Platonis, mathematicas Pythago­<lb/>ræ formas, P&longs;eu&longs;ippi imperfecta principia, <lb/>Empedocleam pacem, atque di&longs;cor­<lb/>diam. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Nec Empedoclea pax, quæ vniuer&longs;itatis imperium <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> <lb/>do obtineat, arctissimamque inter elementa necessitudinem <lb/>conglutinet, vnde naturæ interitus, & elementorum confu&longs;io, <lb/>inordinatu&longs;que illorum motus na&longs;catur. </s> | <s><emph type="italics"/>Nec Empedoclea pax, quæ vniuer&longs;itatis imperium <expan abbr="aliquã">aliquam</expan> <lb/>do obtineat, arctissimamque inter elementa necessitudinem <lb/>conglutinet, vnde naturæ interitus, & elementorum confu&longs;io, <lb/>inordinatu&longs;que illorum motus na&longs;catur. </s> |
| | |
| <s>Nec illius di&longs;cordia, <lb/>quæ po&longs;t infinita tempora pacem de imperio deturbat, & ele­<lb/>menta inter &longs;e alienata &longs;ua domicilia repetere compellit, dum <lb/>ad antiquum cæli ornatum reuocandum elementa cogit, eo-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="84"/><emph type="italics"/>rumdem motum excitaui&longs;&longs;et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Nec illius di&longs;cordia, <lb/>quæ po&longs;t infinita tempora pacem de imperio deturbat, & ele­<lb/>menta inter &longs;e alienata &longs;ua domicilia repetere compellit, dum <lb/>ad antiquum cæli ornatum reuocandum elementa cogit, eo-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/103.jpg" pagenum="84"/><emph type="italics"/>rumdem motum excitaui&longs;&longs;et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Qùia Empedocles pacem illius vastissimí corporis, quod <lb/>Sphærum nuncupauit, partem fecit: quod apud illum non <expan abbr="tã-tum">tan­<lb/>tum</expan> efficientis, atque elementa mouentis cau&longs;æ vim, &longs;ed etiam <lb/>materiæ &longs;imul obtineat: at accidere non potest, vt idem eiu&longs;­<lb/>dem vtroque modo &longs;it cau&longs;a, vt efficiens, ac mouens, & vt ma <lb/>teria. </s> | <s><emph type="italics"/>Qùia Empedocles pacem illius vastissimí corporis, quod <lb/>Sphærum nuncupauit, partem fecit: quod apud illum non <expan abbr="tã-tum">tan­<lb/>tum</expan> efficientis, atque elementa mouentis cau&longs;æ vim, &longs;ed etiam <lb/>materiæ &longs;imul obtineat: at accidere non potest, vt idem eiu&longs;­<lb/>dem vtroque modo &longs;it cau&longs;a, vt efficiens, ac mouens, & vt ma <lb/>teria. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Nibil <expan abbr="etiã">etiam</expan> dicit de mo­<lb/>tu, qui fit vniuersè, & in genere; non enim &longs;at e&longs;t dicere, ami­<lb/>citia congregando, & inimicitia di&longs;gregando mouet, ni&longs;i aut <lb/>demon&longs;tretur, aut quomodocumque ponatur, quid &longs;it motus <lb/>in genere. </s> | <s>Nibil <expan abbr="etiã">etiam</expan> dicit de mo­<lb/>tu, qui fit vniuersè, & in genere; non enim &longs;at e&longs;t dicere, ami­<lb/>citia congregando, & inimicitia di&longs;gregando mouet, ni&longs;i aut <lb/>demon&longs;tretur, aut quomodocumque ponatur, quid &longs;it motus <lb/>in genere. </s> |
| | |
| <s>Reddenda item cau&longs;a fuerat, cur amicitia congre­<lb/>gando, & inimicitia di&longs;gregando moueat; quam non red­<lb/>didit.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="85"/><p type="main"> | <s>Reddenda item cau&longs;a fuerat, cur amicitia congre­<lb/>gando, & inimicitia di&longs;gregando moueat; quam non red­<lb/>didit.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/104.jpg" pagenum="85"/><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Adhæc cum amicitia &longs;phærum gignit, & in vnum omnia <lb/>mi&longs;cet, nece&longs;&longs;e est, vt ignis de&longs;cendat, & terra a&longs;cendat, alio­<lb/>qui mi&longs;ceri non po&longs;&longs;unt: at i&longs;ti &longs;unt motus contra naturam, mo<lb/>tibus illis oppo&longs;iti, qui à natura fiunt: ergo concordia contra <lb/>naturam mouet; & di&longs;cordia naturalem motum concitat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ex &longs;phæro di&longs;cordia hunc mundum gignit: tunc enim nece&longs;&longs;e <lb/>est, vt ignis a&longs;cendat, & terra de&longs;cendat, vt &longs;ua propria natu­<lb/>raliaque loca inueniant: ergo non &longs;unt hæ duæ cau&longs;æ motus <lb/>naturalis; &longs;ed altera naturalem, altera violentum <expan abbr="motũ">motum</expan> exci­<lb/>tat: immo vtraque motum violentum fortè gignit. </s> | <s><emph type="italics"/>Adhæc cum amicitia &longs;phærum gignit, & in vnum omnia <lb/>mi&longs;cet, nece&longs;&longs;e est, vt ignis de&longs;cendat, & terra a&longs;cendat, alio­<lb/>qui mi&longs;ceri non po&longs;&longs;unt: at i&longs;ti &longs;unt motus contra naturam, mo<lb/>tibus illis oppo&longs;iti, qui à natura fiunt: ergo concordia contra <lb/>naturam mouet; & di&longs;cordia naturalem motum concitat, <expan abbr="cũ">cum</expan> <lb/>ex &longs;phæro di&longs;cordia hunc mundum gignit: tunc enim nece&longs;&longs;e <lb/>est, vt ignis a&longs;cendat, & terra de&longs;cendat, vt &longs;ua propria natu­<lb/>raliaque loca inueniant: ergo non &longs;unt hæ duæ cau&longs;æ motus <lb/>naturalis; &longs;ed altera naturalem, altera violentum <expan abbr="motũ">motum</expan> exci­<lb/>tat: immo vtraque motum violentum fortè gignit. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>N<emph type="italics"/>ec Anaxagoræ mens, quam rebus omnibus anti­<lb/>quiorem facit, à qua elementorum quoduis in quauis <lb/>re inordinatè, & confusè abditum, ex illa temeraria <lb/>coaceruatione extractum, in ordinemque traductum, elemen­<lb/>tis motum dedi&longs;set. </s> | <s>N<emph type="italics"/>ec Anaxagoræ mens, quam rebus omnibus anti­<lb/>quiorem facit, à qua elementorum quoduis in quauis <lb/>re inordinatè, & confusè abditum, ex illa temeraria <lb/>coaceruatione extractum, in ordinemque traductum, elemen­<lb/>tis motum dedi&longs;set. </s> |
| | |
| <s>Quia Anaxagoras mentem, quam prin-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="86"/><emph type="italics"/>cipium mundi&longs;tatuit, bonum ip&longs;um appellauit; qua de re di­<lb/>gnus e&longs;t, qui reprehendi debeat, quod huius motionis finem non <lb/>doceat: cum tamen nihil temere moueatur, præ&longs;ertim ab eo, <lb/>quod habet rationem boni, quod est finis: nunc autem omne, <lb/>quod mouet, ob aliquem finem mouet libro &longs;ecundo Phy&longs;ico­<lb/>rum, hic finis nece&longs;&longs;ario producendus erat: verum Anaxago <lb/>ras abditum mouentis mentis finem latere voluit, ne in eum <lb/>&longs;copulum allideretur, qui Anaxagoram, vel etiam inuitum <lb/>cogeret; ad alterum statuendum principium, quod mentem <lb/>ad mouendum moueret; ni&longs;iip&longs;a, propter &longs;eip&longs;am, vt propter <lb/>finem moueat, quod eo magis di&longs;putadum omnino fuerat, quo <lb/>minus ab Anaxagora hic finis intelligatur. </s> | <s>Quia Anaxagoras mentem, quam prin-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/105.jpg" pagenum="86"/><emph type="italics"/>cipium mundi&longs;tatuit, bonum ip&longs;um appellauit; qua de re di­<lb/>gnus e&longs;t, qui reprehendi debeat, quod huius motionis finem non <lb/>doceat: cum tamen nihil temere moueatur, præ&longs;ertim ab eo, <lb/>quod habet rationem boni, quod est finis: nunc autem omne, <lb/>quod mouet, ob aliquem finem mouet libro &longs;ecundo Phy&longs;ico­<lb/>rum, hic finis nece&longs;&longs;ario producendus erat: verum Anaxago <lb/>ras abditum mouentis mentis finem latere voluit, ne in eum <lb/>&longs;copulum allideretur, qui Anaxagoram, vel etiam inuitum <lb/>cogeret; ad alterum statuendum principium, quod mentem <lb/>ad mouendum moueret; ni&longs;iip&longs;a, propter &longs;eip&longs;am, vt propter <lb/>finem moueat, quod eo magis di&longs;putadum omnino fuerat, quo <lb/>minus ab Anaxagora hic finis intelligatur. </s> |
| | |
| <s>Illud etiam cul­<lb/>pa non vacat, quod mentem a&longs;&longs;eruit, bonum e&longs;&longs;e principium, <lb/>quod moueat, malum tamen bono minimè oppo&longs;uerit, quod op <lb/>ponendum erat, quia alterum ab&longs;que altero <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan> nequit. <lb/></s> | <s>Illud etiam cul­<lb/>pa non vacat, quod mentem a&longs;&longs;eruit, bonum e&longs;&longs;e principium, <lb/>quod moueat, malum tamen bono minimè oppo&longs;uerit, quod op <lb/>ponendum erat, quia alterum ab&longs;que altero <expan abbr="cõ&longs;i&longs;tere">con&longs;i&longs;tere</expan> nequit. <lb/></s> |
| | |
| <s>Adhæc Anaxagoras mentem <expan abbr="vnãintroduxit">vnanintroduxit</expan>, vim, & cau­<lb/>&longs;am efficiendi, atque cuncta mouendi: vnam item mobilem <lb/>materiam congessit: ex qua omnes mundipartes extraheren <lb/>tur, ac mouerentur: vnus igitur motus nece&longs;&longs;ario erit, vbi <lb/>enim res mouens vna e&longs;t, itemque mobile vnum est, vnus <lb/>etiam motus nece&longs;&longs;ario fiet: nam ab vno in quantum vnum, <lb/>non na&longs;citur ni&longs;i vnum, vt intelligere po&longs;&longs;umus ex his, quæ <lb/>Ari&longs;toteles &longs;cripta reliquit libro &longs;ecundo de ortu, & inte­<lb/>ritu particula quinquage&longs;ima&longs;exta: nunc autem plures ele­<lb/>mentorum motus apparent: ergo ab vna, quam Anaxago­<lb/>ras introduxit mente, in quantum vna est, non fiunt.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Adhæc Anaxagoras mentem <expan abbr="vnãintroduxit">vnanintroduxit</expan>, vim, & cau­<lb/>&longs;am efficiendi, atque cuncta mouendi: vnam item mobilem <lb/>materiam congessit: ex qua omnes mundipartes extraheren <lb/>tur, ac mouerentur: vnus igitur motus nece&longs;&longs;ario erit, vbi <lb/>enim res mouens vna e&longs;t, itemque mobile vnum est, vnus <lb/>etiam motus nece&longs;&longs;ario fiet: nam ab vno in quantum vnum, <lb/>non na&longs;citur ni&longs;i vnum, vt intelligere po&longs;&longs;umus ex his, quæ <lb/>Ari&longs;toteles &longs;cripta reliquit libro &longs;ecundo de ortu, & inte­<lb/>ritu particula quinquage&longs;ima&longs;exta: nunc autem plures ele­<lb/>mentorum motus apparent: ergo ab vna, quam Anaxago­<lb/>ras introduxit mente, in quantum vna est, non fiunt.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Nec Democriti fortuna, & ca&longs;us hæc elementa <expan abbr="mouebũt">mouebunt</expan>: <lb/>tum quia, in natura nihil ca&longs;u, nihil temerè, nihil fortuito aut <lb/>moueat, aut moueatur, vt videre e&longs;t apud Ari&longs;totelem libre <lb/>&longs;ecundo de Phy&longs;ico auditu particula &longs;eptuage&longs;imaquinta, &<emph.end type="italics"/><pb pagenum="87"/><emph type="italics"/>deinceps. </s> | <s><emph type="italics"/>Nec Democriti fortuna, & ca&longs;us hæc elementa <expan abbr="mouebũt">mouebunt</expan>: <lb/>tum quia, in natura nihil ca&longs;u, nihil temerè, nihil fortuito aut <lb/>moueat, aut moueatur, vt videre e&longs;t apud Ari&longs;totelem libre <lb/>&longs;ecundo de Phy&longs;ico auditu particula &longs;eptuage&longs;imaquinta, &<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/106.jpg" pagenum="87"/><emph type="italics"/>deinceps. </s> |
| | |
| <s>Tum etiam quia fortuna, & ca&longs;us non &longs;unt verè <lb/>cau&longs;æ motus, &longs;ed naturæ potius verè mouentis errores: id quod <lb/>& in arte fit; in qua, &longs;i quid peccati incidit in artificiis, id ne­<lb/>que artificio&longs;um, neque artis <expan abbr="effectũ">effectum</expan> appellamus: ita &longs;i quod <lb/>elementorum à fortuna, & ca&longs;u moueatur, eius motus natu­<lb/>ræ neutiquam a&longs;cribendus erit: &longs;ed naturæ quibu&longs;dam erro­<lb/>ribus, atque peccatis: nos autem naturales naturalium mo­<lb/>tuum cau&longs;as inue&longs;tigamus, ergo, &c.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Tum etiam quia fortuna, & ca&longs;us non &longs;unt verè <lb/>cau&longs;æ motus, &longs;ed naturæ potius verè mouentis errores: id quod <lb/>& in arte fit; in qua, &longs;i quid peccati incidit in artificiis, id ne­<lb/>que artificio&longs;um, neque artis <expan abbr="effectũ">effectum</expan> appellamus: ita &longs;i quod <lb/>elementorum à fortuna, & ca&longs;u moueatur, eius motus natu­<lb/>ræ neutiquam a&longs;cribendus erit: &longs;ed naturæ quibu&longs;dam erro­<lb/>ribus, atque peccatis: nos autem naturales naturalium mo­<lb/>tuum cau&longs;as inue&longs;tigamus, ergo, &c.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>N<emph type="italics"/>ec anima mundi, quam Plato &longs;e ip&longs;am agitare di­<lb/>xit, & reliquis e&longs;&longs;e principium mouendi particularem <lb/>illum, ac turbulentum ante Chaos, & ordinatum post <lb/>Chaos elementorum motum feci&longs;&longs;et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>N<emph type="italics"/>ec anima mundi, quam Plato &longs;e ip&longs;am agitare di­<lb/>xit, & reliquis e&longs;&longs;e principium mouendi particularem <lb/>illum, ac turbulentum ante Chaos, & ordinatum post <lb/>Chaos elementorum motum feci&longs;&longs;et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Tum quia, hæc omnia, quæ Plato, ac cæteri omnes vete­<lb/>res Philo&longs;ophi finxerunt, &longs;i extiti&longs;&longs;ent, motus principia non<emph.end type="italics"/><pb pagenum="87"/><emph type="italics"/>deinceps. </s> | <s><emph type="italics"/>Tum quia, hæc omnia, quæ Plato, ac cæteri omnes vete­<lb/>res Philo&longs;ophi finxerunt, &longs;i extiti&longs;&longs;ent, motus principia non<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/107.jpg" pagenum="87"/><emph type="italics"/>deinceps. </s> |
| | |
| <s>Tum etiam quia fortuna, & ca&longs;us non &longs;unt verè <lb/>cau&longs;æ motus, &longs;ed naturæ potius verè moaentis errores: id quod <lb/>& in arte fit; in qua, &longs;i quid peccati incidit in artificus, id ne­<lb/>que artificio&longs;um, neque artis <expan abbr="effectũ">effectum</expan> appellamus: ita &longs;i quod <lb/>elementorum à fortuna, & ca&longs;u moueatur, eius motus natu­<lb/>ræ neutiquam a&longs;cribendus erit: &longs;ed naturæ quibu&longs;dam erro­<lb/>ribus, atque peccatis: nos autem naturales naturalium mo­<lb/>tuum cau&longs;as inue&longs;tigamus, ergo, & c.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <s>Tum etiam quia fortuna, & ca&longs;us non &longs;unt verè <lb/>cau&longs;æ motus, &longs;ed naturæ potius verè moaentis errores: id quod <lb/>& in arte fit; in qua, &longs;i quid peccati incidit in artificus, id ne­<lb/>que artificio&longs;um, neque artis <expan abbr="effectũ">effectum</expan> appellamus: ita &longs;i quod <lb/>elementorum à fortuna, & ca&longs;u moueatur, eius motus natu­<lb/>ræ neutiquam a&longs;cribendus erit: &longs;ed naturæ quibu&longs;dam erro­<lb/>ribus, atque peccatis: nos autem naturales naturalium mo­<lb/>tuum cau&longs;as inue&longs;tigamus, ergo, & c.<emph.end type="italics"/><!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>N<emph type="italics"/>ec anima mundi, quam Plato &longs;e ip&longs;am agitare di­<lb/>xit, & reliquis e&longs;&longs;e principium mouendi particularem <lb/>illum, ac turbulentum ante Chaos, & ordinatum post <lb/>Chaos elementorum motum feci&longs;&longs;et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>N<emph type="italics"/>ec anima mundi, quam Plato &longs;e ip&longs;am agitare di­<lb/>xit, & reliquis e&longs;&longs;e principium mouendi particularem <lb/>illum, ac turbulentum ante Chaos, & ordinatum post <lb/>Chaos elementorum motum feci&longs;&longs;et.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Tum quia, hæc omnia, quæ Plato, ac cæteri omnes vete­<lb/>res Philo&longs;ophi finxerunt, &longs;i extiti&longs;&longs;ent, motus principia non<emph.end type="italics"/><pb pagenum="88"/><emph type="italics"/>particularia, &longs;ed generalia tantum fui&longs;&longs;ent, à quibus &longs;olis nul <lb/>li motus na&longs;cuntur, ideo nos particulares motores &longs;ine <expan abbr="quorũ">quorum</expan> <lb/>particulari vi mouente nullus fit motus, inue&longs;tigamus. </s> | <s><emph type="italics"/>Tum quia, hæc omnia, quæ Plato, ac cæteri omnes vete­<lb/>res Philo&longs;ophi finxerunt, &longs;i extiti&longs;&longs;ent, motus principia non<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/108.jpg" pagenum="88"/><emph type="italics"/>particularia, &longs;ed generalia tantum fui&longs;&longs;ent, à quibus &longs;olis nul <lb/>li motus na&longs;cuntur, ideo nos particulares motores &longs;ine <expan abbr="quorũ">quorum</expan> <lb/>particulari vi mouente nullus fit motus, inue&longs;tigamus. </s> |
| | |
| <s>Tum <lb/>etiam, quia anim a mundi vnà cum vniuer&longs;itatis motione nata <lb/>priu&longs;quam na&longs;ceretur, elementorum agitationem inor dina­<lb/>tam, quæ naturam rerum vniuer&longs;am antegre&longs;&longs;a e&longs;t, excita­<lb/>re non potui&longs;&longs;et, posterius enim prioris cau&longs;a e&longs;&longs;e natura non <lb/>patitur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Tum <lb/>etiam, quia anim a mundi vnà cum vniuer&longs;itatis motione nata <lb/>priu&longs;quam na&longs;ceretur, elementorum agitationem inor dina­<lb/>tam, quæ naturam rerum vniuer&longs;am antegre&longs;&longs;a e&longs;t, excita­<lb/>re non potui&longs;&longs;et, posterius enim prioris cau&longs;a e&longs;&longs;e natura non <lb/>patitur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>A quie <lb/>te præterea ad nouam molitionem mutari has cau&longs;as opus fui&longs; <lb/>&longs;et, qua de re non &longs;impliciter actus appellari merui&longs;&longs;ent, quip <lb/>pe quod potestate ante fui&longs;&longs;ent, & ab alia, quæ actu præter­<lb/>gre&longs;&longs;a e&longs;t cau&longs;a, immutatæ.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>A quie <lb/>te præterea ad nouam molitionem mutari has cau&longs;as opus fui&longs; <lb/>&longs;et, qua de re non &longs;impliciter actus appellari merui&longs;&longs;ent, quip <lb/>pe quod potestate ante fui&longs;&longs;ent, & ab alia, quæ actu præter­<lb/>gre&longs;&longs;a e&longs;t cau&longs;a, immutatæ.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Valeant ergo hæc veterum Philo&longs;ophorum portenta, & <lb/>mon&longs;tra, ac Peripateticæ veritati &longs;pontè, cedant: ad quam ex­<lb/>planandam aggredimur.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="89"/><p type="head"> | <s><emph type="italics"/>Valeant ergo hæc veterum Philo&longs;ophorum portenta, & <lb/>mon&longs;tra, ac Peripateticæ veritati &longs;pontè, cedant: ad quam ex­<lb/>planandam aggredimur.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/109.jpg" pagenum="89"/><p type="head"> |
| | |
| <s>Secunda particula &longs;ecundæ partis. </s> | <s>Secunda particula &longs;ecundæ partis. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>SCIENDVM <emph type="italics"/>primo materiam primam e&longs;&longs;e naturam <lb/>quamdam, &longs;iue principium quoddam, quo aliud ab alio <lb/>mutatur, aut quolibet modo patitur &longs;ub ratione, qua <lb/>aliud: vt facilè intelligere po&longs;&longs;umus ex his, quæ ab Ari&longs;totele <lb/>&longs;cripta <expan abbr="fuerũt">fuerunt</expan> libro nono Diuinorum particula &longs;ecunda: eam <lb/>ob rem Auerroes Philo&longs;ophus maior omni genere laudis, in <lb/>eadem commentatione dixit. </s> | <s>SCIENDVM <emph type="italics"/>primo materiam primam e&longs;&longs;e naturam <lb/>quamdam, &longs;iue principium quoddam, quo aliud ab alio <lb/>mutatur, aut quolibet modo patitur &longs;ub ratione, qua <lb/>aliud: vt facilè intelligere po&longs;&longs;umus ex his, quæ ab Ari&longs;totele <lb/>&longs;cripta <expan abbr="fuerũt">fuerunt</expan> libro nono Diuinorum particula &longs;ecunda: eam <lb/>ob rem Auerroes Philo&longs;ophus maior omni genere laudis, in <lb/>eadem commentatione dixit. </s> |
| | |
| <s>Materia prima quamlibet per <lb/>petiendi facultatem definit, perindeac definitio actionis primæ <lb/>formæ quamlibet agentem facultatem definire &longs;olet; cuius di­<lb/>ctiratio ab eodem Auerroe redditur libro duodecimo Diui­<lb/>norum commentatione duodeuige&longs;ima: quia &longs;cilicet formæ <lb/>omnes, omne&longs;que proportiones &longs;unt in facultate patien­<lb/>di primæ materiæ, & in facultate agendi primi motoris.<emph.end type="italics"/><pb pagenum="90"/><emph type="italics"/>Ideo per primum motorem, primamque materiam definiri <lb/>debent. </s> | <s>Materia prima quamlibet per <lb/>petiendi facultatem definit, perindeac definitio actionis primæ <lb/>formæ quamlibet agentem facultatem definire &longs;olet; cuius di­<lb/>ctiratio ab eodem Auerroe redditur libro duodecimo Diui­<lb/>norum commentatione duodeuige&longs;ima: quia &longs;cilicet formæ <lb/>omnes, omne&longs;que proportiones &longs;unt in facultate patien­<lb/>di primæ materiæ, & in facultate agendi primi motoris.<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/110.jpg" pagenum="90"/><emph type="italics"/>Ideo per primum motorem, primamque materiam definiri <lb/>debent. </s> |
| | |
| <s>Sunt enim hæc duo extremà, quæmaximè distant <lb/>inter ea omnia, quæ &longs;unt in vniuer&longs;o. </s> | <s>Sunt enim hæc duo extremà, quæmaximè distant <lb/>inter ea omnia, quæ &longs;unt in vniuer&longs;o. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Mundum <lb/>hunc vniuer&longs;um vastissimum quoddam referre corpus; cuius <lb/>duæ &longs;unt &longs;uperficies, altitudinis altera, altera verò profun­<lb/>ditatis: ea, quæ e&longs;t altitudinis, &longs;uprema &longs;edes est primæ for­<lb/>mæ, & ea, quæ e&longs;t profunditatis, locus e&longs;t infimus primæ ma­<lb/>teriæ, quæ in nihilum non de&longs;init, &longs;ed certè est aliquid vt eam <lb/>aliquid e&longs;&longs;e Aristoteles demon&longs;trat, nempe &longs;ub&longs;tantia, libro <lb/>&longs;ecundo de anima particula &longs;ecunda, dum &longs;ub&longs;tantiam <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> <lb/>tripartito diui&longs;it: in formam, quæ e&longs;t actus: in <expan abbr="materiã">materiam</expan>, quæ <lb/>est facultas: & in id, quod e&longs;t ex vtri&longs;que <expan abbr="concretũ">concretum</expan>: & Auer <lb/>roes libro tertio de anima commentatione quinta in &longs;olutione <lb/>tertiæ quæ&longs;tionis exponens illud, quod ex Ari&longs;totele na&longs;citur <lb/>particula quarta eiu&longs;dem libri. </s> | <s>Mundum <lb/>hunc vniuer&longs;um vastissimum quoddam referre corpus; cuius <lb/>duæ &longs;unt &longs;uperficies, altitudinis altera, altera verò profun­<lb/>ditatis: ea, quæ e&longs;t altitudinis, &longs;uprema &longs;edes est primæ for­<lb/>mæ, & ea, quæ e&longs;t profunditatis, locus e&longs;t infimus primæ ma­<lb/>teriæ, quæ in nihilum non de&longs;init, &longs;ed certè est aliquid vt eam <lb/>aliquid e&longs;&longs;e Aristoteles demon&longs;trat, nempe &longs;ub&longs;tantia, libro <lb/>&longs;ecundo de anima particula &longs;ecunda, dum &longs;ub&longs;tantiam <expan abbr="omn&etilde;">omnem</expan> <lb/>tripartito diui&longs;it: in formam, quæ e&longs;t actus: in <expan abbr="materiã">materiam</expan>, quæ <lb/>est facultas: & in id, quod e&longs;t ex vtri&longs;que <expan abbr="concretũ">concretum</expan>: & Auer <lb/>roes libro tertio de anima commentatione quinta in &longs;olutione <lb/>tertiæ quæ&longs;tionis exponens illud, quod ex Ari&longs;totele na&longs;citur <lb/>particula quarta eiu&longs;dem libri. </s> |
| | |
| <s>Omne recipiens debet e&longs;&longs;e de­<lb/>nudatum à natura recepti dixit Ari&longs;totelem non e&longs;&longs;e ita in­<lb/>telligendum, vt id nihil &longs;it, quod accepturum e&longs;t aliquid; immo <lb/>aliqua natura &longs;it oportet ea, quæ acceptura e&longs;t aliquid: modo <lb/>id non &longs;it; quod accipere debet, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> nihil idem &longs;emetip&longs;um <lb/>accipit; id etiam magnus Plotinus eodem in libro probauit,<emph.end type="italics"/><pb pagenum="91"/><emph type="italics"/>dum &longs;crip&longs;it. </s> | <s>Omne recipiens debet e&longs;&longs;e de­<lb/>nudatum à natura recepti dixit Ari&longs;totelem non e&longs;&longs;e ita in­<lb/>telligendum, vt id nihil &longs;it, quod accepturum e&longs;t aliquid; immo <lb/>aliqua natura &longs;it oportet ea, quæ acceptura e&longs;t aliquid: modo <lb/>id non &longs;it; quod accipere debet, <expan abbr="quoniã">quoniam</expan> nihil idem &longs;emetip&longs;um <lb/>accipit; id etiam magnus Plotinus eodem in libro probauit,<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/111.jpg" pagenum="91"/><emph type="italics"/>dum &longs;crip&longs;it. </s> |
| | |
| <s>Quodpati potest ab actu, non e&longs;t actus; cum ni­<lb/>hil à &longs;e ip&longs;o patiatur, &longs;ed à contrario, & quod omnem actum <lb/>accipit, non e&longs;t actus; quia nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt quod accipit, &longs;it omni­<lb/>no expers rei illius, quam accipit, & quod cuilibet actui &longs;ub­<lb/>sternitur, aliquid certè erit, &longs;ed non actus, nihil enim idem &longs;i­<lb/>bi ip&longs;i &longs;ubiicitur. </s> | <s>Quodpati potest ab actu, non e&longs;t actus; cum ni­<lb/>hil à &longs;e ip&longs;o patiatur, &longs;ed à contrario, & quod omnem actum <lb/>accipit, non e&longs;t actus; quia nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt quod accipit, &longs;it omni­<lb/>no expers rei illius, quam accipit, & quod cuilibet actui &longs;ub­<lb/>sternitur, aliquid certè erit, &longs;ed non actus, nihil enim idem &longs;i­<lb/>bi ip&longs;i &longs;ubiicitur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Verum &longs;olus Ari&longs;toteles remhanc ob&longs;curissi­<lb/>mam comprehendit; illiusque natur am propriam intus, & in <lb/>cute nouit; propriisque coloribus ad viuum expressit, dum di­<lb/>xit, materiam nullum certè e&longs;&longs;e actum, nullum alium actum <lb/>habere, id quod alibi demonstrauimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Verum &longs;olus Ari&longs;toteles remhanc ob&longs;curissi­<lb/>mam comprehendit; illiusque natur am propriam intus, & in <lb/>cute nouit; propriisque coloribus ad viuum expressit, dum di­<lb/>xit, materiam nullum certè e&longs;&longs;e actum, nullum alium actum <lb/>habere, id quod alibi demonstrauimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Sicut materia e&longs;t principium patiendi, ita forma est prin<emph.end type="italics"/><pb pagenum="92"/><emph type="italics"/>cipium agendi, formæ enim e&longs;t mouere, & agere; alterius ve­<lb/>rò naturæ, id e&longs;t materiæ, e&longs;t moueri, & pati: vt ab Aristo­<lb/>tele &longs;cribitur libro &longs;ecundo de ortu, & interitu particula quin <lb/>quage&longs;imatertia. </s> | <s><emph type="italics"/>Sicut materia e&longs;t principium patiendi, ita forma est prin<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/112.jpg" pagenum="92"/><emph type="italics"/>cipium agendi, formæ enim e&longs;t mouere, & agere; alterius ve­<lb/>rò naturæ, id e&longs;t materiæ, e&longs;t moueri, & pati: vt ab Aristo­<lb/>tele &longs;cribitur libro &longs;ecundo de ortu, & interitu particula quin <lb/>quage&longs;imatertia. </s> |
| | |
| <s>Eam ob cau&longs;am Auerroes libro nono Di­<lb/>uinorum &longs;criptum reliquit: materiam e&longs;&longs;e principium, quo <lb/>aliud mutatur ab alio &longs;ub ratione, qua aliud; & formam e&longs;&longs;e <lb/>principium, quo aliud mutat aliud &longs;ub ratione, qua aliud.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Eam ob cau&longs;am Auerroes libro nono Di­<lb/>uinorum &longs;criptum reliquit: materiam e&longs;&longs;e principium, quo <lb/>aliud mutatur ab alio &longs;ub ratione, qua aliud; & formam e&longs;&longs;e <lb/>principium, quo aliud mutat aliud &longs;ub ratione, qua aliud.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s>CIRCA <emph type="italics"/>hæc duo naturalium omnium rerum prima <lb/>principia, quod ad eorum numerum attinet, inter Pla­<lb/>tonem, Pythagoram, & Aristotelem egregiè <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>; <lb/>ea enim, quæ de &longs;ententia Ari&longs;totelis &longs;upra retulimus, apud <lb/>Platonemin Timæo leguntur; vbimateriam eamdem <expan abbr="matr&etilde;">matrem</expan>, <lb/>receptaculum, & omnium formarum nutricem appellat: ma <lb/>trem quidem, quia perindeac mater in vtero prolem concipit, <lb/>& conceptam parit donec eamdem parturiat; ita & materia <lb/>rerum mortalium fœcundi ssima mater innumer abilibus gra­<lb/>uidata formis omnia gignit, & fundit ex &longs;e&longs;e; receptaculum <lb/>autem, quia formas intra &longs;ua vi&longs;cera accipit: nutricem, quia <lb/>ea&longs;dem fouet, & alit, vt probæ nutrices modo natos infan­<lb/>tes amabili &longs;inu fouere, & alere &longs;olent.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>CIRCA <emph type="italics"/>hæc duo naturalium omnium rerum prima <lb/>principia, quod ad eorum numerum attinet, inter Pla­<lb/>tonem, Pythagoram, & Aristotelem egregiè <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan>; <lb/>ea enim, quæ de &longs;ententia Ari&longs;totelis &longs;upra retulimus, apud <lb/>Platonemin Timæo leguntur; vbimateriam eamdem <expan abbr="matr&etilde;">matrem</expan>, <lb/>receptaculum, & omnium formarum nutricem appellat: ma <lb/>trem quidem, quia perindeac mater in vtero prolem concipit, <lb/>& conceptam parit donec eamdem parturiat; ita & materia <lb/>rerum mortalium fœcundi ssima mater innumer abilibus gra­<lb/>uidata formis omnia gignit, & fundit ex &longs;e&longs;e; receptaculum <lb/>autem, quia formas intra &longs;ua vi&longs;cera accipit: nutricem, quia <lb/>ea&longs;dem fouet, & alit, vt probæ nutrices modo natos infan­<lb/>tes amabili &longs;inu fouere, & alere &longs;olent.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Sed non minima inter Platonicos di&longs;&longs;en&longs;io inter cedit: nam <lb/><expan abbr="Platonicorũ">Platonicorum</expan> alij hoc formæ genus in duas naturas <expan abbr="partiũtur">partiuntur</expan>, <lb/>in mathematicas <expan abbr="inquã">inquam</expan> formas, <expan abbr="atq.">atque</expan> Ideas; Alij verò hæc duo <lb/>ad <expan abbr="vnã">vnam</expan>, eamdemque Idearum <expan abbr="naturã">naturam</expan> pertinere contendunt.<emph.end type="italics"/><pb pagenum="93"/><emph type="italics"/>Pythagoras Ideas tollit, & mathematica relinquit, in <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="re-rũ">re­<lb/>rum</expan> medio &longs;ita, quæ intellectu, & quæ &longs;en&longs;u <expan abbr="agno&longs;cũtur">agno&longs;cuntur</expan>, id quod <lb/>Simplicius, atque Themi&longs;tius Ari&longs;toteli a&longs;crip&longs;erunt in pro­<lb/>logo libri primi Phy&longs;icorum, quem locum alibi expo&longs;uimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Sed non minima inter Platonicos di&longs;&longs;en&longs;io inter cedit: nam <lb/><expan abbr="Platonicorũ">Platonicorum</expan> alij hoc formæ genus in duas naturas <expan abbr="partiũtur">partiuntur</expan>, <lb/>in mathematicas <expan abbr="inquã">inquam</expan> formas, <expan abbr="atq.">atque</expan> Ideas; Alij verò hæc duo <lb/>ad <expan abbr="vnã">vnam</expan>, eamdemque Idearum <expan abbr="naturã">naturam</expan> pertinere contendunt.<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/113.jpg" pagenum="93"/><emph type="italics"/>Pythagoras Ideas tollit, & mathematica relinquit, in <expan abbr="earũ">earum</expan> <expan abbr="re-rũ">re­<lb/>rum</expan> medio &longs;ita, quæ intellectu, & quæ &longs;en&longs;u <expan abbr="agno&longs;cũtur">agno&longs;cuntur</expan>, id quod <lb/>Simplicius, atque Themi&longs;tius Ari&longs;toteli a&longs;crip&longs;erunt in pro­<lb/>logo libri primi Phy&longs;icorum, quem locum alibi expo&longs;uimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>In forma di&longs;crepant, nam Plato in Timæo, Parmenide, <lb/>ac Phœdone Ideam loco formæ, quam Ari&longs;toteles in mate­<lb/>ria po&longs;uit, veluti principium à rebus, quæ fiunt &longs;eparatum, in <lb/>Dei mente collocauit; quibus de rebus grauissimis nunc di&longs;pu­<lb/>tandum non est.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>In forma di&longs;crepant, nam Plato in Timæo, Parmenide, <lb/>ac Phœdone Ideam loco formæ, quam Ari&longs;toteles in mate­<lb/>ria po&longs;uit, veluti principium à rebus, quæ fiunt &longs;eparatum, in <lb/>Dei mente collocauit; quibus de rebus grauissimis nunc di&longs;pu­<lb/>tandum non est.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Principium agendi &longs;ine vllo extrin&longs;eco motore vi, <expan abbr="naturaq.">naturaque</expan> <lb/>&longs;ua propria in actum erumpit, modo &longs;ubiacentem materiam <lb/>habeat, in qua, & circa quam agendo vim &longs;uam exercere <lb/>possit; vt ignis ad calefaciendum nullum motorem expectat <lb/>extrin&longs;ecum, &longs;ed vi, naturaque &longs;ua propria calefacit, modo <lb/>id ad&longs;it; quod calefieri po&longs;&longs;et. </s> | <s><emph type="italics"/>Principium agendi &longs;ine vllo extrin&longs;eco motore vi, <expan abbr="naturaq.">naturaque</expan> <lb/>&longs;ua propria in actum erumpit, modo &longs;ubiacentem materiam <lb/>habeat, in qua, & circa quam agendo vim &longs;uam exercere <lb/>possit; vt ignis ad calefaciendum nullum motorem expectat <lb/>extrin&longs;ecum, &longs;ed vi, naturaque &longs;ua propria calefacit, modo <lb/>id ad&longs;it; quod calefieri po&longs;&longs;et. </s> |
| | |
| <s>Id tamen perpetuò verum non <lb/>est, &longs;ed in his agentibus dumtaxat, quæ vim &longs;uam agendi <lb/>actu, & non &longs;ola facultate obtinent: hæc prima quaque <lb/>occa&longs;ione agunt, hæc &longs;unt quæcumque cælesti, diuinoque ca­<lb/>lore agunt, vt &longs;ol & animantes omnes actu agendi vires ha­<lb/>bent complures, easque &longs;ic promptas, vt &longs;emper <expan abbr="agãt">agant</expan>, nec vllius <lb/>externi &longs;ub&longs;idij ope, à qua irritentur, indigeant; ea porrò agen <lb/>tia, quæ potestate dumtaxat vires habent in&longs;itas, easque con­<lb/>&longs;opitas, ab illis excitari debent, quæ actu vigent; vt piper, etiam <lb/>&longs;i actu frigidum editur, protinus vt expul&longs;o frigore ab innato<emph.end type="italics"/><pb pagenum="94"/><emph type="italics"/>no&longs;tro calore irritatur, tunc &longs;uo ip&longs;ius calore, quo non actu, &longs;ed <lb/>facultate præditum erat; nos acerrimè vrit, de quo Galenus, <lb/>libro octauo &longs;imp. </s> | <s>Id tamen perpetuò verum non <lb/>est, &longs;ed in his agentibus dumtaxat, quæ vim &longs;uam agendi <lb/>actu, & non &longs;ola facultate obtinent: hæc prima quaque <lb/>occa&longs;ione agunt, hæc &longs;unt quæcumque cælesti, diuinoque ca­<lb/>lore agunt, vt &longs;ol & animantes omnes actu agendi vires ha­<lb/>bent complures, easque &longs;ic promptas, vt &longs;emper <expan abbr="agãt">agant</expan>, nec vllius <lb/>externi &longs;ub&longs;idij ope, à qua irritentur, indigeant; ea porrò agen <lb/>tia, quæ potestate dumtaxat vires habent in&longs;itas, easque con­<lb/>&longs;opitas, ab illis excitari debent, quæ actu vigent; vt piper, etiam <lb/>&longs;i actu frigidum editur, protinus vt expul&longs;o frigore ab innato<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/114.jpg" pagenum="94"/><emph type="italics"/>no&longs;tro calore irritatur, tunc &longs;uo ip&longs;ius calore, quo non actu, &longs;ed <lb/>facultate præditum erat; nos acerrimè vrit, de quo Galenus, <lb/>libro octauo &longs;imp. </s> |
| | |
| <s>& libro quarto de &longs;anitate tuenda, & ali­<lb/>bi &longs;æpe.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>& libro quarto de &longs;anitate tuenda, & ali­<lb/>bi &longs;æpe.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Primæ formæ &longs;unt: quæ à vero agente, per verum <lb/>motum veramque mutationem ex materiæ vtero extrahun­<lb/>tur, hæ dant e&longs;&longs;e materiæ, & à materia illud vicissim <expan abbr="accipiũt">accipiunt</expan> <lb/>in diuer&longs;o tamen genere cau&longs;æ; cuius classis &longs;unt omnes formæ <lb/>materiales elementorum, & eorum omnium, quæ ex eorum­<lb/>dem mixtione na&longs;cuntur. </s> | <s>Primæ formæ &longs;unt: quæ à vero agente, per verum <lb/>motum veramque mutationem ex materiæ vtero extrahun­<lb/>tur, hæ dant e&longs;&longs;e materiæ, & à materia illud vicissim <expan abbr="accipiũt">accipiunt</expan> <lb/>in diuer&longs;o tamen genere cau&longs;æ; cuius classis &longs;unt omnes formæ <lb/>materiales elementorum, & eorum omnium, quæ ex eorum­<lb/>dem mixtione na&longs;cuntur. </s> |
| | |
| <s>Cum de mortalibus formis agimus, <lb/>hominis intellectum &longs;emper excipimus, quem immixtum, & <lb/>immaterialem e&longs;&longs;e alibi demonstrauimus, idque de &longs;ententia <lb/>Ari&longs;totelis, aduer&longs;us quo&longs;dam, qui ventri, & veneri operam <lb/>ludunt; & omnia, cum corpore, pariter concidere cupiunt; nul<emph.end type="italics"/><pb pagenum="95"/><emph type="italics"/>lum futurum iudicem optant, qui huius vitæ rationem à nobis <lb/>po&longs;t hac repo&longs;cat, & eam ob &longs;olam cau&longs;am cum animarum <lb/>immortalitate <expan abbr="perpetuũ">perpetuum</expan> bellum gerunt. </s> | <s>Cum de mortalibus formis agimus, <lb/>hominis intellectum &longs;emper excipimus, quem immixtum, & <lb/>immaterialem e&longs;&longs;e alibi demonstrauimus, idque de &longs;ententia <lb/>Ari&longs;totelis, aduer&longs;us quo&longs;dam, qui ventri, & veneri operam <lb/>ludunt; & omnia, cum corpore, pariter concidere cupiunt; nul<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/115.jpg" pagenum="95"/><emph type="italics"/>lum futurum iudicem optant, qui huius vitæ rationem à nobis <lb/>po&longs;t hac repo&longs;cat, & eam ob &longs;olam cau&longs;am cum animarum <lb/>immortalitate <expan abbr="perpetuũ">perpetuum</expan> bellum gerunt. </s> |
| | |
| <s>Quamquam anima<gap/><lb/>nostras, extinctis corporibus e&longs;&longs;e &longs;uperstites, nec vllavi fati <lb/>perimipo&longs;&longs;e alio modo, de &longs;ententia Ari&longs;totelis confirmamus, <lb/>& aliter &longs;ecundum catholicam veritatem credimus; hæc obi­<lb/>ter, & veluti pertran&longs;ennam, nunc adrem paullo <expan abbr="antecœptã">antecœptam</expan> <lb/>reuertimur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Quamquam animas<lb/>nostras, extinctis corporibus e&longs;&longs;e &longs;uperstites, nec vllavi fati <lb/>perimipo&longs;&longs;e alio modo, de &longs;ententia Ari&longs;totelis confirmamus, <lb/>& aliter &longs;ecundum catholicam veritatem credimus; hæc obi­<lb/>ter, & veluti pertran&longs;ennam, nunc adrem paullo <expan abbr="antecœptã">antecœptam</expan> <lb/>reuertimur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Formæ immunes à materia &longs;unt cæle&longs;tium, & <expan abbr="Diuinorũ">Diuinorum</expan> <lb/>corporum formæ, & hominis intellectus: hæ, per verum mo­<lb/>tum, veramque mutationem, ab agente vero ex abditissimis <lb/>materia recessibus non educuntur; nec à materia aliquod e&longs;&longs;e <lb/>mutuantur, &longs;edmateriæ globorum cælestium, & humanæ na <lb/>turæ e&longs;&longs;e communicant, vel vt &longs;oli fines actu existentem ma­<lb/>teriam con&longs;eruantes, vel vt efficientes metaphorici, vel mate­<lb/>riæ nullum e&longs;&longs;e <expan abbr="cõmunicant">communicant</expan>, &longs;edeam tantum mouent, regunt, <lb/>atque gubernant: huius generis (vti diximus) &longs;unt formæ cæ <lb/>lestes, quæ ex cæle&longs;tium <expan abbr="globorũ">globorum</expan> materia nullaratione extra <lb/>huntur; à cælo nullum e&longs;&longs;e mutuantur, &longs;ed cælo tantum assi­<lb/>&longs;tunt, illudque con&longs;eruant, <expan abbr="conuer&longs;ioneq.">conuer&longs;ioneque</expan> rotunda cæle&longs;tes glo­<lb/>bos ab ortu in occa&longs;um, & ab occa&longs;u in ortum vicissimrecur­<lb/>rentes vigintiquatuor horarum &longs;pacio, ocissimè ver&longs;ant: inter <lb/>has formas à materia pror&longs;us immunes à nobis relatus est <lb/>hominis intellectus immortalis.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Formæ immunes à materia &longs;unt cæle&longs;tium, & <expan abbr="Diuinorũ">Diuinorum</expan> <lb/>corporum formæ, & hominis intellectus: hæ, per verum mo­<lb/>tum, veramque mutationem, ab agente vero ex abditissimis <lb/>materia recessibus non educuntur; nec à materia aliquod e&longs;&longs;e <lb/>mutuantur, &longs;edmateriæ globorum cælestium, & humanæ na <lb/>turæ e&longs;&longs;e communicant, vel vt &longs;oli fines actu existentem ma­<lb/>teriam con&longs;eruantes, vel vt efficientes metaphorici, vel mate­<lb/>riæ nullum e&longs;&longs;e <expan abbr="cõmunicant">communicant</expan>, &longs;edeam tantum mouent, regunt, <lb/>atque gubernant: huius generis (vti diximus) &longs;unt formæ cæ <lb/>lestes, quæ ex cæle&longs;tium <expan abbr="globorũ">globorum</expan> materia nullaratione extra <lb/>huntur; à cælo nullum e&longs;&longs;e mutuantur, &longs;ed cælo tantum assi­<lb/>&longs;tunt, illudque con&longs;eruant, <expan abbr="conuer&longs;ioneq.">conuer&longs;ioneque</expan> rotunda cæle&longs;tes glo­<lb/>bos ab ortu in occa&longs;um, & ab occa&longs;u in ortum vicissimrecur­<lb/>rentes vigintiquatuor horarum &longs;pacio, ocissimè ver&longs;ant: inter <lb/>has formas à materia pror&longs;us immunes à nobis relatus est <lb/>hominis intellectus immortalis.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Uniuer&longs;a partitio e&longs;t Auerrois libro primo de Phy&longs;ico au <lb/>ditu commentatione vltima, & libro tertio de anima commen <lb/>tatione quinta, & libro de &longs;ubstantia orbis capite primo.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Uniuer&longs;a partitio e&longs;t Auerrois libro primo de Phy&longs;ico au <lb/>ditu commentatione vltima, & libro tertio de anima commen <lb/>tatione quinta, & libro de &longs;ubstantia orbis capite primo.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Differunt hæ formæ; quia materiæ à formis materialibus, <lb/>& formæ materiales ab earumdem materiis à &longs;e inuicem, vl­<lb/>tro, citroque perfectionem, atque imperfectionem <expan abbr="mutuãtur">mutuantur</expan>.<emph.end type="italics"/><pb pagenum="96"/><emph type="italics"/>cum exten&longs;a materia materiales formæ <expan abbr="ext&etilde;duntur">extenduntur</expan>: cum di­<lb/>uidua materia, & ip&longs;æ diuiduntur: quapropter in eis e&longs;t to­<lb/>tum, & pars, perindeac in earumdem materia, & licet for­<lb/>ma, vt forma, &longs;it actus: forma tamen, vt in materia, facul­<lb/>tatis e&longs;t particeps, omnemque ex materia na&longs;centem imper­<lb/>fectionem a&longs;ci&longs;cit, <expan abbr="cũreciprocatione">curreciprocatione</expan> tamen, vt materia a&longs;ci­<lb/>&longs;cat &longs;ibi perfectionem formæ illius, cuius munere fit, vt actu <lb/>existat. </s> | <s><emph type="italics"/>Differunt hæ formæ; quia materiæ à formis materialibus, <lb/>& formæ materiales ab earumdem materiis à &longs;e inuicem, vl­<lb/>tro, citroque perfectionem, atque imperfectionem <expan abbr="mutuãtur">mutuantur</expan>.<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/116.jpg" pagenum="96"/><emph type="italics"/>cum exten&longs;a materia materiales formæ <expan abbr="ext&etilde;duntur">extenduntur</expan>: cum di­<lb/>uidua materia, & ip&longs;æ diuiduntur: quapropter in eis e&longs;t to­<lb/>tum, & pars, perindeac in earumdem materia, & licet for­<lb/>ma, vt forma, &longs;it actus: forma tamen, vt in materia, facul­<lb/>tatis e&longs;t particeps, omnemque ex materia na&longs;centem imper­<lb/>fectionem a&longs;ci&longs;cit, <expan abbr="cũreciprocatione">curreciprocatione</expan> tamen, vt materia a&longs;ci­<lb/>&longs;cat &longs;ibi perfectionem formæ illius, cuius munere fit, vt actu <lb/>existat. </s> |
| | |
| <s>Formæ à materia pror&longs;us immunes à materiæ con­<lb/>tagio&longs;is, ac morbo&longs;is conditionibus non afficiuntur; quod ex <lb/>materiæ facultate non educantur, nec vnà cum exten&longs;ama­<lb/>teria extendantur, diui&longs;ione materiæ non diuidantur, vacent <lb/>que toto, & partibus; nec ratione qua formæ perfectionem à <lb/>materia mutuantur: quoniam forma, & perfectio &longs;unt <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <lb/>& idem: nec ratione, qua materiæ &longs;int alligatæ: quod earum <lb/>dem formarum natura à materia omnino immunis, nullius <lb/>&longs;it materiæ particeps; ideo ab ea nec affici, nec infici valeat. <lb/></s> | <s>Formæ à materia pror&longs;us immunes à materiæ con­<lb/>tagio&longs;is, ac morbo&longs;is conditionibus non afficiuntur; quod ex <lb/>materiæ facultate non educantur, nec vnà cum exten&longs;ama­<lb/>teria extendantur, diui&longs;ione materiæ non diuidantur, vacent <lb/>que toto, & partibus; nec ratione qua formæ perfectionem à <lb/>materia mutuantur: quoniam forma, & perfectio &longs;unt <expan abbr="vnũ">vnum</expan>, <lb/>& idem: nec ratione, qua materiæ &longs;int alligatæ: quod earum <lb/>dem formarum natura à materia omnino immunis, nullius <lb/>&longs;it materiæ particeps; ideo ab ea nec affici, nec infici valeat. <lb/></s> |
| | |
| |
| <s>Cap. XVII.<!-- KEEP S--></s> | <s>Cap. XVII.<!-- KEEP S--></s> |
| </p><p type="main"> | </p><p type="main"> |
| | |
| <s>TERTIO <emph type="italics"/>&longs;ciendum, action<gap/>m, & perpessionem ab <lb/>vna, eademque natura manare non po&longs;&longs;e. </s> | <s>TERTIO <emph type="italics"/>&longs;ciendum, actionem, & perpessionem ab <lb/>vna, eademque natura manare non po&longs;&longs;e. </s> |
| | |
| <s>Actio enim<emph.end type="italics"/><pb pagenum="97"/><emph type="italics"/>manat à forma, & perpessio à materia primam &longs;uiortus ori­<lb/>ginem repetit, hæ duæ &longs;unt horum effectuum cau&longs;æ, primo <lb/>diuer&longs;æ; nam &longs;i actio à materia manaret; cum vna nume­<lb/>ro &longs;ub omnibus formis materia &longs;it; vna etiam erit omnium <lb/>actio: nunc autem, cum diuer&longs;æ diuer&longs;orum corporum actio­<lb/>nes appareant: non per materiam vnam, &longs;ed per formas di­<lb/>uer&longs;as, diuer&longs;a corpora agunt; neque id quidem immeritò: qu<gap/><lb/>niam quaratione corpora &longs;unt, eadem agunt. </s> | <s>Actio enim<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/117.jpg" pagenum="97"/><emph type="italics"/>manat à forma, & perpessio à materia primam &longs;uiortus ori­<lb/>ginem repetit, hæ duæ &longs;unt horum effectuum cau&longs;æ, primo <lb/>diuer&longs;æ; nam &longs;i actio à materia manaret; cum vna nume­<lb/>ro &longs;ub omnibus formis materia &longs;it; vna etiam erit omnium <lb/>actio: nunc autem, cum diuer&longs;æ diuer&longs;orum corporum actio­<lb/>nes appareant: non per materiam vnam, &longs;ed per formas di­<lb/>uer&longs;as, diuer&longs;a corpora agunt; neque id quidem immeritò: quo<lb/>niam quaratione corpora &longs;unt, eadem agunt. </s> |
| | |
| <s>Sunt autem <lb/>non per materiam in &longs;pecie hac, velilla, &longs;ed per hanc <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>vel illam: per hanc ergo formam, vel illam, hanc vel illam <lb/>actionem ab&longs;oluunt: præ&longs;ertim, cumid, quod agit ei, quod <lb/>patitur, præ&longs;to &longs;it per formam; & in materiam alienam, <lb/>agens, per formævim, tran&longs;eat: vt efficacitate frigiditatis <lb/>aqua frigefacit; & ignis per caliditatem calefacit. </s> | <s>Sunt autem <lb/>non per materiam in &longs;pecie hac, velilla, &longs;ed per hanc <expan abbr="formã">formam</expan>, <lb/>vel illam: per hanc ergo formam, vel illam, hanc vel illam <lb/>actionem ab&longs;oluunt: præ&longs;ertim, cumid, quod agit ei, quod <lb/>patitur, præ&longs;to &longs;it per formam; & in materiam alienam, <lb/>agens, per formævim, tran&longs;eat: vt efficacitate frigiditatis <lb/>aqua frigefacit; & ignis per caliditatem calefacit. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Arsitem, quæ naturam diligenter imi <lb/>tatur, &longs;imile amat institutum: qualem enim &longs;peciem domus <lb/>Architectus animo concipit, talem is domum è lignis, & <lb/>lapidibus molitur: præterquam quod natura eas res mo­<lb/>ueat, atque ver&longs;et; in quibus intus inclu&longs;a est: vt liquido con­<lb/>&longs;tat, ex definitione naturæ. </s> | <s>Arsitem, quæ naturam diligenter imi <lb/>tatur, &longs;imile amat institutum: qualem enim &longs;peciem domus <lb/>Architectus animo concipit, talem is domum è lignis, & <lb/>lapidibus molitur: præterquam quod natura eas res mo­<lb/>ueat, atque ver&longs;et; in quibus intus inclu&longs;a est: vt liquido con­<lb/>&longs;tat, ex definitione naturæ. </s> |
| | |
| <s>Ars verò vim &longs;uam rebus exter <lb/>nis effingendis adhibet, ita vt &longs;emper, quod &longs;iue ab arte, &longs;iue <lb/>à natura gignitur &longs;imile &longs;it ei, à quo gignitur ratione formæ, <lb/>cui tamquam principio, in generatione datur, vt agat, & non <lb/>ratione materiæ quæ in eadem generatione, vt &longs;ubiacens ra­<lb/>tionis principium, patitur.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="98"/><p type="main"> | <s>Ars verò vim &longs;uam rebus exter <lb/>nis effingendis adhibet, ita vt &longs;emper, quod &longs;iue ab arte, &longs;iue <lb/>à natura gignitur &longs;imile &longs;it ei, à quo gignitur ratione formæ, <lb/>cui tamquam principio, in generatione datur, vt agat, & non <lb/>ratione materiæ quæ in eadem generatione, vt &longs;ubiacens ra­<lb/>tionis principium, patitur.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/118.jpg" pagenum="98"/><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Hinc &longs;equitur: id quod est ex materia, & ex forma con­<lb/>cretum, facere, mouere, & actu exi&longs;tere, ratione formæ: pati, <lb/>moueri, existere po&longs;&longs;e, ratione materiæ; e&longs;t tunc idem actu <lb/>& facultate, &longs;ed ratione diuer&longs;arum partium; actu ratione <lb/>formæ facultate ratione materiæ facit, & patitur ratione di­<lb/>uer&longs;a; facit ratione formæ patitur ratione materiæ mouet, <lb/>& mouetur: mouet ratione formæ; mouetur ratione materiæ.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Hinc &longs;equitur: id quod est ex materia, & ex forma con­<lb/>cretum, facere, mouere, & actu exi&longs;tere, ratione formæ: pati, <lb/>moueri, existere po&longs;&longs;e, ratione materiæ; e&longs;t tunc idem actu <lb/>& facultate, &longs;ed ratione diuer&longs;arum partium; actu ratione <lb/>formæ facultate ratione materiæ facit, & patitur ratione di­<lb/>uer&longs;a; facit ratione formæ patitur ratione materiæ mouet, <lb/>& mouetur: mouet ratione formæ; mouetur ratione materiæ.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Cau&longs;a, per quam actio, & passio, non ab eadem, &longs;ed à di­<lb/>uer&longs;a natura na&longs;catur, e&longs;t: quia quod facit, quatenus est <lb/>actu, facit; & quod patitur, quatenus e&longs;t, facultate patitur; <lb/>actus autem, & facultas &longs;unt differentiæ valdè oppo&longs;itæ vt <lb/>dixit Auerroes libro primo de anima commentatione &longs;exta: <lb/>quæ vni eidemque naturæ, &longs;ub eadem ratione, & re&longs;pectu <lb/>eiu&longs;dem a&longs;cribi non po&longs;&longs;unt; nam &longs;i actio, & perpessio ab ea­<lb/>dem natura &longs;ub eadem ratione, & re&longs;pectu eiu&longs;dem produ­<lb/>cerentur, idem, omnibus modis idem e&longs;&longs;et actu, & pote&longs;tate: <lb/>cui dicto vniuer&longs;a Philo&longs;ophorum classis omnino reclamat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Cau&longs;a, per quam actio, & passio, non ab eadem, &longs;ed à di­<lb/>uer&longs;a natura na&longs;catur, e&longs;t: quia quod facit, quatenus est <lb/>actu, facit; & quod patitur, quatenus e&longs;t, facultate patitur; <lb/>actus autem, & facultas &longs;unt differentiæ valdè oppo&longs;itæ vt <lb/>dixit Auerroes libro primo de anima commentatione &longs;exta: <lb/>quæ vni eidemque naturæ, &longs;ub eadem ratione, & re&longs;pectu <lb/>eiu&longs;dem a&longs;cribi non po&longs;&longs;unt; nam &longs;i actio, & perpessio ab ea­<lb/>dem natura &longs;ub eadem ratione, & re&longs;pectu eiu&longs;dem produ­<lb/>cerentur, idem, omnibus modis idem e&longs;&longs;et actu, & pote&longs;tate: <lb/>cui dicto vniuer&longs;a Philo&longs;ophorum classis omnino reclamat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Ex his &longs;equitur, grauitatem in corpore graui, & <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> <lb/>in corpore leui, <expan abbr="nõ">non</expan> moueri eo modo, quo mouet, mouent quate­<lb/>nus formæ: & mouentur quatenus in materia; &longs;iue grauitas, <lb/>& leuitas &longs;int elementorum formæ, &longs;iue accidentia propria, <lb/>quæ ad formas quàm proximè accedant; ex quibus immedia­<lb/>tèmanant; vt &longs;en&longs;i&longs;&longs;e videtur Auerroes libro quarto de cælo <lb/>commentatione vige&longs;imaquinta: grauitas enim, & leuitas, <lb/>& cæteræ elementorum qualitates quamquam non &longs;unt for­<lb/>mæ, elementorum tamen formæ dicuntur, quia his omnibus <lb/>qualitatibus in tenuissimas partes comminutis, elementorum <lb/>etiam formæ comminuuntur, & vnà cum elementorum ortu, <lb/>& interitu oriuntur, & intereunt: &longs;unt enim mediæ inter &longs;ub­<lb/>stantias, & accidentia: ad accidentia tamen propius, quam<emph.end type="italics"/><pb pagenum="99"/><emph type="italics"/>ad &longs;ub&longs;tantias accedunt; ideo accidentium, magis quam &longs;ub­<lb/>stantiarum proprietates imitantur, quo fit, vt elementorum <lb/>formæ <expan abbr="nõ">non</expan> minus quam &longs;i e&longs;&longs;ent accidentia, comminuantur, a<gap/><lb/>que intereant: altera prius existente in materia qualitate <lb/>con&longs;imili, per alterius nouæ qualitatis aduentum nouum ele­<lb/>mentum facilius gignitur: licet vnumquodque etiam contra­<lb/>rium elementum, ex vnoquoque etiam contrario elemento i<gap/><lb/>mediatè gignatur, auctis, & imminutis elementorum qualita­<lb/>tibus, elementorum formæ augentur, & minuuntur: ip&longs;is ge­<lb/>nitis, & peremptis gignuntur, & perimuntur; vt contra Aui <lb/>cennam a&longs;&longs;euer antem elementorum formas integras con&longs;er­<lb/>uari eorumdem qualitatibus comminutis; acutè, & grauiter <lb/>di&longs;putauit Auerroes, demonstrauitque Auicennæ dictum <lb/>tam fal&longs;um e&longs;&longs;e, quam fal&longs;issimum; vt alio loco vidimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s><emph type="italics"/>Ex his &longs;equitur, grauitatem in corpore graui, & <expan abbr="leuitat&etilde;">leuitatem</expan> <lb/>in corpore leui, <expan abbr="nõ">non</expan> moueri eo modo, quo mouet, mouent quate­<lb/>nus formæ: & mouentur quatenus in materia; &longs;iue grauitas, <lb/>& leuitas &longs;int elementorum formæ, &longs;iue accidentia propria, <lb/>quæ ad formas quàm proximè accedant; ex quibus immedia­<lb/>tèmanant; vt &longs;en&longs;i&longs;&longs;e videtur Auerroes libro quarto de cælo <lb/>commentatione vige&longs;imaquinta: grauitas enim, & leuitas, <lb/>& cæteræ elementorum qualitates quamquam non &longs;unt for­<lb/>mæ, elementorum tamen formæ dicuntur, quia his omnibus <lb/>qualitatibus in tenuissimas partes comminutis, elementorum <lb/>etiam formæ comminuuntur, & vnà cum elementorum ortu, <lb/>& interitu oriuntur, & intereunt: &longs;unt enim mediæ inter &longs;ub­<lb/>stantias, & accidentia: ad accidentia tamen propius, quam<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/119.jpg" pagenum="99"/><emph type="italics"/>ad &longs;ub&longs;tantias accedunt; ideo accidentium, magis quam &longs;ub­<lb/>stantiarum proprietates imitantur, quo fit, vt elementorum <lb/>formæ <expan abbr="nõ">non</expan> minus quam &longs;i e&longs;&longs;ent accidentia, comminuantur, at<lb/>que intereant: altera prius existente in materia qualitate <lb/>con&longs;imili, per alterius nouæ qualitatis aduentum nouum ele­<lb/>mentum facilius gignitur: licet vnumquodque etiam contra­<lb/>rium elementum, ex vnoquoque etiam contrario elemento im<lb/>mediatè gignatur, auctis, & imminutis elementorum qualita­<lb/>tibus, elementorum formæ augentur, & minuuntur: ip&longs;is ge­<lb/>nitis, & peremptis gignuntur, & perimuntur; vt contra Aui <lb/>cennam a&longs;&longs;euer antem elementorum formas integras con&longs;er­<lb/>uari eorumdem qualitatibus comminutis; acutè, & grauiter <lb/>di&longs;putauit Auerroes, demonstrauitque Auicennæ dictum <lb/>tam fal&longs;um e&longs;&longs;e, quam fal&longs;issimum; vt alio loco vidimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>Detriplici elementorum facultate. <lb/></s> | <s>Detriplici elementorum facultate. <lb/></s> |
| | |
| |
| <s>Cap. XVIII.<!-- KEEP S--></s> | <s>Cap. XVIII.<!-- KEEP S--></s> |
| </p><p type="main"> | </p><p type="main"> |
| | |
| <s>QVARTO <emph type="italics"/>&longs;ciendum, elementorum facultatem, &longs;eu <lb/>potestatem <expan abbr="eãdem">eandem</expan> appellare mauultis, e&longs;&longs;e trium ge­<lb/>nerum: prima e&longs;&longs;entialis nuncupatur, quam Simpli­<lb/>cius octauo libro Phy&longs;icorum particula trige&longs;ima&longs;ecunda ap­<lb/>pellat facultatem &longs;ecundum aptitudinem, <gap/>unc, cum non dum <lb/>factum e&longs;t, id quod dicitur: vt puer est facultate grammati­<lb/>cus, vel mu&longs;icus; quia, cum non dum factus &longs;it mu&longs;icus, aut <expan abbr="grã">gram</expan> <lb/>maticus fieri potest. </s> | <s>QVARTO <emph type="italics"/>&longs;ciendum, elementorum facultatem, &longs;eu <lb/>potestatem <expan abbr="eãdem">eandem</expan> appellare mauultis, e&longs;&longs;e trium ge­<lb/>nerum: prima e&longs;&longs;entialis nuncupatur, quam Simpli­<lb/>cius octauo libro Phy&longs;icorum particula trige&longs;ima&longs;ecunda ap­<lb/>pellat facultatem &longs;ecundum aptitudinem, tunc, cum non dum <lb/>factum e&longs;t, id quod dicitur: vt puer est facultate grammati­<lb/>cus, vel mu&longs;icus; quia, cum non dum factus &longs;it mu&longs;icus, aut <expan abbr="grã">gram</expan> <lb/>maticus fieri potest. </s> |
| | |
| <s>Hæc facultas in motu elementorum ni­<lb/>hil est aliud, quam habilitas in materia contrarij elementi, <lb/>hac facultate graue pote&longs;t moueri &longs;ur&longs;um; quoniam potest <lb/>fieri leue, & leue hac facultate pote&longs;t deor&longs;um ferri; quoniam, <lb/>quod leue e&longs;t, in graue pote&longs;t conuerti, vt ignis &longs;æpe in terram,<emph.end type="italics"/><pb pagenum="100"/><emph type="italics"/>& <expan abbr="terranõ">terranon</expan> raro in ignem vicissim commeat. </s> | <s>Hæc facultas in motu elementorum ni­<lb/>hil est aliud, quam habilitas in materia contrarij elementi, <lb/>hac facultate graue pote&longs;t moueri &longs;ur&longs;um; quoniam potest <lb/>fieri leue, & leue hac facultate pote&longs;t deor&longs;um ferri; quoniam, <lb/>quod leue e&longs;t, in graue pote&longs;t conuerti, vt ignis &longs;æpe in terram,<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/120.jpg" pagenum="100"/><emph type="italics"/>& <expan abbr="terranõ">terranon</expan> raro in ignem vicissim commeat. </s> |
| | |
| <s>Vtrum ne <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>quodque elementum in aliud quoduis elementum immediatè <lb/>conuertatur, an vero contrarium elementum in aliud <expan abbr="cõtra-rium">contra­<lb/>rium</expan> non ni&longs;iper media elementa permeet; à nobis <expan abbr="di&longs;putatũ">di&longs;putatum</expan> <lb/>e&longs;t alibi, & quodlibet elementumin quoduis elementum im­<lb/>mediatè migrare po&longs;&longs;e conclu&longs;um.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Vtrum ne <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>quodque elementum in aliud quoduis elementum immediatè <lb/>conuertatur, an vero contrarium elementum in aliud <expan abbr="cõtra-rium">contra­<lb/>rium</expan> non ni&longs;iper media elementa permeet; à nobis <expan abbr="di&longs;putatũ">di&longs;putatum</expan> <lb/>e&longs;t alibi, & quodlibet elementumin quoduis elementum im­<lb/>mediatè migrare po&longs;&longs;e conclu&longs;um.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Tertia facultas e&longs;t cum actu coniuncta, <lb/>nam &longs;i graue deor&longs;um concitatur, &longs;i leue &longs;ur&longs;um attollitur; id <lb/>vtique illis accidit, quia tali motu concitaripo&longs;&longs;unt, nam &longs;i ea <lb/>dem cieri non po&longs;&longs;ent; non cierentur: &longs;edimmota manerent: <lb/>perindeac non loquitur, non &longs;edet, non &longs;tat ni&longs;i qui loqui, &longs;ede­<lb/>re, & &longs;tare potest. </s> | <s>Tertia facultas e&longs;t cum actu coniuncta, <lb/>nam &longs;i graue deor&longs;um concitatur, &longs;i leue &longs;ur&longs;um attollitur; id <lb/>vtique illis accidit, quia tali motu concitaripo&longs;&longs;unt, nam &longs;i ea <lb/>dem cieri non po&longs;&longs;ent; non cierentur: &longs;edimmota manerent: <lb/>perindeac non loquitur, non &longs;edet, non &longs;tat ni&longs;i qui loqui, &longs;ede­<lb/>re, & &longs;tare potest. </s> |
| | |
| <s>Facultas primaremot a nucupatur à The <lb/>mistio octauo libro Phy&longs;icorum particula trige&longs;ima&longs;ecunda: <lb/>quia indiget agente, qui eamdem ad actum traducat, vt di­<lb/>xit Auerroes duodecimo Diuinorum commentatione deci­<lb/>maoctaua, & quadrage&longs;imaquarta, & octauo Phy&longs;icorum <lb/>comment atione trige&longs;ima&longs;ecunda.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="101"/><p type="main"> | <s>Facultas primaremot a nucupatur à The <lb/>mistio octauo libro Phy&longs;icorum particula trige&longs;ima&longs;ecunda: <lb/>quia indiget agente, qui eamdem ad actum traducat, vt di­<lb/>xit Auerroes duodecimo Diuinorum commentatione deci­<lb/>maoctaua, & quadrage&longs;imaquarta, & octauo Phy&longs;icorum <lb/>comment atione trige&longs;ima&longs;ecunda.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/121.jpg" pagenum="101"/><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Nuncupatur prima facultas e&longs;&longs;entialis: quia e&longs;t ad for­<lb/>mam, quæ e&longs;t rei e&longs;&longs;entia: pugnans enim & contrarium ele­<lb/>mentorum ad contrarij elementiformam tendit, idque ratio­<lb/>ne materiæ, cuius gratia vnumquodque quod fit facultatem <lb/>habet, adhoc, vt fiat: res enim omnes, quæ fiunt, à materia <lb/>habent, vt fieripossint, antequam fiant, & vt fiant, <expan abbr="cũ">cum</expan> fiunt; <lb/>& à forma habent non vt fieri possint, nec vt fiant, &longs;ed vt &longs;int, <lb/>forma est quæ dat e&longs;&longs;e, & hoc e&longs;&longs;e, & materia &longs;olum præ­<lb/>&longs;tat fieri.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Nuncupatur prima facultas e&longs;&longs;entialis: quia e&longs;t ad for­<lb/>mam, quæ e&longs;t rei e&longs;&longs;entia: pugnans enim & contrarium ele­<lb/>mentorum ad contrarij elementiformam tendit, idque ratio­<lb/>ne materiæ, cuius gratia vnumquodque quod fit facultatem <lb/>habet, adhoc, vt fiat: res enim omnes, quæ fiunt, à materia <lb/>habent, vt fieripossint, antequam fiant, & vt fiant, <expan abbr="cũ">cum</expan> fiunt; <lb/>& à forma habent non vt fieri possint, nec vt fiant, &longs;ed vt &longs;int, <lb/>forma est quæ dat e&longs;&longs;e, & hoc e&longs;&longs;e, & materia &longs;olum præ­<lb/>&longs;tat fieri.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Nuncupatur prima facultas violenta, quia elementa ad <lb/>propria loca naturaliter concitari nequeunt, & quod elemen­<lb/>ta ad propria loca fer antur; illis præter naturam accidit; id­<lb/>que altero duorum modorum, vel quia extraproprium locum <lb/>genita cum &longs;int, non nihil con&longs;eruant contrariæ, atque <expan abbr="pugnã">pugnam</expan> <lb/>tis illius naturæ, ex qua genita &longs;unt: vt ecceignis exterrage­<lb/>nitus, qui non nihil adhuc con&longs;eruat contrariæ, atque pugnan<lb/>tis terræ, illiu&longs;que naturæ, ex qua e&longs;t genitus; quam a&longs;cenden­<lb/>do deponit, dum ad proprium ac naturalem locum, vt ad pro­<lb/>priam <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ac perfectionem numeris omnibus ab&longs;olutam <lb/>mouetur: perfectionem tum <expan abbr="demũ">demum</expan> nanci&longs;cetur, cum ad opta­<lb/>tum locum naturalem peruenerit, quo cum a&longs;cenderit, iam <lb/>actu perfectum erit: tunc enim omni excu&longs;&longs;o pondere, omni­<lb/>que depo&longs;ita contraria grauitate, ignis leuissimus erit omni­<lb/>no ab&longs;olutus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Nuncupatur prima facultas violenta, quia elementa ad <lb/>propria loca naturaliter concitari nequeunt, & quod elemen­<lb/>ta ad propria loca fer antur; illis præter naturam accidit; id­<lb/>que altero duorum modorum, vel quia extraproprium locum <lb/>genita cum &longs;int, non nihil con&longs;eruant contrariæ, atque <expan abbr="pugnã">pugnam</expan> <lb/>tis illius naturæ, ex qua genita &longs;unt: vt ecceignis exterrage­<lb/>nitus, qui non nihil adhuc con&longs;eruat contrariæ, atque pugnan<lb/>tis terræ, illiu&longs;que naturæ, ex qua e&longs;t genitus; quam a&longs;cenden­<lb/>do deponit, dum ad proprium ac naturalem locum, vt ad pro­<lb/>priam <expan abbr="naturã">naturam</expan>, ac perfectionem numeris omnibus ab&longs;olutam <lb/>mouetur: perfectionem tum <expan abbr="demũ">demum</expan> nanci&longs;cetur, cum ad opta­<lb/>tum locum naturalem peruenerit, quo cum a&longs;cenderit, iam <lb/>actu perfectum erit: tunc enim omni excu&longs;&longs;o pondere, omni­<lb/>que depo&longs;ita contraria grauitate, ignis leuissimus erit omni­<lb/>no ab&longs;olutus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Secundo igni præter naturam &longs;ur&longs;um moueri accidit; <expan abbr="quã-do">quan­<lb/>do</expan> ignis extra proprium locum naturalem extru&longs;us, <expan abbr="violentiã">violentiam</expan> <lb/>illam pa&longs;&longs;us e&longs;t, qua de renuper aliqua ex parte egimus; à qua <lb/>fit, vt non natura, &longs;ed violentia di&longs;po&longs;itus exi&longs;tat: quæ omnia <lb/>vera &longs;unt exhis quæ Ari&longs;toteles, Simplicius, Auerroes, & <lb/>cæteri ferè omnes &longs;emper, & vbique probatissimi Philo&longs;ophi<emph.end type="italics"/><pb pagenum="102"/><emph type="italics"/>memoriæ prodiderunt libro quarto de cælo particula vige&longs;im<gap/><lb/>&longs;exta, trige&longs;imaprima, & trige&longs;ima&longs;ecunda: non enim de <lb/>&longs;ententia illorum ignis &longs;ur&longs;um a&longs;cendit, quia ignis &longs;it factus; <lb/>&longs;ed quia fiat; nam postquam factus est, nullo motu cietur, &longs;ed <lb/>in &longs;uo proprio naturalique loco que&longs;cit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Secundo igni præter naturam &longs;ur&longs;um moueri accidit; <expan abbr="quã-do">quan­<lb/>do</expan> ignis extra proprium locum naturalem extru&longs;us, <expan abbr="violentiã">violentiam</expan> <lb/>illam pa&longs;&longs;us e&longs;t, qua de renuper aliqua ex parte egimus; à qua <lb/>fit, vt non natura, &longs;ed violentia di&longs;po&longs;itus exi&longs;tat: quæ omnia <lb/>vera &longs;unt exhis quæ Ari&longs;toteles, Simplicius, Auerroes, & <lb/>cæteri ferè omnes &longs;emper, & vbique probatissimi Philo&longs;ophi<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/122.jpg" pagenum="102"/><emph type="italics"/>memoriæ prodiderunt libro quarto de cælo particula vige&longs;ima<lb/>&longs;exta, trige&longs;imaprima, & trige&longs;ima&longs;ecunda: non enim de <lb/>&longs;ententia illorum ignis &longs;ur&longs;um a&longs;cendit, quia ignis &longs;it factus; <lb/>&longs;ed quia fiat; nam postquam factus est, nullo motu cietur, &longs;ed <lb/>in &longs;uo proprio naturalique loco que&longs;cit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Quo fundamento, licet perperam, v&longs;us tamen fuit aliquan <lb/>do Zenarcus in libro, quem aduer&longs;us quintam e&longs;&longs;entiam edi­<lb/>dit auctore Simplicio primo cæli: Nuncupatur etiam violen­<lb/>ta hæc facultas e&longs;&longs;entialis, quia igni deor&longs;um moueri natura <lb/>non ine&longs;t, &longs;ed id ei per violentiam accidit, quatenus in terram <lb/>conuerti pote&longs;t; & conuer&longs;us deor&longs;um incitari, & terram &longs;ur­<lb/>&longs;um vici&longs;sim moueri contigit hac e&longs;&longs;entiali facultate; quia ex <lb/>terraignis na&longs;citur; qui postquam natus e&longs;t, omni &longs;ublato im­<lb/>pedimento &longs;ur&longs;um ad &longs;uum proprium, ac naturalem locum, <lb/>vbi nunc luna e&longs;t, concitatur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Quo fundamento, licet perperam, v&longs;us tamen fuit aliquan <lb/>do Zenarcus in libro, quem aduer&longs;us quintam e&longs;&longs;entiam edi­<lb/>dit auctore Simplicio primo cæli: Nuncupatur etiam violen­<lb/>ta hæc facultas e&longs;&longs;entialis, quia igni deor&longs;um moueri natura <lb/>non ine&longs;t, &longs;ed id ei per violentiam accidit, quatenus in terram <lb/>conuerti pote&longs;t; & conuer&longs;us deor&longs;um incitari, & terram &longs;ur­<lb/>&longs;um vici&longs;sim moueri contigit hac e&longs;&longs;entiali facultate; quia ex <lb/>terraignis na&longs;citur; qui postquam natus e&longs;t, omni &longs;ublato im­<lb/>pedimento &longs;ur&longs;um ad &longs;uum proprium, ac naturalem locum, <lb/>vbi nunc luna e&longs;t, concitatur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Secunda facultas proxima nuncupatur; quia agente, qui <lb/>eamdem ad actum transfert, non indiget; quod elementumil <lb/>lico genitum ad &longs;uum proprium, ac naturalem locum &longs;uapte <lb/>natura, ac propria &longs;ponte moueatur, ni&longs;iper aliquod impe­<lb/>diens &longs;tat, quo minus id fiat: at &longs;i impedimentum auferatur; <lb/>elementum nuper genitum ad proprium locum naturalem &longs;ta <lb/>tim incitatur: vt ecce terra, quæ grauis est, vel aliud <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> <lb/>corpus pondero&longs;um, in leui&longs;simum ignem euadere pote&longs;t; quod <lb/>&longs;i fiat, tunc &longs;uperiorem locum continenter petit: itaque per­<lb/>&longs;picuum e&longs;tid, quodiam facultate leue e&longs;t, cum ad actum le­<lb/>uitatis erumpit, in &longs;uperiorem huius orbis plagam ferri, &longs;ubla <lb/>to enim omni impedimento natura ip&longs;a elementa nuper geni­<lb/>ta in proprium locum port at; id quod in exculentis, atque po­<lb/>culentis accidere videmus, & in eo corpore, quod ad &longs;anitatem <lb/>recuperandam affectum e&longs;t cum primum enim impedimen-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="103"/><emph type="italics"/>tum tollitur, nulla est, quin & cibus in corpus animati <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tiam">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam</expan> conuertatur, & quod ægrum e&longs;t valetudinem &longs;uam con­<lb/>&longs;equatur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Secunda facultas proxima nuncupatur; quia agente, qui <lb/>eamdem ad actum transfert, non indiget; quod elementumil <lb/>lico genitum ad &longs;uum proprium, ac naturalem locum &longs;uapte <lb/>natura, ac propria &longs;ponte moueatur, ni&longs;iper aliquod impe­<lb/>diens &longs;tat, quo minus id fiat: at &longs;i impedimentum auferatur; <lb/>elementum nuper genitum ad proprium locum naturalem &longs;ta <lb/>tim incitatur: vt ecce terra, quæ grauis est, vel aliud <expan abbr="quoddã">quoddam</expan> <lb/>corpus pondero&longs;um, in leui&longs;simum ignem euadere pote&longs;t; quod <lb/>&longs;i fiat, tunc &longs;uperiorem locum continenter petit: itaque per­<lb/>&longs;picuum e&longs;tid, quodiam facultate leue e&longs;t, cum ad actum le­<lb/>uitatis erumpit, in &longs;uperiorem huius orbis plagam ferri, &longs;ubla <lb/>to enim omni impedimento natura ip&longs;a elementa nuper geni­<lb/>ta in proprium locum port at; id quod in exculentis, atque po­<lb/>culentis accidere videmus, & in eo corpore, quod ad &longs;anitatem <lb/>recuperandam affectum e&longs;t cum primum enim impedimen-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/123.jpg" pagenum="103"/><emph type="italics"/>tum tollitur, nulla est, quin & cibus in corpus animati <expan abbr="&longs;ub&longs;tã-tiam">&longs;ub&longs;tan­<lb/>tiam</expan> conuertatur, & quod ægrum e&longs;t valetudinem &longs;uam con­<lb/>&longs;equatur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>It a quæ loco cientur, &longs;iue iam actu &longs;int, vt extra locum <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <lb/>naturalem alicubi per violentiam detineantur, &longs;iue ex facul­<lb/>tate ad actum prorumpant, &longs;i nihil impediat, locum &longs;uum &longs;ta <lb/>tim petunt, quamuis enim res etiam in actu &longs;it; tamen &longs;i con­<lb/>tra naturam in alieno loco detineatur, quodammodo imper­<lb/>fecta videtur, & habet in &longs;e facultatem, qua ad proprium lo­<lb/>cum, vt ad <expan abbr="formã">formam</expan> ab&longs;olutam perfectionem, & <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> rapiatur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>It a quæ loco cientur, &longs;iue iam actu &longs;int, vt extra locum <expan abbr="&longs;uũ">&longs;uum</expan> <lb/>naturalem alicubi per violentiam detineantur, &longs;iue ex facul­<lb/>tate ad actum prorumpant, &longs;i nihil impediat, locum &longs;uum &longs;ta <lb/>tim petunt, quamuis enim res etiam in actu &longs;it; tamen &longs;i con­<lb/>tra naturam in alieno loco detineatur, quodammodo imper­<lb/>fecta videtur, & habet in &longs;e facultatem, qua ad proprium lo­<lb/>cum, vt ad <expan abbr="formã">formam</expan> ab&longs;olutam perfectionem, & <expan abbr="fin&etilde;">finem</expan> rapiatur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Quarto quia e&longs;t ad opus, & adactionem formæ; quæ &longs;unt <lb/>accidentia formæ. </s> | <s><emph type="italics"/>Quarto quia e&longs;t ad opus, & adactionem formæ; quæ &longs;unt <lb/>accidentia formæ. </s> |
| | |
| <s>Hæc eadem facultas, quæ &longs;ecundum acci­<lb/>dens dicitur, naturalis nuncupatur; quia elementis iam ge­<lb/>nitis à natura ine&longs;t, vt &longs;uapte leuitate, & grauitate aut &longs;ur­<lb/>&longs;um tollantur, aut deor&longs;um ferantur: primo cæli, particula<emph.end type="italics"/><pb pagenum="104"/><emph type="italics"/>vndecima, & non raro alibi.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Hæc eadem facultas, quæ &longs;ecundum acci­<lb/>dens dicitur, naturalis nuncupatur; quia elementis iam ge­<lb/>nitis à natura ine&longs;t, vt &longs;uapte leuitate, & grauitate aut &longs;ur­<lb/>&longs;um tollantur, aut deor&longs;um ferantur: primo cæli, particula<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/124.jpg" pagenum="104"/><emph type="italics"/>vndecima, & non raro alibi.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>De huiu&longs;modi facultatibus verba fecit Simplicius aduer­<lb/>&longs;us Ioannem Grammaticum octauo Phy&longs;icorum particula no <lb/>na, de ei&longs;dem Auerroes in eodem octauo <expan abbr="cõmentatione">commentatione</expan> quar­<lb/>ta, & libro quarto de cælo commentatione vige&longs;imaquinta: <lb/>Etenim Ioannes Grammaticus e&longs;&longs;entialem elementorum fa­<lb/>cultatem non vidit e&longs;&longs;e in elemento contrario, & tempore, <lb/>actu primo, necnouit facultatem accidentalem e&longs;&longs;e in ele­<lb/>mento iam genito, vt in ligno comburendo, in oleo inflamman­<lb/>do est facultas e&longs;&longs;entialis ad motum &longs;ur&longs;um; atque in igni, <lb/>exligno iam genito, & in flamma ex oleo accen&longs;a est fa­<lb/>cultas accidentalis: id quod Ioannes Grammaticus a&longs;&longs;equi <lb/>cum non potuerit, quid mirum &longs;i à &longs;copo abberrauerit? <lb/></s> | <s><emph type="italics"/>De huiu&longs;modi facultatibus verba fecit Simplicius aduer­<lb/>&longs;us Ioannem Grammaticum octauo Phy&longs;icorum particula no <lb/>na, de ei&longs;dem Auerroes in eodem octauo <expan abbr="cõmentatione">commentatione</expan> quar­<lb/>ta, & libro quarto de cælo commentatione vige&longs;imaquinta: <lb/>Etenim Ioannes Grammaticus e&longs;&longs;entialem elementorum fa­<lb/>cultatem non vidit e&longs;&longs;e in elemento contrario, & tempore, <lb/>actu primo, necnouit facultatem accidentalem e&longs;&longs;e in ele­<lb/>mento iam genito, vt in ligno comburendo, in oleo inflamman­<lb/>do est facultas e&longs;&longs;entialis ad motum &longs;ur&longs;um; atque in igni, <lb/>exligno iam genito, & in flamma ex oleo accen&longs;a est fa­<lb/>cultas accidentalis: id quod Ioannes Grammaticus a&longs;&longs;equi <lb/>cum non potuerit, quid mirum &longs;i à &longs;copo abberrauerit? <lb/></s> |
| | |
| |
| <s>Cap. XIX.<!-- KEEP S--></s> | <s>Cap. XIX.<!-- KEEP S--></s> |
| </p><p type="main"> | </p><p type="main"> |
| | |
| <s>S<emph type="italics"/>i quis roget, &longs;i ignis &longs;ur&longs;um, & &longs;iterra deor&longs;um violen­<lb/>tia, & non natura cieantur; qui factum e&longs;t igitur, vt <lb/>Aristoteles libro primo de cælo particula quinta proba­<lb/>uerit: omnia corpora naturalia propria quadam vi natu­<lb/>rali de loco ad locum moueri; idque propterea, quod natura,<emph.end type="italics"/><pb pagenum="105"/><emph type="italics"/>ex qua conflantur, naturale motus principium in eis exi&longs;tat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>S<emph type="italics"/>i quis roget, &longs;i ignis &longs;ur&longs;um, & &longs;iterra deor&longs;um violen­<lb/>tia, & non natura cieantur; qui factum e&longs;t igitur, vt <lb/>Aristoteles libro primo de cælo particula quinta proba­<lb/>uerit: omnia corpora naturalia propria quadam vi natu­<lb/>rali de loco ad locum moueri; idque propterea, quod natura,<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/125.jpg" pagenum="105"/><emph type="italics"/>ex qua conflantur, naturale motus principium in eis exi&longs;tat.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Huic re&longs;pondendum cen&longs;emus horum naturalium corpo­<lb/>rum duobus modis naturales motus con&longs;iderari po&longs;&longs;e: &longs;emel <lb/>ratione naturalis propen&longs;ionis eorumdem, quæ naturalis pro­<lb/>pen&longs;io grauium, & leuium naturalem formam immediatè <lb/>con&longs;equitur; huius naturalis inclinationis ratione vtrorumque <lb/>motus e&longs;t naturalis: Grauitas enim, & leuitas, vt & qualita­<lb/>tes elementorum primæ non &longs;unt formæ, & non &longs;unt princi­<lb/>pia intrin&longs;eca elementorum prima; ideo non &longs;unt propriæ, ac <lb/>veræ elementorum naturæ ex Phy&longs;icorum libro &longs;ecundo. </s> | <s><emph type="italics"/>Huic re&longs;pondendum cen&longs;emus horum naturalium corpo­<lb/>rum duobus modis naturales motus con&longs;iderari po&longs;&longs;e: &longs;emel <lb/>ratione naturalis propen&longs;ionis eorumdem, quæ naturalis pro­<lb/>pen&longs;io grauium, & leuium naturalem formam immediatè <lb/>con&longs;equitur; huius naturalis inclinationis ratione vtrorumque <lb/>motus e&longs;t naturalis: Grauitas enim, & leuitas, vt & qualita­<lb/>tes elementorum primæ non &longs;unt formæ, & non &longs;unt princi­<lb/>pia intrin&longs;eca elementorum prima; ideo non &longs;unt propriæ, ac <lb/>veræ elementorum naturæ ex Phy&longs;icorum libro &longs;ecundo. </s> |
| | |
| <s>Sed <lb/>quoniam grauitas, & leuit as elementorum naturas nece&longs;&longs;ariò <lb/>con&longs;equuntur, in elementis &longs;ecundum naturam ine&longs;&longs;e optimo <lb/>iure dicuntur: quemadmodum etiam motus, qui ex ip&longs;is pri­<lb/>mis atque immeditatis elementorum principiis <expan abbr="manãt">manant</expan>, &longs;ecun­<lb/>dum naturam in&longs;unt in elementis: ignis enim &longs;ecundum na­<lb/>turam leuis e&longs;t; ideoque &longs;ecundum naturam &longs;ur&longs;um euolat; <lb/>At grauem è contrario &longs;ecundum naturam terram e&longs;&longs;e co­<lb/>gno&longs;cimus, item que pari modo ad centrum tendere iuxta na­<lb/>turam non dubitamus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Sed <lb/>quoniam grauitas, & leuit as elementorum naturas nece&longs;&longs;ariò <lb/>con&longs;equuntur, in elementis &longs;ecundum naturam ine&longs;&longs;e optimo <lb/>iure dicuntur: quemadmodum etiam motus, qui ex ip&longs;is pri­<lb/>mis atque immeditatis elementorum principiis <expan abbr="manãt">manant</expan>, &longs;ecun­<lb/>dum naturam in&longs;unt in elementis: ignis enim &longs;ecundum na­<lb/>turam leuis e&longs;t; ideoque &longs;ecundum naturam &longs;ur&longs;um euolat; <lb/>At grauem è contrario &longs;ecundum naturam terram e&longs;&longs;e co­<lb/>gno&longs;cimus, item que pari modo ad centrum tendere iuxta na­<lb/>turam non dubitamus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Motus ergo grauium, & leuium corporum &longs;implicium, ex <lb/>grauitate, ac leuitate na&longs;centes, grauibus, & leuibus, &longs;ecun­<lb/>dum naturam in&longs;unt grauit at is, & leuit at is ratione, quæ lice<gap/><lb/>propriæ, & veræ naturæ non &longs;int, elementorum tamen natu­<lb/>ras nece&longs;&longs;ariò con&longs;equuntur: etenim &longs;æpenumero, cum rerum <lb/>naturæ propriis nominibus careant, vtimur in eis explicandis, <lb/>vocabulis accidentium; quæ notiora &longs;icuti &longs;unt, & no&longs;tris &longs;en <lb/>&longs;ibus magis familiaria: à quibus intellectus cognitionem oriri <lb/>deprehendimus, & hac ratione motus hic, qui ex grauitate, et <lb/>leuitate profici&longs;citur, naturalis dicitur: non quod grauitas, <lb/>& leuitas &longs;int corporum grauium, & leuium formæ, ac na-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="106"/><emph type="italics"/>turæ, &longs;ed quod accidentia &longs;int, quæ ad eorum naturas, quam <lb/>proximè accedunt: & quæ ex ip&longs;ismet grauium, & leuium <lb/>naturalibus formis, ac propriis manant, non &longs;ecus at que <lb/>ex propriis fontibus: his enim qualitatibus vtimur: quia pro­<lb/>priis elementorum naturis à maioribus nostris non fuerunt <lb/>impo&longs;ita nomina; quod peripateticæ veritati con&longs;entaneum <lb/>e&longs;&longs;e, aduer&longs;us ineruditos quo&longs;dam Aristotelis interpretes, <lb/>quæ potuimus efficacia alibi demonstrauimus: Secundo qui­<lb/>dem motus hic pote&longs;t con&longs;iderari ratione, qua elementa pro­<lb/>priis in locis stant immota, nec ni&longs;i violentiam pa&longs;&longs;a, extra <lb/>proprium locum &longs;i &longs;int extru&longs;a, aut extra eumdem genita mo<lb/>ueri po&longs;&longs;unt: non nihil adhuc con&longs;eruant contrariæ illius, aç <lb/>pugnantis naturæ, ex qua ortum repetierunt: ratione huius <lb/>violentiæ nullius elementi naturalis, &longs;ed violentus e&longs;t motus. <lb/></s> | <s><emph type="italics"/>Motus ergo grauium, & leuium corporum &longs;implicium, ex <lb/>grauitate, ac leuitate na&longs;centes, grauibus, & leuibus, &longs;ecun­<lb/>dum naturam in&longs;unt grauitatis, & leuitatis ratione, quæ licet<lb/>propriæ, & veræ naturæ non &longs;int, elementorum tamen natu­<lb/>ras nece&longs;&longs;ariò con&longs;equuntur: etenim &longs;æpenumero, cum rerum <lb/>naturæ propriis nominibus careant, vtimur in eis explicandis, <lb/>vocabulis accidentium; quæ notiora &longs;icuti &longs;unt, & no&longs;tris &longs;en <lb/>&longs;ibus magis familiaria: à quibus intellectus cognitionem oriri <lb/>deprehendimus, & hac ratione motus hic, qui ex grauitate, et <lb/>leuitate profici&longs;citur, naturalis dicitur: non quod grauitas, <lb/>& leuitas &longs;int corporum grauium, & leuium formæ, ac na-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/126.jpg" pagenum="106"/><emph type="italics"/>turæ, &longs;ed quod accidentia &longs;int, quæ ad eorum naturas, quam <lb/>proximè accedunt: & quæ ex ip&longs;ismet grauium, & leuium <lb/>naturalibus formis, ac propriis manant, non &longs;ecus at que <lb/>ex propriis fontibus: his enim qualitatibus vtimur: quia pro­<lb/>priis elementorum naturis à maioribus nostris non fuerunt <lb/>impo&longs;ita nomina; quod peripateticæ veritati con&longs;entaneum <lb/>e&longs;&longs;e, aduer&longs;us ineruditos quo&longs;dam Aristotelis interpretes, <lb/>quæ potuimus efficacia alibi demonstrauimus: Secundo qui­<lb/>dem motus hic pote&longs;t con&longs;iderari ratione, qua elementa pro­<lb/>priis in locis stant immota, nec ni&longs;i violentiam pa&longs;&longs;a, extra <lb/>proprium locum &longs;i &longs;int extru&longs;a, aut extra eumdem genita mo<lb/>ueri po&longs;&longs;unt: non nihil adhuc con&longs;eruant contrariæ illius, aç <lb/>pugnantis naturæ, ex qua ortum repetierunt: ratione huius <lb/>violentiæ nullius elementi naturalis, &longs;ed violentus e&longs;t motus. <lb/></s> |
| | |
| <s>Grauia enim elementa deor&longs;um, &longs;ur&longs;um leuia, ni&longs;i aut <expan abbr="primã">primam</expan>, <lb/>aut &longs;ecundam violentiam pa&longs;&longs;a fuerint, non promouentur. <lb/></s> | <s>Grauia enim elementa deor&longs;um, &longs;ur&longs;um leuia, ni&longs;i aut <expan abbr="primã">primam</expan>, <lb/>aut &longs;ecundam violentiam pa&longs;&longs;a fuerint, non promouentur. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>An elementorum motus &longs;it naturalis propter principium <lb/>patiendi, an verò propter principium agenditantum, an pro­<lb/>pter vtrum que &longs;imul, infra (Deo dante) videbimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>An elementorum motus &longs;it naturalis propter principium <lb/>patiendi, an verò propter principium agenditantum, an pro­<lb/>pter vtrum que &longs;imul, infra (Deo dante) videbimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>De hac prima <expan abbr="&longs;ecũdæ">&longs;ecundæ</expan> partis particula hæc dicta &longs;at &longs;unto, <lb/>nunc ad &longs;e cundam eiu&longs;dem particulam, eadem methodo ab&longs;ol <lb/>uendam, tran&longs;eundum.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="107"/><p type="head"> | <s><emph type="italics"/>De hac prima <expan abbr="&longs;ecũdæ">&longs;ecundæ</expan> partis particula hæc dicta &longs;at &longs;unto, <lb/>nunc ad &longs;e cundam eiu&longs;dem particulam, eadem methodo ab&longs;ol <lb/>uendam, tran&longs;eundum.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/127.jpg" pagenum="107"/><p type="head"> |
| | |
| <s>Secunda particula &longs;ecundæ particulæ, &longs;ecundæ <lb/>partis, & e&longs;t prima propo&longs;itio, qua quæ&longs;tio <lb/>nis exitus explicatur. </s> | <s>Secunda particula &longs;ecundæ particulæ, &longs;ecundæ <lb/>partis, & e&longs;t prima propo&longs;itio, qua quæ&longs;tio <lb/>nis exitus explicatur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Idergo, quod hoc primo loco diximus, textatus est Ari&longs;to <lb/>teles octauo Phy&longs;icorum particula trige&longs;imaprima, & trige&longs;i <lb/>ma&longs;ecunda, & quarto cæli, particula vige&longs;imaquarta, & <lb/>Auerroes tertio cæli, commentatione vige&longs;imaoctaua, id que <lb/>hoc argumento confirmatur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Idergo, quod hoc primo loco diximus, textatus est Ari&longs;to <lb/>teles octauo Phy&longs;icorum particula trige&longs;imaprima, & trige&longs;i <lb/>ma&longs;ecunda, & quarto cæli, particula vige&longs;imaquarta, & <lb/>Auerroes tertio cæli, commentatione vige&longs;imaoctaua, id que <lb/>hoc argumento confirmatur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Ab agente à quo forma præstatur, alia omnia liberalissi <lb/>mè præstantur, quæ formam nece&longs;&longs;ariò con&longs;equuntur: at que <lb/>quod gignit elementum, formam præstat elemento: ergo quod <lb/>gignit elementum, elemento ea omnia liberalissimè præstat, <lb/>quæ elementi formam nece&longs;&longs;ariò con&longs;equuntur: ergo quod ele <lb/>mentum generat, præ&longs;tat motum elemento: illudque per ac-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="108"/><emph type="italics"/>cidens hac ratione mouet.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Ab agente à quo forma præstatur, alia omnia liberalissi <lb/>mè præstantur, quæ formam nece&longs;&longs;ariò con&longs;equuntur: at que <lb/>quod gignit elementum, formam præstat elemento: ergo quod <lb/>gignit elementum, elemento ea omnia liberalissimè præstat, <lb/>quæ elementi formam nece&longs;&longs;ariò con&longs;equuntur: ergo quod ele <lb/>mentum generat, præ&longs;tat motum elemento: illudque per ac-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/128.jpg" pagenum="108"/><emph type="italics"/>cidens hac ratione mouet.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Vt videamus quomodo elementum ex loco ad locum à ge­<lb/>nerante moueatur: animaduertendum e&longs;t, materiam <expan abbr="primã">primam</expan> <lb/>non moueri propriè, perindeac forma propriè non mouet: &longs;ed <lb/>quod propriè mouet, & quod propriè mouetur, illud est, quod <lb/>est ex vtri&longs;que concretum: vt ecce manus, quæ &longs;ola &longs;ine cala­<lb/>mo, & ecce calamus, qui &longs;olus &longs;ine manu, non &longs;cribit: &longs;ed quod <lb/>propriè &longs;cribit, illud e&longs;t, quod tum ex manu, tum ex calamo <lb/>coaugmentatur, & ecce &longs;erra, quæ &longs;ine &longs;ectore non &longs;ecat: ecce <lb/>&longs;ectator, qui &longs;olus &longs;ine &longs;erra non &longs;ecat; &longs;ed quod propriè &longs;ecat, <lb/>e&longs;t &longs;ectator, qui &longs;erra &longs;ecat; &longs;icut &longs;criptor calamo &longs;cribit. <lb/></s> | <s><emph type="italics"/>Vt videamus quomodo elementum ex loco ad locum à ge­<lb/>nerante moueatur: animaduertendum e&longs;t, materiam <expan abbr="primã">primam</expan> <lb/>non moueri propriè, perindeac forma propriè non mouet: &longs;ed <lb/>quod propriè mouet, & quod propriè mouetur, illud est, quod <lb/>est ex vtri&longs;que concretum: vt ecce manus, quæ &longs;ola &longs;ine cala­<lb/>mo, & ecce calamus, qui &longs;olus &longs;ine manu, non &longs;cribit: &longs;ed quod <lb/>propriè &longs;cribit, illud e&longs;t, quod tum ex manu, tum ex calamo <lb/>coaugmentatur, & ecce &longs;erra, quæ &longs;ine &longs;ectore non &longs;ecat: ecce <lb/>&longs;ectator, qui &longs;olus &longs;ine &longs;erra non &longs;ecat; &longs;ed quod propriè &longs;ecat, <lb/>e&longs;t &longs;ectator, qui &longs;erra &longs;ecat; &longs;icut &longs;criptor calamo &longs;cribit. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Totum ergo elementum illud est, quod mouet per <lb/><expan abbr="formã">formam</expan>, tamquam per principium, quo mouet, & totum ele­<lb/>mentum, quod mouetur per materiam, tanquam per princi­<lb/>pium, quo mouetur: forma enim hac ratione vim habet, vt mo<lb/>ueat, & nullo alio modo.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Totum ergo elementum illud est, quod mouet per <lb/><expan abbr="formã">formam</expan>, tamquam per principium, quo mouet, & totum ele­<lb/>mentum, quod mouetur per materiam, tanquam per princi­<lb/>pium, quo mouetur: forma enim hac ratione vim habet, vt mo<lb/>ueat, & nullo alio modo.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Formam, & materiam propriè non moueri probatur, <expan abbr="nã">nam</expan> <lb/>adid quod propriè moueri debet <expan abbr="quinq.">quinque</expan> inter&longs;unt: cau&longs;a, quæ <lb/>vim mouendi habet, materia, quæ motum à mouente factum <lb/>accipit, &longs;p acium, per quod mobile mouetur, & alter locus, à <lb/>quo, & alter, ad quem mobile tendat: quod &longs;i formam, & ma <lb/>teriam etiamip&longs;am moueri oporteat, nimirum i&longs;thæc quin-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="109"/><emph type="italics"/>que genera adhibenda &longs;unt: forma igitur, & materia noua <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>paranda e&longs;t ad mouendam formam, & materiam <expan abbr="antiquã">antiquam</expan>; <lb/>ni&longs;i eadem forma, eademque materia &longs;e ip&longs;am moueat, quod <lb/>e&longs;t non minus ab&longs;urdum, quam fal&longs;um, ac naturali axiomati <lb/>aduer&longs;atur, in quod omnes Philo&longs;ophi con&longs;en&longs;erunt: Nihil <lb/>idem, præ&longs;ertim &longs;implex, vt est forma, & materia, &longs;e ip&longs;um <lb/>mouere po&longs;&longs;e: His adde, quod materia est &longs;ola, nuda, &longs;implex <lb/>que facultas, ideo moueri nequit; cum actu &longs;it oporteat, quod <lb/>mouetur: &longs;i formam, & materiam nouam, à quibus antiqua <lb/>forma, & materia moueatur, <expan abbr="cõparauerimus">comparauerimus</expan>: formæ & ma <lb/>teriæ, primo loco inuentæ, primæ non erunt, cum his aliæ &longs;int <lb/>inuentæ priores. </s> | <s><emph type="italics"/>Formam, & materiam propriè non moueri probatur, <expan abbr="nã">nam</expan> <lb/>adid quod propriè moueri debet <expan abbr="quinq.">quinque</expan> inter&longs;unt: cau&longs;a, quæ <lb/>vim mouendi habet, materia, quæ motum à mouente factum <lb/>accipit, &longs;p acium, per quod mobile mouetur, & alter locus, à <lb/>quo, & alter, ad quem mobile tendat: quod &longs;i formam, & ma <lb/>teriam etiamip&longs;am moueri oporteat, nimirum i&longs;thæc quin-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/129.jpg" pagenum="109"/><emph type="italics"/>que genera adhibenda &longs;unt: forma igitur, & materia noua <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>paranda e&longs;t ad mouendam formam, & materiam <expan abbr="antiquã">antiquam</expan>; <lb/>ni&longs;i eadem forma, eademque materia &longs;e ip&longs;am moueat, quod <lb/>e&longs;t non minus ab&longs;urdum, quam fal&longs;um, ac naturali axiomati <lb/>aduer&longs;atur, in quod omnes Philo&longs;ophi con&longs;en&longs;erunt: Nihil <lb/>idem, præ&longs;ertim &longs;implex, vt est forma, & materia, &longs;e ip&longs;um <lb/>mouere po&longs;&longs;e: His adde, quod materia est &longs;ola, nuda, &longs;implex <lb/>que facultas, ideo moueri nequit; cum actu &longs;it oporteat, quod <lb/>mouetur: &longs;i formam, & materiam nouam, à quibus antiqua <lb/>forma, & materia moueatur, <expan abbr="cõparauerimus">comparauerimus</expan>: formæ & ma <lb/>teriæ, primo loco inuentæ, primæ non erunt, cum his aliæ &longs;int <lb/>inuentæ priores. </s> |
| | |
| <s>At formæ, & materiæ nuper inuentæ nu&longs;­<lb/>quam erunt, & numquam mouebuntur; ni&longs;i & ip&longs;is &longs;upe­<lb/>rior aliqua forma, & materia eiu&longs;dem ordinis inueniatur, à <lb/>quibus moueantur, & &longs;int, nec vllius erit a&longs;cendendi &longs;tatus: <lb/>itaque nullum (quantum video) mouendi modum faciemus; <lb/>&longs;ed innumerabilis quædam &longs;eries formarum, quæ moueant, <lb/>& materierum, quæ moueantur, connectenda erit: at natu­<lb/>ra infinitatem i&longs;tam cau&longs;arum non amat; quia vbi infinitæ <lb/>&longs;unt cau&longs;æ, quæ moueant, infinita &longs;unt, quæ moueantur ibi <lb/>nulla est prima cau&longs;a, quæ tantum moueat, & non mouea­<lb/>tur; & nulla e&longs;t vltima materia, quæ tantum moueatur, & <lb/>non moueat: vbi nullum e&longs;t primum, quod moueat, & <expan abbr="nullũ">nullum</expan> <lb/>vltimum, quod moueatur, ibi nulla &longs;unt media, quæ <expan abbr="moueã">moueam</expan>, <lb/>& moueantur: & vbi in mouentibus, & motis nullum e&longs;t <lb/>primum, nullum po&longs;tremum, <expan abbr="nullumq.">nullumque</expan> medium, nihil omnino <lb/>mouet, & nihil omnino mouetur: quod &longs;en&longs;ui aduer&longs;atur, &c. <lb/></s> | <s>At formæ, & materiæ nuper inuentæ nu&longs;­<lb/>quam erunt, & numquam mouebuntur; ni&longs;i & ip&longs;is &longs;upe­<lb/>rior aliqua forma, & materia eiu&longs;dem ordinis inueniatur, à <lb/>quibus moueantur, & &longs;int, nec vllius erit a&longs;cendendi &longs;tatus: <lb/>itaque nullum (quantum video) mouendi modum faciemus; <lb/>&longs;ed innumerabilis quædam &longs;eries formarum, quæ moueant, <lb/>& materierum, quæ moueantur, connectenda erit: at natu­<lb/>ra infinitatem i&longs;tam cau&longs;arum non amat; quia vbi infinitæ <lb/>&longs;unt cau&longs;æ, quæ moueant, infinita &longs;unt, quæ moueantur ibi <lb/>nulla est prima cau&longs;a, quæ tantum moueat, & non mouea­<lb/>tur; & nulla e&longs;t vltima materia, quæ tantum moueatur, & <lb/>non moueat: vbi nullum e&longs;t primum, quod moueat, & <expan abbr="nullũ">nullum</expan> <lb/>vltimum, quod moueatur, ibi nulla &longs;unt media, quæ <expan abbr="moueã">moueam</expan>, <lb/>& moueantur: & vbi in mouentibus, & motis nullum e&longs;t <lb/>primum, nullum po&longs;tremum, <expan abbr="nullumq.">nullumque</expan> medium, nihil omnino <lb/>mouet, & nihil omnino mouetur: quod &longs;en&longs;ui aduer&longs;atur, &c. <lb/></s> |
| | |
| <s>Hanc argumentandi methodum probatam fui&longs;&longs;e ab Aristo <lb/>tele libro &longs;ecundo Diuinorum qui&longs;que nouit: ex his elici po&longs;&longs;e <lb/>procomp erto habere debemus, tenendam e&longs;&longs;e firmam &longs;enten-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="110"/><emph type="italics"/>tiam illam no&longs;tram, formæ itemque materiæ nullam motio­<lb/>nem e&longs;&longs;e propriam, &longs;edtotius concreti: & formam tantum <lb/>mouere, vt principium; cuius munere fit, vt totum moueat, & <lb/>materiam moueri vt principium; quo fit, vt totum moueatur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Hanc argumentandi methodum probatam fui&longs;&longs;e ab Aristo <lb/>tele libro &longs;ecundo Diuinorum qui&longs;que nouit: ex his elici po&longs;&longs;e <lb/>procomp erto habere debemus, tenendam e&longs;&longs;e firmam &longs;enten-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/130.jpg" pagenum="110"/><emph type="italics"/>tiam illam no&longs;tram, formæ itemque materiæ nullam motio­<lb/>nem e&longs;&longs;e propriam, &longs;edtotius concreti: & formam tantum <lb/>mouere, vt principium; cuius munere fit, vt totum moueat, & <lb/>materiam moueri vt principium; quo fit, vt totum moueatur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Materia ergo prima &longs;ub elementi forma &longs;ecundum eam <lb/>naturam mouetur, quam e&longs;&longs;entiam vocant: id e&longs;t, quatenus <lb/>e&longs;t &longs;ub forma contrarij elementi; & ad alterius elementi con <lb/>trarij formam, vim, & naturam propriam, quam e&longs;&longs;entiam <lb/>nuncupandam e&longs;&longs;e volunt, tendit: dum elementum contra­<lb/>rium in contrarium elementum conuertitur: vt materia, &longs;ub <lb/>forma terræ, facultatem e&longs;&longs;entialem nuncupatam habet, ad <lb/>motum &longs;ur&longs;um: quia terra in ignem conuerti pote&longs;t, <expan abbr="generãs">generans</expan> <lb/>tamen ignem ex terra, quod terræ dat motum &longs;ur&longs;um, hunc <lb/>motum generando non attingit, & nullo modo illum immedia <lb/>tè producit: &longs;ed generando &longs;olam elementorum formam tan­<lb/>git, itaque motus à generante immediatè non na&longs;citur, &longs;ed à <lb/>forma generans: ergo elementum aut grauis, aut leuis ele­<lb/>menti formam generat, dum aut graue, aut leue elementum <lb/>gignit: hæc postea forma à generante nuper genita, motum <lb/>immediatè producit, qui à generante producitur mediante ta <lb/>men forma elementi producta, hæc motum immediatè facit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Materia ergo prima &longs;ub elementi forma &longs;ecundum eam <lb/>naturam mouetur, quam e&longs;&longs;entiam vocant: id e&longs;t, quatenus <lb/>e&longs;t &longs;ub forma contrarij elementi; & ad alterius elementi con <lb/>trarij formam, vim, & naturam propriam, quam e&longs;&longs;entiam <lb/>nuncupandam e&longs;&longs;e volunt, tendit: dum elementum contra­<lb/>rium in contrarium elementum conuertitur: vt materia, &longs;ub <lb/>forma terræ, facultatem e&longs;&longs;entialem nuncupatam habet, ad <lb/>motum &longs;ur&longs;um: quia terra in ignem conuerti pote&longs;t, <expan abbr="generãs">generans</expan> <lb/>tamen ignem ex terra, quod terræ dat motum &longs;ur&longs;um, hunc <lb/>motum generando non attingit, & nullo modo illum immedia <lb/>tè producit: &longs;ed generando &longs;olam elementorum formam tan­<lb/>git, itaque motus à generante immediatè non na&longs;citur, &longs;ed à <lb/>forma generans: ergo elementum aut grauis, aut leuis ele­<lb/>menti formam generat, dum aut graue, aut leue elementum <lb/>gignit: hæc postea forma à generante nuper genita, motum <lb/>immediatè producit, qui à generante producitur mediante ta <lb/>men forma elementi producta, hæc motum immediatè facit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Agens dans formam dat con&longs;equentia formam: qua de re <lb/>quam optimè &longs;crip&longs;it Simplicius libro octauo Phy&longs;icorum par <lb/>ticula trige&longs;imatertia.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Agens dans formam dat con&longs;equentia formam: qua de re <lb/>quam optimè &longs;crip&longs;it Simplicius libro octauo Phy&longs;icorum par <lb/>ticula trige&longs;imatertia.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Hæc est generatio per accidens, quia per formam (&longs;ed lon <lb/>gèverius) per aliud, quam per accidens, diceretur, & propter <lb/>eamdem cau&longs;am, non immediata, &longs;ed mediata generatio dici <lb/>tur: quia mediante genita forma motus i&longs;te ab illo generante<emph.end type="italics"/><pb pagenum="111"/><emph type="italics"/>gignitur, quod formam genuit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Hæc est generatio per accidens, quia per formam (&longs;ed lon <lb/>gèverius) per aliud, quam per accidens, diceretur, & propter <lb/>eamdem cau&longs;am, non immediata, &longs;ed mediata generatio dici <lb/>tur: quia mediante genita forma motus i&longs;te ab illo generante<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/131.jpg" pagenum="111"/><emph type="italics"/>gignitur, quod formam genuit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Secundo idem probatur demon&longs;tratione Ari&longs;totelis libro <lb/>quarto de cælo particula duodeuige&longs;ima; hæc vt facilius intel­<lb/>ligatur, ex Ari&longs;totele eodem loco notandum, Tres e&longs;&longs;e muta­<lb/>tionum &longs;pecies, quæ nunc alicui v&longs;ui nobis e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt: <expan abbr="quartã">quartam</expan> <lb/>prudens Ari&longs;toteles eo loco præteriit; quippe cum nullus tunc <lb/>illius v&longs;us futurus &longs;it: omnes quatuor motionum &longs;pecies nos <lb/>paucis expediemus, ne aliquid intactum reliqui&longs;&longs;e videamur. <lb/></s> | <s><emph type="italics"/>Secundo idem probatur demon&longs;tratione Ari&longs;totelis libro <lb/>quarto de cælo particula duodeuige&longs;ima; hæc vt facilius intel­<lb/>ligatur, ex Ari&longs;totele eodem loco notandum, Tres e&longs;&longs;e muta­<lb/>tionum &longs;pecies, quæ nunc alicui v&longs;ui nobis e&longs;&longs;e po&longs;&longs;unt: <expan abbr="quartã">quartam</expan> <lb/>prudens Ari&longs;toteles eo loco præteriit; quippe cum nullus tunc <lb/>illius v&longs;us futurus &longs;it: omnes quatuor motionum &longs;pecies nos <lb/>paucis expediemus, ne aliquid intactum reliqui&longs;&longs;e videamur. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s>In omnibus his fieri mutationem ex contrariis in contraria, <lb/>vel ex mediis in ea, quæ interiecta &longs;unt media, videmus: nul­<lb/>lus enim exhis motibus temerè fit, aut fortuito, vt quælibet res <lb/>in quamlibet mutetur. </s> | <s>In omnibus his fieri mutationem ex contrariis in contraria, <lb/>vel ex mediis in ea, quæ interiecta &longs;unt media, videmus: nul­<lb/>lus enim exhis motibus temerè fit, aut fortuito, vt quælibet res <lb/>in quamlibet mutetur. </s> |
| | |
| <s>Eodem modo quodmouet <expan abbr="nõ">non</expan> quicquid <lb/>contigerit, mouet, &longs;edrem definitam: hic enim ordo à natura <lb/>&longs;eruatur: vt quod mutatur, non in quolibet temerè, nec à <lb/>quolibet fortuito, mutetur: &longs;ed definitum, quod definito mo­<lb/>tus &longs;ubiicitur à definito agente in terminum ac finem <expan abbr="definitũ">definitum</expan>, <lb/>ab&longs;olutamque perfectionem, & formam mutatur, quacum­<lb/>que motus &longs;pecie mutetur: quæ omnia efficaci argumentorum <lb/>robore confirmata &longs;unt ab Ari&longs;totele compluribus in locis:<emph.end type="italics"/><pb pagenum="112"/><emph type="italics"/>&longs;ed potissimum libro primo Phy&longs;icorum. <!-- KEEP S--></s> | <s>Eodem modo quodmouet <expan abbr="nõ">non</expan> quicquid <lb/>contigerit, mouet, &longs;edrem definitam: hic enim ordo à natura <lb/>&longs;eruatur: vt quod mutatur, non in quolibet temerè, nec à <lb/>quolibet fortuito, mutetur: &longs;ed definitum, quod definito mo­<lb/>tus &longs;ubiicitur à definito agente in terminum ac finem <expan abbr="definitũ">definitum</expan>, <lb/>ab&longs;olutamque perfectionem, & formam mutatur, quacum­<lb/>que motus &longs;pecie mutetur: quæ omnia efficaci argumentorum <lb/>robore confirmata &longs;unt ab Ari&longs;totele compluribus in locis:<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/132.jpg" pagenum="112"/><emph type="italics"/>&longs;ed potissimum libro primo Phy&longs;icorum. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>Ideo quod ad locum <lb/>mouet: non quicquid contigerit mouet; &longs;ed definitum mobi­<lb/>le:nec mobile definitum pote&longs;t a quolibet mouente moueri, &longs;ed <lb/>à statuto, ac definito motore: non à quolibet loco, vt à motus <lb/>primo principio in quemlibet locum vt in vltimum finem: nec <lb/>per quodlibet medium, &longs;ed à determinato principio, per defi­<lb/>nitum medium in finem &longs;tatutum. </s> | <s>Ideo quod ad locum <lb/>mouet: non quicquid contigerit mouet; &longs;ed definitum mobi­<lb/>le:nec mobile definitum pote&longs;t a quolibet mouente moueri, &longs;ed <lb/>à statuto, ac definito motore: non à quolibet loco, vt à motus <lb/>primo principio in quemlibet locum vt in vltimum finem: nec <lb/>per quodlibet medium, &longs;ed à determinato principio, per defi­<lb/>nitum medium in finem &longs;tatutum. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Si generans (ait Simplicius) leuitatem, & grauitatem <lb/>efficiens, non quodlibet &longs;ed definitum non temerè agit in quod <lb/>libet, &longs;ed in &longs;ubiectum determinatum, nec in quamlibet lo­<lb/>ci perfectionem, nec per quodlibet medium, &longs;ed per medium <lb/>&longs;tatutum elementum nuper genitum temerè ducit, &longs;edinlo­<lb/>ci perfectionem definitam elementa à generante mouentur: <lb/>&longs;ed agens definitum in &longs;ubiectum agit definitum ad &longs;tatutam <lb/>definit amque lociperfectionem, & per medium determina­<lb/>tum elementum mox genitum ducit. </s> | <s><emph type="italics"/>Si generans (ait Simplicius) leuitatem, & grauitatem <lb/>efficiens, non quodlibet &longs;ed definitum non temerè agit in quod <lb/>libet, &longs;ed in &longs;ubiectum determinatum, nec in quamlibet lo­<lb/>ci perfectionem, nec per quodlibet medium, &longs;ed per medium <lb/>&longs;tatutum elementum nuper genitum temerè ducit, &longs;edinlo­<lb/>ci perfectionem definitam elementa à generante mouentur: <lb/>&longs;ed agens definitum in &longs;ubiectum agit definitum ad &longs;tatutam <lb/>definit amque lociperfectionem, & per medium determina­<lb/>tum elementum mox genitum ducit. </s> |
| | |
| <s>Ergo elementum geni­<lb/>tum à generante mouetur: idque &longs;ecundum eam facultatem, <lb/>quæ e&longs;&longs;entialis nuncupatur, quod erat probandum.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="113"/><p type="head"> | <s>Ergo elementum geni­<lb/>tum à generante mouetur: idque &longs;ecundum eam facultatem, <lb/>quæ e&longs;&longs;entialis nuncupatur, quod erat probandum.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/133.jpg" pagenum="113"/><p type="head"> |
| | |
| <s>Quomodo elementa ab eomoueantur, quod <lb/>impedimentum remouet, & e&longs;t <lb/>&longs;ecunda propo&longs;itio. <lb/></s> | <s>Quomodo elementa ab eomoueantur, quod <lb/>impedimentum remouet, & e&longs;t <lb/>&longs;ecunda propo&longs;itio. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Ergo in motu elementorum, quod impedimen­<lb/>tum aufert, e&longs;t cau&longs;a per accidens motus eorumdem. </s> | <s>Ergo in motu elementorum, quod impedimen­<lb/>tum aufert, e&longs;t cau&longs;a per accidens motus eorumdem. </s> |
| | |
| <s>Abom <lb/>nibus ferè expo&longs;itoribus, &longs;eu Græci, &longs;eu Arabes, &longs;eu Lati­<lb/>ni fuerint, locus istæhoc modo exponitur; quibus nos rationi <lb/>fauentes accedimus.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="114"/><p type="head"> | <s>Abom <lb/>nibus ferè expo&longs;itoribus, &longs;eu Græci, &longs;eu Arabes, &longs;eu Lati­<lb/>ni fuerint, locus istæhoc modo exponitur; quibus nos rationi <lb/>fauentes accedimus.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/134.jpg" pagenum="114"/><p type="head"> |
| | |
| <s>Elementorum locus elementa mouet: & e&longs;t tertia <lb/>propo&longs;itio. </s> | <s>Elementorum locus elementa mouet: & e&longs;t tertia <lb/>propo&longs;itio. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Cum ex aqua fit a er, vel omnino cumex aliquo corpore <lb/>graui fit leue, tunc &longs;uperiorem locum petit: &longs;ed po&longs;tquam for­<lb/>mam &longs;uam acceperit, & perfectè leue factum fuerit, tunc <lb/>leue amplius leue non fit, &longs;edin &longs;uperiori loco quie&longs;cit: itaque <lb/>per&longs;picuum est, id quod facultate leue est, <expan abbr="cũ">cum</expan> ad actum erum <lb/>pit in &longs;uperiorem locum ferri; quo cum peruenerit iam actu <lb/>perfectum e&longs;t: atque hoc idem etiam in reliquis motibus ac­<lb/>cidit: vt in iis, qui in qualitate, vel <expan abbr="quãtitate">quantitate</expan> fiunt: quod enim <lb/>facultate tale e&longs;t; aut totum per qualitatis, aut quantitatis <lb/>mutationem fit actu ip&longs;o tale, aut <expan abbr="tantũ">tantum</expan>. </s> | <s><emph type="italics"/>Cum ex aqua fit a er, vel omnino cumex aliquo corpore <lb/>graui fit leue, tunc &longs;uperiorem locum petit: &longs;ed po&longs;tquam for­<lb/>mam &longs;uam acceperit, & perfectè leue factum fuerit, tunc <lb/>leue amplius leue non fit, &longs;edin &longs;uperiori loco quie&longs;cit: itaque <lb/>per&longs;picuum est, id quod facultate leue est, <expan abbr="cũ">cum</expan> ad actum erum <lb/>pit in &longs;uperiorem locum ferri; quo cum peruenerit iam actu <lb/>perfectum e&longs;t: atque hoc idem etiam in reliquis motibus ac­<lb/>cidit: vt in iis, qui in qualitate, vel <expan abbr="quãtitate">quantitate</expan> fiunt: quod enim <lb/>facultate tale e&longs;t; aut totum per qualitatis, aut quantitatis <lb/>mutationem fit actu ip&longs;o tale, aut <expan abbr="tantũ">tantum</expan>. </s> |
| | |
| <s>In his quæ iam actu <lb/>&longs;unt, vt ignis, & terra, eadem cau&longs;a est, ut nullo prohibente, <lb/>in &longs;uum locum illico ferantur; &longs;iue in alieno loco violentia con <lb/>tineantur; &longs;iue ibi generentur, &longs;ublato impedimento in pro­<lb/>prium locum natur alem à natura feruntur; quamuis <expan abbr="iã">iam</expan> actu <lb/>&longs;int: tamen &longs;i illis in alieno loco, contra <expan abbr="naturã">naturam</expan> concludi, quo <lb/>vis modo accidat, quodammodo imperfecta videntur: habent <lb/>enim in &longs;e facultatem; qua ad proprium locum, ad <expan abbr="propriã">propriam</expan>, <lb/>atque perfectam formam rapiantur: quemadmodum in ci­<lb/>bo, & potu accidere videmus: & in eo corpore quod ad &longs;ani-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="115"/><emph type="italics"/>tatem recuperandam affectum est: quam primum enim im <lb/>pedimentum tollitur, nulla mora e&longs;t quin & cibus in corporis <lb/>animati &longs;ub&longs;tantiam conuertatur, & quod œgrum est valetu <lb/>dinem &longs;uam con&longs;equatur. </s> | <s>In his quæ iam actu <lb/>&longs;unt, vt ignis, & terra, eadem cau&longs;a est, ut nullo prohibente, <lb/>in &longs;uum locum illico ferantur; &longs;iue in alieno loco violentia con <lb/>tineantur; &longs;iue ibi generentur, &longs;ublato impedimento in pro­<lb/>prium locum natur alem à natura feruntur; quamuis <expan abbr="iã">iam</expan> actu <lb/>&longs;int: tamen &longs;i illis in alieno loco, contra <expan abbr="naturã">naturam</expan> concludi, quo <lb/>vis modo accidat, quodammodo imperfecta videntur: habent <lb/>enim in &longs;e facultatem; qua ad proprium locum, ad <expan abbr="propriã">propriam</expan>, <lb/>atque perfectam formam rapiantur: quemadmodum in ci­<lb/>bo, & potu accidere videmus: & in eo corpore quod ad &longs;ani-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/135.jpg" pagenum="115"/><emph type="italics"/>tatem recuperandam affectum est: quam primum enim im <lb/>pedimentum tollitur, nulla mora e&longs;t quin & cibus in corporis <lb/>animati &longs;ub&longs;tantiam conuertatur, & quod œgrum est valetu <lb/>dinem &longs;uam con&longs;equatur. </s> |
| | |
| <s>Itaque loco cientur, &longs;iue iam actu <lb/>&longs;int, & extra locum &longs;uum alicubi <expan abbr="detineãtur">detineantur</expan>, &longs;iue ex facul­<lb/>tate ad actum erumpant, &longs;inihil impediat, locum &longs;uum sta­<lb/>tim petunt, quo &longs;imul ac peruenerint, perfectam &longs;uam for­<lb/>mam acquirunt: atquc idcirco ibi quie&longs;cunt.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Itaque loco cientur, &longs;iue iam actu <lb/>&longs;int, & extra locum &longs;uum alicubi <expan abbr="detineãtur">detineantur</expan>, &longs;iue ex facul­<lb/>tate ad actum erumpant, &longs;inihil impediat, locum &longs;uum sta­<lb/>tim petunt, quo &longs;imul ac peruenerint, perfectam &longs;uam for­<lb/>mam acquirunt: atquc idcirco ibi quie&longs;cunt.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Hæc (vt reor) Aristotelis germana &longs;ententia est, à quæ <lb/>Simplicius recedere non <expan abbr="vid&etilde;tur">videntur</expan>, qui hoc totum de elementis, <lb/>quæ extra proprium, & naturalem locum adhuc &longs;unt imper <lb/>fecta, intelligendum putat; quæ nullam integram perfectio­<lb/>nem prius nanci&longs;cuntur, quam ad proprium, ac naturalem le <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> peruenerint: duobus enim modis (vt &longs;æpe memorauimus) <lb/>corpora &longs;implicia grauia, & leuia, extra proprium locum exi <lb/>stere contingit: vel quia extra eumdem genita, vel quia vio­<lb/>lentiam pa&longs;&longs;a, & foras extru&longs;a, eò impul&longs;a feruntur: vtroque <lb/>modo adhuc imperfecta perfectionem in proprio loco quæ­<lb/>runt; quam tum demum <expan abbr="inueni&etilde;t">inuenient</expan>; cum adillum peruenerint: <lb/>nam elementum, quod &longs;upernatare debet, &longs;i &longs;ub&longs;ideat; præter <lb/>naturam &longs;ub&longs;ideat oportet: & quod &longs;ic e&longs;t à natura compa­<lb/>ratum, vt in centro quie&longs;cat; &longs;i &longs;upernatet præter naturam, <lb/>& tunc aliqua ex parte di&longs;ponitur; habetque nonnibil imper <lb/>fectæ facultatis: & adid pro viribus moueri conabitur, quod <lb/>ei actum vndique perfectum præ&longs;tat; & illud omni ex parte <lb/>æb&longs;oluit: hic est locus proprius; qui vt finis vt forma, vtque ele <lb/>mentorum ab&longs;oluta perfectio elementa mouet.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Hæc (vt reor) Aristotelis germana &longs;ententia est, à quæ <lb/>Simplicius recedere non <expan abbr="vid&etilde;tur">videntur</expan>, qui hoc totum de elementis, <lb/>quæ extra proprium, & naturalem locum adhuc &longs;unt imper <lb/>fecta, intelligendum putat; quæ nullam integram perfectio­<lb/>nem prius nanci&longs;cuntur, quam ad proprium, ac naturalem le <lb/><expan abbr="cũ">cum</expan> peruenerint: duobus enim modis (vt &longs;æpe memorauimus) <lb/>corpora &longs;implicia grauia, & leuia, extra proprium locum exi <lb/>stere contingit: vel quia extra eumdem genita, vel quia vio­<lb/>lentiam pa&longs;&longs;a, & foras extru&longs;a, eò impul&longs;a feruntur: vtroque <lb/>modo adhuc imperfecta perfectionem in proprio loco quæ­<lb/>runt; quam tum demum <expan abbr="inueni&etilde;t">inuenient</expan>; cum adillum peruenerint: <lb/>nam elementum, quod &longs;upernatare debet, &longs;i &longs;ub&longs;ideat; præter <lb/>naturam &longs;ub&longs;ideat oportet: & quod &longs;ic e&longs;t à natura compa­<lb/>ratum, vt in centro quie&longs;cat; &longs;i &longs;upernatet præter naturam, <lb/>& tunc aliqua ex parte di&longs;ponitur; habetque nonnibil imper <lb/>fectæ facultatis: & adid pro viribus moueri conabitur, quod <lb/>ei actum vndique perfectum præ&longs;tat; & illud omni ex parte <lb/>æb&longs;oluit: hic est locus proprius; qui vt finis vt forma, vtque ele <lb/>mentorum ab&longs;oluta perfectio elementa mouet.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Mouet etiam elementorum locus elementa, vt forma: quo <lb/>niam locus nihil est aliud, quam corporis illtus <expan abbr="extremũ">extremum</expan>, quod <lb/>corpus illud complectitur; quod intra continentis vi&longs;cera cohi-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="116"/><emph type="italics"/>betur: vt Ari&longs;toteles literis con&longs;ignauit libro quarto de Phy­<lb/>&longs;ico auditu particula quadrage&longs;ima, et quadrage&longs;imaprima. <lb/></s> | <s><emph type="italics"/>Mouet etiam elementorum locus elementa, vt forma: quo <lb/>niam locus nihil est aliud, quam corporis illtus <expan abbr="extremũ">extremum</expan>, quod <lb/>corpus illud complectitur; quod intra continentis vi&longs;cera cohi-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/136.jpg" pagenum="116"/><emph type="italics"/>betur: vt Ari&longs;toteles literis con&longs;ignauit libro quarto de Phy­<lb/>&longs;ico auditu particula quadrage&longs;ima, et quadrage&longs;imaprima. <lb/></s> |
| | |
| <s>Ideo quicquid in proprium locum fertur, id omne ad ambien­<lb/>tis corporis extremum mouetur: at verò quod ambit, & quod <lb/>&longs;uo complexu continet, quodammodo forma, atque &longs;pecies il­<lb/>lius est; quod continetur: itaque quod in proprium locum fer­<lb/>tur, in propriam formam ferri non ab&longs;urdè videtur. </s> | <s>Ideo quicquid in proprium locum fertur, id omne ad ambien­<lb/>tis corporis extremum mouetur: at verò quod ambit, & quod <lb/>&longs;uo complexu continet, quodammodo forma, atque &longs;pecies il­<lb/>lius est; quod continetur: itaque quod in proprium locum fer­<lb/>tur, in propriam formam ferri non ab&longs;urdè videtur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Ergo omnis <lb/><expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> latio de loco ad locum e&longs;t finis, forma, & perfectio <lb/>eorumdem. </s> | <s>Ergo omnis <lb/><expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> latio de loco ad locum e&longs;t finis, forma, & perfectio <lb/>eorumdem. </s> |
| | |
| <s>Ergolocus element a mouet; vt finis, vt forma, & <lb/>vt eorumdem perfectio: quod probandum &longs;u&longs;cepimus.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="117"/><p type="head"> | <s>Ergolocus element a mouet; vt finis, vt forma, & <lb/>vt eorumdem perfectio: quod probandum &longs;u&longs;cepimus.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/137.jpg" pagenum="117"/><p type="head"> |
| | |
| <s>Quæ Themi&longs;tius contra Ari&longs;totelem. <lb/><!-- KEEP S--></s> | <s>Quæ Themi&longs;tius contra Ari&longs;totelem. <lb/><!-- KEEP S--></s> |
| | |
| |
| <s>Cap. XXIIII.<!-- KEEP S--></s> | <s>Cap. XXIIII.<!-- KEEP S--></s> |
| </p><p type="main"> | </p><p type="main"> |
| | |
| <s>AVERROES, <emph type="italics"/>qui Aristotelem indefen&longs;um num­<lb/>quam relinquit, argumentorum Themistij exitum <lb/>quàm accuratissimè explicat: de cuius &longs;ententia duo <lb/>ponenda e&longs;&longs;e duximus, quorum alterum illud e&longs;t.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="118"/><p type="main"> | <s>AVERROES, <emph type="italics"/>qui Aristotelem indefen&longs;um num­<lb/>quam relinquit, argumentorum Themistij exitum <lb/>quàm accuratissimè explicat: de cuius &longs;ententia duo <lb/>ponenda e&longs;&longs;e duximus, quorum alterum illud e&longs;t.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/138.jpg" pagenum="118"/><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Quæ &longs;ub cæle&longs;ti globo exi&longs;iunt corpora, &longs;unt duorum gene <lb/>rum: quædam &longs;unt &longs;implicia; vt quatuor elementa, quæ &longs;unt <lb/>ignis, aer, aqua, & terra: quædam, quæ ex &longs;implicium mi­<lb/>xtione con&longs;lantur: vt mineralia, fructices, & animalia, quæ <lb/>& ip&longs;a vnius generis non &longs;unt, &longs;ed multorum: vt notum est <lb/>omnibus vel parum etiam in Philo&longs;ophia exercitatis.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Quæ &longs;ub cæle&longs;ti globo exi&longs;iunt corpora, &longs;unt duorum gene <lb/>rum: quædam &longs;unt &longs;implicia; vt quatuor elementa, quæ &longs;unt <lb/>ignis, aer, aqua, & terra: quædam, quæ ex &longs;implicium mi­<lb/>xtione con&longs;lantur: vt mineralia, fructices, & animalia, quæ <lb/>& ip&longs;a vnius generis non &longs;unt, &longs;ed multorum: vt notum est <lb/>omnibus vel parum etiam in Philo&longs;ophia exercitatis.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Quoniam &longs;ic comparatum est à natura; vt ægrotantes ali­<lb/>quando &longs;anentur: & quia omnes, qui mala valetudine ten­<lb/>tanrur, &longs;unt facultate &longs;ani; & quia &longs;anitas e&longs;t eorum por­<lb/>fectio; & quia ad illam inclinantur: vt quam optimè dixit <lb/>Themistius. </s> | <s>Quoniam &longs;ic comparatum est à natura; vt ægrotantes ali­<lb/>quando &longs;anentur: & quia omnes, qui mala valetudine ten­<lb/>tanrur, &longs;unt facultate &longs;ani; & quia &longs;anitas e&longs;t eorum por­<lb/>fectio; & quia ad illam inclinantur: vt quam optimè dixit <lb/>Themistius. </s> |
| | |
| <s>Verum &longs;implicia corpora, quæ grauia &longs;unt, & <lb/>teuia, vnam tantum vnius ordinis ca<gap/>&longs;am habent, <expan abbr="eãdemque">eandemque</expan><emph.end type="italics"/><pb pagenum="119"/><emph type="italics"/>&longs;implicissimam: ideo interroganti quamobrem grauia deor­<lb/>&longs;um de&longs;cendant, & leuia &longs;ur&longs;um a&longs;cendant; optimè &longs;atisfa­<lb/>ctum erit, &longs;i dictum fuerit: quia &longs;ic elementa comparata &longs;unt <lb/>à natura, vt ad &longs;ua propria, ac naturalia loca ferantur: & <lb/>quia loca, ad quæ elementa ferantur, &longs;unt elementorum perfe <lb/>ctiones: & quia elementa facultatem habent, ad propria <lb/>loca eundi: hæc ad materiam.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Verum &longs;implicia corpora, quæ grauia &longs;unt, & <lb/>teuia, vnam tantum vnius ordinis cau&longs;am habent, <expan abbr="eãdemque">eandemque</expan><emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/139.jpg" pagenum="119"/><emph type="italics"/>&longs;implicissimam: ideo interroganti quamobrem grauia deor­<lb/>&longs;um de&longs;cendant, & leuia &longs;ur&longs;um a&longs;cendant; optimè &longs;atisfa­<lb/>ctum erit, &longs;i dictum fuerit: quia &longs;ic elementa comparata &longs;unt <lb/>à natura, vt ad &longs;ua propria, ac naturalia loca ferantur: & <lb/>quia loca, ad quæ elementa ferantur, &longs;unt elementorum perfe <lb/>ctiones: & quia elementa facultatem habent, ad propria <lb/>loca eundi: hæc ad materiam.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Adformam argumenti Cum dicitur leuia &longs;ur&longs;um, et græ <lb/>uia deor&longs;um concitantur, quia &longs;ic comparata &longs;unt à natura: <lb/>vt adea loca inclinentur, quæ &longs;unt elementorum fines, formæ, <lb/>& perfectiones: id nihil est dicere, negatur; <expan abbr="Adprobation&etilde;">Adprobationem</expan> <lb/>cum additur. </s> | <s><emph type="italics"/>Adformam argumenti Cum dicitur leuia &longs;ur&longs;um, et græ <lb/>uia deor&longs;um concitantur, quia &longs;ic comparata &longs;unt à natura: <lb/>vt adea loca inclinentur, quæ &longs;unt elementorum fines, formæ, <lb/>& perfectiones: id nihil est dicere, negatur; <expan abbr="Adprobation&etilde;">Adprobationem</expan> <lb/>cum additur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>&longs;imili­<lb/>tudo negatur: dissimilitudinis ratio e&longs;t, quia &longs;implicia elemen <lb/>torum corpora vnam vnius ordinis, &longs;implicissimam cau&longs;am <lb/>habent: mixta verò plures: ideo cum &longs;implicia in quæ&longs;tio­<lb/>num vocantur, per &longs;implicem illam re&longs;pon&longs;ionem quærenti <lb/>fit &longs;atis: at cum mixta in controuer&longs;iam accita fuerint, alias <lb/>rationes expectant. </s> | <s>&longs;imili­<lb/>tudo negatur: dissimilitudinis ratio e&longs;t, quia &longs;implicia elemen <lb/>torum corpora vnam vnius ordinis, &longs;implicissimam cau&longs;am <lb/>habent: mixta verò plures: ideo cum &longs;implicia in quæ&longs;tio­<lb/>num vocantur, per &longs;implicem illam re&longs;pon&longs;ionem quærenti <lb/>fit &longs;atis: at cum mixta in controuer&longs;iam accita fuerint, alias <lb/>rationes expectant. </s> |
| | |
| <s>In fallaciam ergo non cau&longs;æ pro cau&longs;a <lb/>Ari&longs;toteles non impegit; &longs;ed verissimam, ac &longs;implicissimam <lb/>cau&longs;am reddidit, quam præ&longs;ens in&longs;titutum exigit: nec fal­<lb/>lax, &longs;eu Sophi&longs;ticum, aut captio&longs;um e&longs;t Ari&longs;totelis argumen­<lb/>tum, &longs;ed efficacissimum, & arteficio&longs;um.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="120"/><p type="head"> | <s>In fallaciam ergo non cau&longs;æ pro cau&longs;a <lb/>Ari&longs;toteles non impegit; &longs;ed verissimam, ac &longs;implicissimam <lb/>cau&longs;am reddidit, quam præ&longs;ens in&longs;titutum exigit: nec fal­<lb/>lax, &longs;eu Sophi&longs;ticum, aut captio&longs;um e&longs;t Ari&longs;totelis argumen­<lb/>tum, &longs;ed efficacissimum, & arteficio&longs;um.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/140.jpg" pagenum="120"/><p type="head"> |
| | |
| <s>Medium &longs;implicia elementorum corpora mouent <lb/>& e&longs;t quarta propo&longs;itio. </s> | <s>Medium &longs;implicia elementorum corpora mouent <lb/>& e&longs;t quarta propo&longs;itio. </s> |
| | |
| |
| <s>Cap. XXV.<!-- KEEP S--></s> | <s>Cap. XXV.<!-- KEEP S--></s> |
| </p><p type="main"> | </p><p type="main"> |
| | |
| <s>AMEDIO <emph type="italics"/>elementa moueri tetigit Ari&longs;toteles libr<gap/><lb/>tertio de cælo particula vige&longs;imaoctaua; dum dixit. <lb/></s> | <s>AMEDIO <emph type="italics"/>elementa moueri tetigit Ari&longs;toteles libro<lb/>tertio de cælo particula vige&longs;imaoctaua; dum dixit. <lb/></s> |
| | |
| <s>Aer est in&longs;trumentum motus naturalis, & violenti. <lb/></s> | <s>Aer est in&longs;trumentum motus naturalis, & violenti. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Naturalis qui <lb/>dem (inquit) ab aere iuuatur per motus principium, quod <lb/>aer ip&longs;æ à naturali mouente &longs;u&longs;cipit: hæc enim est natura ae­<lb/>ris, vt motum à mouente acceptum per aliquod tempus con&longs;er <lb/>uet, licet mouens ab eo &longs;eiung atur; perindeac &longs;i tunc temporis <lb/>à &longs;emetip&longs;o cieretur: & <expan abbr="quãdo">quando</expan> mobile naturale mouetur per <lb/>principium, quod in ip&longs;o est, ab aere pari ratione iuuatur; ita <lb/>vt mobile motum magis con&longs;eruet, eumque <expan abbr="citatior&etilde;">citatiorem</expan> efficiat; <lb/>quam &longs;i ex &longs;olo &longs;uo principio, atque motore fieret.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Naturalis qui <lb/>dem (inquit) ab aere iuuatur per motus principium, quod <lb/>aer ip&longs;æ à naturali mouente &longs;u&longs;cipit: hæc enim est natura ae­<lb/>ris, vt motum à mouente acceptum per aliquod tempus con&longs;er <lb/>uet, licet mouens ab eo &longs;eiung atur; perindeac &longs;i tunc temporis <lb/>à &longs;emetip&longs;o cieretur: & <expan abbr="quãdo">quando</expan> mobile naturale mouetur per <lb/>principium, quod in ip&longs;o est, ab aere pari ratione iuuatur; ita <lb/>vt mobile motum magis con&longs;eruet, eumque <expan abbr="citatior&etilde;">citatiorem</expan> efficiat; <lb/>quam &longs;i ex &longs;olo &longs;uo principio, atque motore fieret.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Violentus quoque motus interceptum aeris medium amat: <lb/>idque magis apparet, & magis manifestum e&longs;t, quam in mo­<lb/>tu naturali: ni&longs;i enim hæc aeris facultas e&longs;&longs;et, vt motum &longs;u&longs;ci <lb/>peret, & &longs;u&longs;ceptum con&longs;eruaret, quousque &longs;cilicet impetus, <lb/>&longs;eu vigor ille, quem à mobili accipit, euane&longs;cat, fieri <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;et, <lb/>vt motus violentus perduraret, ni&longs;i quam diu mouens ip&longs;um <lb/>mobile tangeret: nunc autem cum &longs;en&longs;us iudicio con&longs;tet, mo­<lb/>bile violentum moueri; etiam tunc cum mobile à mouente di­<lb/>&longs;cessit; rationi con&longs;entaneum e&longs;&longs;e creditur, vt motus violentus <lb/>per medium aerem factus, eiu&longs;dem aeris interceptionem po­<lb/>&longs;tulet: non enim aliunde &longs;agitta po&longs;t &longs;ui &longs;eparationem ab ar-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="121"/><emph type="italics"/>cu, motum peragit ni&longs;i per aerem, qui ab arcus corda motio­<lb/>nem accipit, & &longs;agittæ adest vt motor quie&longs;cente corda quou&longs; <lb/>que motus, quem a corda &longs;u&longs;cepit, di&longs;pereat: idque aeriideo <lb/>accidit; quia leuis e&longs;t, & grauis &longs;imul: in loco ignis e&longs;t grauis, <lb/>in loco terræ, & aquæ est leuis, in &longs;uo proprio, ac naturali lo­<lb/>co nec leuis e&longs;t, nec grauis: & tunc ine&longs;t ei facultas &longs;u&longs;cipien­<lb/>di motionis principium &longs;ur&longs;um, & deor&longs;um: quia omne &longs;u&longs;ci­<lb/>piens debet e&longs;&longs;e denudatum à natura &longs;u&longs;cepti, intus enim exi­<lb/>&longs;tens prohibet, & ob&longs;i&longs;tit: vt dictum e&longs;t ab Aristotele libro <lb/>tertio de anima particula quarta. </s> | <s><emph type="italics"/>Violentus quoque motus interceptum aeris medium amat: <lb/>idque magis apparet, & magis manifestum e&longs;t, quam in mo­<lb/>tu naturali: ni&longs;i enim hæc aeris facultas e&longs;&longs;et, vt motum &longs;u&longs;ci <lb/>peret, & &longs;u&longs;ceptum con&longs;eruaret, quousque &longs;cilicet impetus, <lb/>&longs;eu vigor ille, quem à mobili accipit, euane&longs;cat, fieri <expan abbr="nõ">non</expan> po&longs;&longs;et, <lb/>vt motus violentus perduraret, ni&longs;i quam diu mouens ip&longs;um <lb/>mobile tangeret: nunc autem cum &longs;en&longs;us iudicio con&longs;tet, mo­<lb/>bile violentum moueri; etiam tunc cum mobile à mouente di­<lb/>&longs;cessit; rationi con&longs;entaneum e&longs;&longs;e creditur, vt motus violentus <lb/>per medium aerem factus, eiu&longs;dem aeris interceptionem po­<lb/>&longs;tulet: non enim aliunde &longs;agitta po&longs;t &longs;ui &longs;eparationem ab ar-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/141.jpg" pagenum="121"/><emph type="italics"/>cu, motum peragit ni&longs;i per aerem, qui ab arcus corda motio­<lb/>nem accipit, & &longs;agittæ adest vt motor quie&longs;cente corda quou&longs; <lb/>que motus, quem a corda &longs;u&longs;cepit, di&longs;pereat: idque aeriideo <lb/>accidit; quia leuis e&longs;t, & grauis &longs;imul: in loco ignis e&longs;t grauis, <lb/>in loco terræ, & aquæ est leuis, in &longs;uo proprio, ac naturali lo­<lb/>co nec leuis e&longs;t, nec grauis: & tunc ine&longs;t ei facultas &longs;u&longs;cipien­<lb/>di motionis principium &longs;ur&longs;um, & deor&longs;um: quia omne &longs;u&longs;ci­<lb/>piens debet e&longs;&longs;e denudatum à natura &longs;u&longs;cepti, intus enim exi­<lb/>&longs;tens prohibet, & ob&longs;i&longs;tit: vt dictum e&longs;t ab Aristotele libro <lb/>tertio de anima particula quarta. </s> |
| | |
| <s>Idcirco aer organum fit <lb/>motus naturalis, & violenti: naturalis quidem eo quod mo­<lb/>rui naturali patrocinium, facilitatemque mini&longs;trat: violenti <lb/>autem: quia mobili vim, & impetum addit; &longs;i quidem violen <lb/>ter mota &longs;eiunto ab eis motore, motum continuare <expan abbr="nõ">non</expan> queant, <lb/>ni&longs;i propter hanc aeris naturam. </s> | <s>Idcirco aer organum fit <lb/>motus naturalis, & violenti: naturalis quidem eo quod mo­<lb/>rui naturali patrocinium, facilitatemque mini&longs;trat: violenti <lb/>autem: quia mobili vim, & impetum addit; &longs;i quidem violen <lb/>ter mota &longs;eiunto ab eis motore, motum continuare <expan abbr="nõ">non</expan> queant, <lb/>ni&longs;i propter hanc aeris naturam. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Hæc Auerrois ferè ad verbum: ex quibus elicere po&longs;&longs;u­<lb/>mus; hanc, tum ip&longs;ius Auerrois, cum etiam Ari&longs;totelis ge­<lb/>minam, atque germanam fui&longs;&longs;e &longs;ententiam, qua inuenta, <lb/>probare contendimus elementa &longs;cilicet in medio, & à medio <lb/>certè moueri.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Hæc Auerrois ferè ad verbum: ex quibus elicere po&longs;&longs;u­<lb/>mus; hanc, tum ip&longs;ius Auerrois, cum etiam Ari&longs;totelis ge­<lb/>minam, atque germanam fui&longs;&longs;e &longs;ententiam, qua inuenta, <lb/>probare contendimus elementa &longs;cilicet in medio, & à medio <lb/>certè moueri.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Modus, quo elementa à medio mouentur, explicatus est <lb/>ab Auerroe tertio libro de cælo commentatione vige&longs;imaoct<gap/><lb/>ua exemplo nautæ: qui dum nauigium ex arte mouet, &longs;emet <lb/>ip&longs;um etiam cum moto nauigio mouet: ita, vt elementum mo<lb/>uendo medium, moueat &longs;e admotum medy, &longs;icut nauta mo­<lb/>uendo nauem, mouet &longs;e ad motum nauis. </s> | <s><emph type="italics"/>Modus, quo elementa à medio mouentur, explicatus est <lb/>ab Auerroe tertio libro de cælo commentatione vige&longs;imaocta<lb/>ua exemplo nautæ: qui dum nauigium ex arte mouet, &longs;emet <lb/>ip&longs;um etiam cum moto nauigio mouet: ita, vt elementum mo<lb/>uendo medium, moueat &longs;e admotum medy, &longs;icut nauta mo­<lb/>uendo nauem, mouet &longs;e ad motum nauis. </s> |
| | |
| <s>Quo locus i&longs;tæ melius <lb/>intelligatur, &longs;ciendum e&longs;t: medium ab impellente pul&longs;um mo<emph.end type="italics"/><pb pagenum="122"/><emph type="italics"/>ueri per &longs;e à &longs;ua forma naturali, ac propria: moueri etiam ab <lb/>impellente, ante quam impellens à medio amoueatur; po&longs;t <lb/>quam verò impellens ab eo amotum fuerit, medium tunc <lb/>tantum à &longs;ua forma naturali mouetur, & à partibus eiu&longs;­<lb/>dem medy impellentibus alias partes impul&longs;as: & medium <lb/>tunc à primo impellente, quod &longs;eparatum est à medio, non <lb/>mouetur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Quo locus i&longs;tæ melius <lb/>intelligatur, &longs;ciendum e&longs;t: medium ab impellente pul&longs;um mo<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/142.jpg" pagenum="122"/><emph type="italics"/>ueri per &longs;e à &longs;ua forma naturali, ac propria: moueri etiam ab <lb/>impellente, ante quam impellens à medio amoueatur; po&longs;t <lb/>quam verò impellens ab eo amotum fuerit, medium tunc <lb/>tantum à &longs;ua forma naturali mouetur, & à partibus eiu&longs;­<lb/>dem medy impellentibus alias partes impul&longs;as: & medium <lb/>tunc à primo impellente, quod &longs;eparatum est à medio, non <lb/>mouetur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>Corollarium.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <s>Corollarium.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>A<emph type="italics"/>n medium moueat elementum, vtiuuat motum ele­<lb/>menti: an vt nece&longs;&longs;ariò mouens <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, docet Auer <lb/>roes libro tertio de cælo: & primo medium iuuat mo­<lb/>tum elementi, quia medium postquam impul&longs;um e&longs;t à &longs;ua <lb/>propria forma naturali, mouetur, & mobile portat, atque <lb/>impellit: qua ratione naturalem elementorum motum per <lb/>idem medium factum, iuuat. </s> | <s>A<emph type="italics"/>n medium moueat elementum, vtiuuat motum ele­<lb/>menti: an vt nece&longs;&longs;ariò mouens <expan abbr="elementũ">elementum</expan>, docet Auer <lb/>roes libro tertio de cælo: & primo medium iuuat mo­<lb/>tum elementi, quia medium postquam impul&longs;um e&longs;t à &longs;ua <lb/>propria forma naturali, mouetur, & mobile portat, atque <lb/>impellit: qua ratione naturalem elementorum motum per <lb/>idem medium factum, iuuat. </s> |
| | |
| <s>Secundo medium e&longs;t nece&longs;&longs;a­<lb/>rium: quoniam &longs;i&longs;p acium inane da etur, perillud elementa<emph.end type="italics"/><pb pagenum="123"/><emph type="italics"/>non mouerentur, ratio e&longs;t: quia elementa nullam <expan abbr="intrin&longs;ecã">intrin&longs;ecam</expan> <lb/>re&longs;i&longs;tentiam habent, &longs;ed extrin&longs;ecam tantum: quia in par­<lb/>tem actu per &longs;e motam, & in partem actu per &longs;e mouentem <lb/>non diuiduntur; vt animalia, quæ in corpus actu per &longs;emo­<lb/>tum, & in animam actu per &longs;e mouentem diuidi queunt: ve­<lb/>rum elementa propter medium tantum, quod non intrin&longs;ecè, <lb/>&longs;ed extrin&longs;ecè re&longs;i&longs;tit, mouentur: propter quod elementa nul­<lb/>lo motu <gap/>ieri po&longs;&longs;ent, &longs;i &longs;pacium illud, per quod elementa mo­<lb/>uenda e&longs;&longs;ent, non plenum, &longs;edinane exi&longs;teret: quod Aristote­<lb/>lis ratione probatur libro quarto <expan abbr="Phy&longs;icorũ">Phy&longs;icorum</expan> particula &longs;eptua <lb/>ge&longs;imaprima, dicentis; Qualis e&longs;t proportio &longs;ubtilitatis, & <lb/>crassitudinis medy ad medium, talis est ratio velocitatis, & <lb/>tarditatis in motu. </s> | <s>Secundo medium e&longs;t nece&longs;&longs;a­<lb/>rium: quoniam &longs;i&longs;p acium inane da etur, perillud elementa<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/143.jpg" pagenum="123"/><emph type="italics"/>non mouerentur, ratio e&longs;t: quia elementa nullam <expan abbr="intrin&longs;ecã">intrin&longs;ecam</expan> <lb/>re&longs;i&longs;tentiam habent, &longs;ed extrin&longs;ecam tantum: quia in par­<lb/>tem actu per &longs;e motam, & in partem actu per &longs;e mouentem <lb/>non diuiduntur; vt animalia, quæ in corpus actu per &longs;emo­<lb/>tum, & in animam actu per &longs;e mouentem diuidi queunt: ve­<lb/>rum elementa propter medium tantum, quod non intrin&longs;ecè, <lb/>&longs;ed extrin&longs;ecè re&longs;i&longs;tit, mouentur: propter quod elementa nul­<lb/>lo motu cieri po&longs;&longs;ent, &longs;i &longs;pacium illud, per quod elementa mo­<lb/>uenda e&longs;&longs;ent, non plenum, &longs;edinane exi&longs;teret: quod Aristote­<lb/>lis ratione probatur libro quarto <expan abbr="Phy&longs;icorũ">Phy&longs;icorum</expan> particula &longs;eptua <lb/>ge&longs;imaprima, dicentis; Qualis e&longs;t proportio &longs;ubtilitatis, & <lb/>crassitudinis medy ad medium, talis est ratio velocitatis, & <lb/>tarditatis in motu. </s> |
| | |
| <s>Sedmedy pleni ad medium inane nulla <lb/>e&longs;t &longs;ubtilitatis, & crassitudinis proportio: ergo motus, qui fit <lb/>in pleno, ad motum, qui fit in vacuo, velocitatis, & tarditatis <lb/>nulla erit proportio: Ergo per &longs;pacium inane, &longs;i illud datur, <lb/>quod dari non pote&longs;t, elementorum motus in momento fiet: <lb/>quia inter omnes motus in pleno &longs;pacio factos, e&longs;t aliqua velo­<lb/>citatis, & tarditatis proportio ex maiore, aut minore ea re&longs;i­<lb/>&longs;tentia; quæ aut à &longs;ubtilitate, aut à crassitudine medy na&longs;ci­<lb/>tur: aut à maiore, aut à minore re&longs;i&longs;tentia; quæ inter moto­<lb/>rem, & mobile gignitur. </s> | <s>Sedmedy pleni ad medium inane nulla <lb/>e&longs;t &longs;ubtilitatis, & crassitudinis proportio: ergo motus, qui fit <lb/>in pleno, ad motum, qui fit in vacuo, velocitatis, & tarditatis <lb/>nulla erit proportio: Ergo per &longs;pacium inane, &longs;i illud datur, <lb/>quod dari non pote&longs;t, elementorum motus in momento fiet: <lb/>quia inter omnes motus in pleno &longs;pacio factos, e&longs;t aliqua velo­<lb/>citatis, & tarditatis proportio ex maiore, aut minore ea re&longs;i­<lb/>&longs;tentia; quæ aut à &longs;ubtilitate, aut à crassitudine medy na&longs;ci­<lb/>tur: aut à maiore, aut à minore re&longs;i&longs;tentia; quæ inter moto­<lb/>rem, & mobile gignitur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Vtraque re&longs;i&longs;tentia in elementis de&longs;ider aretur; &longs;i <lb/>&longs;pacium inane daretur: nullo ergo motu elementa cieri po&longs;­<lb/>&longs;unt; ni&longs;i in momento, in quo nihil moueri po&longs;&longs;e Ari&longs;toteles <lb/>efficacissimè demonstrauit libro &longs;exto Phy&longs;icorum particula <lb/>quinquage&longs;ima. </s> | <s>Vtraque re&longs;i&longs;tentia in elementis de&longs;ider aretur; &longs;i <lb/>&longs;pacium inane daretur: nullo ergo motu elementa cieri po&longs;­<lb/>&longs;unt; ni&longs;i in momento, in quo nihil moueri po&longs;&longs;e Ari&longs;toteles <lb/>efficacissimè demonstrauit libro &longs;exto Phy&longs;icorum particula <lb/>quinquage&longs;ima. </s> |
| | |
| <s>Ergo elementa per medium &longs;pacium inane<emph.end type="italics"/><pb pagenum="124"/><emph type="italics"/>non mouerentur: Ergo medium plenum est omnino nece&longs;&longs;a­<lb/>rium; &longs;ine quo elementa immota manerent.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Ergo elementa per medium &longs;pacium inane<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/144.jpg" pagenum="124"/><emph type="italics"/>non mouerentur: Ergo medium plenum est omnino nece&longs;&longs;a­<lb/>rium; &longs;ine quo elementa immota manerent.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>Quæ Auerroes contra docti&longs;simum Auenpacem <lb/>præceptorem pro Ari&longs;totele &longs;crip&longs;erit. <lb/></s> | <s>Quæ Auerroes contra docti&longs;simum Auenpacem <lb/>præceptorem pro Ari&longs;totele &longs;crip&longs;erit. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>O&longs;tendit ergo Auerroes demon&longs;trationem e&longs;&longs;e efficacissi­<lb/>mam: & medium &longs;pacium plenum in motu elementorum <lb/>adeo e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arium, vt &longs;ine pleno medio elementa nullo mo­<lb/>do cieri po&longs;&longs;ent: idque ex motus definitione edita libro tertio <lb/>Phy&longs;icorum particula &longs;exta.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>O&longs;tendit ergo Auerroes demon&longs;trationem e&longs;&longs;e efficacissi­<lb/>mam: & medium &longs;pacium plenum in motu elementorum <lb/>adeo e&longs;&longs;e nece&longs;&longs;arium, vt &longs;ine pleno medio elementa nullo mo­<lb/>do cieri po&longs;&longs;ent: idque ex motus definitione edita libro tertio <lb/>Phy&longs;icorum particula &longs;exta.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Ex motus ergo definitione (inquit Auerroes) quemlibet <lb/>motum e&longs;&longs;e continuum, quiuis facilè cogno&longs;cit: quippe quod <lb/>motus &longs;it actus illius, quod potest e&longs;&longs;e &longs;ub ea ratione, qua po­<lb/>te&longs;t e&longs;&longs;e: ex eadem motus definitione intelligere etiam po&longs;&longs;u­<lb/>mus; quodlibet mobile habere facultatem ad-nouum actum, <lb/>nouamque perfectionem; ad quam tendit: Ergo omnis motus <lb/>e&longs;t continuus; & nullus e&longs;t indiuiduus, & in momento tempo­<lb/>ris factus: non pote&longs;t autem e&longs;&longs;e continuatio hæc ex &longs;ola virtu <lb/>te mouentis, vt Auenpaces aliquando &longs;en&longs;it; ni&longs;i etiam re&longs;i­<lb/>&longs;tentia aliqua fuerit, quam virt<gap/>s mouentis &longs;uperet, itaque &longs;e­<lb/>cundum eam rationem proportionis, qua virtus mouentis re-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="125"/><emph type="italics"/>&longs;i&longs;tentiam &longs;uperat; motus quoque fit velox, atque in his moti­<lb/>bus, in quibus e&longs;t re&longs;istentiæ proportio maior, e&longs;t etiam maior <lb/>velocitas: vbi est re&longs;i&longs;tentiæ proportio minor, ibi & velocitas <lb/>minor e&longs;t, vbi vis mouentis re&longs;istentiam non &longs;uperat: aut <expan abbr="&longs;e-cũdum">&longs;e­<lb/>cundum</expan> certum à natura &longs;tatutum exce&longs;&longs;um <expan abbr="eãdem">eandem</expan> non exce­<lb/>dit, motus nullus efficitur: qua de re &longs;eptimo <expan abbr="Phy&longs;icorũ">Phy&longs;icorum</expan> Ari <lb/>&longs;toteles graisissime di&longs;putauit in calce: Ergo nece&longs;&longs;aria e&longs;t re <lb/>&longs;i&longs;tentia medy pleni in motu elementorum <expan abbr="cõtinuo">continuo</expan>, in quo ple­<lb/>no medio <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> facultatem habent illis à natura tributam <lb/>ad maiorem perfectionem &longs;en&longs;im eundi, ad quam postquam <lb/>ab imperfectione in motus principio di&longs;ce&longs;&longs;erunt; per motum <lb/>continuum tendunt. </s> | <s><emph type="italics"/>Ex motus ergo definitione (inquit Auerroes) quemlibet <lb/>motum e&longs;&longs;e continuum, quiuis facilè cogno&longs;cit: quippe quod <lb/>motus &longs;it actus illius, quod potest e&longs;&longs;e &longs;ub ea ratione, qua po­<lb/>te&longs;t e&longs;&longs;e: ex eadem motus definitione intelligere etiam po&longs;&longs;u­<lb/>mus; quodlibet mobile habere facultatem ad-nouum actum, <lb/>nouamque perfectionem; ad quam tendit: Ergo omnis motus <lb/>e&longs;t continuus; & nullus e&longs;t indiuiduus, & in momento tempo­<lb/>ris factus: non pote&longs;t autem e&longs;&longs;e continuatio hæc ex &longs;ola virtu <lb/>te mouentis, vt Auenpaces aliquando &longs;en&longs;it; ni&longs;i etiam re&longs;i­<lb/>&longs;tentia aliqua fuerit, quam virtus mouentis &longs;uperet, itaque &longs;e­<lb/>cundum eam rationem proportionis, qua virtus mouentis re-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/145.jpg" pagenum="125"/><emph type="italics"/>&longs;i&longs;tentiam &longs;uperat; motus quoque fit velox, atque in his moti­<lb/>bus, in quibus e&longs;t re&longs;istentiæ proportio maior, e&longs;t etiam maior <lb/>velocitas: vbi est re&longs;i&longs;tentiæ proportio minor, ibi & velocitas <lb/>minor e&longs;t, vbi vis mouentis re&longs;istentiam non &longs;uperat: aut <expan abbr="&longs;e-cũdum">&longs;e­<lb/>cundum</expan> certum à natura &longs;tatutum exce&longs;&longs;um <expan abbr="eãdem">eandem</expan> non exce­<lb/>dit, motus nullus efficitur: qua de re &longs;eptimo <expan abbr="Phy&longs;icorũ">Phy&longs;icorum</expan> Ari <lb/>&longs;toteles graisissime di&longs;putauit in calce: Ergo nece&longs;&longs;aria e&longs;t re <lb/>&longs;i&longs;tentia medy pleni in motu elementorum <expan abbr="cõtinuo">continuo</expan>, in quo ple­<lb/>no medio <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> facultatem habent illis à natura tributam <lb/>ad maiorem perfectionem &longs;en&longs;im eundi, ad quam postquam <lb/>ab imperfectione in motus principio di&longs;ce&longs;&longs;erunt; per motum <lb/>continuum tendunt. </s> |
| | |
| <s>Hic &longs;cire licet re&longs;i&longs;tentiam tribus <expan abbr="tantũ">tantum</expan> <lb/>modis inueniri po&longs;&longs;e: Aut exparte mobilis, & mediis; vt in <lb/>animalibus, quæ in pleno mouentur, in quibus animalibus cor <lb/>pus, quod est actu, & medium, quod est plenum, animæ mo­<lb/>uenti re&longs;i&longs;tit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Hic &longs;cire licet re&longs;i&longs;tentiam tribus <expan abbr="tantũ">tantum</expan> <lb/>modis inueniri po&longs;&longs;e: Aut exparte mobilis, & mediis; vt in <lb/>animalibus, quæ in pleno mouentur, in quibus animalibus cor <lb/>pus, quod est actu, & medium, quod est plenum, animæ mo­<lb/>uenti re&longs;i&longs;tit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Aut ex parte medy tantum: vt in <lb/>elementis, quæ <expan abbr="mouētur">mouentur</expan> in pleno: quorum materia, quæ actu <lb/>non e&longs;t, &longs;ed facultate tantum formæ mouenti re&longs;i&longs;tere non po­<lb/>test, &longs;ed medium &longs;olum illud e&longs;t, quod re&longs;istit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Aut ex parte medy tantum: vt in <lb/>elementis, quæ <expan abbr="mouētur">mouentur</expan> in pleno: quorum materia, quæ actu <lb/>non e&longs;t, &longs;ed facultate tantum formæ mouenti re&longs;i&longs;tere non po­<lb/>test, &longs;ed medium &longs;olum illud e&longs;t, quod re&longs;istit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Non tamen putet quis re&longs;istentiam e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;e, ni&longs;ivbi <lb/>vis inferatur: motusque contra rei mobilis inclinationem fiat: <lb/>nam inter dum re&longs;istentia e&longs;t &longs;ine vlla vt: vt in elementis, quæ <lb/>ex duobus tantum partibus &longs;implicissimis conflantur: id est <lb/>&longs;implici forma, &longs;implicique materia prima, quæ e&longs;t &longs;ola, nu­<lb/>da, pura, &longs;implexque facultas, neque determinata e&longs;t à qua<emph.end type="italics"/><pb pagenum="126"/><emph type="italics"/>piam natura: principium, quod motum fecit, vtique forma <lb/>e&longs;t & grauitas, & leuitas: materia; quæ motum à forma, & <lb/>grauitate, ac leuitate factum, vt pote&longs;t accipit nullum habet <lb/>actum, nullamque <expan abbr="actunaturã">actunaturam</expan>: ideo re&longs;i&longs;tentia nulla expar­<lb/>temateriæ cogitari pote&longs;t, &longs;iue cum vi, &longs;iue &longs;ine vi <expan abbr="re&longs;i&longs;tentiã">re&longs;i&longs;tentiam</expan> <lb/>mauis: nam vis nulla ex eo na&longs;citur, in quo nulla est natura, <lb/>nullo&longs;que actus contra cuius nixum vis fiat: nulla e&longs;t & iam <lb/>ad motum quempiam determinatum, ac certum inclinatio; <lb/>vbi nulla e&longs;t determinata natura, nec certus qui&longs;piam actus. <lb/></s> | <s><emph type="italics"/>Non tamen putet quis re&longs;istentiam e&longs;&longs;e non po&longs;&longs;e, ni&longs;ivbi <lb/>vis inferatur: motusque contra rei mobilis inclinationem fiat: <lb/>nam inter dum re&longs;istentia e&longs;t &longs;ine vlla vt: vt in elementis, quæ <lb/>ex duobus tantum partibus &longs;implicissimis conflantur: id est <lb/>&longs;implici forma, &longs;implicique materia prima, quæ e&longs;t &longs;ola, nu­<lb/>da, pura, &longs;implexque facultas, neque determinata e&longs;t à qua<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/146.jpg" pagenum="126"/><emph type="italics"/>piam natura: principium, quod motum fecit, vtique forma <lb/>e&longs;t & grauitas, & leuitas: materia; quæ motum à forma, & <lb/>grauitate, ac leuitate factum, vt pote&longs;t accipit nullum habet <lb/>actum, nullamque <expan abbr="actunaturã">actunaturam</expan>: ideo re&longs;i&longs;tentia nulla expar­<lb/>temateriæ cogitari pote&longs;t, &longs;iue cum vi, &longs;iue &longs;ine vi <expan abbr="re&longs;i&longs;tentiã">re&longs;i&longs;tentiam</expan> <lb/>mauis: nam vis nulla ex eo na&longs;citur, in quo nulla est natura, <lb/>nullo&longs;que actus contra cuius nixum vis fiat: nulla e&longs;t & iam <lb/>ad motum quempiam determinatum, ac certum inclinatio; <lb/>vbi nulla e&longs;t determinata natura, nec certus qui&longs;piam actus. <lb/></s> |
| | |
| <s>Ergo in motu natur ali elementorum &longs;i principia tantum in­<lb/>tueamur, ex quibus elementorum naturæ coaugment antur, <lb/>nullam re&longs;istentiam inueniemus, quæ tamen (vt diximus) ne­<lb/>ce&longs;&longs;aria e&longs;t in quouis motu; ni&longs;i fuerit indiuiduus, & in mo­<lb/>mento temporis factus; quod minime fieripo&longs;&longs;e, motus defini­<lb/>tio indicat: vt de &longs;ententia Ari&longs;totelis libro tertio <expan abbr="Phy&longs;icorũ">Phy&longs;icorum</expan> <lb/>paullo ante memor auimus: cogimur ergo inuenire <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;tiam">re&longs;i&longs;tentiam</expan> <lb/>in medio, quod ab impressione elementi diuiditur, finditur, in­<lb/>que partes diuer&longs;as di&longs;trahitur, & &longs;ine violentiare&longs;i&longs;tit: nam <lb/>aer (verbi gratia) in motu grauium, & leuium est grauis <lb/>in loco ignis; & est leuis in loco aquæ, & terræ; in &longs;uo loco na <lb/>turali <expan abbr="nõ">non</expan> est grauis, & non e&longs;t leuis, ideo <expan abbr="vtrũque">vtrunque</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> exci­<lb/>pere potest: quia &longs;u&longs;cipiens debet e&longs;&longs;e immune à naturarei, <lb/>quæ &longs;u&longs;cipitur, ne quod intus exi&longs;tit, prohibeat, & ob&longs;i&longs;tat: id <lb/>e&longs;t impedimento &longs;it extrin&longs;ecis, quo minus ingrediantur: vt &longs;u <lb/>pra diximus Ari&longs;totelem literis con&longs;ignaui&longs;&longs;e libro tertio de <lb/>anima. </s> | <s>Ergo in motu natur ali elementorum &longs;i principia tantum in­<lb/>tueamur, ex quibus elementorum naturæ coaugment antur, <lb/>nullam re&longs;istentiam inueniemus, quæ tamen (vt diximus) ne­<lb/>ce&longs;&longs;aria e&longs;t in quouis motu; ni&longs;i fuerit indiuiduus, & in mo­<lb/>mento temporis factus; quod minime fieripo&longs;&longs;e, motus defini­<lb/>tio indicat: vt de &longs;ententia Ari&longs;totelis libro tertio <expan abbr="Phy&longs;icorũ">Phy&longs;icorum</expan> <lb/>paullo ante memor auimus: cogimur ergo inuenire <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;tiam">re&longs;i&longs;tentiam</expan> <lb/>in medio, quod ab impressione elementi diuiditur, finditur, in­<lb/>que partes diuer&longs;as di&longs;trahitur, & &longs;ine violentiare&longs;i&longs;tit: nam <lb/>aer (verbi gratia) in motu grauium, & leuium est grauis <lb/>in loco ignis; & est leuis in loco aquæ, & terræ; in &longs;uo loco na <lb/>turali <expan abbr="nõ">non</expan> est grauis, & non e&longs;t leuis, ideo <expan abbr="vtrũque">vtrunque</expan> <expan abbr="motũ">motum</expan> exci­<lb/>pere potest: quia &longs;u&longs;cipiens debet e&longs;&longs;e immune à naturarei, <lb/>quæ &longs;u&longs;cipitur, ne quod intus exi&longs;tit, prohibeat, & ob&longs;i&longs;tat: id <lb/>e&longs;t impedimento &longs;it extrin&longs;ecis, quo minus ingrediantur: vt &longs;u <lb/>pra diximus Ari&longs;totelem literis con&longs;ignaui&longs;&longs;e libro tertio de <lb/>anima. </s> |
| | |
| <s>Ea dere optimè &longs;crip&longs;it Auerroes libro tertio de cæ­<lb/>lo commentatione duodeuige&longs;ima, dum dixit. </s> | <s>Ea dere optimè &longs;crip&longs;it Auerroes libro tertio de cæ­<lb/>lo commentatione duodeuige&longs;ima, dum dixit. </s> |
| | |
| <s>Aer nec ad <lb/>grauitatem, nec ad leuitatem naturalem inclinationem ha­<lb/>bet: ideo graui, & leui per aerem moto &longs;ine vlla violentiare­<lb/>&longs;i&longs;tit: idque &longs;upra non raro diximus.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="127"/><p type="head"> | <s>Aer nec ad <lb/>grauitatem, nec ad leuitatem naturalem inclinationem ha­<lb/>bet: ideo graui, & leui per aerem moto &longs;ine vlla violentiare­<lb/>&longs;i&longs;tit: idque &longs;upra non raro diximus.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/147.jpg" pagenum="127"/><p type="head"> |
| | |
| <s>In &longs;pacio inani &longs;i illud daretur, nulla e&longs;&longs;et re&longs;i­<lb/>&longs;tentia. </s> | <s>In &longs;pacio inani &longs;i illud daretur, nulla e&longs;&longs;et re&longs;i­<lb/>&longs;tentia. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Contra quorum &longs;ententiam multa argumenta, eademque ex <lb/>plicatu difficilia adducipo&longs;&longs;unt, &longs;i eadem locus istæ po&longs;tula­<lb/>ret: quorum <expan abbr="magnã">magnam</expan> partem prudentes præterimus, & ea <expan abbr="tã-tum">tan­<lb/>tum</expan> vix attingimus, quæ ad hunc locum, & &longs;i non omni, ali­<lb/>qua &longs;altem ex parte pertinere videbuntur; vt di&longs;ceptatio no­<lb/>&longs;tranihil &longs;uperuacuum, aut redundans, nihilque imminutum <lb/>contineat, & ne angustioribus cancellis concludatur; & ne <lb/>longiorihus finibus producatur, quam fortè par &longs;it.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Contra quorum &longs;ententiam multa argumenta, eademque ex <lb/>plicatu difficilia adducipo&longs;&longs;unt, &longs;i eadem locus istæ po&longs;tula­<lb/>ret: quorum <expan abbr="magnã">magnam</expan> partem prudentes præterimus, & ea <expan abbr="tã-tum">tan­<lb/>tum</expan> vix attingimus, quæ ad hunc locum, & &longs;i non omni, ali­<lb/>qua &longs;altem ex parte pertinere videbuntur; vt di&longs;ceptatio no­<lb/>&longs;tranihil &longs;uperuacuum, aut redundans, nihilque imminutum <lb/>contineat, & ne angustioribus cancellis concludatur; & ne <lb/>longiorihus finibus producatur, quam fortè par &longs;it.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Verum antequam rem ip&longs;am aggrediar; &longs;ciendum, lo-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="128"/><emph type="italics"/>cum e&longs;&longs;e aliquem vacuum ad Platonis ætatemiam inde à <lb/>Thaletis Milesij temporibus omnes ignoraui&longs;&longs;e; vt autor est <lb/>Plutarchus, post modum Leucippus, Democritus, & Epicu­<lb/>rus vacuum palam affirmare &longs;unt au&longs;i; hos &longs;ecutus est Lu­<lb/>cretius uates; Diuinus Plato in Timæo, & Ari&longs;toteles libro <lb/>quarto de phy&longs;ico auditu inane &longs;u&longs;tulerunt: &longs;ed hæc fines no­<lb/>&longs;tros egrediuntur, ideo illis derelictis ad rem ip&longs;am reuerti­<lb/>mur, & argumenta quædam adducimus; quibus veluti non­<lb/>nullis arietibus ho&longs;tium propugnacula, quæ ab illis inexpugna <lb/>bilia exi&longs;timantur, funditus diruantur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Verum antequam rem ip&longs;am aggrediar; &longs;ciendum, lo-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/148.jpg" pagenum="128"/><emph type="italics"/>cum e&longs;&longs;e aliquem vacuum ad Platonis ætatemiam inde à <lb/>Thaletis Milesij temporibus omnes ignoraui&longs;&longs;e; vt autor est <lb/>Plutarchus, post modum Leucippus, Democritus, & Epicu­<lb/>rus vacuum palam affirmare &longs;unt au&longs;i; hos &longs;ecutus est Lu­<lb/>cretius uates; Diuinus Plato in Timæo, & Ari&longs;toteles libro <lb/>quarto de phy&longs;ico auditu inane &longs;u&longs;tulerunt: &longs;ed hæc fines no­<lb/>&longs;tros egrediuntur, ideo illis derelictis ad rem ip&longs;am reuerti­<lb/>mur, & argumenta quædam adducimus; quibus veluti non­<lb/>nullis arietibus ho&longs;tium propugnacula, quæ ab illis inexpugna <lb/>bilia exi&longs;timantur, funditus diruantur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Primo ergo &longs;i terminorum di&longs;tantia cau&longs;a e&longs;&longs;et motus in <lb/>tempore facti &longs;ine alia, aut medij, aut mobilis re&longs;i&longs;tenria; il­<lb/>luminatio <expan abbr="nõ">non</expan> in momento, &longs;ed in tempore fieret: cui reclamat <lb/>Ari&longs;toteles libro &longs;ecundo de anima particula &longs;eptuage&longs;ima: <lb/>nam licet lumen vtroque contrario vacet; quod vidèlicet aut <lb/>extrin&longs;ecè, aut intrin&longs;ecère&longs;i&longs;tat; ratione cuius <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;tiæ">re&longs;i&longs;tentiæ</expan> &longs;i ea <lb/>daretur &longs;uccessio in illuminatione inueniretur, tamen propter <lb/>terminorum di&longs;tantiam &longs;pacium tum inane, tum plenum in <lb/>tempore illuminari cogeretur, non autem in temporis momen <lb/>to. </s> | <s><emph type="italics"/>Primo ergo &longs;i terminorum di&longs;tantia cau&longs;a e&longs;&longs;et motus in <lb/>tempore facti &longs;ine alia, aut medij, aut mobilis re&longs;i&longs;tenria; il­<lb/>luminatio <expan abbr="nõ">non</expan> in momento, &longs;ed in tempore fieret: cui reclamat <lb/>Ari&longs;toteles libro &longs;ecundo de anima particula &longs;eptuage&longs;ima: <lb/>nam licet lumen vtroque contrario vacet; quod vidèlicet aut <lb/>extrin&longs;ecè, aut intrin&longs;ecère&longs;i&longs;tat; ratione cuius <expan abbr="re&longs;i&longs;t&etilde;tiæ">re&longs;i&longs;tentiæ</expan> &longs;i ea <lb/>daretur &longs;uccessio in illuminatione inueniretur, tamen propter <lb/>terminorum di&longs;tantiam &longs;pacium tum inane, tum plenum in <lb/>tempore illuminari cogeretur, non autem in temporis momen <lb/>to. </s> |
| | |
| <s>Verum Ari&longs;toteles vnumquodque &longs;pacio&longs;um quantum­<lb/>uis va&longs;tissimum non in tempore, &longs;ed in in&longs;tanti tempor is illu­<lb/>minari aperte docuit: at &longs;i verum e&longs;&longs;et id, quod ho&longs;tes tanto­<lb/>pere vrgent; per terminos non parum aliquando di&longs;tantes &longs;t<gap/><lb/>ret, quo minus in momento totum &longs;pacium, vastum illud qui­<lb/>dem, immo non rarò vastissimum, illuminari po&longs;&longs;et: quomodo <lb/>ergo effugient i&longs;ti, quin Aristoteli mendacij notam inurant? <lb/></s> | <s>Verum Ari&longs;toteles vnumquodque &longs;pacio&longs;um quantum­<lb/>uis va&longs;tissimum non in tempore, &longs;ed in in&longs;tanti tempor is illu­<lb/>minari aperte docuit: at &longs;i verum e&longs;&longs;et id, quod ho&longs;tes tanto­<lb/>pere vrgent; per terminos non parum aliquando di&longs;tantes &longs;ta<lb/>ret, quo minus in momento totum &longs;pacium, vastum illud qui­<lb/>dem, immo non rarò vastissimum, illuminari po&longs;&longs;et: quomodo <lb/>ergo effugient i&longs;ti, quin Aristoteli mendacij notam inurant? <lb/></s> |
| | |
| <s>&longs;i dicant &longs;olam terminorum distantiam re&longs;i&longs;tentiam &longs;at e&longs;&longs;e <lb/>æd motum continuum?<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>&longs;i dicant &longs;olam terminorum distantiam re&longs;i&longs;tentiam &longs;at e&longs;&longs;e <lb/>æd motum continuum?<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Secundo exitus argumenti, quod contra Democritum ab <lb/>Ari&longs;totele texitur libro &longs;ecundo de anima particula &longs;eptua-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="129"/><emph type="italics"/>ge&longs;imaquarta explicaretur. </s> | <s><emph type="italics"/>Secundo exitus argumenti, quod contra Democritum ab <lb/>Ari&longs;totele texitur libro &longs;ecundo de anima particula &longs;eptua-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/149.jpg" pagenum="129"/><emph type="italics"/>ge&longs;imaquarta explicaretur. </s> |
| | |
| <s>Dixerat enim Democritus: &longs;i <lb/>&longs;pacium inter nos, & cælum interceptum e&longs;&longs;et inane, formi­<lb/>ca quantumuis parua, &longs;i e&longs;&longs;et in cælo videretur: Aduer&longs;us <lb/>quam Democriti &longs;ententiam Ari&longs;toteles hac ratione agit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Dixerat enim Democritus: &longs;i <lb/>&longs;pacium inter nos, & cælum interceptum e&longs;&longs;et inane, formi­<lb/>ca quantumuis parua, &longs;i e&longs;&longs;et in cælo videretur: Aduer&longs;us <lb/>quam Democriti &longs;ententiam Ari&longs;toteles hac ratione agit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Affirmant enim elementa, <lb/>per medium inane propter vtriu&longs;que termini di&longs;tantis re&longs;i&longs;ten <lb/>tiam in tempore moueri, non propter eam re&longs;i&longs;tentiam, quæ <lb/>ex medio pleno oriri deberet; quod plenum in vacuo de&longs;idera­<lb/>tur: ita & &longs;pacium, quod non est plenum, cuius tamen ter­<lb/>mini distant, non in momento, &longs;ed in tempore illuminatum, <lb/>&longs;pecies per ip&longs;um multiplicatas acciperet.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Affirmant enim elementa, <lb/>per medium inane propter vtriu&longs;que termini di&longs;tantis re&longs;i&longs;ten <lb/>tiam in tempore moueri, non propter eam re&longs;i&longs;tentiam, quæ <lb/>ex medio pleno oriri deberet; quod plenum in vacuo de&longs;idera­<lb/>tur: ita & &longs;pacium, quod non est plenum, cuius tamen ter­<lb/>mini distant, non in momento, &longs;ed in tempore illuminatum, <lb/>&longs;pecies per ip&longs;um multiplicatas acciperet.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Tertio inanis e&longs;&longs;et Platonis <expan abbr="demõ&longs;tratio">demon&longs;tratio</expan> in Timæo, quam <lb/>v&longs;urpat Ari&longs;toteles libro quarto Phy&longs;icorum particula &longs;exa<emph.end type="italics"/><pb pagenum="130"/><emph type="italics"/>ge&longs;imaquarta, & deinceps, qua demon&longs;tratione Diuinus Pla <lb/>to probare contendit. </s> | <s><emph type="italics"/>Tertio inanis e&longs;&longs;et Platonis <expan abbr="demõ&longs;tratio">demon&longs;tratio</expan> in Timæo, quam <lb/>v&longs;urpat Ari&longs;toteles libro quarto Phy&longs;icorum particula &longs;exa<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/150.jpg" pagenum="130"/><emph type="italics"/>ge&longs;imaquarta, & deinceps, qua demon&longs;tratione Diuinus Pla <lb/>to probare contendit. </s> |
| | |
| <s>Terram non moueri: quia est in totius <lb/>mundi æquilibrio; ideo &longs;tat immota, nec magis <expan abbr="advnã">advnam</expan>, quam <lb/>ad aliam partem flectitur, cum &longs;it in medio æquè distans ab <lb/>extremis: qua de re Aristoteles copiosè di&longs;putauit libro &longs;e­<lb/>cundo de cælo, ita &longs;i vacuum &longs;it, illud erit omni ex parte indif <lb/>ferens, nec in eo erit, aut &longs;ur&longs;um, aut deor&longs;um, aut antè, aut <lb/>ponè, aut dextrum aut &longs;inistrum, quæ &longs;unt loci differentiæ, <lb/>ad quas mobile vnumquodque mouetur. </s> | <s>Terram non moueri: quia est in totius <lb/>mundi æquilibrio; ideo &longs;tat immota, nec magis <expan abbr="advnã">advnam</expan>, quam <lb/>ad aliam partem flectitur, cum &longs;it in medio æquè distans ab <lb/>extremis: qua de re Aristoteles copiosè di&longs;putauit libro &longs;e­<lb/>cundo de cælo, ita &longs;i vacuum &longs;it, illud erit omni ex parte indif <lb/>ferens, nec in eo erit, aut &longs;ur&longs;um, aut deor&longs;um, aut antè, aut <lb/>ponè, aut dextrum aut &longs;inistrum, quæ &longs;unt loci differentiæ, <lb/>ad quas mobile vnumquodque mouetur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Quarto fal&longs;um e&longs;&longs;et id, quod ab Ari&longs;totele con&longs;tantissimè <lb/>affirmatur libro quarto de phy&longs;ico auditu particula &longs;exage­<lb/>&longs;imaoctaua. </s> | <s><emph type="italics"/>Quarto fal&longs;um e&longs;&longs;et id, quod ab Ari&longs;totele con&longs;tantissimè <lb/>affirmatur libro quarto de phy&longs;ico auditu particula &longs;exage­<lb/>&longs;imaoctaua. </s> |
| | |
| <s>Proiecta à medio iuuante motum moueri: nam <lb/>quæ proiciuntur, & per inane &longs;pacium impelluntur, ab inani <lb/>medio non iuuante motum, moueri non queunt: cum ea, quæ <lb/>res nulla e&longs;t vt inane &longs;pacium, quod nullum e&longs;t motum, qui res <lb/>aliqua e&longs;t, iuuare non possit: Simplicia ergo <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> cor­<lb/>pora dum natura, per &longs;pacium inane <expan abbr="ferũtur">feruntur</expan> à medio vacuo<emph.end type="italics"/><pb pagenum="131"/><emph type="italics"/>non iuuante motum, cieri non po&longs;&longs;unt, quod Ari&longs;toteli aduer <lb/>&longs;atur affirmanti, quæ proiiciuntur à medio illorum iuuante <lb/>motum, de loco, ad locum concitari.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Proiecta à medio iuuante motum moueri: nam <lb/>quæ proiciuntur, & per inane &longs;pacium impelluntur, ab inani <lb/>medio non iuuante motum, moueri non queunt: cum ea, quæ <lb/>res nulla e&longs;t vt inane &longs;pacium, quod nullum e&longs;t motum, qui res <lb/>aliqua e&longs;t, iuuare non possit: Simplicia ergo <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> cor­<lb/>pora dum natura, per &longs;pacium inane <expan abbr="ferũtur">feruntur</expan> à medio vacuo<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/151.jpg" pagenum="131"/><emph type="italics"/>non iuuante motum, cieri non po&longs;&longs;unt, quod Ari&longs;toteli aduer <lb/>&longs;atur affirmanti, quæ proiiciuntur à medio illorum iuuante <lb/>motum, de loco, ad locum concitari.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Quinto in vacuo grauius, & leuius, æquali velocitate mo­<lb/>uerentur; cum terminorum distantia in vtri&longs;que po&longs;&longs;et e&longs;&longs;e <lb/>æqualis.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Quinto in vacuo grauius, & leuius, æquali velocitate mo­<lb/>uerentur; cum terminorum distantia in vtri&longs;que po&longs;&longs;et e&longs;&longs;e <lb/>æqualis.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Hac ad <lb/>omnium argumentorum materiam; nunc ad formas re&longs;pon­<lb/>dentes, id <expan abbr="incõueniens">inconueniens</expan> e&longs;&longs;e negamus, quod ho&longs;tes inconueniens <lb/>e&longs;&longs;e putant; po&longs;ito enim vacuo ea omnia nece&longs;&longs;ariò &longs;equuntur, <lb/>quæ ab hostibus, vt ab&longs;urda deducuntur: ea primo ab&longs;urdo <lb/>dato, ab&longs;urda non &longs;unt; &longs;ed nece&longs;&longs;ariò fiunt. </s> | <s>Hac ad <lb/>omnium argumentorum materiam; nunc ad formas re&longs;pon­<lb/>dentes, id <expan abbr="incõueniens">inconueniens</expan> e&longs;&longs;e negamus, quod ho&longs;tes inconueniens <lb/>e&longs;&longs;e putant; po&longs;ito enim vacuo ea omnia nece&longs;&longs;ariò &longs;equuntur, <lb/>quæ ab hostibus, vt ab&longs;urda deducuntur: ea primo ab&longs;urdo <lb/>dato, ab&longs;urda non &longs;unt; &longs;ed nece&longs;&longs;ariò fiunt. </s> |
| | |
| <s>Quapropter ne-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="132"/><emph type="italics"/>ce&longs;&longs;e e&longs;t in motu elementorum ex parte medij tantum, & non <lb/>ex parte extremorum distantium, vt motus re&longs;i&longs;tentia intel­<lb/>ligatur propter ab&longs;urda, quæ nuper adducta fuerunt: non ex <lb/>parte materiæ mobilis, quæ non re&longs;i&longs;tit, cum &longs;it pura fa­<lb/>cultas; nec exparte vacui, quod res nulla est; ideo re&longs;istere <lb/>non creditur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Quapropter ne-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/152.jpg" pagenum="132"/><emph type="italics"/>ce&longs;&longs;e e&longs;t in motu elementorum ex parte medij tantum, & non <lb/>ex parte extremorum distantium, vt motus re&longs;i&longs;tentia intel­<lb/>ligatur propter ab&longs;urda, quæ nuper adducta fuerunt: non ex <lb/>parte materiæ mobilis, quæ non re&longs;i&longs;tit, cum &longs;it pura fa­<lb/>cultas; nec exparte vacui, quod res nulla est; ideo re&longs;istere <lb/>non creditur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>An priu&longs;quam medium, elementum in medio <lb/>moueatur. </s> | <s>An priu&longs;quam medium, elementum in medio <lb/>moueatur. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Huic quæ&longs;tioni ex his &longs;atis fieri po&longs;&longs;e credimus; quæ ad mo<lb/>tus ip&longs;ius violenti, naturalis, & neutri, naturam pertinent; <lb/>quippe cum motus naturalis, cuius comis e&longs;t motus violentus, <lb/>aut &longs;altem non naturalis, &longs;eu neuter, violentum, &longs;eu non na­<lb/>turalem, aut neutrum omnino præcedat, & &longs;it potius cau&longs;a <lb/>motus violentia, &longs;eu non naturalis, aut neutri, quam effectus: <lb/>nihil enim excogitari potest ab&longs;urdius, quam eum <expan abbr="motũ">motum</expan>, qui <lb/>contra naturam, aut &longs;altem non &longs;ecundum naturam e&longs;t, eum <lb/>præcedere motum, & illius cau&longs;am e&longs;&longs;e, qui est naturalis: vt <lb/>liquidò constat ex libro octauo Phy&longs;icorum particula trige&longs;i­<lb/>maquinta, & trige&longs;imanona. </s> | <s><emph type="italics"/>Huic quæ&longs;tioni ex his &longs;atis fieri po&longs;&longs;e credimus; quæ ad mo<lb/>tus ip&longs;ius violenti, naturalis, & neutri, naturam pertinent; <lb/>quippe cum motus naturalis, cuius comis e&longs;t motus violentus, <lb/>aut &longs;altem non naturalis, &longs;eu neuter, violentum, &longs;eu non na­<lb/>turalem, aut neutrum omnino præcedat, & &longs;it potius cau&longs;a <lb/>motus violentia, &longs;eu non naturalis, aut neutri, quam effectus: <lb/>nihil enim excogitari potest ab&longs;urdius, quam eum <expan abbr="motũ">motum</expan>, qui <lb/>contra naturam, aut &longs;altem non &longs;ecundum naturam e&longs;t, eum <lb/>præcedere motum, & illius cau&longs;am e&longs;&longs;e, qui est naturalis: vt <lb/>liquidò constat ex libro octauo Phy&longs;icorum particula trige&longs;i­<lb/>maquinta, & trige&longs;imanona. </s> |
| | |
| <s>At qui motus medij, ex eapar<emph.end type="italics"/><pb pagenum="133"/><emph type="italics"/>te, qua impellitur, atque diuiditur, est violentus, vel &longs;altem <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>naturalis, &longs;eu neuter, motus lapidis e&longs;t naturalis; Ergo cor­<lb/>porum, aut grauium, aut leuium motus e&longs;t medij motu prior, <lb/>non tempore, &longs;ed origine, aut natura.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>At qui motus medij, ex eapar<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/153.jpg" pagenum="133"/><emph type="italics"/>te, qua impellitur, atque diuiditur, est violentus, vel &longs;altem <expan abbr="nõ">non</expan> <lb/>naturalis, &longs;eu neuter, motus lapidis e&longs;t naturalis; Ergo cor­<lb/>porum, aut grauium, aut leuium motus e&longs;t medij motu prior, <lb/>non tempore, &longs;ed origine, aut natura.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Præterea corpus, quod aliud corpus ad locum mouet; illud <lb/>non mouet, ni&longs;i moueatur; vt dixi&longs;&longs;e aliquando vi&longs;us e&longs;t Ari <lb/>&longs;toteles, nempè &longs;eptimò Phy&longs;icorum particula tertia; & octa <lb/>uo Phy&longs;icorum particula trige&longs;ima&longs;exta; & non raro alibi. <lb/></s> | <s><emph type="italics"/>Præterea corpus, quod aliud corpus ad locum mouet; illud <lb/>non mouet, ni&longs;i moueatur; vt dixi&longs;&longs;e aliquando vi&longs;us e&longs;t Ari <lb/>&longs;toteles, nempè &longs;eptimò Phy&longs;icorum particula tertia; & octa <lb/>uo Phy&longs;icorum particula trige&longs;ima&longs;exta; & non raro alibi. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Theophra&longs;ti exempla labefactauit Themistius libro pri­<lb/>mo de anima particula quadrage&longs;imaprima; dum dixit. <lb/></s> | <s><emph type="italics"/>Theophra&longs;ti exempla labefactauit Themistius libro pri­<lb/>mo de anima particula quadrage&longs;imaprima; dum dixit. <lb/></s> |
| | |
| <s>Homines, qui aut lignum, aut nauem, aut aliud quoduis cor­<lb/>pus trahunt, & &longs;ol, qui vapores in &longs;ublime rapit, & &longs;i eadem <lb/>motus &longs;pecie non moueatur, vt &longs;unt motus trahendi, impellen <lb/>di, vehendi, & in orbem contorquendi, eodem tamen genere<emph.end type="italics"/><pb pagenum="134"/><emph type="italics"/>motus homines, & &longs;olem moueri &longs;at e&longs;t; qui ad locum mouen­<lb/>tur, ad quem mouent; quauis motus &longs;pecie moueant: vt nos <lb/>etiam &longs;crip&longs;imus. </s> | <s>Homines, qui aut lignum, aut nauem, aut aliud quoduis cor­<lb/>pus trahunt, & &longs;ol, qui vapores in &longs;ublime rapit, & &longs;i eadem <lb/>motus &longs;pecie non moueatur, vt &longs;unt motus trahendi, impellen <lb/>di, vehendi, & in orbem contorquendi, eodem tamen genere<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/154.jpg" pagenum="134"/><emph type="italics"/>motus homines, & &longs;olem moueri &longs;at e&longs;t; qui ad locum mouen­<lb/>tur, ad quem mouent; quauis motus &longs;pecie moueant: vt nos <lb/>etiam &longs;crip&longs;imus. </s> |
| | |
| <s>Nunc ad mobile reuertimur, quod &longs;uæ na­<lb/>turæ derelictum in medio &longs;u&longs;pen&longs;um, &longs;i&longs;it graue, vt lapis, ae­<lb/>rem, aut aliud quodcumque medium, per quod fertur, impel­<lb/>lit. </s> | <s>Nunc ad mobile reuertimur, quod &longs;uæ na­<lb/>turæ derelictum in medio &longs;u&longs;pen&longs;um, &longs;i&longs;it graue, vt lapis, ae­<lb/>rem, aut aliud quodcumque medium, per quod fertur, impel­<lb/>lit. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>&longs;i eamdem mobilem e&longs;&longs;e nega­<lb/>uerimus: ergo nec lapis mobilis e&longs;&longs;e poterit: quia ob immobi­<lb/>lem mobilitatem nihil mouetur: cum omne, quod mouet, mo­<lb/>ueatur, vt diximus, &longs;i est mobilis: ergo mobilit ate mobilis: <lb/>hanc nouam mobilitatem in <expan abbr="nouã">nouam</expan> di&longs;qui&longs;itionem accer&longs;imus: <lb/>& quærimus, numquidip&longs;a &longs;it mobilis, &longs;i mobilis non e&longs;t. </s> | <s>&longs;i eamdem mobilem e&longs;&longs;e nega­<lb/>uerimus: ergo nec lapis mobilis e&longs;&longs;e poterit: quia ob immobi­<lb/>lem mobilitatem nihil mouetur: cum omne, quod mouet, mo­<lb/>ueatur, vt diximus, &longs;i est mobilis: ergo mobilit ate mobilis: <lb/>hanc nouam mobilitatem in <expan abbr="nouã">nouam</expan> di&longs;qui&longs;itionem accer&longs;imus: <lb/>& quærimus, numquidip&longs;a &longs;it mobilis, &longs;i mobilis non e&longs;t. </s> |
| | |
| <s>Er­<lb/>go nec prima erat mobilis, quia nulla ratio vrget; vt magis<emph.end type="italics"/><pb pagenum="135"/><emph type="italics"/>hæc, quam illa &longs;it mobilis: &longs;i e&longs;t mobilis in infinitum progre­<lb/>diemur: verum natur a mouentium, & mobilium infinit at em <lb/>istam non amat; Ergo aut in infinitum a&longs;cendere licebit; aut <lb/>in prima mobilitate quie&longs;cendum, atque ip&longs;am minime mobi <lb/>lem e&longs;&longs;e dicendum.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Er­<lb/>go nec prima erat mobilis, quia nulla ratio vrget; vt magis<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/155.jpg" pagenum="135"/><emph type="italics"/>hæc, quam illa &longs;it mobilis: &longs;i e&longs;t mobilis in infinitum progre­<lb/>diemur: verum natur a mouentium, & mobilium infinit at em <lb/>istam non amat; Ergo aut in infinitum a&longs;cendere licebit; aut <lb/>in prima mobilitate quie&longs;cendum, atque ip&longs;am minime mobi <lb/>lem e&longs;&longs;e dicendum.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Re&longs;pondeo omne mobile e&longs;&longs;e mobilitate mobile: cum queri­<lb/>tur: numquid mobilitas &longs;it mobilis, per inficiationem re&longs;pon­<lb/>detur: non enim mobilis potest e&longs;&longs;e prima mobilitas: ad pro­<lb/>bationem cum dicitur; omne mobile e&longs;t mobilitate mobile, da­<lb/>tur, cum vltra progrediuntur: ergo mobilitas e&longs;t mobilis: ne­<lb/>gatur; ratio est, quia in captionem <expan abbr="illã">illam</expan> impingitur: quæ fal­<lb/>lacia, &longs;eu captio figuræ dictionis ab Ari&longs;totele nuncupatur li <lb/>bro elementorum: mutatur enim quo in quod: id est prima <lb/>mobilitas: quæ primum mobile e&longs;t, mobile e&longs;t quo, illud mobi <lb/>le mouetur, quæ non potest e&longs;&longs;e, quod moueatur: non e&longs;t ergo <lb/>mobilis; nec propterea &longs;equitur, <expan abbr="primũ">primum</expan> mobile non e&longs;&longs;e mobile, <lb/>immo totum oppo&longs;itum: <expan abbr="primũ">primum</expan> &longs;cilicet mobile prima &longs;ua mo­<lb/>bilitate e&longs;&longs;e mobile, vt principio quo, quæ in quod mutari non <lb/>debet; &longs;i in captionem figuræ dictionis impingere <expan abbr="nõ">non</expan> volumus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s><emph type="italics"/>Re&longs;pondeo omne mobile e&longs;&longs;e mobilitate mobile: cum queri­<lb/>tur: numquid mobilitas &longs;it mobilis, per inficiationem re&longs;pon­<lb/>detur: non enim mobilis potest e&longs;&longs;e prima mobilitas: ad pro­<lb/>bationem cum dicitur; omne mobile e&longs;t mobilitate mobile, da­<lb/>tur, cum vltra progrediuntur: ergo mobilitas e&longs;t mobilis: ne­<lb/>gatur; ratio est, quia in captionem <expan abbr="illã">illam</expan> impingitur: quæ fal­<lb/>lacia, &longs;eu captio figuræ dictionis ab Ari&longs;totele nuncupatur li <lb/>bro elementorum: mutatur enim quo in quod: id est prima <lb/>mobilitas: quæ primum mobile e&longs;t, mobile e&longs;t quo, illud mobi <lb/>le mouetur, quæ non potest e&longs;&longs;e, quod moueatur: non e&longs;t ergo <lb/>mobilis; nec propterea &longs;equitur, <expan abbr="primũ">primum</expan> mobile non e&longs;&longs;e mobile, <lb/>immo totum oppo&longs;itum: <expan abbr="primũ">primum</expan> &longs;cilicet mobile prima &longs;ua mo­<lb/>bilitate e&longs;&longs;e mobile, vt principio quo, quæ in quod mutari non <lb/>debet; &longs;i in captionem figuræ dictionis impingere <expan abbr="nõ">non</expan> volumus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Totum ergo indiuiduum <lb/>elementum est quod mouet, & quod mouetur. </s> | <s>Totum ergo indiuiduum <lb/>elementum est quod mouet, & quod mouetur. </s> |
| | |
| <s>Secundo pro­<lb/>batur, corporis &longs;implicis e&longs;t motus &longs;implex, & motus &longs;implex<emph.end type="italics"/><pb pagenum="136"/><emph type="italics"/>est corporis &longs;implicis, vt &longs;crip&longs;it Ari&longs;toteles libro primo de cæ <lb/>lo particula &longs;eptima, & octaua: &longs;ed elementa corpora &longs;unt <lb/>&longs;implicia: ergo elementa &longs;implici motu aguntur; ita vt totum <lb/>elementum moueat, & moueatur: eo tamen modo, quem &longs;u­<lb/>pra attingimus, dum diximus. </s> | <s>Secundo pro­<lb/>batur, corporis &longs;implicis e&longs;t motus &longs;implex, & motus &longs;implex<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/156.jpg" pagenum="136"/><emph type="italics"/>est corporis &longs;implicis, vt &longs;crip&longs;it Ari&longs;toteles libro primo de cæ <lb/>lo particula &longs;eptima, & octaua: &longs;ed elementa corpora &longs;unt <lb/>&longs;implicia: ergo elementa &longs;implici motu aguntur; ita vt totum <lb/>elementum moueat, & moueatur: eo tamen modo, quem &longs;u­<lb/>pra attingimus, dum diximus. </s> |
| | |
| <s>Totum elementum per par­<lb/>tem, id e&longs;t per materiam moueri: & per partem, id est, per <lb/>formam mouere; est enim forma principium quo totum ele­<lb/>mentum mouet, & materia est principium, quo totum ele­<lb/>mentum mouetur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Totum elementum per par­<lb/>tem, id e&longs;t per materiam moueri: & per partem, id est, per <lb/>formam mouere; est enim forma principium quo totum ele­<lb/>mentum mouet, & materia est principium, quo totum ele­<lb/>mentum mouetur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>TOTVM <emph type="italics"/>elementum &longs;e per &longs;e propriæ non mouet; &longs;ed <lb/>per accidens.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>TOTVM <emph type="italics"/>elementum &longs;e per &longs;e propriæ non mouet; &longs;ed <lb/>per accidens.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Huius &longs;extæ propo&longs;itionis pars prior probatur rationibus<emph.end type="italics"/><pb pagenum="137"/><emph type="italics"/>ab Ari&longs;totele petitis octauo libro Phy&longs;icorum particula vige <lb/>&longs;ima&longs;eptima, & vige&longs;imaoctaua, & trige&longs;imanona, & primo.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Huius &longs;extæ propo&longs;itionis pars prior probatur rationibus<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/157.jpg" pagenum="137"/><emph type="italics"/>ab Ari&longs;totele petitis octauo libro Phy&longs;icorum particula vige <lb/>&longs;ima&longs;eptima, & vige&longs;imaoctaua, & trige&longs;imanona, & primo.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Si elementa à &longs;e ip&longs;is per &longs;e propriè mouerentur, anima vti <lb/>que viuerent, perindeac animalia, quæ à &longs;e ip&longs;is per &longs;e pro­<lb/>priè mouentur: &longs;ed elementa, vt animalia anima non viuunt, <lb/>ergo elementa à &longs;e ip&longs;is propriènon mouentur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Si elementa à &longs;e ip&longs;is per &longs;e propriè mouerentur, anima vti <lb/>que viuerent, perindeac animalia, quæ à &longs;e ip&longs;is per &longs;e pro­<lb/>priè mouentur: &longs;ed elementa, vt animalia anima non viuunt, <lb/>ergo elementa à &longs;e ip&longs;is propriènon mouentur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Hoc argumentum ex Diuini Platonis fontibus manare vi <lb/>detur libro decimo de legibus, & in eo libro, cui titulus e&longs;t Phæ <lb/>dro: vtrobique enim eamdem hominis animam immortalem <lb/>e&longs;&longs;e Plato demon&longs;traturus, geminas idcirco adfert rationes: <lb/>quia duo in vniuer&longs;um interitus modi inueniuntur, nec plu­<lb/>res duobus inueniri po&longs;&longs;unt; quorum nullus e&longs;t in anima: ideo <lb/>ab vtroque interitus modo vtraque ratio à Platone petitur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Hoc argumentum ex Diuini Platonis fontibus manare vi <lb/>detur libro decimo de legibus, & in eo libro, cui titulus e&longs;t Phæ <lb/>dro: vtrobique enim eamdem hominis animam immortalem <lb/>e&longs;&longs;e Plato demon&longs;traturus, geminas idcirco adfert rationes: <lb/>quia duo in vniuer&longs;um interitus modi inueniuntur, nec plu­<lb/>res duobus inueniri po&longs;&longs;unt; quorum nullus e&longs;t in anima: ideo <lb/>ab vtroque interitus modo vtraque ratio à Platone petitur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Omne enim quod interit, vel ab extrin&longs;eco interimitur; ve <lb/>lignum ab extrin&longs;eco igni exuritur; vel ab intrin&longs;eco principio <lb/>perditur, vt lignum, quia materiam habet; ideo interitus &longs;ui <lb/>intrin&longs;ecam cau&longs;am &longs;emper &longs;ecum ge&longs;tat: quapropter &longs;iin li­<lb/>gno caries aliquando vim &longs;umat, vt putre&longs;cat; lignum ad in­<lb/>teritum tunc &longs;uapte natura ducitur: quemadmodum in &longs;uis <lb/>de republica libris Diuinus Plato &longs;crip&longs;it; a&longs;&longs;eruitque ea, <lb/>quæ &longs;ponte &longs;ua intereunt, omnia à dome&longs;tico quodam princi­<lb/>pio, atque interno vitio de&longs;trui ob materiam certè in illis exi­<lb/>&longs;tentem; quæ cum nouam &longs;ubinde formam &longs;emper optet: nec<emph.end type="italics"/><pb pagenum="138"/><emph type="italics"/>&longs;it illius de&longs;iderium inane, & nouam formam &longs;u&longs;cipere non <lb/>possit, ni&longs;t priore de&longs;tructa, nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt ex appetente mate­<lb/>ria cuiuslibet rei materialis interitus omnino na&longs;catur, id <lb/>quod & Ari&longs;toteles memoriæ prodidit in calce libri primi <lb/>de phy&longs;ico auditu; & magnus Plotinus in libro, cui titulus est <lb/>vnde mala in quo ex materia omnia mala, v&longs;que ad <expan abbr="interitũ">interitum</expan>, <lb/>qui est omnium malorum pessimum, exoriri efficacia tanta <lb/>demonstrat, vt eo libro perlecto nemo &longs;it, qui de ea re ambi­<lb/>gere possit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Omne enim quod interit, vel ab extrin&longs;eco interimitur; ve <lb/>lignum ab extrin&longs;eco igni exuritur; vel ab intrin&longs;eco principio <lb/>perditur, vt lignum, quia materiam habet; ideo interitus &longs;ui <lb/>intrin&longs;ecam cau&longs;am &longs;emper &longs;ecum ge&longs;tat: quapropter &longs;iin li­<lb/>gno caries aliquando vim &longs;umat, vt putre&longs;cat; lignum ad in­<lb/>teritum tunc &longs;uapte natura ducitur: quemadmodum in &longs;uis <lb/>de republica libris Diuinus Plato &longs;crip&longs;it; a&longs;&longs;eruitque ea, <lb/>quæ &longs;ponte &longs;ua intereunt, omnia à dome&longs;tico quodam princi­<lb/>pio, atque interno vitio de&longs;trui ob materiam certè in illis exi­<lb/>&longs;tentem; quæ cum nouam &longs;ubinde formam &longs;emper optet: nec<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/158.jpg" pagenum="138"/><emph type="italics"/>&longs;it illius de&longs;iderium inane, & nouam formam &longs;u&longs;cipere non <lb/>possit, ni&longs;t priore de&longs;tructa, nece&longs;&longs;e e&longs;t, vt ex appetente mate­<lb/>ria cuiuslibet rei materialis interitus omnino na&longs;catur, id <lb/>quod & Ari&longs;toteles memoriæ prodidit in calce libri primi <lb/>de phy&longs;ico auditu; & magnus Plotinus in libro, cui titulus est <lb/>vnde mala in quo ex materia omnia mala, v&longs;que ad <expan abbr="interitũ">interitum</expan>, <lb/>qui est omnium malorum pessimum, exoriri efficacia tanta <lb/>demonstrat, vt eo libro perlecto nemo &longs;it, qui de ea re ambi­<lb/>gere possit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Altera ergo diuini Platonis ratio animam ab intrin&longs;eco, <lb/>alter a eamdem ab extrin&longs;eco ad interitum duci non po&longs;&longs;e, de­<lb/>mon&longs;trat. </s> | <s><emph type="italics"/>Altera ergo diuini Platonis ratio animam ab intrin&longs;eco, <lb/>alter a eamdem ab extrin&longs;eco ad interitum duci non po&longs;&longs;e, de­<lb/>mon&longs;trat. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Omne quod e&longs;t ingenitum, vacat interitu.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Omne quod e&longs;t ingenitum, vacat interitu.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Anima estingenita.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="139"/><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Anima estingenita.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/159.jpg" pagenum="139"/><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Ergo anima vacat interitu.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Ergo anima vacat interitu.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Ergo anima est immortalis.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Ergo anima est immortalis.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Hæc ratio animæ immortalitatem maximè o&longs;tendit, qui<gap/><lb/>à nullo extrin&longs;eco interfici pote&longs;t.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Hæc ratio animæ immortalitatem maximè o&longs;tendit, quia <lb/>à nullo extrin&longs;eco interfici pote&longs;t.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Hæ duæ rationes tantam affinitatem, tantamque inter &longs;e <lb/>cognitionem habent, vt vnica ratio videri possit. </s> | <s><emph type="italics"/>Hæ duæ rationes tantam affinitatem, tantamque inter &longs;e <lb/>cognitionem habent, vt vnica ratio videri possit. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Gaudentem, timentem, con&longs;identem, dolentem, <lb/>amantem, pero&longs;um, &c.” Hæc ex Diuino Platone ad ver <lb/>bum: De quibus motionum &longs;peciebus locutum fui&longs;&longs;e <expan abbr="diuinũ">diuinum</expan> <lb/>Platonem Theophrastus &longs;crip&longs;it in primo &longs;uo libro de motu: <lb/>& Strato Lamp&longs;acenus, qui fuit Theophr a&longs;ti auditor, & in­<lb/>ter optimos philo&longs;ophos numeratus in libro, quem Strato <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>ip&longs;e de motu edidit. </s> | <s>Gaudentem, timentem, con&longs;identem, dolentem, <lb/>amantem, pero&longs;um, &c.” Hæc ex Diuino Platone ad ver <lb/>bum: De quibus motionum &longs;peciebus locutum fui&longs;&longs;e <expan abbr="diuinũ">diuinum</expan> <lb/>Platonem Theophrastus &longs;crip&longs;it in primo &longs;uo libro de motu: <lb/>& Strato Lamp&longs;acenus, qui fuit Theophr a&longs;ti auditor, & in­<lb/>ter optimos philo&longs;ophos numeratus in libro, quem Strato <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>ip&longs;e de motu edidit. </s> |
| | |
| <s>Ex quibus &longs;atis &longs;uperque <expan abbr="notũ">notum</expan> e&longs;&longs;e reor, <lb/>alias e&longs;&longs;e motionum &longs;pecies, quas Plato animalibus a&longs;crip&longs;it,<emph.end type="italics"/><pb pagenum="140"/><emph type="italics"/>& alias, quas Ari&longs;toteles ab ei&longs;dem auferendas e&longs;&longs;e voluit, <lb/>ita vt verbis <expan abbr="tãtum">tantum</expan> di&longs;crepare viderentur: &longs;i hi e&longs;&longs;ent motus. <lb/></s> | <s>Ex quibus &longs;atis &longs;uperque <expan abbr="notũ">notum</expan> e&longs;&longs;e reor, <lb/>alias e&longs;&longs;e motionum &longs;pecies, quas Plato animalibus a&longs;crip&longs;it,<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/160.jpg" pagenum="140"/><emph type="italics"/>& alias, quas Ari&longs;toteles ab ei&longs;dem auferendas e&longs;&longs;e voluit, <lb/>ita vt verbis <expan abbr="tãtum">tantum</expan> di&longs;crepare viderentur: &longs;i hi e&longs;&longs;ent motus. <lb/></s> |
| | |
| <s>& &longs;i animæ &longs;olius, & <expan abbr="nõ">non</expan> totius animati corporis e&longs;&longs;ent: quin? <lb/></s> | <s>& &longs;i animæ &longs;olius, & <expan abbr="nõ">non</expan> totius animati corporis e&longs;&longs;ent: quin? <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Elementa anima non viuunt, vt animalia.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Elementa anima non viuunt, vt animalia.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Ergo elementa à&longs;e ip&longs;is propriè non mouentur.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="141"/><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Ergo elementa à&longs;e ip&longs;is propriè non mouentur.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/161.jpg" pagenum="141"/><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Secundo Ari&longs;toteles idem probat, & ait. </s> | <s><emph type="italics"/>Secundo Ari&longs;toteles idem probat, & ait. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Omne quod à &longs;e ip&longs;o propriè <lb/>mouetur, ad contraria loca mouetur: quæ &longs;unt &longs;ur&longs;um, deor­<lb/>&longs;um, ante, & ponè, dextrum, & &longs;ini&longs;trum: &longs;ed elementa ad <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>traria loca non feruntur. </s> | <s>Omne quod à &longs;e ip&longs;o propriè <lb/>mouetur, ad contraria loca mouetur: quæ &longs;unt &longs;ur&longs;um, deor­<lb/>&longs;um, ante, & ponè, dextrum, & &longs;ini&longs;trum: &longs;ed elementa ad <expan abbr="cõ">com</expan> <lb/>traria loca non feruntur. </s> |
| | |
| <s>Ergo elementa à &longs;e ip&longs;is per &longs;e pro-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="142"/><emph type="italics"/>priè non mouentur: maior e&longs;t inductione manife&longs;ta, Animal <lb/>enim omne à &longs;e per &longs;e propriè mouetur; ideo ad omnem loci <lb/>differentiam fertur. </s> | <s>Ergo elementa à &longs;e ip&longs;is per &longs;e pro-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/162.jpg" pagenum="142"/><emph type="italics"/>priè non mouentur: maior e&longs;t inductione manife&longs;ta, Animal <lb/>enim omne à &longs;e per &longs;e propriè mouetur; ideo ad omnem loci <lb/>differentiam fertur. </s> |
| | |
| <s>Maior etiam notissima est; & eius &longs;um <lb/>ma veritas ex eo con&longs;tat, quod grauia elementa deor&longs;um tan­<lb/>tum, & non sur&longs;um, & leuia sur&longs;um tantum, & non deor&longs;um <lb/>à natura incitantur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Maior etiam notissima est; & eius &longs;um <lb/>ma veritas ex eo con&longs;tat, quod grauia elementa deor&longs;um tan­<lb/>tum, & non sur&longs;um, & leuia sur&longs;um tantum, & non deor&longs;um <lb/>à natura incitantur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Quarto eadem propo&longs;itio hoc argumento ab Ari&longs;totele eo­<lb/>dem loco confirmatur: Nullum continuum, per &longs;e propriè à <lb/>&longs;e ip&longs;o mouetur, elementum quodlibet e&longs;t continuum: ergo nul <lb/>lum elementum per &longs;e propriè à &longs;e ip&longs;o mouetur: maior propo <lb/>&longs;itio probatur: dum minor quia nata, intacta derelinquitur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Quarto eadem propo&longs;itio hoc argumento ab Ari&longs;totele eo­<lb/>dem loco confirmatur: Nullum continuum, per &longs;e propriè à <lb/>&longs;e ip&longs;o mouetur, elementum quodlibet e&longs;t continuum: ergo nul <lb/>lum elementum per &longs;e propriè à &longs;e ip&longs;o mouetur: maior propo <lb/>&longs;itio probatur: dum minor quia nata, intacta derelinquitur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Quod à &longs;e ip&longs;o per &longs;e propriè mouetur, in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e mo­<lb/>tam, & in partem per &longs;e mouentem nece&longs;&longs;ariò diuiditur; cum <lb/>omne, quod mouetur motorem à &longs;e ip&longs;o distinctum habeat, vt<emph.end type="italics"/><pb pagenum="143"/><emph type="italics"/>grauiter, & acutè demostrant Aristoteles in ip&longs;omet ve&longs;tibu <lb/>lo libri &longs;eptimi <expan abbr="phy&longs;icorũ">phy&longs;icorum</expan>: Sed elementa in partem per &longs;e mo­<lb/>tam, & in partem per &longs;e mouentem non diuiduntur: ergo ele <lb/>menta à &longs;emetip&longs;is per &longs;e non mouentur. </s> | <s><emph type="italics"/>Quod à &longs;e ip&longs;o per &longs;e propriè mouetur, in <expan abbr="part&etilde;">partem</expan> per &longs;e mo­<lb/>tam, & in partem per &longs;e mouentem nece&longs;&longs;ariò diuiditur; cum <lb/>omne, quod mouetur motorem à &longs;e ip&longs;o distinctum habeat, vt<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/163.jpg" pagenum="143"/><emph type="italics"/>grauiter, & acutè demostrant Aristoteles in ip&longs;omet ve&longs;tibu <lb/>lo libri &longs;eptimi <expan abbr="phy&longs;icorũ">phy&longs;icorum</expan>: Sed elementa in partem per &longs;e mo­<lb/>tam, & in partem per &longs;e mouentem non diuiduntur: ergo ele <lb/>menta à &longs;emetip&longs;is per &longs;e non mouentur. </s> |
| | |
| <s>Minor huius po­<lb/>&longs;tremi argumenti probatur: & primo, quia in partem per &longs;e <lb/>motam, & in partem per &longs;e mouentem diuidi, est <expan abbr="animatorũ">animatorum</expan> <lb/>proprium. </s> | <s>Minor huius po­<lb/>&longs;tremi argumenti probatur: & primo, quia in partem per &longs;e <lb/>motam, & in partem per &longs;e mouentem diuidi, est <expan abbr="animatorũ">animatorum</expan> <lb/>proprium. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Ergo totum <lb/>elementum &longs;e per accidens mouet, ad motum certè alterius, <lb/>id est medij, & generantis, & impedimentum auferentis, <lb/>quod non e&longs;t moueri per &longs;e, sed per accidens.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Ergo totum <lb/>elementum &longs;e per accidens mouet, ad motum certè alterius, <lb/>id est medij, & generantis, & impedimentum auferentis, <lb/>quod non e&longs;t moueri per &longs;e, sed per accidens.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Modus istæ mouendi &longs;e per accidens, &longs;impliciter intelli­<lb/>gendus non e&longs;t, sed elementa per accidens moueri quodam-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="144"/><emph type="italics"/>modo dici po&longs;&longs;unt. </s> | <s><emph type="italics"/>Modus istæ mouendi &longs;e per accidens, &longs;impliciter intelli­<lb/>gendus non e&longs;t, sed elementa per accidens moueri quodam-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/164.jpg" pagenum="144"/><emph type="italics"/>modo dici po&longs;&longs;unt. </s> |
| | |
| <s>Illud namque propriè, & &longs;impliciter per <lb/>accidens mouetur, quod ita mouetur &longs;icut is, qui aut in cur&longs;u, <lb/>aut in naui, aut in equo vehitur, & perinde at que id, quod <lb/>in orbem conuer&longs;ione rotundator quetur, aut à trahente tra­<lb/>hitur: aut in partem aliam, & <expan abbr="nõ">non</expan> rarò aduer&longs;am impellitur: <lb/>id quod intelligere licet ex his, quæ ab Aristotele memoriæ <lb/>tradita fuerunt &longs;eptimo de phy&longs;ico auditu particula decima, <lb/>& octauo eiu&longs;dem particula vige&longs;ima&longs;eptima: & primo de <lb/>anima particula trige&longs;ima&longs;eptima: quæ omnia per accidens <lb/>propriè moueri ibi dicuntur: ideo per &longs;e hi&longs;ce motionum &longs;pe­<lb/>ciebus nullo modo aguntur, sed aliis, & longè diuer&longs;is: id <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>elementis v&longs;u veniret, vt aliquo certè istorum motuum hoc <lb/>modo mouerentur, &longs;i per accidens propriè concit arentur: at <lb/>nulla harum motionum &longs;pecie, nullo que horum modo agitan­<lb/>tur: ergo per accidens propriè non mouentur, sed tantum mi­<lb/>nus propriè.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Illud namque propriè, & &longs;impliciter per <lb/>accidens mouetur, quod ita mouetur &longs;icut is, qui aut in cur&longs;u, <lb/>aut in naui, aut in equo vehitur, & perinde at que id, quod <lb/>in orbem conuer&longs;ione rotundator quetur, aut à trahente tra­<lb/>hitur: aut in partem aliam, & <expan abbr="nõ">non</expan> rarò aduer&longs;am impellitur: <lb/>id quod intelligere licet ex his, quæ ab Aristotele memoriæ <lb/>tradita fuerunt &longs;eptimo de phy&longs;ico auditu particula decima, <lb/>& octauo eiu&longs;dem particula vige&longs;ima&longs;eptima: & primo de <lb/>anima particula trige&longs;ima&longs;eptima: quæ omnia per accidens <lb/>propriè moueri ibi dicuntur: ideo per &longs;e hi&longs;ce motionum &longs;pe­<lb/>ciebus nullo modo aguntur, sed aliis, & longè diuer&longs;is: id <expan abbr="etiã">etiam</expan> <lb/>elementis v&longs;u veniret, vt aliquo certè istorum motuum hoc <lb/>modo mouerentur, &longs;i per accidens propriè concit arentur: at <lb/>nulla harum motionum &longs;pecie, nullo que horum modo agitan­<lb/>tur: ergo per accidens propriè non mouentur, sed tantum mi­<lb/>nus propriè.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Neque fingere aliud <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> licet, in quo <expan abbr="hæreãt">hæreant</expan>: & quod <lb/>iis motibus, per &longs;e moueantur: nam illud, quod nam e&longs;&longs;et, mi­<lb/>nimè inueniretur, quantamuis &longs;ummam diligentiam in eo ex <lb/>quirendo adhibere volueris. </s> | <s><emph type="italics"/>Neque fingere aliud <expan abbr="quippiã">quippiam</expan> licet, in quo <expan abbr="hæreãt">hæreant</expan>: & quod <lb/>iis motibus, per &longs;e moueantur: nam illud, quod nam e&longs;&longs;et, mi­<lb/>nimè inueniretur, quantamuis &longs;ummam diligentiam in eo ex <lb/>quirendo adhibere volueris. </s> |
| | |
| <s>Aliquo modo tamen elementa <lb/>per accidens mouentur: quoniam medium di&longs;rumpitur, & <lb/>elementorum nixu diuiditur: ideo quò citius medium &longs;ectum<emph.end type="italics"/><pb pagenum="145"/><emph type="italics"/>fuerit, eo celerius elementa mouebuntur: &longs;ine cuius medij di­<lb/>ui&longs;ione, & di&longs;&longs;ectatione elementa nulla vm quam ratione mo­<lb/>uebuntur: quapropter per accidens elementa mouentur ad <lb/>medij &longs;cilicet diui&longs;ionem, ac &longs;ectionem: mouentur etiam <lb/>per accidens, quia &longs;ine motu generantis, &longs;ine motu illius, quod <lb/>impedimentum tollit, & &longs;ine motu medij in partes diui&longs;i ele­<lb/>menta non mouentur: aguntur etiam per accidens, quia in <lb/><expan abbr="elem&etilde;tis">elementis</expan> nullus est motus, ni&longs;i quatenus illis accidit, aut extra <lb/>proprium locum ex aliena materia, vt generentur, aut violen <lb/>tiam pa&longs;&longs;a, extra propria loca extru&longs;a, ad ea vt ferantur, &longs;i­<lb/>ne quibus, aut omnibus, aut quibusdam, elementa nullo natu­<lb/>rali motu ciebuntur: hac ergo ratione, id est minus propriè ele <lb/>menta naturali motu cieri à &longs;e per accidens, non iniuria dice­<lb/>re po&longs;&longs;umus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Aliquo modo tamen elementa <lb/>per accidens mouentur: quoniam medium di&longs;rumpitur, & <lb/>elementorum nixu diuiditur: ideo quò citius medium &longs;ectum<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/165.jpg" pagenum="145"/><emph type="italics"/>fuerit, eo celerius elementa mouebuntur: &longs;ine cuius medij di­<lb/>ui&longs;ione, & di&longs;&longs;ectatione elementa nulla vm quam ratione mo­<lb/>uebuntur: quapropter per accidens elementa mouentur ad <lb/>medij &longs;cilicet diui&longs;ionem, ac &longs;ectionem: mouentur etiam <lb/>per accidens, quia &longs;ine motu generantis, &longs;ine motu illius, quod <lb/>impedimentum tollit, & &longs;ine motu medij in partes diui&longs;i ele­<lb/>menta non mouentur: aguntur etiam per accidens, quia in <lb/><expan abbr="elem&etilde;tis">elementis</expan> nullus est motus, ni&longs;i quatenus illis accidit, aut extra <lb/>proprium locum ex aliena materia, vt generentur, aut violen <lb/>tiam pa&longs;&longs;a, extra propria loca extru&longs;a, ad ea vt ferantur, &longs;i­<lb/>ne quibus, aut omnibus, aut quibusdam, elementa nullo natu­<lb/>rali motu ciebuntur: hac ergo ratione, id est minus propriè ele <lb/>menta naturali motu cieri à &longs;e per accidens, non iniuria dice­<lb/>re po&longs;&longs;umus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>Elementa à &longs;e per &longs;e moueri, & e&longs;t &longs;eptima pro­<lb/>po&longs;itio. </s> | <s>Elementa à &longs;e per &longs;e moueri, & e&longs;t &longs;eptima pro­<lb/>po&longs;itio. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Sed elementorum motus e&longs;t naturalis: ergo eo <lb/>rumdem motus ab intrin&longs;eco principio primam &longs;ui ortus origi <lb/>nem repetit. </s> | <s>Sed elementorum motus e&longs;t naturalis: ergo eo <lb/>rumdem motus ab intrin&longs;eco principio primam &longs;ui ortus origi <lb/>nem repetit. </s> |
| | |
| <s>Hic motus non à materia na&longs;citur: quia ip&longs;a, <lb/>cum non &longs;it in actu non mouet: ergo à forma, cuius est moue­<lb/>re, cum &longs;it actus libro &longs;ecundo de generatione, & interitu par <lb/>ticula quinquage&longs;imatertia; & tertio phy&longs;icorum particula <lb/>decima&longs;eptima, &longs;ed quod à propria forma mouetur, per &longs;e à &longs;e <lb/>metip&longs;o mouetur: ergo <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> ea, per &longs;e à &longs;emetip&longs;is <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="146"/><p type="main"> | <s>Hic motus non à materia na&longs;citur: quia ip&longs;a, <lb/>cum non &longs;it in actu non mouet: ergo à forma, cuius est moue­<lb/>re, cum &longs;it actus libro &longs;ecundo de generatione, & interitu par <lb/>ticula quinquage&longs;imatertia; & tertio phy&longs;icorum particula <lb/>decima&longs;eptima, &longs;ed quod à propria forma mouetur, per &longs;e à &longs;e <lb/>metip&longs;o mouetur: ergo <expan abbr="elem&etilde;ta">elementa</expan> ea, per &longs;e à &longs;emetip&longs;is <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/166.jpg" pagenum="146"/><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Elementa à &longs;e ip&longs;is &longs;uarum motionum intrin&longs;ecum habere <lb/>principium confirmatur auctoritate Ari&longs;totelis libro quarto <lb/>de cælo particula vige&longs;imaquarta, vbi po&longs;ita &longs;imilitudine in­<lb/>ter ea, quæ ad locum mouentur, & inter ea quæ alterantur, <lb/>differentidm nanci&longs;citur, & ait. </s> | <s><emph type="italics"/>Elementa à &longs;e ip&longs;is &longs;uarum motionum intrin&longs;ecum habere <lb/>principium confirmatur auctoritate Ari&longs;totelis libro quarto <lb/>de cælo particula vige&longs;imaquarta, vbi po&longs;ita &longs;imilitudine in­<lb/>ter ea, quæ ad locum mouentur, & inter ea quæ alterantur, <lb/>differentidm nanci&longs;citur, & ait. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Confirmatur ex Auerrois explanatione libro &longs;ecundo phy <lb/>&longs;icorum <expan abbr="cõmentatione">commentatione</expan> prima: vbi Aristoteles ait. </s> | <s><emph type="italics"/>Confirmatur ex Auerrois explanatione libro &longs;ecundo phy <lb/>&longs;icorum <expan abbr="cõmentatione">commentatione</expan> prima: vbi Aristoteles ait. </s> |
| | |
| <s>Quæ natu <lb/>ra constant, omnia intra &longs;emetip&longs;a motus, & status princi-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="147"/><emph type="italics"/>pium habent, &c. </s> | <s>Quæ natu <lb/>ra constant, omnia intra &longs;emetip&longs;a motus, & status princi-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/167.jpg" pagenum="147"/><emph type="italics"/>pium habent, &c. </s> |
| | |
| <s>Scrip&longs;it Auerroes dum Ari&longs;totelis dicta <lb/>expo&longs;uit. </s> | <s>Scrip&longs;it Auerroes dum Ari&longs;totelis dicta <lb/>expo&longs;uit. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Sed propria terræ natura, quæ est grauitas, est <lb/>cau&longs;a quietis in terra: ergo propria terræ natura, quæ e&longs;t gra<lb/>uitas, & est cau&longs;a motus illius. </s> | <s>Sed propria terræ natura, quæ est grauitas, est <lb/>cau&longs;a quietis in terra: ergo propria terræ natura, quæ e&longs;t gra<lb/>uitas, & est cau&longs;a motus illius. </s> |
| | |
| <s>Grauitas enim, & leuitas, <expan abbr="quã">quam</expan> <lb/>quam elementorum naturæ non &longs;unt, accidentia tamen pro-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="148"/><emph type="italics"/>pria e&longs;&longs;e <expan abbr="c&etilde;&longs;entur">cen&longs;entur</expan>: quæ <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> formas, & natur as nece&longs;&longs;a <lb/>riò &longs;equuntur, & ex principiis primis intrin&longs;ecis at que imme <lb/>diatis &longs;pecierum, vt aquæ ex propriis fontibus manant: gra­<lb/>uitati, & leuitati elementorum motus, tum ab Ari&longs;totele, <lb/>tum ab aliis compluribus, quorum nomina &longs;upra retulimus, <lb/>tribuuntur, & formarum loco v&longs;urpantur: quia <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <lb/>formæ propriis nominibus carent, vt in principio diximus: er­<lb/>go elementa à &longs;e per &longs;e mouentur ab eadem grauitate, & le­<lb/>uitate, à qua habent vt quie&longs;cant: hæc est per &longs;e cau&longs;a quie­<lb/>tis: ergo erit per &longs;e cau&longs;a motus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Grauitas enim, & leuitas, <expan abbr="quã">quam</expan> <lb/>quam elementorum naturæ non &longs;unt, accidentia tamen pro-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/168.jpg" pagenum="148"/><emph type="italics"/>pria e&longs;&longs;e <expan abbr="c&etilde;&longs;entur">cen&longs;entur</expan>: quæ <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> formas, & natur as nece&longs;&longs;a <lb/>riò &longs;equuntur, & ex principiis primis intrin&longs;ecis at que imme <lb/>diatis &longs;pecierum, vt aquæ ex propriis fontibus manant: gra­<lb/>uitati, & leuitati elementorum motus, tum ab Ari&longs;totele, <lb/>tum ab aliis compluribus, quorum nomina &longs;upra retulimus, <lb/>tribuuntur, & formarum loco v&longs;urpantur: quia <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <lb/>formæ propriis nominibus carent, vt in principio diximus: er­<lb/>go elementa à &longs;e per &longs;e mouentur ab eadem grauitate, & le­<lb/>uitate, à qua habent vt quie&longs;cant: hæc est per &longs;e cau&longs;a quie­<lb/>tis: ergo erit per &longs;e cau&longs;a motus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Confirmatur ex Auerroe libro quarto Phy&longs;icorum com­<lb/>mentatione sexage&longs;imanona. </s> | <s><emph type="italics"/>Confirmatur ex Auerroe libro quarto Phy&longs;icorum com­<lb/>mentatione sexage&longs;imanona. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Ergo cau&longs;a motus terræ per &longs;e de terra di <lb/>cetur. </s> | <s>Ergo cau&longs;a motus terræ per &longs;e de terra di <lb/>cetur. </s> |
| | |
| <s>Ergo terra, & quod libet aliud elementum, quod à pro<emph.end type="italics"/><pb pagenum="149"/><emph type="italics"/>pria differentia mouetur à &longs;e per &longs;e mouetur, quod proban­<lb/>dum a&longs;&longs;ump&longs;imus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Ergo terra, & quod libet aliud elementum, quod à pro<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/169.jpg" pagenum="149"/><emph type="italics"/>pria differentia mouetur à &longs;e per &longs;e mouetur, quod proban­<lb/>dum a&longs;&longs;ump&longs;imus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>Elementorum motum non à materia, quæ e&longs;t prin <lb/>cipium, quod patitur, &longs;ed à forma, quæ e&longs;t <lb/>principium, quodagit, dicinatura­<lb/>lem. </s> | <s>Elementorum motum non à materia, quæ e&longs;t prin <lb/>cipium, quod patitur, &longs;ed à forma, quæ e&longs;t <lb/>principium, quodagit, dicinatura­<lb/>lem. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Ei ergo, quo mouetur <lb/>magis <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan> motus, <expan abbr="quã">quam</expan> ei quod mouet. </s> | <s>Ei ergo, quo mouetur <lb/>magis <expan abbr="cõuenit">conuenit</expan> motus, <expan abbr="quã">quam</expan> ei quod mouet. </s> |
| | |
| <s>Dicuntur <expan abbr="aũt">aunt</expan> corpo­<lb/>ra naturalia habere <expan abbr="principiũ">principium</expan> <expan abbr="intrin&longs;ecũ">intrin&longs;ecum</expan>, vt moueantur, quod<emph.end type="italics"/><pb pagenum="150"/><emph type="italics"/>facultatem babent, & inclinationem, vt in id moueantur; in <lb/>quod, dum <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, ab aliquo hoc motu <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, cuius <expan abbr="prin-cipiũ">prin­<lb/>cipium</expan> habent: <expan abbr="in&longs;itũ">in&longs;itum</expan> enim e&longs;&longs;e à natura, vt aliquod moueatur <lb/>aliquo motu e&longs;t habere <expan abbr="principiũ">principium</expan> talis motus: quemadmodum <lb/>qui docilis e&longs;t, & natura captus ad philo&longs;ophiam, habet prin­<lb/>cipium philo&longs;ophiæ non vt alium philo&longs;ophum faciat, sed vt <lb/>ip&longs;æ fiat philo&longs;ophus. </s> | <s>Dicuntur <expan abbr="aũt">aunt</expan> corpo­<lb/>ra naturalia habere <expan abbr="principiũ">principium</expan> <expan abbr="intrin&longs;ecũ">intrin&longs;ecum</expan>, vt moueantur, quod<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/170.jpg" pagenum="150"/><emph type="italics"/>facultatem babent, & inclinationem, vt in id moueantur; in <lb/>quod, dum <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, ab aliquo hoc motu <expan abbr="mou&etilde;tur">mouentur</expan>, cuius <expan abbr="prin-cipiũ">prin­<lb/>cipium</expan> habent: <expan abbr="in&longs;itũ">in&longs;itum</expan> enim e&longs;&longs;e à natura, vt aliquod moueatur <lb/>aliquo motu e&longs;t habere <expan abbr="principiũ">principium</expan> talis motus: quemadmodum <lb/>qui docilis e&longs;t, & natura captus ad philo&longs;ophiam, habet prin­<lb/>cipium philo&longs;ophiæ non vt alium philo&longs;ophum faciat, sed vt <lb/>ip&longs;æ fiat philo&longs;ophus. </s> |
| | |
| <s>Ergo elementum, quod naturali motu <lb/>aut &longs;ur&longs;um, aut deor&longs;um mouetur; ideo naturaliter moueri di <lb/>citur, quia à natura in&longs;itum habet &longs;ui motus passiuum princi <lb/>prium, & non actiuum. </s> | <s>Ergo elementum, quod naturali motu <lb/>aut &longs;ur&longs;um, aut deor&longs;um mouetur; ideo naturaliter moueri di <lb/>citur, quia à natura in&longs;itum habet &longs;ui motus passiuum princi <lb/>prium, & non actiuum. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Idem fortè Simplicius de grauibus, & leuibus <lb/>elementis dicendum e&longs;&longs;e cen&longs;uit, in quibus materia &longs;emper e&longs;t <lb/>eadem, licet forma mutetur: ideo ab eadem elementorum ma <lb/>teria, quæ manet, & non à forma, quæ variatur, <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <lb/>motum naturalem dici, ex diuiui Platonis fontibus Simpli­<lb/>cius hau&longs;it.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Idem fortè Simplicius de grauibus, & leuibus <lb/>elementis dicendum e&longs;&longs;e cen&longs;uit, in quibus materia &longs;emper e&longs;t <lb/>eadem, licet forma mutetur: ideo ab eadem elementorum ma <lb/>teria, quæ manet, & non à forma, quæ variatur, <expan abbr="elementorũ">elementorum</expan> <lb/>motum naturalem dici, ex diuiui Platonis fontibus Simpli­<lb/>cius hau&longs;it.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Ex eadem fonte manat alter quorumdam error, qui na­<lb/>turam de materia tantum primo dici crediderunt, & de for­<lb/>ma non ni&longs;ipropter materiam: eam ob rem in hos, & in alios<emph.end type="italics"/><pb pagenum="151"/><emph type="italics"/>grauissimos errores fedissimè lap&longs;i fuerunt. </s> | <s><emph type="italics"/>Ex eadem fonte manat alter quorumdam error, qui na­<lb/>turam de materia tantum primo dici crediderunt, & de for­<lb/>ma non ni&longs;ipropter materiam: eam ob rem in hos, & in alios<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/171.jpg" pagenum="151"/><emph type="italics"/>grauissimos errores fedissimè lap&longs;i fuerunt. </s> |
| | |
| <s>Huic <expan abbr="tamen&longs;en-t&etilde;tiæ">tamen&longs;en­<lb/>tentiæ</expan> reclamat Ari&longs;toteles libro &longs;ecundo <expan abbr="Phy&longs;icorũ">Phy&longs;icorum</expan> particula <lb/>&longs;eptima, vbi multis grauissimis argumentis Antifontem acer <lb/>rimè vrget, qui rebatur materiam tantum, & non formam <lb/>e&longs;&longs;e naturam; vnde nece&longs;&longs;ariò &longs;equebatur à materia, & non à <lb/>forma motum dicinaturalem: ideo particula duodecima fa­<lb/>cta comparatione inter materiam, & formam naturam de <lb/>vtriu&longs;que dici con&longs;tantissimè affirmauit; &longs;ed primo, at que po­<lb/>tissimum de forma, po&longs;tremò de materia; idque non vno tan­<lb/>tum, &longs;ed multis argumentis confirmari potest; quorum pri­<lb/>mum illud e&longs;t.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Huic <expan abbr="tamen&longs;en-t&etilde;tiæ">tamen&longs;en­<lb/>tentiæ</expan> reclamat Ari&longs;toteles libro &longs;ecundo <expan abbr="Phy&longs;icorũ">Phy&longs;icorum</expan> particula <lb/>&longs;eptima, vbi multis grauissimis argumentis Antifontem acer <lb/>rimè vrget, qui rebatur materiam tantum, & non formam <lb/>e&longs;&longs;e naturam; vnde nece&longs;&longs;ariò &longs;equebatur à materia, & non à <lb/>forma motum dicinaturalem: ideo particula duodecima fa­<lb/>cta comparatione inter materiam, & formam naturam de <lb/>vtriu&longs;que dici con&longs;tantissimè affirmauit; &longs;ed primo, at que po­<lb/>tissimum de forma, po&longs;tremò de materia; idque non vno tan­<lb/>tum, &longs;ed multis argumentis confirmari potest; quorum pri­<lb/>mum illud e&longs;t.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Ergo forma, cuius cau&longs;ares in actu e&longs;t, naturæ potius nomi­<lb/>ne, quam materia, propter quam res e&longs;&longs;e tantum potest, ap­<lb/>pellanda est: ex quibus quis non videat naturam primo, & <lb/>potissimum dici de forma, & po&longs;tremò de materia, & propter <lb/><expan abbr="formã">formam</expan>, & non propter <expan abbr="materiã">materiam</expan>, tantum, <expan abbr="motũ">motum</expan> dici <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>?<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Ergo forma, cuius cau&longs;ares in actu e&longs;t, naturæ potius nomi­<lb/>ne, quam materia, propter quam res e&longs;&longs;e tantum potest, ap­<lb/>pellanda est: ex quibus quis non videat naturam primo, & <lb/>potissimum dici de forma, & po&longs;tremò de materia, & propter <lb/><expan abbr="formã">formam</expan>, & non propter <expan abbr="materiã">materiam</expan>, tantum, <expan abbr="motũ">motum</expan> dici <expan abbr="natural&etilde;">naturalem</expan>?<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Secundo generatio e&longs;t natura, quia e&longs;t via, quæ ducit ad <lb/>naturam, vt generatio non ad materiam, sed ad formam du­<lb/>cit, quod forma, & non materia vltimus generationis termi­<lb/>nus &longs;it; ad quem gener atio tendit: ergo forma e&longs;t primo, &<emph.end type="italics"/><pb pagenum="152"/><emph type="italics"/>potissimum natura, & à forma motus naturalis appellatur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Secundo generatio e&longs;t natura, quia e&longs;t via, quæ ducit ad <lb/>naturam, vt generatio non ad materiam, sed ad formam du­<lb/>cit, quod forma, & non materia vltimus generationis termi­<lb/>nus &longs;it; ad quem gener atio tendit: ergo forma e&longs;t primo, &<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/172.jpg" pagenum="152"/><emph type="italics"/>potissimum natura, & à forma motus naturalis appellatur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Tertio; &longs;inatura de materiali <expan abbr="tantũ">tantum</expan> principio diceretur, <lb/>terra naturaliter a&longs;cenderet, & ignis naturaliter de&longs;cende­<lb/>ret, quia terræ materia &longs;ic comparata e&longs;t, vt a&longs;cendere possit, <lb/>& ignis materia &longs;ic instituta e&longs;t, vt de&longs;cendere valeat. </s> | <s><emph type="italics"/>Tertio; &longs;inatura de materiali <expan abbr="tantũ">tantum</expan> principio diceretur, <lb/>terra naturaliter a&longs;cenderet, & ignis naturaliter de&longs;cende­<lb/>ret, quia terræ materia &longs;ic comparata e&longs;t, vt a&longs;cendere possit, <lb/>& ignis materia &longs;ic instituta e&longs;t, vt de&longs;cendere valeat. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Forma infinitam <expan abbr="materiã">materiam</expan>, ad omnem mo­<lb/>tum inclinatam ad vnum cohibet. </s> | <s>Forma infinitam <expan abbr="materiã">materiam</expan>, ad omnem mo­<lb/>tum inclinatam ad vnum cohibet. </s> |
| | |
| <s>Materia vicissim <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/>ad omnem locum, & ad omne tempus propen&longs;am, cohercet:<emph.end type="italics"/><pb pagenum="153"/><emph type="italics"/>non enim forma per hunc locum in hoc tempore ab hoc termi <lb/>no, & ad hunc <expan abbr="terminũ">terminum</expan> &longs;ine cohibente materia moueret, quia <lb/>mediis interminatis materiæ coeuis <expan abbr="dim&etilde;&longs;ionibus">dimen&longs;ionibus</expan> materiæ for­<lb/>ma coniungitur, & propter ea&longs;dem ab vno ad vnum per <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>terminatur, at que finitur: contra materia &longs;uapte natura in <lb/>definita à fimente, ac terminante forma, & à dimen&longs;ionibus <lb/>terminatis, quæ in materia formam con&longs;equuntur, ac finiunt, <lb/>terminatur, atque finitur: vt copio&longs;issimè docuit Auerroes, <lb/>capite primo de &longs;ubstantia orbis, & &longs;æpenumero alibi.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Materia vicissim <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/>ad omnem locum, & ad omne tempus propen&longs;am, cohercet:<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/173.jpg" pagenum="153"/><emph type="italics"/>non enim forma per hunc locum in hoc tempore ab hoc termi <lb/>no, & ad hunc <expan abbr="terminũ">terminum</expan> &longs;ine cohibente materia moueret, quia <lb/>mediis interminatis materiæ coeuis <expan abbr="dim&etilde;&longs;ionibus">dimen&longs;ionibus</expan> materiæ for­<lb/>ma coniungitur, & propter ea&longs;dem ab vno ad vnum per <expan abbr="vnũ">vnum</expan> <lb/>terminatur, at que finitur: contra materia &longs;uapte natura in <lb/>definita à fimente, ac terminante forma, & à dimen&longs;ionibus <lb/>terminatis, quæ in materia formam con&longs;equuntur, ac finiunt, <lb/>terminatur, atque finitur: vt copio&longs;issimè docuit Auerroes, <lb/>capite primo de &longs;ubstantia orbis, & &longs;æpenumero alibi.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Quarto. </s> | <s><emph type="italics"/>Quarto. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Septimo. <!-- KEEP S--></s> | <s><emph type="italics"/>Septimo. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| <s>aqua naturaliter calefieret, & ignis <expan abbr="frigiditat&etilde;">frigiditatem</expan> <lb/>natura contraheret, <expan abbr="cũ">cum</expan> in aqua &longs;it materia, &longs;ic à natura com <lb/>parata, vt caliditatem accipere possit, & inigne &longs;it materia<emph.end type="italics"/><pb pagenum="154"/><emph type="italics"/>ad frigiditatem excipiendam pari modo propen&longs;a.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>aqua naturaliter calefieret, & ignis <expan abbr="frigiditat&etilde;">frigiditatem</expan> <lb/>natura contraheret, <expan abbr="cũ">cum</expan> in aqua &longs;it materia, &longs;ic à natura com <lb/>parata, vt caliditatem accipere possit, & inigne &longs;it materia<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/174.jpg" pagenum="154"/><emph type="italics"/>ad frigiditatem excipiendam pari modo propen&longs;a.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Octauo. <!-- KEEP S--></s> | <s><emph type="italics"/>Octauo. <!-- KEEP S--></s> |
| | |
| |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Decimo. </s> | <s><emph type="italics"/>Decimo. </s> |
| | |
| <s>In natura elementorum e&longs;t principium, quod pa <lb/>titur: ergo & principium, quod agit: con&longs;equentia probatur <lb/>ex particula duodeuige&longs;ima tertij libri de anima, vbi in ani­<lb/>ma agentis intellectus n<gap/>essitatem Aristoteles probat: quod <lb/>in ea, qui patitur intellectus possibilis propterea nuncupatus, <lb/>inueniatur: ergo & in natura elementorum est principium <lb/>motus, quod agit &longs;i in ea e&longs;t principium motus, quod patitur, <lb/>illud non e&longs;t materia: Ergo forma; ergo à forma motus na­<lb/>turalis dicitur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>In natura elementorum e&longs;t principium, quod pa <lb/>titur: ergo & principium, quod agit: con&longs;equentia probatur <lb/>ex particula duodeuige&longs;ima tertij libri de anima, vbi in ani­<lb/>ma agentis intellectus necessitatem Aristoteles probat: quod <lb/>in ea, qui patitur intellectus possibilis propterea nuncupatus, <lb/>inueniatur: ergo & in natura elementorum est principium <lb/>motus, quod agit &longs;i in ea e&longs;t principium motus, quod patitur, <lb/>illud non e&longs;t materia: Ergo forma; ergo à forma motus na­<lb/>turalis dicitur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Confirmatur cuilibet per &longs;e agenti principio, principium, <lb/>quod per &longs;e patitur èregione opponitur: de &longs;ententia Ari&longs;to­<lb/>telis libro quinto Diuinorum particula decima&longs;eptima, &longs;ed in <lb/>elementis est, quod patitur principium: ergo in illis princi­<lb/>pium id etiam erit, quod agit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s><emph type="italics"/>Confirmatur cuilibet per &longs;e agenti principio, principium, <lb/>quod per &longs;e patitur èregione opponitur: de &longs;ententia Ari&longs;to­<lb/>telis libro quinto Diuinorum particula decima&longs;eptima, &longs;ed in <lb/>elementis est, quod patitur principium: ergo in illis princi­<lb/>pium id etiam erit, quod agit.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Ari&longs;toteles libro quinto Diuinorum particu­<lb/>la quinta de natura verba facit, & hunc non leuem errorem <lb/>funditus cuertit; ita vt mirandum fuerit, cur &longs;emper & vbi <lb/>que oculatissimus Simplicius <expan abbr="eũdem">eundem</expan> non viderit. </s> | <s>Ari&longs;toteles libro quinto Diuinorum particu­<lb/>la quinta de natura verba facit, & hunc non leuem errorem <lb/>funditus cuertit; ita vt mirandum fuerit, cur &longs;emper & vbi <lb/>que oculatissimus Simplicius <expan abbr="eũdem">eundem</expan> non viderit. </s> |
| | |
| <s>Docet enim<emph.end type="italics"/><pb pagenum="155"/><emph type="italics"/>naturam dici quinque modis. </s> | <s>Docet enim<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/175.jpg" pagenum="155"/><emph type="italics"/>naturam dici quinque modis. </s> |
| | |
| <s>Tertius illæ est: <expan abbr="quiomn&etilde;">quiomnem</expan> &longs;cru <lb/>pulum tollit; cuinon Auerroes &longs;olum, sed & Alexander, & <lb/>complures alij non vulgares philo&longs;ophi &longs;ub&longs;crip&longs;erunt, & in <lb/>eam, quam Aristoteles ibi &longs;crip&longs;it pedibus iuere &longs;ententiam: <lb/>&longs;i Alexandri &longs;it liber illæ, qui &longs;ub <expan abbr="Alexãdrinomine">Alexandrinomine</expan> circum <lb/>fertur; & non Michaelis Ephæ&longs;ii, quem magis quam <expan abbr="Alexã">Alexam</expan> <lb/><expan abbr="drũ">drum</expan> redolet: vt cumque <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> res &longs;e&longs;e habeat; locus dignus e&longs;t <lb/>qui ad verbum maturè legatur: eumdem nos huc non addu­<lb/>cimus, ne argumentorum multitudo lectoribus nau&longs;eam mo­<lb/>ueat: & ne eo&longs;dem ad no&longs;tra ab Ari&longs;totele auocemus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Tertius illæ est: <expan abbr="quiomn&etilde;">quiomnem</expan> &longs;cru <lb/>pulum tollit; cuinon Auerroes &longs;olum, sed & Alexander, & <lb/>complures alij non vulgares philo&longs;ophi &longs;ub&longs;crip&longs;erunt, & in <lb/>eam, quam Aristoteles ibi &longs;crip&longs;it pedibus iuere &longs;ententiam: <lb/>&longs;i Alexandri &longs;it liber illæ, qui &longs;ub <expan abbr="Alexãdrinomine">Alexandrinomine</expan> circum <lb/>fertur; & non Michaelis Ephæ&longs;ii, quem magis quam <expan abbr="Alexã">Alexam</expan> <lb/><expan abbr="drũ">drum</expan> redolet: vt cumque <expan abbr="tam&etilde;">tamen</expan> res &longs;e&longs;e habeat; locus dignus e&longs;t <lb/>qui ad verbum maturè legatur: eumdem nos huc non addu­<lb/>cimus, ne argumentorum multitudo lectoribus nau&longs;eam mo­<lb/>ueat: & ne eo&longs;dem ad no&longs;tra ab Ari&longs;totele auocemus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>In vtroque <expan abbr="etiã">etiam</expan> principio, &longs;edratione di&longs;pari <lb/>natura inuenitur, id quod tum argumentis magnorum philo­<lb/>&longs;ophorum, tum etiam Ari&longs;totelis potissimum, auctoritate &longs;u­<lb/>praprobauimus. </s> | <s>In vtroque <expan abbr="etiã">etiam</expan> principio, &longs;edratione di&longs;pari <lb/>natura inuenitur, id quod tum argumentis magnorum philo­<lb/>&longs;ophorum, tum etiam Ari&longs;totelis potissimum, auctoritate &longs;u­<lb/>praprobauimus. </s> |
| | |
| <s>Vtrumque principium e&longs;t intrin&longs;ecum: quo <lb/>niam corpora omnia, quæ natura constant, ex vtroque prin­<lb/>cipio conflantur: ex materia certè, quæ e&longs;t principium, quod <lb/>patitur, & ex forma, quæ est alterum principium, quod agit <lb/>& omnia naturalia corpora principium habent, non tantum <lb/>vt moueantur, sed vt moueant etiam: non &longs;ecus ac philo&longs;ophiæ <lb/>principium & in eo est, qui docet, & in eo, qui addi&longs;cit, licee <lb/>ratione diuer&longs;a: hallucinatus est ergo Simplicius, & eius <expan abbr="ar-gum&etilde;ta">ar­<lb/>gumenta</expan> non <expan abbr="tantũ">tantum</expan> fal&longs;itate, sed & debilitate victa <expan abbr="laba&longs;cũt">laba&longs;cunt</expan>.<emph.end type="italics"/></s></p><pb pagenum="156"/><p type="main"> | <s>Vtrumque principium e&longs;t intrin&longs;ecum: quo <lb/>niam corpora omnia, quæ natura constant, ex vtroque prin­<lb/>cipio conflantur: ex materia certè, quæ e&longs;t principium, quod <lb/>patitur, & ex forma, quæ est alterum principium, quod agit <lb/>& omnia naturalia corpora principium habent, non tantum <lb/>vt moueantur, sed vt moueant etiam: non &longs;ecus ac philo&longs;ophiæ <lb/>principium & in eo est, qui docet, & in eo, qui addi&longs;cit, licee <lb/>ratione diuer&longs;a: hallucinatus est ergo Simplicius, & eius <expan abbr="ar-gum&etilde;ta">ar­<lb/>gumenta</expan> non <expan abbr="tantũ">tantum</expan> fal&longs;itate, sed & debilitate victa <expan abbr="laba&longs;cũt">laba&longs;cunt</expan>.<emph.end type="italics"/></s></p><pb xlink:href="011/01/176.jpg" pagenum="156"/><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Primò. </s> | <s><emph type="italics"/>Primò. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Boni corui bonum <lb/>ouum. </s> | <s>Boni corui bonum <lb/>ouum. </s> |
| | |
| <s>Philo&longs;ophus itaque, qui aptus e&longs;tnatura ad philo&longs;o­<lb/>phiam, non &longs;olum habet principium, vt ip&longs;æ fiat philo&longs;ophus, <lb/>sed etiam vt alium philo&longs;ophum faciat: po&longs;t quam ip&longs;æ prius <lb/>factus e&longs;t philo&longs;ophus: ideo Aristoteles libro primo Diuino-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="157"/><emph type="italics"/>rum dixit: &longs;ignum &longs;cientis e&longs;t alios po&longs;&longs;e docere.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> | <s>Philo&longs;ophus itaque, qui aptus e&longs;tnatura ad philo&longs;o­<lb/>phiam, non &longs;olum habet principium, vt ip&longs;æ fiat philo&longs;ophus, <lb/>sed etiam vt alium philo&longs;ophum faciat: po&longs;t quam ip&longs;æ prius <lb/>factus e&longs;t philo&longs;ophus: ideo Aristoteles libro primo Diuino-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/177.jpg" pagenum="157"/><emph type="italics"/>rum dixit: &longs;ignum &longs;cientis e&longs;t alios po&longs;&longs;e docere.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="main"> |
| | |
| <s><emph type="italics"/>Veritate tamen aliquando coactus Simplicius dixit. </s> | <s><emph type="italics"/>Veritate tamen aliquando coactus Simplicius dixit. </s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Cum elementum factum ab ea forma moueri di­<lb/>catur, cuius munere habet vt &longs;it, & vt moueatur, & cuius e&longs;t <lb/>agere de &longs;ententia Aristotelis libro secundo de generatione. <lb/></s> | <s>Cum elementum factum ab ea forma moueri di­<lb/>catur, cuius munere habet vt &longs;it, & vt moueatur, & cuius e&longs;t <lb/>agere de &longs;ententia Aristotelis libro secundo de generatione. <lb/></s> |
| | |
| <s>Nihil e&longs;t etiam, quod de materia, quæ &longs;emper e&longs;t eadem, & à <lb/>qua propterea &longs;umitur nomen vt Plato dixit, quia <expan abbr="quanquā">quanquam</expan> <lb/>id est in alter atione verissimum, in qua, quæ alterantur no­<lb/>men non per dunt, in ortu autem, & interitu id verum e&longs;&longs;e ne-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="158"/><emph type="italics"/>quit: in quibus ea, quæ generantur, at que intereunt, <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/>à qua nomen &longs;umitur, omnino amittunt: ideo nomen muta­<lb/>tur, vt docuit Ari&longs;toteles libro &longs;ecundo de phy&longs;ico auditu, in <lb/>his quæ ab arte, & in his quæ à natura fiunt. </s> | <s>Nihil e&longs;t etiam, quod de materia, quæ &longs;emper e&longs;t eadem, & à <lb/>qua propterea &longs;umitur nomen vt Plato dixit, quia <expan abbr="quanquā">quanquam</expan> <lb/>id est in alter atione verissimum, in qua, quæ alterantur no­<lb/>men non per dunt, in ortu autem, & interitu id verum e&longs;&longs;e ne-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/178.jpg" pagenum="158"/><emph type="italics"/>quit: in quibus ea, quæ generantur, at que intereunt, <expan abbr="formã">formam</expan> <lb/>à qua nomen &longs;umitur, omnino amittunt: ideo nomen muta­<lb/>tur, vt docuit Ari&longs;toteles libro &longs;ecundo de phy&longs;ico auditu, in <lb/>his quæ ab arte, & in his quæ à natura fiunt. </s> |
| | |
| <s>Id in auri mu­<lb/>tatione &longs;pectatur, quæ nec generatio, nec interitus dici pote&longs;t. <lb/></s> | <s>Id in auri mu­<lb/>tatione &longs;pectatur, quæ nec generatio, nec interitus dici pote&longs;t. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s><expan abbr="Quoniã">Quoniam</expan> neque <lb/>lateres, neque arenæ, neque lapides &longs;ine architecto edificatio­<lb/>nem aliquam moliuntur: neque ad fœtus formandos &longs;ola fœ­<lb/>mina &longs;ufficit: neque terra frondes, stirpes, & arbores partu <lb/>rire, variasque fruges, ac fructus parere po&longs;&longs;et, ni&longs;i &longs;emina <lb/>conciperet: ita elementa &longs;ine motoribus directa non ferun­<lb/>tur. </s> | <s><expan abbr="Quoniã">Quoniam</expan> neque <lb/>lateres, neque arenæ, neque lapides &longs;ine architecto edificatio­<lb/>nem aliquam moliuntur: neque ad fœtus formandos &longs;ola fœ­<lb/>mina &longs;ufficit: neque terra frondes, stirpes, & arbores partu <lb/>rire, variasque fruges, ac fructus parere po&longs;&longs;et, ni&longs;i &longs;emina <lb/>conciperet: ita elementa &longs;ine motoribus directa non ferun­<lb/>tur. </s> |
| | |
| <s>Elementorum ergo motores, eo&longs;demque intrin&longs;ecos ad in <lb/>uenire coguntur, qui presto &longs;int omnibus, &longs;ine quorum vi mo<emph.end type="italics"/><pb pagenum="159"/><emph type="italics"/>uente nullus e&longs;t motus: quos <expan abbr="cũ">cum</expan> inuenire non possint, perob&longs;cu­<lb/>rissimas den&longs;issima&longs;que noctis tenebras, ne&longs;cientes quò ten­<lb/>dant, incauti feruntur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Elementorum ergo motores, eo&longs;demque intrin&longs;ecos ad in <lb/>uenire coguntur, qui presto &longs;int omnibus, &longs;ine quorum vi mo<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/179.jpg" pagenum="159"/><emph type="italics"/>uente nullus e&longs;t motus: quos <expan abbr="cũ">cum</expan> inuenire non possint, perob&longs;cu­<lb/>rissimas den&longs;issima&longs;que noctis tenebras, ne&longs;cientes quò ten­<lb/>dant, incauti feruntur.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>Forma elem enti materiam eiu&longs;dem elementi <lb/>mouet: & e&longs;t octaua propo&longs;itio. <lb/></s> | <s>Forma elem enti materiam eiu&longs;dem elementi <lb/>mouet: & e&longs;t octaua propo&longs;itio. <lb/></s> |
| | |
| |
| | |
| <s>Modus, quo materia á forma moue­<lb/>tur explicatus e&longs;t &longs;upra, & infra vberius explicabitur: nunc <lb/>hæc dixi&longs;&longs;e &longs;at erit. </s> | <s>Modus, quo materia á forma moue­<lb/>tur explicatus e&longs;t &longs;upra, & infra vberius explicabitur: nunc <lb/>hæc dixi&longs;&longs;e &longs;at erit. </s> |
| | |
| <s>Materiam ex &longs;e non moueri cum non ni&longs;i<emph.end type="italics"/><pb pagenum="160"/><emph type="italics"/>propter formam in materia acceptam motui &longs;ubuciatur; quæ <lb/>materia priusquam moueatur, formam accipit, natura &longs;als <lb/>tem, & origine, & &longs;inon tempore prius, materia tamen est <lb/>per &longs;e mobilis, & natura eius e&longs;t, vt moueatur, & prius quam <lb/>forma: quia forma non ni&longs;i quatenus est in materia mota, <lb/>mouetur: & non ni&longs;i quatenus materia e&longs;t principium pri­<lb/>mum, quod patitur: quod &longs;i materiæ, ad hoc vt motui &longs;ubii­<lb/>ciatur, nece&longs;&longs;aria forma e&longs;t; hoc non e&longs;t, quia forma &longs;it mate <lb/>riæ ratio &longs;u&longs;cipiendi motum, &longs;ed quia forma dat materiæ <expan abbr="actũ">actum</expan> <lb/>existendi, &longs;ine quo materia moueri nequit; & cum quo moue <lb/>ri pote&longs;t: dat etiam forma materiæ inclinationem ad hunc <lb/>vel illum motum, &longs;ine qua forma inclinante materia non ma <lb/>gis vnum, quam alium motum, & etiam contrarium accipe­<lb/>re potest; vt ecce materia prima, quæ vi naturaque &longs;ua & <lb/>&longs;ur&longs;um, & deor&longs;um recta ferri valet: hæc eadem materia à <lb/>grauitatis forma inclinationem habet ad motum deor&longs;um; & <lb/>à forma leuitatis fit, vt materia &longs;uapte natura ad omnem mo<lb/>tum accipiendum idonea, ad &longs;olum motum &longs;ur&longs;um &longs;it propen <lb/>&longs;a, id tamen non effectiuè, sed formaliter tantum (vt ita di­<lb/>cam) intelligi debet: forma enim elemento ex materia, & <lb/>ex forma <expan abbr="cõcreto">concreto</expan> dat motum effectiuè: & materiæ eiu&longs;dem <lb/>elementi dat motum formaliter: &longs;i &longs;ic loqui licet, id est for­<lb/>ma, vt forma motum dat materiæ: & forma, vt efficiens mo<lb/>tum dat elemento: aliorum enim more aliquando loqui cogi­<lb/>mur. </s> | <s>Materiam ex &longs;e non moueri cum non ni&longs;i<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/180.jpg" pagenum="160"/><emph type="italics"/>propter formam in materia acceptam motui &longs;ubuciatur; quæ <lb/>materia priusquam moueatur, formam accipit, natura &longs;als <lb/>tem, & origine, & &longs;inon tempore prius, materia tamen est <lb/>per &longs;e mobilis, & natura eius e&longs;t, vt moueatur, & prius quam <lb/>forma: quia forma non ni&longs;i quatenus est in materia mota, <lb/>mouetur: & non ni&longs;i quatenus materia e&longs;t principium pri­<lb/>mum, quod patitur: quod &longs;i materiæ, ad hoc vt motui &longs;ubii­<lb/>ciatur, nece&longs;&longs;aria forma e&longs;t; hoc non e&longs;t, quia forma &longs;it mate <lb/>riæ ratio &longs;u&longs;cipiendi motum, &longs;ed quia forma dat materiæ <expan abbr="actũ">actum</expan> <lb/>existendi, &longs;ine quo materia moueri nequit; & cum quo moue <lb/>ri pote&longs;t: dat etiam forma materiæ inclinationem ad hunc <lb/>vel illum motum, &longs;ine qua forma inclinante materia non ma <lb/>gis vnum, quam alium motum, & etiam contrarium accipe­<lb/>re potest; vt ecce materia prima, quæ vi naturaque &longs;ua & <lb/>&longs;ur&longs;um, & deor&longs;um recta ferri valet: hæc eadem materia à <lb/>grauitatis forma inclinationem habet ad motum deor&longs;um; & <lb/>à forma leuitatis fit, vt materia &longs;uapte natura ad omnem mo<lb/>tum accipiendum idonea, ad &longs;olum motum &longs;ur&longs;um &longs;it propen <lb/>&longs;a, id tamen non effectiuè, sed formaliter tantum (vt ita di­<lb/>cam) intelligi debet: forma enim elemento ex materia, & <lb/>ex forma <expan abbr="cõcreto">concreto</expan> dat motum effectiuè: & materiæ eiu&longs;dem <lb/>elementi dat motum formaliter: &longs;i &longs;ic loqui licet, id est for­<lb/>ma, vt forma motum dat materiæ: & forma, vt efficiens mo<lb/>tum dat elemento: aliorum enim more aliquando loqui cogi­<lb/>mur. </s> |
| | |
| <s>Materia igitur ea e&longs;t, quæ &longs;ine inclinatione eidem à for <lb/>ma præstita, quemlibet motum, etiam contrarium vi, natu­<lb/>raque &longs;ua excipere pote&longs;t; à forma verò inclinationem mate­<lb/>riæ præstante materia habet, vt ad hunc, & non ad illum mo<lb/>tum inclinetur. </s> | <s>Materia igitur ea e&longs;t, quæ &longs;ine inclinatione eidem à for <lb/>ma præstita, quemlibet motum, etiam contrarium vi, natu­<lb/>raque &longs;ua excipere pote&longs;t; à forma verò inclinationem mate­<lb/>riæ præstante materia habet, vt ad hunc, & non ad illum mo<lb/>tum inclinetur. </s> |
| | |
| <s>Forma etiam vt forma in quamlibet loci dif­<lb/>ferentiam &longs;uopte nixu mouet: sed à materia, cui coniungi-<emph.end type="italics"/><pb pagenum="161"/><emph type="italics"/>tur, vim mouendi terminatam nanci&longs;citur, ita vt &longs;int &longs;ibi in­<lb/>uicem cau&longs;æ ratione tamen diuer&longs;a, vt exemplo vnit at is in <lb/>numero capite præcedenti declarauimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> | <s>Forma etiam vt forma in quamlibet loci dif­<lb/>ferentiam &longs;uopte nixu mouet: sed à materia, cui coniungi-<emph.end type="italics"/><pb xlink:href="011/01/181.jpg" pagenum="161"/><emph type="italics"/>tur, vim mouendi terminatam nanci&longs;citur, ita vt &longs;int &longs;ibi in­<lb/>uicem cau&longs;æ ratione tamen diuer&longs;a, vt exemplo vnit at is in <lb/>numero capite præcedenti declarauimus.<emph.end type="italics"/></s></p><p type="head"> |
| | |
| <s>Corollarium.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> | <s>Corollarium.<!-- KEEP S--></s></p><p type="main"> |
| | |
| |
| | |
| <s>Corollarium alterum.</s></p><p type="main"> | <s>Corollarium alterum.</s></p><p type="main"> |
| | |
| <s>HINC <emph type="italics"/>etiam &longs;equitun: materiam aliquo modo per &longs;e, <lb/>& aliquo modo per accidens moueri: qua ratione mæ <lb/>teria e&longs;t principium primum accipiendi motum, modo <lb/>quodam per &longs;e moueri dicitur, & qua ratione materia non <lb/>mouetur, ni&longs;i actui, & formæprius &longs;ubiiciatur, materia per <lb/>accidens mouetur, id quod intelligere e&longs;t, ex |