| author index |  | 87 / 403 |  |   search |
| Cardano, Girolamo De subtilitate 1663 | ||||||
|
438
doceamus quomodo cogatur. Cogitur autem
à calido, non quidem dissipante, sed attra
hente. Id autem inferius docebimus.
2. Meteor. 1.
Quomodo
aqua dulcis
in mari ha
beatur.
Itaque vt ad rem propositam reuertar, sub
aqua, prima fit mistio in terra, & ( vt di
xi ) in montibus maximé, & mistorum di
uersorum generatio. Mistio autem est pro
priè hîc dicta. Nam cùm quatuor modis
contingat: alia enim est dissimilium, for
mámque mutantium, & vocatur generatio
de qua hîc sermonem habebimus: alia ve
rò eorum quæ sunt dissimilia, nec formam
mutant omnia, quæ si liquidorum sit, vo
catur crassis, vt cùm aqua & vinum miscen
tur: si autem sit siccorum, vocatur mistio, vt
cùm milium, & triticum, & auena simul iun
guntur: & si similia sint, aceruus vocabi
tur: & hoc est quartum mistionis genus,
vt cùm frumentum simul cogitur in cu
mulum.
Antequàm autem de perfecta loquar mi
stione, de crasi, vt sensui magis manifesta,
sermonem sum habiturus. Diximus vinum
aquæ mistum per crasim misceri: nam cum
neutra substantia pereat, forma etiam vini
remanet. Itaque ne corporum mutuus da
retur ingressus, aut diuisio ad minima, ita
vt corpora constarent ex indiuiduis parti
bus, necesse fuit, vt rectè Aristoteles de
augmento censet, formam augeri, non au
tem materiam. Nam cùm minimo aliquid
adiicitur, totum misceri est impossibile.
Nam si formæ corporeæ miscerentur, cor
pora se penetrarent. Sed vt in vino aquæ mi
sto forma vini vbique conspicitur, tametsi
vini corpus vbique non sit, sic contingit in
vera mistione: nam ( vt dixi ) aqua non ve
rè vino miscetur. Eorum enim quæ verè
miscentur, formas omnes saltem ex parte
perire necesse est. At vini forma nequaquam
perit. Ostendit experimentum, aquam vino
non perfectè misceri. Quòd si linteum vino
aquæ misto imponatur, promineátque extra
vrceum, aqua è vase tota ascendit per lin
teum, syncerúmque relinquit in calice vi
num. Quo experimento proditur dilutum
à puro: nec posset hoc fieri, si vnum, &
aqua miscerentur. Rursus aqua calicis imum
petit, ob idque insipidus in fundo potus: &
melius ong è, aquæ vinum, quàm vino aquam
superinfundere. Atsi sensim vinum aquæ
imponas, supernatabit non solùm argumen
to dicto, sed quòd si aquæ panis crustulum
priùs superimponens super crustulum sen
sim effundas vinum, videbis non obscurè
etiam detracto crustulo vinum aquæ su
pernatare, nulla prorsus mistione inita.
Ergo licet hæc tria seorsum in calice inspi
cere: atque vinum sub oleo, & sub vino
aquam.
Quomodo
aqua à vino
separetur.
Quomodo
aquæ vinum
in calce su
perstet.
Oleum, vi
num, aqua,
quod ex his
tenuius.
Quamobrem quærere iurè licet, quid ex
his tenuius. Nam loci causa, si quòd le
uius est superstat, oleum vino, vinum aqua
leuius est. Suadet & hoc, quòd oleum
promptè ardeat, aqua nunquam, vinum
medio modo se habet. Accedit quòd vinum
oleo, Galeno teste, parte nona est grauius:
cùm enim vas olei libras nouem continens,
effuso oleo vino impleueris, vinum pondus
decem librarum æquabit. Itaque nihil oleo
ad vitæ longitudinem præstantius, quòd te
nuissimum sit, pinguissimum, ac excremen
torum expers: vnde fit, vt propter pingue
dinem, ac tenuitatem, calorem naturalem
maximè accendat: ob sinceritatem autem,
calorem ipsum minimè fatiget, & vias non
obstruat. Quæ duo impedimenta, ad vitæ
breuitatem multum faciunt. Valeat igitur
mulsum, cum oleo, vti licuerit. Optimum
enim est, nulla prorsus excrementa gigne
re: quòd illi proximum est, genita protinus
eiecisse. Tantum enim detrimenti affert ex
crementa retinuisse, vt vrina retenta lapi
dem soleat procreare: ob id ludo, lectioni
bus, scribendó que assueti, facilè eo morbi
genere corripiuntur. Non expellere verò
superflua, quandoque etiam mortem affert
præsentaneum. Oleum igitur vitæ tot mo
dis conducit. Quartum tenuitatis olei argu
mentum est, quòd facilè penetret. Seris
ob id imponitur, vt facilè vertantur claues.
Contraria ratione halinitrum ceræ mistum
liquefactæ prohibet, ne omninò ocreæ trans
mittant aquam, si ipsis diu ad ignem ac
diligenter imbuantur: oportet autem hali
nitrum tenuissimè contritum esse. At si ce
ræ pingue aliquid miscueris, adhuc melius
erit.
Oleum, pro
ducendæ vi
tæ maximè
conducere.
Lapides ve
sicæ cur ge
nerentur.
Ocreæ ab
aqua immu
nes quomodo
fiant.
Sed ad propositam disputationem redeo.
Namque tria sunt, quæ aquam & oleo, &
vno tenuiorem esse ostendunt. Primùm,
quòd si aqua & oleum misceantur, ignique
in vase superponantur, priùs tota absumi
tur aqua, quàm olei fermè stilla, cùm ta
men aqua frigiditate sua magis repugnet, &
in imo posita minus recipiat caloris, cùm
lebes ibi frigeat, nec vix possit exhalare
oleo oppressa, etiamsi in aërem vertatur. Se
cundum, quòd vt quis aquam ebiberit æsta
te, protinus per sudorem prodit: non sic
oleum, vinúmve. Tertium, quòd sit magis
perspicua vtrisque. Sed perspicuitatis cau
sa est, quòd colore careat: celeris resolu
tionis, quòd minimè pinguis sit: sudoris,
quòd non nutritat, & quòd ob frigus ca
lidum iam dissolutum humorem foras pro
trudat: neque ipsa exit, sed tantum mo
do expellit feruentem humoris serosam par
tem.
At dices Aristotelem sentire, quòd aqua
oleo sit tenuior. Sed per tenue, rarum ac
minimè viscidum, vel etiam non coactum
intellexit. Vinum forsan aquæ, quòd su
pernatet, præferet: id tamen non demon
strat: nam & pinguedo aquæ superstat, quo
niam coacta est: nec enim descendit quod
tenax est, vt nec tenuis plumbea lamina:
nam quæ pinguia sunt, non merguntur,
etiam si grauiora essent, non solùm quòd aë
rem contineant, sed etiam quòd simul des
cendere coguntur. His omnibus serum est
longè tenuius, nam si ferueat, celerri
mè absumitur: vnde plus multo assumere
solent in decoctis: aut his maximè con
gruit, quæ non diu coqui postulant. Ergo
talia cùm vix misceantur, crasim nunquam
facient.
Eadem ratione nec vino lac miscetur. So
lent enim corruptum vinum in vas mun
dum transferre, lactisque partem decimam