Cardano, Girolamo De subtilitate 1663

author index 88 / 403      search

439
sensim adiicere, inde post dies octo reserato
vase minutim vendere, cumque clarum &
bonum videatur: si tamen diutiùs moretur
in calice, vel vase, denuò corrumpitur. Re­
linquit etiam quòd effusum est in calcis
margine butyrosam pinguedinem, ob quam
fraus detegitur. Est tamen lucrosa fraus. Si
tamen prohibere potiùs consilium est an­
tequam conturbetur, ne putrescat, decima
pars ardentis aquæ immista, efficit: meliùs
longè sulphur, sed odore prodit dolum: me­
mini me bibisse. Idem potest alumen: sed
noxia ambo, valetudini vehementer ob­
sunt. In vniuersum autem, vt dicam, cla­
rant vinum quæcunque grauia sunt, aut
lenta: lenta, vt lac, & oui candidum: ob id
liquores omnes illo immisto repurgantur.
Grauia autem dum imum petunt, cuiusmo­
di sunt lapides fluminum cocti, donec scin­
dantur, & in puluerem redacti: quoniam
enim miscentur, sicci sunt, trahunt quic­
quid lutosum est: ab hoc enim fit turbu­
lentum. Cùm verò traxerint, descendunt in
vino ad fundum, & vinum repurgant. Igi­
tur & hoc idem sal efficere poterit, sed sa­
pore prodit fraudem, & vinum insuauius
reddit. Facilè est etiam omnia vina adultera­
ta metallicis dignoscere. Nam in calice ho­
ris relicta 24. fundum ob grauitatem pe­
tente metallico, vina instar vappæ red­

duntur, colore euanescente. Sed si melle vi­
num adulteratum sit, illicò dignoscitur, su­
per candens ferrum conspersis paucis gut­
tulis: resoluto enim vino mel residet. Te­
nuior enim cùm sit vini quàm mellis sub­
stantia, illo resoluto, hoc manet. Similiret
mel si adulteretur ( id solet fieri farina mi­
lij) decoctum & despumatum, in vasque vi­
treum coniectum, remanet turbulentum su­
periore parte. Atque ita mihi contigit anno
præterito seplasiam mercatoris Pepiæ de­
prehendere. Quòd si grauiore aliquo pul­
uere sit corruptum, in imo subsidet quod
additum est, atque ob id in fundo obscurum
fit. Oleum verò ardendo fallaciam prodit:
aut enim crepitat, ac stridet, aut amurca ma­
ior colligitur, quàm pro olei quantitate. Cur

igitur lac vinum emendat? quia crasi quasi
facta pingue subsidet, lactis secum trahens
quod turbulentum est, aquea lactis in vi­
no relicta parte, quæ vini vitia obscuret.
Inde paruæ vini partes vitia detegunt,
quòd ob imbecillitatem celerius ab aëre de­
nuò corrumpatur. At odoris vitium in gra­
tiam etiam commutat garyophyli citran­
gulo vndequaque infixi, ipso verò suspen­
so in vase, sic vt vinum non tangat. Ergo
quæ natura non sunt similia, crasim non
faciunt, vt vinum cum aqua, nisi imbecil­
lem: multo minus cùm lacte vinum, mi­
nus adhuc & nullo modo liquida hæc cum

oleo. At lora magis verè mista est, quòd
efferbuerit: nec tamen planè mista, cùm mis­
cere naturæ sit, non artis opus, nec etiam
ignis. Quæcunque igitur verè mista sunt,
vnam tantùm elementi formam, sed non ex­
quisitam, ostendunt: reliquorum solùm vi­
res. Nam si non vbique elementa in misto
essent, aceruus esset quod mistum est, non
res genita: si vbique & secundum sub­
stantiam, corpora mutuò se penetra­
rent. Ostensum est autem hoc in Medicinæ
libris.

Vinum cor­
ruptum quo­
modo emen­
detur.

Vinum adul­
teratum quo
modo di­
gnoscatur.
Mel &
oleum adul­
terata quo­
modo de­
præhendan
tur.

Vinum quo­
modo redda­
tur odora­
tum.

Elementa
actu sunt in
omnibus mi­
stis.

Est igitur forma misti victoris elemen­

ti imperfecta. Atque ea sensim acquiritur:
in elementis quidem palàm, in aliis autem
id fieri Melanthon existimat. Videtur autem
ex his rationi consonum, cùm forma sit ele­
menti dominantis. At hæc sensim amittitur,
sensim enim acquisita est. In quibusdam au­
tem nobilioribus Aristoteles non sensim
quidem omninò, sed per gradus: quoniam
fœtus in vtero primò viuit, inde sentit,
pòst autem fit mentis capax. Anima autem,
in qua mens, posterius perficitur. Mens au­

tem exterius aduenit. Atque hæc sensui pro­
piora. Omnia autem mista, aut terrea sunt,
vt lapides & plantæ: vel aquea, vt lac &
oleum: vel planè mista, vt animalium cor­
pora. Nam igitur eodem modo fit mistura,
quo nutricatio, vel augmentum. Nam in
mistione aliquid alicui additur, in illis
quòd potentia est, ei quod est actu, & secun­
dum quamlibet formæ partem fit augmen­
tum, non autem materiæ: quoniam materia
sine fine diuidi potest. Atque idem de nu­
tricatione. Igitur augmentum & nutricatio
secundum formam verè fiunt: secundum ma­
teriam autem est sola additio, quoniam vn­
dique aliquid iuxtà apponitur. Minima ergo
pars carnis, accedente nutrimento augetur
tota secundum formam, sed secundum ma­
teriam non, verùm tantùm in circuitu. Sed
neque hoc modo propriè: verum ( vt dixi)
augmenti & nutricationis fermè eadem est
ratio, imò & generationis: hæc enim fiunt
ab anima: solius enim animæ opus est, eo
modo posse attenuare, tum vnire ac trans­
mutare. Etenim si quid aliud vita carens
hoc posset, illud maximè posset ignis: est
enim eorum omnium quæ non viuunt ro­
bustissimum, at non potest: vt enim iam do­
cuimus, quòd accedit iuxtà apponitur ei
quod comburitur, non autem sustantiam
priorem ingreditur: itaque omnia mista,
vel viuere, vel vixisse necessarium est.

2. Contra­
dict. tract.1.
cont.1.

Mistura in
quo ab aug­
mento, &
nutricatio­
ne differat

Mista omnia
viuere, octo
ostenditur
rationibus.

Sumantur autem ratio hoc modo: quia
nutriuntur, & nutrimentum non fit nisi ab
anima, & quod animam habet, viuit. Quòd
si nutriri neges, concedes saltem generari: at
nihil generatur, nisi ab anima, quia ( vt di­
xi) sola illa miscet.

Videmus etiam omnia mista sensim de­
generare ab elementis grauioribus, velut la­
pides, & minus etiam metallicas terras, ma­
gis autem succos, inde metalla, pòst plantas,
& animalia imperfecta, & deinde perfectio­
ra sensim, donec ad hominem peruenia­
mus, cuius compositio ab elementorum na­
tura, ac substantia tantùm abesse videtur,
vt nullo modo ex eis illum constare quis
credat. Igitur si homo, animalia, & plantæ
viuunt, cùm vnus sit & idem calor cœle­
stis, qui hæc omnia miscet, sed illa minus,
hæc magis, vt suo loco ostendemus: mani­
festum est quòd rectè dixit Hippocrates,
animam nihil aliud esse quàm cæleste illud
calidum. Quòd & Aristotelis opinioni ad­
hæret. dum vult spiritus calorem propor­
tionem habere quandam cum elemento