| Agricola, Georgius De re metallica 1556 |
|
219
At uenæ pilis præferratis iccirco tunduntur, ut metallum à lapidibus &
tecti saxis discerni possit. Machinæ, qua id ipsum perficitur, species, quarto
machinarum, quibus metallici utuntur, generi subiecta, hoc modo fabrica
tur: truncus quernus longus pedes sex, latus & altus duos & palmum humi
locatur: in cuius medio capsa est longa pedes duos & digitos sex, alta pedem
& sex digitos: eius frons patet, quæ ostium appellari potest: eiusdem fundum
tegitur solea ferrea, crassa palmum, lata palmos duos & totidem digitos: cu
ius utrunque latus cuneatum in truncum adigitur. Prior uerò & posterior ei
us pars eidem trunco affiguntur clauis ferreis: ad latera capsæ super truncum
statuuntur duo tigna, quorum superiora capita aliquantum recisa in formis
trabium domicilij includuntur: à capsa pedibus duobus & dimidio duo ti
gna transuersa continenter coniunguntur: quorum capita intrinsecus parum
recisa iacent in formis exterioribus istorum tignorum statutorum: atque ibi
cum ipsis terebrantur, perque foramen hoc rotundum penetrat clauus ferreus:
cuius alterum caput duo habet cornua: alterum perforatum est, quod cuneo
traiecto sic coercetur, ut tigna arctius constringat: quinetiam ex cornibus al
terum uersus uergit, alterum deorsum: at super ea tigna transuersa ad spacium
pedum trium & dimidij iterum duo eiusmodi tigna transuersa simili modo
coniunguntur. Tignis autem transuersis sunt foramina quadrangula, in quæ
pila præferrata immittuntur: ea longe inter se non distant, & arctius in illis
continentur. Habet uerò quodque pilum retro dentem, quem inferius seuo li
nire oportet, ut eò facilius attolli possit: eum autem axis angulati bini den
tes longi & superiore parte in rotundo lati uicissim attollunt, ut pilum deci
dens in capsam capite ferreo saxa in eam coniecta contundat & comminu
at. Sed axis rotam habet pinnatam, quam aquæ impetus impellit: uerùm ca
psæ ostio pro foribus asser est: qui in antis trunci excauatis & leuari potest,
ut ostio reserato operarius arenam, in quam saxa contrita sunt, itemque sabu
lum & glareas batillo eximat: & demitti, ut ostio clauso alia saxa iniecta rur
sus pilis præferratis tundantur: sed, si truncus quernus in promptu non fue
rit, duo tigna humi locantur, & inter se fibulis ferreis coniungantur: quorum
utrunque longum sit pedes sex, latum pedem, altum sesquipedem: quæ altitu
do capsæ esse debet: ea fit priore tigno latitudine dodrantis, & longitudine
duorum pedum & trientis ac semunciæ prorsus exciso: in cuius solo effosso
locetur saxum durissimum, crassum pedem, latum dodrantem: ad id, si quod
cauum remanet, ipsum terra uel arenula compleatur, eaque tundatur: solum quod
est ante capsam asseribus tegatur: saxum perfractum auferatur, & in eius lo
cum aliud reponatur: licet etiam capsam minorem & trium tantummodo pi
lorum facere capacem.
Capsa A. Tigna statuta B. Tigna transuersa C.
Pila D. Eorum capita E. Axis F.
Dens pili G. Dentes axis H.
search