| Agricola, Georgius De re metallica 1556 | ||||||
|
nasse puchwerck auff zwitter: quarta,
das drirte nasse puchwerck auff zwit
ter: quinta, das golt puchwerck in
Kernten
Machinæ quæ ut siphones fistulis
hauriunt aquas, zeuge: prima, heintze
oder ein zug / altera, der zwifach heintze:
tertia, radkan oder roskunst / quarta,
taschen haspel / quinta, handzug so zwo
wellen hat. sexta, taschen rad
Machinæ quibus panes leuantur et re
ponuntur, gezeuge oder storch / oder kranich /
nostri etiam appellant ciconias, lat. gru
es
Machinæ situlis aquas exantlantes,
wasserkunstlein so mit kannen heben.
prima, die wasserkunst so ein hespeler
zeihet. Secunda, des Vitruuij wasser
kunst nur dem mangel rad. Tertia, die
wasserkunst mit dem wasserrad
Magister ferrum excoquens, renner
Magister metallicorum, bergmeister
Magister sal conficiens, wircker
Magister siue purgator argenti, sil
ber brenner
Magister siue torrefactor, derrer
Magnus malleus ferreus, der hamner
den ein wasserrad hebt
Maiora bacilla ferrea uncinata, bort
haken
Maiores perticæ, grose heckscheit
Malleus ligneus, holtzene heine
Malleorum maiorum paruus, pauschel zu
beiden henden / magnus, groszfeustel
Malleorum minorum minimus, ritz
feustel / medius, handfeustel / maxi
mus, pauschel zu einer hand
Malleus quadrangulus & crassus,
quetscher/alter, scheidhammer
Malleus q̊ saxi arenarij, in solo forna
cis locandi, partes extuberantes resecan
tur, pile
Manubrium, stile
Marculi lignei, holtzene schlegel
Massa ex cancellis formata, palle
Massæ ferreæ quadrangulæ, stoeckei
sen
Materia metallica reperitur in canali
bus uel cohærens & continuata, gang
hafftig / uel dispersa et per eos fusa, ni
rig / uel uentris figura extuberans, bau
chigk / so der gang ein bauch wirfft / uel
in uenis & fibris à uena principali
ortis, quasi in ramis sparsa, estig
Materia lapillorum expers, geschwen
stucke
Materia quæ dum torrentur
lapilli, confluit, fasen
Materiam metallicam discernere à terris,
ertzscheidem
Mediæ lancis cauum, das runde vsz
gedrete tullcklein
Mensor, marscheider oder schiner
Metallum cuneo secare in partes, das
ertz mit meiseln zuschroten
Metallum ferramento forficis simili con
cidere, das ertz mit einer scherem zuschnei
den
Metallum malleo percussum
dilatare, ertz quettzschen
Metallum rude uel uenam præstantem à
terris & saxis secernere, ertzklauben
Minister, furlauffer / helfferknecht
Minium secundarium, menning
Minora bacilla ferrea uncinata, heck
scheit hacken
Minores perticæ, kleine heckscheit
Mistura, das pleichmal / lib. 10.
Mistura auri uel argenti cum plumbo,
werck
Mistura æris & plumbi & ar
genti, werck
Mistura cuius dimidia pars ex ære et
argento constat, kobelt
Mistura debilis & uiribus carens, ein
werck so mucsig vnd vnschmeidig
Modulus, zober / darinnen man das vszge
teilt saltzwasser in die koete tregt
Molæ, muclstein
Molendi rationes, die weisen goldertz
vnd zwitter zu nialen: prima mola, die ge
meine weisz da die muele ein wasser: ad
treibt: secunda, cuius rota ab equis aut
asinis, aut capris uersatur, die roszmuc