<p type="head">
<s><emph type="italics"/>Quæ via tenenda &longs;it in explicandis elementorum motibus. </s> <s>Cap. </s> <s>I<emph.end type="italics"/>.</s></p>
<p type="main">
<s>QVAE generatim ad motum naturalem & illius initià pertinent, hacte­<lb/> nus ex po&longs;ita fuerunt, & explicatum, vt materia & efficiens primùm, <lb/> deinde forma & finis producerent <expan abbr="motũ">motum</expan>: vbi multa de loco dicta &longs;unt, <lb/> quia non modica pars &longs;it eius methodi quæ ver&longs;atur in tractatione <lb/> motus. </s> <s>Sequitur nunc, vt <expan abbr="cuiusq.">cuiusque</expan> motus elementa &longs;peciatim perqui­<lb/> rantur: <expan abbr="neq.">neque</expan> n. </s> <s>&longs;atis e&longs;t no&longs;&longs;e cau&longs;&longs;as rerum generales, verùm <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> ad &longs;in­<lb/> gularia de&longs;cendere oportet, vt iis quæ generatim tradita &longs;unt, ad &longs;in­<lb/> gula contractis, plena &longs;en&longs;ilium rerum notitia comparetur. </s> <s>Quoniam <lb/>
<arrow.to.target n="marg2743"></arrow.to.target><lb/> verò qu&ecedil; mouentur, aut æterna &longs;unt, aut caduca, nobis verò notiora <lb/> hæc: illa, quae &longs;e extulere &longs;ublimius, ob&longs;cura; <expan abbr="atq.">atque</expan> adeò, vt earum <expan abbr="&qtilde;">quae</expan> &longs;unt <lb/> alterius generis auxilio cadant &longs;ub mentem no&longs;tram; ante alia tracta­<lb/> tionem eorum motuum aggrediemur, qui &longs;unt rerum caducorum, quæ cum ex materia quæ &longs;impli­<lb/> citer e&longs;t pote&longs;tate, con&longs;tituta &longs;int, omne motionum genus excepta conuer&longs;ione &longs;u&longs;cipiunt: <expan abbr="nanq.">nanque</expan> ea <lb/> duntaxat &ecedil;ternorum propria e&longs;t; & lationem & ortum <expan abbr="atq.">atque</expan> interitum & incrementum ac <expan abbr="decrem&etilde;-tum">decremen­<lb/> tum</expan>, <expan abbr="atq.">atque</expan> alterationem, è <expan abbr="quib.">quibus</expan> cùm latio prima &longs;it quae ab aliis omnib. flagitetur, & &longs;it item rerum quæ <lb/> iam perfect&ecedil; &longs;int: quia tamet&longs;i mouentur elementa poti&longs;simum, cùm gignuntur: at nulla pars e&longs;t eo­<lb/> rum motus cui non &longs;upponatur iam aliquid in actu, & vt ita dixerim genitum: vnde etiam veluti vi­<lb/> ta quædam exi&longs;timatus e&longs;t ine&longs;&longs;e natura &longs;ub&longs;i&longs;tentibus omnib. Huc accedit, quod nullus propemo­<lb/> dum ex Antiquis de motu meminit, quin ageret de latione, & conaretur è &longs;uis placitis initia motus <lb/> & quietis elementorum a&longs;signare. </s> <s>& quidem hic ob efficacitatem &longs;uam maximè tentare potuit ani­<lb/> mum no&longs;trum, nos <expan abbr="&etilde;t">etiam</expan> de latione caducorum in primis ex in&longs;tituto di&longs;&longs;eremus. </s> <s><expan abbr="eã">eam</expan> verò à natura &longs;pa­<lb/> tij conclu&longs;imus aliàs e&longs;&longs;e rectam: quæ .&longs;. </s> <s>&longs;uper diametro fieret, quæ ab vniuer&longs;i centro ad ip&longs;ius extre­<lb/>
<arrow.to.target n="marg2744"></arrow.to.target><lb/> mum duceretur: <expan abbr="ea&qacute;">eaque</expan>. </s> <s>duo naturalium motum terminos e&longs;&longs;e docuimus, <expan abbr="atq.">atque</expan> illos quidem immobi­<lb/> les, ad quorum alterum, quod e&longs;t centrum, grauia &longs;ecundùm naturam ferrentur; ad alterum verò ni­<lb/> mirum ad circumferentiam, leuia in <expan abbr="quib.">quibus</expan> &longs;ecundùm naturam manerent: <expan abbr="centrum&qacute;">centrumque</expan>. </s> <s>omnino immo­<lb/> bile, circum ferentiam <expan abbr="aũt">aut</expan> mobilem &longs;anè, verùm eodem modo &longs;emper &longs;e habentem: prætereà decre­<lb/> tum à nobis olim fuit, quempiam e&longs;&longs;e motum naturalem cuius item cau&longs;&longs;æ præcipuè &longs;int exquiren­<lb/> d&ecedil;. </s> <s>Hæc <expan abbr="tñ">tantum</expan>, <expan abbr="quanquã">quanquam</expan> firmi&longs;sima & pror&longs;us irrefragabilia &longs;unt: quippe <expan abbr="quib.">quibus</expan> & <expan abbr="rõ">ratio</expan> & &longs;en&longs;us concor­<lb/> diter; quorum vis <expan abbr="oĩum">omnium</expan> in philo&longs;ophia naturali maxima ad <expan abbr="per&longs;uadendũ">per&longs;uadendum</expan> e&longs;t, atte&longs;tentur: <expan abbr="tñ">tantum</expan> <expan abbr="potius&qtilde;">potiusquae</expan> <lb/> demon&longs;trata, cen&longs;ebuntur e&longs;&longs;e accepta, ni&longs;i prius varias cau&longs;&longs;as quietis & motus in corpore naturali <lb/> ex Antiquorum placitis afferamus, <expan abbr="atq.">atque</expan> acerrimè confutemus: etenim magnam vim ad per&longs;uaden­<lb/> dum <expan abbr="h&etilde;t">habet</expan> eruditionis exi&longs;timatio, quæ maxima in ip&longs;is de rerum principiis fui&longs;&longs;e creditur, quae illarum <lb/> ortui viciniores fuerint: <emph type="sup"/>a<emph.end type="sup"/> aut <expan abbr=".n.">enim</expan> illi <expan abbr="o&etilde;m">omnem</expan> <expan abbr="aliã">aliam</expan> cau&longs;&longs;am præterquàm naturam ip&longs;am, motus & quie­<lb/>
<arrow.to.target n="marg2745"></arrow.to.target><lb/> tis approbarunt: aut quietem è naturæ &longs;cena &longs;u&longs;tulerunt. </s> <s>nil <expan abbr=".n.">enim</expan> idem permanere diutius a&longs;&longs;euerabat <lb/> Heraclitus, vt non eundem e&longs;&longs;e opinaretur equum tranantem flumen, dum ingrederetur, & <expan abbr="po&longs;t&qtilde;">po&longs;tquam</expan> <lb/> egre&longs;&longs;us e&longs;&longs;et, <emph type="sup"/>b<emph.end type="sup"/> rur&longs;us con&longs;tanti&longs;simè defenderunt terram perpetuo motu cieri. </s> <s>multa <expan abbr="quoq.">quoque</expan> alia de <lb/>
<arrow.to.target n="marg2746"></arrow.to.target><lb/> loco ignis & terræ <expan abbr="cõmenti">commenti</expan> &longs;unt quæ ni &longs;edulò <expan abbr="retract&etilde;tur">retractentur</expan> à nobis, huiu&longs;ce philo&longs;ophiæ &longs;tudio&longs;um <lb/> vera pror&longs;us intelligentia motus excludant. </s> <s><expan abbr="Itaq.">Itaque</expan> nos à &longs;apienti&longs;simo præceptore moniti, <expan abbr="tan&qtilde;">tanquam</expan> veri­<lb/> tatis explorati&longs;simæ &longs;tatuentes ea quæ mon&longs;trat &longs;en&longs;us, & &longs;uadet v&longs;us ip&longs;e, qui rerum <expan abbr="oĩum">omnium</expan> magi­