| author index |  | 79 / 403 |  |   search |
| Cardano, Girolamo De subtilitate 1663 | ||||||
|
430
tate: perspicuum autem actu nullo colore
constat. Si obscuritas quædam aqueo adiun
gatur, fit cœlestis, vel cœruleus color: vt
in cœlo. Quidam colores luminis videntur
esse experteas, quia in rebus sunt nitore ca
rentibus: vt liuidus, ater, & ferrugineus. Ater
est niger, omni splendore carens, vt atra
mentum & carbo. Pramnius (vt dixi) cùm
splendet, niger communis est illis. Est colos
nomine carens, qualis in lacca rubeus ob
scurus, hunc lacceum vocabis. Quidam co
lores lucem modò admittunt, modò non ha
bent, vt cœruleus & prassius. Albus fit, cùm
humida exarescunt, vt folia: vel si situm
contrahant, vt panes, & pili in senibus, &
in morbis, & generaliter in debilibus. Nam
& capræ, & boues hoc colore habentur vi
liores atque imbecilliores nigris aut ferru
gineis. Canities enim fit, cùm humidum
putrescit, & ob putredinem rarescit, & ob
raritatem aër ingreditur. Declarauimus au
tem suprà, putredinem non fieri in situ per
fectam, sed quòd à frigido moderetur. Fiunt
& alba à sicco nimio, vt in calce, ossibúsque
combustis. Quædam etiam alba fiunt humi
do non concocto, vt ossa & radices. Item
medullæ quædam, vt spinæ, & cerebrum, &
ossa. Niger fit adustione aërei, vel terrei hu
midi: aërei quidem, vt atramentum pro
typis, quod fiat fumo olei seminis lini: tum
verò carbones & fuligo, terrei. Fit & nigrum
excluso omni aëre ob terram & aquam mi
stam, vt sub impluuiis vmbrosis. Hæ igitur
sunt colorum causæ, quibus facilè est intel
ligere, cur animalibus non paucis color pi
lorum nigrior sit ab ortu, quàm ætate pro
cedente: quoniam calor in vtero magis ef
ficax fuerat, & humidum pinguius, quod
temporis successu dilutum est aqueo. Indi
cio est quòd ab ortu, nulli animali fiunt pili
nigri, inde tempore procedente, rufi aut fla
ui. Nos quidem, vt mater retulit, cum capil
lis crassis ac nigris prælongis nati sumus.
Sed cur nullis animalibus pili virides, neque
capilli non etiam purpurei, aut vinosi? Quo
niam pilus cùm sit densa & crassa substan
tia minimè lucis est capax: hi autem colo
res multa luce indigent, vt demonstratum
est. Fiunt tamen aurei capilli, quia rari &
flaui sunt, concipiúntque lumen, præsertim
si sæpius lauentur. At aureus colos fit flauo
illuminato. Sunt autem colores principales,
albus, croceus, purpureus, puniceus, viridis,
cœruleus, niger. Fiunt autem diuersis ex ma
teriis, sed metallica diuturniora, sæpius
etiam viuaciora: albus cerussa, rubeus cin
nabari, cœruleus cyaneo lapide (lazuli vo
cant vulgares) flauus auripigmento, niger
terra eius coloris, viridis ærugine. Olim
purpureus fiebat è sanguine muricis pis
pis. Erat hoc purpuræ genus splendidum
valde, & regibus familiare, longéque aliud à
nostro, quod cum cocco fit. Virgil.
Tyrióque ardebat murice læna.
Prannius.
Argenteus.
Plumbeus.
Croceus.
Flammeus.
Purpureus.
Subrubens.
Citreus.
Prassius.
Æruginosus.
Ceruleus.
Cœruleus.
Melonge
neus.
Colores om
nes ex tribus
constant.
Colores mul
tum lucis se
cum habentes.
Laceus co
lor.
Caniciei
causa.
Cur aliqua
animalia
nascuntur
cum pilis ni
gris quæ æta
tis successu
desinunt esse
nigra.
Cur nulli
animali pili
virides.
Purpura
quæ sit &
qualis fue
rit.
Non totus sanguis huius conchæ ap
tior, sed qui in faucibus tantùm colligeba
tur, & à viuente animali: cum vita enim
splendor, & gratia succo peribat. Concha
turbinata, intus rubens, exterius quasi spi
culis sparsim munita, in mucronem desinit.
Africa cœruleam olim mittebat, Tyrus ru
bentem: nunc periit vsus, nec satis scio
cur. Bonum esset, si reuocaretur: precio
sior enim & pulchrior tinctura quam coc
cus. At de cocco dicemus in plantarum hi
storia, nunc ad sermonem de lumine redea
mus: illud in dubium vertentes, cur scili
cet cùm ex toto Sole iam radios procedere
dixerimus, Solémque ipsum terra longè
maiorem, non vmbræ omnibus rectæ sint,
& vndique etiam æstas semper? At causa
huius est, quòd quanquam radij ad perpen
diculum in terram deferantur, vt plana est
(hoc enim confiteri necessarium est) haud
tamen in centrum hi radij terræ diriguntur:
vnde cùm rotunda sit non plana terra, ra
dij qui ad nos veniunt ex situ rerum, quæ
terræ incumbunt, ad perpendiculum non
sunt constituti: vnde solùm verticem, quasi
ex puncto Sol à parte Boreali tangit, vm
bras igitur australes efficere non potest.
Facilè istud figura effinges, si duos circu
los, alterum minorem, maiorem alterum,
describas. In minore autem à centro ductis
lineis, paululum extra circulum ipsum pro
feras, quicquid extra fuerit, homines, plan
tas, turres & montes existima, videbis quàm
minimo spatio comprehendatur, quod ex
vtraque parte radios à maiore circulo exci
pere potest: ergo solùm hi, qui per dimi
diam partem, id est, per stadia trecenta quin
quaginta, quæ Soli è directo subiicitur, vm
bras habebunt rectas.
Cur cum sol
sit maior ter
ra, non tamen
radios &
vmbras re
ctas vbique
mittat.
Dubitabit autem aliquis quoniam par
tem Ptolemæus 500. stadiis definit, alij 700.
Hoc autem contigit, quoniam Ptolemæus
iter rectà definiuit, Eratosthenes autem,
commune. Sed vt ad propositum redeam,
quæri etiam solet, cur non vbique æstas
sit, cùm vbique super planum terris radij ad
perpendiculum incidant. At dices, non ad
perpendiculum sunt: non enim ad cen
trum terræ tendunt. At id non sufficere vi
detur, cùm ratio reflexionis ex hoc robur
(vt ostendimus) accipiat, quòd radius in se
redeat: at magnitudo terræ hoc facit: nam
& plana specula ad perpendiculum refle
ctunt, si supina in terram ponantur. Verùm
hoc non est, imò aliò radij reflexi tendunt
ad aduersam Solis partem. Quomodo igi
tur à planis speculis ad perpendiculum fiet
reflexio? Cùm sic Soli fuerit expositum, vt
illius superficies si protracta quantum ve
lim intelligatur, semper æquidistet super
ficiei planæ Solem contingenti in puncto,
per quam producta ex centro Solis ad super
ficiem speculi rectà transit. Finge igitur
ex terræ centro lineas ad illius superficiem
venientes planis orthogonias incumbere,
intelliges ea plana nihil facere, vt radij
ex Sole, quamuis maior sit longè terra, in
ipsa plana sint orthogonij. Cùm igitur ad
nus Solis radij, nostrámque planitiem ve
niant, nec ad perpendiculum centri ratione
terræ, cùm in terræ centrum non tendant:
nec velut super erectam speculi superficiem,
cùm planum terræ sit in quod quæ ad per
pendiculum ex centro terræ cadat: nec pla
num hoc plano Solis æquidistare illi possit,
in quod rectà è centro Solis ad perpendiculum